Tràn khí màng phổi tự phát (Spontaneous pneumothorax) xảy ra khi không khí lọt vào khoang màng phổi mà không có chấn thương hoặc thủ thuật rõ ràng, làm phổi co lại một phần hay toàn bộ. Thể nguyên phát thường gặp ở người trẻ không có bệnh phổi được nhận biết, còn thể thứ phát xuất hiện trên nền COPD, lao, bệnh phổi kẽ, hen nặng hoặc các bệnh cấu trúc khác. Triệu chứng điển hình là đau ngực đột ngột một bên và khó thở; mức độ khó chịu không luôn tương ứng với kích thước vùng tràn khí. Chẩn đoán thường dựa vào X-quang, siêu âm tại giường hoặc CT trong tình huống chọn lọc. Người ổn định, ít triệu chứng có thể được theo dõi bảo tồn, trong khi người khó thở, thiếu oxy hoặc bệnh phổi nền thường cần hút khí, dẫn lưu hay phẫu thuật. Khó thở tăng nhanh hoặc tụt huyết áp phải được cấp cứu ngay.
Tràn khí màng phổi tự phát là bệnh gì?
Tràn khí màng phổi là sự hiện diện của khí giữa hai lá màng phổi, làm mất áp lực âm vốn giữ phổi nở. Gọi là “tự phát” khi không có chấn thương ngực hoặc thủ thuật y khoa ngay trước đó. Tràn khí tự phát nguyên phát được chẩn đoán ở người không có bệnh phổi lâm sàng rõ, dù CT có thể thấy các bóng khí nhỏ dưới màng phổi. Tràn khí tự phát thứ phát xảy ra trên nền bệnh phổi như COPD, lao, xơ phổi hoặc xơ nang và thường nguy hiểm hơn vì dự trữ hô hấp thấp. Tình trạng này khác tràn khí áp lực: áp lực là một biến chứng sinh lý khi khí tích tụ làm suy hô hấp và tuần hoàn, có thể xuất hiện từ bất kỳ loại tràn khí nào. Kích thước trên phim không phải yếu tố duy nhất quyết định xử trí; triệu chứng, độ ổn định và bệnh nền rất quan trọng.

| Tên bệnh | Tràn khí màng phổi tự phát |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Spontaneous pneumothorax |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tràn khí màng phổi nguyên phát hoặc thứ phát; spontaneous collapsed lung |
| Mã ICD-10 | J93.1 – Tràn khí màng phổi tự phát khác; trường hợp tự phát có áp lực thuộc J93.0 theo ICD-10 |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh lý màng phổi cấp tính; chuyên khoa Hô hấp, Cấp cứu và Ngoại lồng ngực |
| Cơ quan ảnh hưởng | Không khí tích trong khoang màng phổi làm phổi bên bệnh co lại. Nếu áp lực tăng hoặc người bệnh có dự trữ hô hấp kém, tim, mạch máu lớn và trao đổi oxy cũng có thể bị ảnh hưởng. |
| Tính chất bệnh | Tình trạng cấp tính, không lây và thường không di truyền trực tiếp; một số hội chứng di truyền hoặc bệnh phổi gia đình có thể làm tăng nguy cơ. |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp trong cộng đồng nhưng là cấp cứu hô hấp thường gặp tại bệnh viện. Nguy cơ và mô hình bệnh khác nhau giữa thể nguyên phát và thứ phát; chưa có số liệu quốc gia Việt Nam cập nhật. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Tràn khí màng phổi tự phát
Một điểm yếu hoặc bóng khí sát màng phổi có thể vỡ, tạo đường cho khí từ phế nang vào khoang màng phổi. Khi khí tách hai lá màng phổi, phần phổi đàn hồi co về rốn phổi và diện tích trao đổi khí giảm. Ở người khỏe, cơ thể có thể bù tương đối tốt; ở người COPD hoặc xơ phổi, mất một phần thể tích nhỏ đã gây thiếu oxy đáng kể. Đường rò thường tự kín, nhưng có thể kéo dài nếu tổn thương lớn, phổi cứng hoặc áp lực đường thở cao. Nếu khí vào nhiều hơn khí thoát và áp lực tăng dần, trung thất bị đẩy, hồi lưu tĩnh mạch giảm và tràn khí chuyển thành thể áp lực.
