Ung thư tuyến giáp không biệt hóa là ung thư tuyến giáp không biệt hóa là ung thư tuyến giáp hiếm, phát triển rất nhanh và mất các đặc điểm của tế bào tuyến giáp bình thường. Bệnh ảnh hưởng chủ yếu đến tuyến giáp, khí quản, thực quản, thanh quản, hạch cổ; có thể di căn phổi, xương, não và cơ quan khác. Người bệnh có thể gặp khối cổ lớn nhanh trong vài tuần hoặc vài tháng., khó thở, thở rít hoặc cảm giác nghẹt cổ., khó nuốt, đau khi nuốt hoặc sặc.. Đây là ung thư cần được xác định bằng mô bệnh học và đánh giá giai đoạn để lựa chọn phẫu thuật, điều trị toàn thân hoặc theo dõi phù hợp. Chẩn đoán sớm, đánh giá đúng mức độ và phối hợp đa chuyên khoa giúp giảm biến chứng và cải thiện khả năng kiểm soát bệnh.
Ung thư tuyến giáp không biệt hóa là bệnh gì?
Ung thư tuyến giáp không biệt hóa là ung thư tuyến giáp hiếm, phát triển rất nhanh và mất các đặc điểm của tế bào tuyến giáp bình thường. Bệnh thường xâm lấn tại chỗ sớm, gây chèn ép đường thở hoặc đường nuốt và có thể di căn ngay khi chẩn đoán.
| Tên bệnh | Ung thư tuyến giáp không biệt hóa |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Anaplastic thyroid carcinoma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ung thư tuyến giáp thể không biệt hóa; ung thư biểu mô tuyến giáp không biệt hóa; ATC |
| Mã ICD-10 | C73 – U ác của tuyến giáp |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Nội tiết - Chuyển hóa; bệnh tuyến giáp |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tuyến giáp, khí quản, thực quản, thanh quản, hạch cổ; có thể di căn phổi, xương, não và cơ quan khác. |
| Tính chất bệnh | Bệnh ác tính rất tiến triển, không lây; thường khởi phát nhanh và cần xử trí khẩn. |
| Mức độ phổ biến | Rất hiếm gặp nhưng là một trong các ung thư tuyến giáp ác tính nhất. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Ung thư tuyến giáp không biệt hóa
Tế bào u tích lũy nhiều biến đổi phân tử, mất biệt hóa và tăng sinh không kiểm soát. Khối u xâm nhập nhanh vào mô mềm cổ, khí quản, thực quản và mạch máu; đồng thời lan hạch và di căn xa. Mất chức năng tế bào nang khiến iod phóng xạ hầu như không hiệu quả.
Tất cả ung thư tuyến giáp không biệt hóa được xem là giai đoạn IV theo hệ thống giai đoạn truyền thống, sau đó chia IVA, IVB hoặc IVC tùy mức xâm lấn và di căn. Tình trạng BRAF V600E và các biến đổi phân tử khác có ý nghĩa điều trị.
Bệnh chủ yếu gặp ở người lớn tuổi, nữ nhiều hơn nam và rất hiếm trong tổng số ung thư tuyến giáp. Nhiều trường hợp có tiền sử bướu giáp lâu năm hoặc ung thư tuyến giáp biệt hóa trước đó.
Không lây truyền. Bệnh hình thành từ các bất thường nội sinh của tuyến giáp hoặc mất bù của cường giáp nền, không do đường phơi nhiễm giữa người với người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Ung thư tuyến giáp không biệt hóa
Nguyên nhân trực tiếp thường không xác định. Bệnh có thể phát sinh do tiến triển mất biệt hóa từ ung thư tuyến giáp biệt hóa hoặc do tích lũy nhiều biến đổi gen trong mô tuyến giáp.
Tuổi cao, bướu giáp lâu năm, tiền sử ung thư tuyến giáp biệt hóa, phơi nhiễm bức xạ và một số biến đổi phân tử trong khối u.