Bệnh được chia thành nguyên phát và thứ phát theo việc có bệnh phổi nền đã biết. Có thể mô tả thêm là lần đầu hay tái phát, một bên hay hai bên, ổn định hay có suy sinh lý, và có rò khí kéo dài hay không. Một số tràn khí liên quan chu kỳ kinh nguyệt hoặc lạc nội mạc tử cung được xếp vào nhóm đặc biệt. Phân loại theo kích thước khác nhau giữa các hướng dẫn; các khuyến cáo hiện đại nhấn mạnh triệu chứng và ổn định lâm sàng hơn việc chỉ dùng một ngưỡng đo trên phim.
Thể nguyên phát thường gặp hơn ở nam trẻ, vóc người cao gầy và người hút thuốc; thể thứ phát thường xuất hiện ở tuổi lớn hơn với bệnh phổi mạn. Nữ giới có thể mắc do nhiều nguyên nhân, trong đó tràn khí liên quan kinh nguyệt là hiếm nhưng cần nghĩ đến khi tái phát theo chu kỳ. Tỷ lệ mắc và tái phát thay đổi theo nghiên cứu, thói quen hút thuốc, bệnh nền và tiêu chuẩn chẩn đoán. Việt Nam chưa có hệ thống số liệu toàn quốc đủ mới để đưa ra một con số chung.
Khí thường đi từ phế nang qua chỗ rách ở bề mặt phổi vào khoang màng phổi. Một số bệnh tạo nang, bóng khí hoặc mô phổi giòn dễ vỡ. Ở lao, nhiễm trùng hoặc ung thư, tổn thương có thể ăn tới màng phổi và hình thành đường rò. Sau khi đường rò đóng, khí được hấp thu dần qua màng phổi; nếu rò còn mở, khí tiếp tục tích hoặc thoát qua ống dẫn lưu. Cơ chế này không liên quan đường lây truyền giữa người với người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Tràn khí màng phổi tự phát
Ở thể nguyên phát, nguyên nhân trực tiếp thường là vỡ bóng khí hoặc vùng phổi xốp nhỏ dưới màng phổi, dù không phải lúc nào cũng nhìn thấy. Thể thứ phát liên quan COPD và khí phế thũng, lao phổi cũ hoặc đang hoạt động, bệnh phổi kẽ, xơ nang, viêm phổi hoại tử, ung thư, hen nặng và một số bệnh mô liên kết. Tràn khí theo chu kỳ có thể liên quan lạc nội mạc tử cung ngực. Biến đổi áp suất không khí không phải nguyên nhân phổ biến của lần đầu, nhưng bay hoặc lặn khi còn khí có thể làm tình trạng nguy hiểm.
- Thay đổi được: hút thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử, tiếp tục hút sau lần bệnh đầu và tiếp xúc áp lực khi chưa hồi phục.
- Không thay đổi được: giới nam, vóc người cao gầy, tiền sử cá nhân hoặc gia đình, một số hội chứng mô liên kết và bệnh phổi nang.
- Bệnh nền: COPD, lao, xơ phổi, xơ nang, hen nặng, ung thư phổi và nhiễm trùng phá hủy nhu mô.
- Tình huống đặc biệt: thai kỳ, chu kỳ kinh nguyệt, nghề phi công hoặc thợ lặn làm hậu quả tái phát trở nên nghiêm trọng hơn.
Người hút thuốc, nam trẻ cao gầy, người từng tràn khí, người có người thân mắc nhiều lần và bệnh nhân COPD, lao, xơ phổi hoặc bệnh phổi nang là nhóm nguy cơ. Người dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc có nhiễm trùng phổi hoại tử cũng cần cảnh giác. Nghề bay, lặn, làm việc xa cơ sở y tế và thai kỳ không nhất thiết làm tăng nguy cơ mắc, nhưng ảnh hưởng mạnh đến quyết định phòng tái phát.
Triệu chứng và dấu hiệu của Tràn khí màng phổi tự phát
Triệu chứng thường khởi phát đột ngột khi đang nghỉ hoặc hoạt động bình thường. Đau ngực nhói một bên có thể giảm sau vài giờ, trong khi hụt hơi kéo dài. Người nguyên phát đôi khi chỉ khó chịu nhẹ dù phim cho thấy tràn khí tương đối lớn. Ngược lại, người COPD hoặc xơ phổi có thể thiếu oxy và suy hô hấp với vùng khí nhỏ. Một số trường hợp không triệu chứng và được phát hiện tình cờ. Rò khí kéo dài có thể gây tràn khí dưới da, cảm giác lạo xạo ở cổ hoặc ngực.
- Đau ngực đột ngột: thường nhói, một bên, tăng khi hít sâu hoặc ho trong giai đoạn đầu.
- Khó thở: mức độ từ nhẹ đến nặng, đặc biệt rõ ở người có bệnh phổi nền.
- Thở nhanh hoặc tim nhanh: phản ánh đau, lo âu, thiếu oxy hoặc giảm thể tích phổi.
- Ho khan: có thể xuất hiện nhưng không đặc hiệu và không phải lúc nào cũng có.
- Giảm âm thở một bên: là dấu hiệu bác sĩ có thể nhận thấy, nhưng khám bình thường không loại trừ tràn khí nhỏ.
- Đau vai hoặc đau lan ra lưng do kích thích màng phổi.
- Khí dưới da tạo cảm giác lép bép khi sờ cổ hoặc thành ngực.
- Giọng thay đổi, nuốt khó hoặc sưng cổ khi khí lan vào trung thất.
- Tràn khí hai bên có thể gây khó thở lan tỏa mà không có bên đau rõ ràng.
- Tràn khí liên quan kinh nguyệt thường tái diễn quanh thời điểm bắt đầu hành kinh và hay ở bên phải.
Cần khám trong ngày với bất kỳ cơn đau ngực đột ngột một bên kèm khó thở, nhất là người từng tràn khí hoặc có bệnh phổi. Nên tái khám đúng hẹn để xác nhận khí đã hết trước khi bay, làm việc nặng hoặc quay lại nghề nguy cơ. Cần liên hệ sớm nếu đau hoặc hụt hơi tăng sau xuất viện, ống dẫn lưu ngừng hoạt động, tuột hoặc có khí dưới da lan rộng. Không tự theo dõi tại nhà cơn đầu tiên chỉ vì triệu chứng nhẹ.
- Gọi 115 khi khó thở tăng nhanh, thở gắng sức, tím tái, lơ mơ, ngất hoặc không nói được thành câu.
- Đau ngực kèm tụt huyết áp, mạch yếu nhanh, da lạnh hoặc tĩnh mạch cổ nổi có thể là tràn khí áp lực.
- Người đang thở máy hoặc có bệnh phổi nền mà đột ngột tụt SpO2, kích thích hay suy sụp cần xử trí cấp cứu ngay.
- Không tự lái xe khi triệu chứng nặng và không chọc kim vào ngực hoặc thử bất kỳ thủ thuật tự cứu nào.
Chẩn đoán Tràn khí màng phổi tự phát
Chẩn đoán bắt đầu bằng đánh giá đường thở, hô hấp và tuần hoàn để loại trừ tràn khí áp lực. Ở người ổn định, X-quang ngực thường xác nhận đường màng phổi tạng và vùng không còn mạch phổi phía ngoài. Siêu âm tại giường có thể phát hiện mất trượt màng phổi và các dấu hiệu động, nhưng phụ thuộc kỹ năng. CT được dùng khi X-quang chưa rõ, nghi bệnh phổi nang, tràn khí khu trú hoặc cần lập kế hoạch phẫu thuật. Khí máu và xét nghiệm máu đánh giá hậu quả hoặc bệnh nền, không tự xác định bệnh.
Bác sĩ hỏi thời điểm đau, khó thở, hút thuốc, lần tràn khí trước, bệnh phổi, chu kỳ kinh nguyệt, nghề nghiệp và kế hoạch bay hoặc lặn. Khám đo SpO2, nhịp thở, huyết áp và mức tỉnh táo. Một bên ngực có thể giảm di động, giảm âm thở và gõ vang; tuy nhiên dấu hiệu có thể rất kín ở tràn khí nhỏ. Trachea lệch là dấu muộn và không nên chờ mới cấp cứu. Dấu bệnh phổi mạn giúp phân biệt thể thứ phát.