Nhóm dễ mắc hoặc diễn tiến nặng gồm người lớn tuổi, người có bướu giáp lâu năm, tiền sử ung thư tuyến giáp biệt hóa và người xuất hiện khối cổ lớn nhanh kèm triệu chứng đường thở.
Triệu chứng và dấu hiệu của Ung thư tuyến giáp không biệt hóa
Biểu hiện có thể kín đáo lúc đầu hoặc tiến triển nhanh tùy loại bệnh. Một số người được phát hiện qua khám hoặc siêu âm, trong khi người khác xuất hiện triệu chứng chèn ép, rối loạn tim mạch hoặc suy cơ quan. Không có triệu chứng đơn lẻ nào đủ để tự chẩn đoán.
- Khối cổ lớn nhanh trong vài tuần hoặc vài tháng.
- Khó thở, thở rít hoặc cảm giác nghẹt cổ.
- Khó nuốt, đau khi nuốt hoặc sặc.
- Khàn tiếng, đau cổ và hạch cổ to.
Ho ra máu, liệt dây thanh, hội chứng tĩnh mạch chủ trên, đau xương hoặc triệu chứng thần kinh có thể xuất hiện khi bệnh xâm lấn hoặc di căn.
Nên đặt lịch khám: khi có nhân cổ, khàn tiếng kéo dài, khó nuốt hoặc triệu chứng tăng dần.
Cần khám trong ngày: khi khối cổ lớn nhanh, đau tăng, hồi hộp nhiều hoặc sốt không rõ nguyên nhân.
Cần tái khám sớm: khi có triệu chứng mới sau điều trị, xét nghiệm theo dõi bất thường hoặc bỏ lỡ lịch theo dõi.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu ngay khi khó thở, thở rít, tím tái, đau ngực, ngất, rối loạn ý thức, co giật, sốc hoặc chảy máu vùng cổ. Không tự lái xe khi tình trạng nặng và không trì hoãn để thử mẹo dân gian.
Chẩn đoán Ung thư tuyến giáp không biệt hóa
Chẩn đoán phối hợp bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm hormon hoặc dấu ấn, siêu âm và hình ảnh phù hợp. Mô bệnh học hoặc tiêu chuẩn lâm sàng chuyên khoa được dùng để xác định. Người đọc không nên tự diễn giải một kết quả riêng lẻ.
Bác sĩ ưu tiên đánh giá đường thở, tốc độ tăng khối u, giọng nói, hạch cổ, dấu hiệu xâm lấn da và tình trạng toàn thân. Nội soi thanh quản giúp đánh giá dây thanh.
Sinh thiết lõi hoặc sinh thiết mô giúp xác định mô bệnh học; chọc hút đơn thuần có thể chưa đủ. Xét nghiệm phân tử khẩn, đặc biệt BRAF V600E, có thể mở ra điều trị đích. Xét nghiệm máu đánh giá chức năng cơ quan trước điều trị.
CT cổ-ngực có cản quang thường dùng để đánh giá đường thở, xâm lấn và di căn. PET/CT, MRI não hoặc hình ảnh xương được cân nhắc theo triệu chứng và kế hoạch điều trị.
Chẩn đoán cần mô bệnh học xác nhận và đánh giá giai đoạn toàn thân nhanh chóng. Đồng thời phải đánh giá khả năng bảo vệ đường thở, khả năng phẫu thuật và hồ sơ phân tử để quyết định điều trị.
Điều trị Ung thư tuyến giáp không biệt hóa
Xử trí cần nhóm đa chuyên khoa khẩn cấp, ưu tiên đường thở, chẩn đoán mô học nhanh, xét nghiệm phân tử và xác định khả năng cắt bỏ. Điều trị có thể phối hợp phẫu thuật, xạ trị, hóa trị hoặc điều trị đích.