Không có xét nghiệm máu đặc hiệu. Khí máu được cân nhắc khi thiếu oxy, bệnh phổi nền hoặc suy hô hấp. Công thức máu, CRP và xét nghiệm nhiễm trùng dùng khi nghi viêm phổi hoặc lao; điện giải, chức năng thận và đông máu hỗ trợ chuẩn bị can thiệp. Xét nghiệm di truyền không làm thường quy, nhưng có thể được xem xét khi tràn khí tái phát, hai bên, có nang phổi, tổn thương da hoặc tiền sử gia đình gợi hội chứng Birt–Hogg–Dubé hay bệnh mô liên kết.
X-quang ngực thẳng thì hít vào là phương tiện đầu tay ở người ổn định. Chụp thì thở ra thường không cần thiết. Siêu âm hữu ích trong cấp cứu và theo dõi nhưng có thể khó ở người dính màng phổi hoặc khí dưới da. CT nhạy hơn, cho thấy kích thước thật, bóng khí, bệnh phổi nền và tràn khí khu trú; không cần cho mọi trường hợp nguyên phát lần đầu. Hình ảnh sau điều trị giúp xác nhận phổi nở và hướng dẫn thời điểm rút ống hoặc cho phép bay.
Chẩn đoán được xác lập khi hình ảnh cho thấy khí trong khoang màng phổi, điển hình là đường màng phổi tạng với mất dấu mạch phía ngoài trên X-quang. Trong cấp cứu, siêu âm có thể hỗ trợ nhưng kết quả âm tính hoặc dương tính phải được giải thích theo kỹ năng và bối cảnh. “Tự phát” yêu cầu không có chấn thương hoặc thủ thuật gây bệnh; phân biệt nguyên phát và thứ phát dựa vào bệnh sử, khám và hình ảnh. Các cách đo kích thước khác nhau giữa hướng dẫn, nên quyết định không dựa duy nhất vào số centimet.
Điều trị Tràn khí màng phổi tự phát
Mục tiêu là bảo đảm hô hấp, loại khí khi cần, giúp đường rò kín và giảm nguy cơ tái phát. Người nguyên phát ổn định, triệu chứng tối thiểu và có khả năng theo dõi đáng tin cậy có thể được điều trị bảo tồn bất kể kích thước theo hướng dẫn châu Âu 2024, nhưng đây là quyết định chuyên môn. Nếu cần can thiệp ban đầu, chọc hút được ưu tiên hơn ống dẫn lưu trong nhiều trường hợp nguyên phát. Thể thứ phát, thiếu oxy, khó thở đáng kể hoặc không ổn định thường cần nhập viện và can thiệp sớm hơn.
Không có thuốc uống làm bịt chỗ rò khí. Thuốc giảm đau giúp người bệnh thở và vận động; oxy được dùng khi có thiếu oxy hoặc chỉ định cụ thể, không phải mặc định cho mọi ca ổn định. Thuốc điều trị COPD, hen, nhiễm trùng hoặc lao được tối ưu nếu đó là bệnh nền. Không tự dùng thuốc an thần hoặc opioid vì có thể làm giảm hô hấp. Bỏ thuốc lá là can thiệp quan trọng để giảm nguy cơ tái phát.
Chọc hút kim nhằm lấy khí và có thể tránh đặt ống ở người nguyên phát phù hợp. Ống dẫn lưu được dùng khi hút không thành công, thể thứ phát, tràn khí lớn có triệu chứng, rò khí hoặc tình trạng xấu. Một số trung tâm dùng van một chiều cho điều trị ngoại trú chọn lọc với kế hoạch theo dõi chặt chẽ. Nếu rò kéo dài và người bệnh không phù hợp phẫu thuật, bác sĩ có thể cân nhắc miếng vá máu tự thân hoặc gây dính qua ống. Thủ thuật phải do nhân viên y tế thực hiện.
Phẫu thuật nội soi thường xử lý bóng khí hoặc vùng rò và tạo dính màng phổi bằng cơ học, cắt màng phổi hoặc chất gây dính. Chỉ định thường gồm tái phát cùng bên, tràn khí bên đối diện, hai bên, rò khí kéo dài, phổi không nở, nghề phi công hoặc thợ lặn và một số tình huống thai kỳ hay xa y tế. Phẫu thuật giảm nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tái phát, đồng thời có nguy cơ đau mạn, chảy máu và biến chứng gây mê.
Theo dõi SpO2, nhịp thở, đau và hình ảnh là nền tảng. Người có ống dẫn lưu cần hệ thống đặt đúng vị trí, không gập hoặc kẹp ngoài chỉ định. Vận động nhẹ được khuyến khích khi ổn định; kiểm soát lo âu bằng giải thích và kỹ thuật thở, không dùng thuốc an thần tùy tiện. Điều trị bệnh nền, hỗ trợ cai thuốc lá và hướng dẫn rõ về bay, lặn, công việc là một phần của chăm sóc.
Một số tràn khí nhỏ ổn định được hấp thu trong nhiều ngày đến vài tuần. Chọc hút thành công có thể rút ngắn thời gian nằm viện, còn rò khí kéo dài làm điều trị lâu hơn và có thể cần phẫu thuật. Không có mốc chung để bay hoặc trở lại việc nặng; cần phim xác nhận hết khí và bác sĩ cho phép. Đau nhẹ có thể kéo dài sau khi khí đã hết. Thời gian hồi phục ở thể thứ phát thường dài hơn do bệnh phổi nền.
Một số tràn khí nhỏ ổn định được hấp thu trong nhiều ngày đến vài tuần. Chọc hút thành công có thể rút ngắn thời gian nằm viện, còn rò khí kéo dài làm điều trị lâu hơn và có thể cần phẫu thuật. Không có mốc chung để bay hoặc trở lại việc nặng; cần phim xác nhận hết khí và bác sĩ cho phép. Đau nhẹ có thể kéo dài sau khi khí đã hết. Thời gian hồi phục ở thể thứ phát thường dài hơn do bệnh phổi nền.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Tràn khí áp lực: khí dưới áp lực gây suy hô hấp, tụt huyết áp và có thể ngừng tim.
- Rò khí kéo dài: làm phổi không nở hoặc phải mang ống lâu.
- Tái phát: có thể cùng bên hoặc đối bên, nhất là khi tiếp tục hút thuốc.
- Tràn khí hai bên hoặc trung thất: hiếm nhưng làm giảm dự trữ hô hấp đáng kể.
- Biến chứng can thiệp: chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương phổi, phù phổi tái nở và đau mạn sau phẫu thuật.
Người nguyên phát trẻ và ổn định thường hồi phục tốt, nhưng khả năng tái phát là vấn đề đáng kể. Thể thứ phát có nguy cơ thiếu oxy, nằm viện và tử vong cao hơn vì phổi nền đã tổn thương. Tiên lượng phụ thuộc mức suy sinh lý, tuổi, COPD hoặc xơ phổi, rò khí, khả năng phẫu thuật và việc tiếp tục hút thuốc. Phim hết khí không đồng nghĩa bệnh phổi nền đã được kiểm soát, nên cần theo dõi chuyên khoa khi có nguyên nhân thứ phát.
Tái phát có thể xảy ra sau điều trị bảo tồn, hút khí, dẫn lưu và cả sau phẫu thuật, dù nguy cơ giảm rõ sau can thiệp phòng tái phát. Hút thuốc là yếu tố có thể thay đổi quan trọng. Người tái phát, có tràn khí đối bên hoặc nghề nguy cơ cao nên được hội chẩn ngoại lồng ngực. Đau ngực mới giống lần trước phải được đánh giá bằng hình ảnh, không tự kết luận là đau cơ hoặc tự chờ.
Bỏ hoàn toàn thuốc lá và tránh khói là biện pháp quan trọng nhất có thể thực hiện. Điều trị tốt COPD, lao, hen và bệnh phổi khác giúp giảm một số nguy cơ. Không bay cho đến khi hết khí hoàn toàn trên X-quang và đã qua khoảng thời gian bác sĩ khuyến cáo; người lặn bình khí thường được khuyên tránh lặn lâu dài trừ khi đã có can thiệp phòng tái phát và được chuyên gia y học lặn chấp thuận. Không có bài tập hay thực phẩm nào ngăn chắc chắn bóng khí vỡ.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Tràn khí màng phổi tự phát
Không có chế độ ăn đặc hiệu. Ăn đủ protein, năng lượng và rau quả hỗ trợ hồi phục, đặc biệt ở người COPD hoặc suy dinh dưỡng. Tránh rượu khi dùng thuốc giảm đau hoặc nếu có nguy cơ té ngã và suy hô hấp. Uống nước theo nhu cầu và bệnh nền; không cần kiêng nước để giảm khí. Thực phẩm chức năng không có bằng chứng làm liền đường rò hoặc phòng tái phát.