Điều trị đích theo BRAF/MEK hoặc các đích phân tử khác có thể tạo đáp ứng ở người phù hợp. Hóa trị hoặc liệu pháp toàn thân khác được cân nhắc theo giai đoạn, thể trạng và mục tiêu điều trị; không tự sử dụng.
Mở khí quản, đặt stent đường thở, xạ trị giảm nhẹ, dẫn lưu hoặc can thiệp giảm đau có thể cần thiết khi có chèn ép. Mỗi can thiệp phải cân nhắc nguy cơ vì vùng cổ có thể xâm lấn rộng.
Phẫu thuật chỉ được cân nhắc khi có khả năng cắt bỏ hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn mà không gây tổn hại quá mức. Mổ giảm khối đơn thuần thường không mang lại lợi ích nếu bệnh không thể cắt bỏ.
Hỗ trợ dinh dưỡng, kiểm soát đau, phục hồi giọng nói và nuốt, chăm sóc tâm lý, phòng huyết khối và vận động phù hợp có thể cần thiết. Biện pháp hỗ trợ phải phối hợp với điều trị chính và không thay thế điều trị chuyên khoa.
Theo dõi triệu chứng, khám cổ, xét nghiệm chuyên biệt, chức năng tuyến giáp, chức năng gan thận và hình ảnh theo nguy cơ. Liên hệ bác sĩ khi triệu chứng tăng, xuất hiện tác dụng không mong muốn hoặc bỏ lỡ điều trị.
Thời gian điều trị thay đổi từ cấp cứu vài ngày đến phẫu thuật, điều trị bổ trợ và theo dõi nhiều năm. Không thể ấn định thời điểm khỏi vì còn phụ thuộc giai đoạn, đáp ứng và bệnh nền.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Tắc nghẽn đường thở, xuất huyết, viêm phổi hít, suy dinh dưỡng, đau, di căn xa và biến chứng điều trị. Nguy cơ diễn tiến nhanh đòi hỏi liên hệ y tế sớm khi triệu chứng thay đổi.
Tiên lượng nhìn chung nghiêm trọng, nhưng đáp ứng có thể khác nhau tùy khả năng cắt bỏ, đột biến đích, mức di căn và thể trạng. Điều trị đích đã cải thiện kết quả ở một số nhóm người bệnh.
Bệnh có nguy cơ tiến triển hoặc tái phát rất cao ngay cả sau điều trị tích cực. Theo dõi ngắn hạn, hình ảnh định kỳ và đánh giá triệu chứng đường thở là cần thiết.
Không phải mọi trường hợp đều phòng ngừa được. Có thể giảm biến chứng bằng khám sớm khi có nhân cổ hoặc cường giáp, tuân thủ điều trị, không tự ngừng thuốc, kiểm soát bệnh nền và tái khám đúng lịch. Người có nguy cơ di truyền cần tư vấn chuyên khoa.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Ung thư tuyến giáp không biệt hóa
Ăn đa dạng, đủ năng lượng và protein; điều chỉnh độ mềm khi khó nuốt. Không tự kiêng iod tuyệt đối hoặc dùng liều iod cao. Chế độ ít iod chỉ áp dụng khi được bác sĩ chuẩn bị cho iod phóng xạ.
Duy trì vận động phù hợp thể trạng, ngủ đủ và giảm gắng sức khi hồi hộp, suy tim, khó thở hoặc sau phẫu thuật. Trở lại công việc cần dựa trên hồi phục, điều trị đang dùng và tư vấn của bác sĩ.
Có thể ghi nhận nhịp tim, thân nhiệt, cân nặng, triệu chứng cổ, khả năng nuốt và tác dụng phụ thuốc. Theo dõi tại nhà không thay thế xét nghiệm, siêu âm hoặc đánh giá đường thở tại cơ sở y tế.
- Không tự chẩn đoán chỉ dựa vào nhân cổ, triệu chứng hoặc kết quả xét nghiệm đơn lẻ.
- Không tự mua, ngừng hoặc thay đổi thuốc nội tiết, thuốc kháng giáp hay thuốc điều trị ung thư.
- Không trì hoãn cấp cứu khi khó thở, rối loạn ý thức, đau ngực hoặc tình trạng xấu nhanh.
- Không dùng thực phẩm bổ sung thay thế phẫu thuật, thuốc hoặc theo dõi chuyên khoa.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Gần như không gặp ở trẻ em. Trường hợp nghi ngờ cần hội chẩn tại trung tâm ung bướu nhi và giải phẫu bệnh chuyên sâu để loại trừ các u khác.
Đây là nhóm thường mắc bệnh. Cần đánh giá nhanh khả năng chịu điều trị, dinh dưỡng, hô hấp, tim mạch, nhận thức và mong muốn chăm sóc để xây dựng kế hoạch phù hợp.
Rất hiếm trong thai kỳ. Cần hội chẩn khẩn giữa ung bướu, ngoại khoa, nội tiết và sản khoa; nguy cơ đường thở và tốc độ tiến triển thường quyết định ưu tiên xử trí.
Thuốc toàn thân và xạ trị có thể không tương thích với cho con bú. Kế hoạch nuôi con cần trao đổi sớm với bác sĩ; không tự trì hoãn điều trị vì bệnh có thể tiến triển nhanh.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng và biến chứng điều trị cao hơn, biểu hiện có thể không điển hình. Ngưỡng đi khám nên thấp hơn và kế hoạch điều trị cần phối hợp với bác sĩ quản lý bệnh nền.
Bệnh tim mạch, suy gan, suy thận, đái tháo đường và bệnh phổi có thể làm tăng nguy cơ điều trị. Cần rà soát thuốc đang dùng, chức năng cơ quan và mục tiêu điều trị trước mỗi can thiệp.
Sau phẫu thuật cần theo dõi khó thở, chảy máu cổ, khàn tiếng, tê quanh miệng hoặc co rút cơ. Dùng hormon thay thế và calci theo đơn; tái khám để nhận kết quả mô bệnh học và kế hoạch tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp về Ung thư tuyến giáp không biệt hóa
Có. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc loại bệnh, giai đoạn, tốc độ tiến triển và bệnh nền. Người có khó thở, rối loạn ý thức, khối cổ lớn nhanh hoặc suy cơ quan cần được đánh giá khẩn. Khám sớm và điều trị đúng chuyên khoa giúp giảm nguy cơ biến chứng.
Không. Ung thư tuyến giáp không biệt hóa không lây từ người sang người qua tiếp xúc, ăn uống hay hô hấp. Người thân không cần cách ly. Tuy nhiên, với ung thư thể tủy, một số trường hợp có yếu tố di truyền nên người thân có thể được tư vấn xét nghiệm RET theo chỉ định.
Tiên lượng nhìn chung nghiêm trọng, nhưng đáp ứng có thể khác nhau tùy khả năng cắt bỏ, đột biến đích, mức di căn và thể trạng. Điều trị đích đã cải thiện kết quả ở một số nhóm người bệnh. Kết quả của từng người khác nhau và cần dựa trên giai đoạn, xét nghiệm, đáp ứng điều trị và sức khỏe tổng thể.
Thường có. Sau giai đoạn điều trị ban đầu, người bệnh cần tái khám, xét nghiệm và hình ảnh theo kế hoạch. Không nên tự ngừng thuốc hoặc bỏ theo dõi khi cảm thấy khỏe vì bệnh có thể tồn lưu, tái phát hoặc gây rối loạn hormon.
Cần cấp cứu khi khó thở, thở rít, đau ngực, ngất, nhịp tim rất nhanh, sốt cao, lú lẫn, co giật, nôn không kiểm soát hoặc tình trạng xấu nhanh. Hãy gọi 115, không tự lái xe khi nặng và không trì hoãn để thử biện pháp tại nhà.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