Trong giai đoạn còn khí, tránh gắng sức mạnh, nâng nặng và hoạt động xa nơi cấp cứu. Đi lại nhẹ thường có thể thực hiện khi bác sĩ cho phép. Tăng vận động dần sau khi phim xác nhận hồi phục và triệu chứng ổn. Không bay, leo độ cao lớn nhanh hoặc lặn bình khí khi chưa được đánh giá. Trở lại lao động phụ thuộc công việc; phi công, thợ lặn và người làm nơi xa cần tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn.
Theo dõi đau ngực, khó thở khi nghỉ và khi đi bộ, chóng mặt, sốt và vết đặt ống nếu có. Có thể dùng SpO2 nếu đã được hướng dẫn, nhưng thiết bị không loại trừ tái phát. Giữ lịch chụp lại ngay cả khi thấy khỏe. Không tự kẹp van, chỉnh ống hoặc tháo băng kín. Khi triệu chứng giống lần trước xuất hiện, nên đến cơ sở y tế thay vì tự lái đường dài.
- Không hút thuốc lá, thuốc lá điện tử hoặc cần sa vì khói và khí dung liên quan nguy cơ tái phát.
- Không đi máy bay hoặc lên độ cao lớn khi chưa có phim xác nhận hết khí và chưa được bác sĩ đồng ý.
- Không lặn bình khí sau tràn khí nếu chưa được đánh giá chuyên sâu và điều trị phòng tái phát phù hợp.
- Không tự chọc hút, kẹp ống, tháo van hoặc dùng bình oxy tại nhà khi chưa được chỉ định.
- Không bỏ tái khám chỉ vì đau đã giảm; khí và đường rò có thể vẫn tồn tại.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Tràn khí tự phát ở trẻ hiếm hơn và thường liên quan bệnh phổi bẩm sinh, xơ nang, hen, nhiễm trùng hoặc trẻ sơ sinh cần hỗ trợ hô hấp. Trẻ nhỏ có thể chỉ quấy khóc, thở nhanh, bú kém hoặc tím. Xử trí dựa vào sinh lý, tuổi và nguyên nhân, không áp dụng nguyên xi tiêu chí người lớn. Trẻ tái phát hoặc có nang phổi cần đánh giá di truyền và chuyên khoa nhi hô hấp.
Ở người cao tuổi, phần lớn trường hợp là thể thứ phát do COPD, ung thư hoặc xơ phổi. Đau ngực có thể không rõ, nhưng suy hô hấp và lú lẫn xuất hiện sớm. Dự trữ tim phổi thấp khiến ngưỡng nhập viện và dẫn lưu thường thấp hơn. Thuốc chống đông, suy thận và nguy cơ mê sảng cần được xem xét khi làm thủ thuật hoặc phẫu thuật. Phục hồi vận động phải tiến triển từ từ.
Tràn khí trong thai kỳ cần phối hợp hô hấp, ngoại lồng ngực, gây mê và sản khoa. X-quang với che chắn có thể thực hiện khi cần; không nên trì hoãn chẩn đoán vì lo bức xạ. Điều trị bảo tồn, hút khí, dẫn lưu hoặc phẫu thuật đều có thể được lựa chọn tùy mức độ và tuổi thai. Người có tiền sử tràn khí nên trao đổi trước sinh về nguy cơ tái phát trong chuyển dạ và phương án giảm áp lực rặn.
Chọc hút hoặc đặt dẫn lưu không bắt buộc ngừng cho bú. Cần kiểm tra độ an toàn của thuốc giảm đau, gây mê và kháng sinh nếu có. Mẹ nên báo trẻ sinh non hoặc có bệnh nền để bác sĩ lựa chọn thuốc phù hợp. Không tự giảm đau bằng thảo dược hoặc thuốc phối hợp chứa chất an thần, vì một số chất qua sữa và có thể làm trẻ buồn ngủ hoặc ảnh hưởng hô hấp.
Tràn khí ở người suy giảm miễn dịch có thể liên quan viêm phổi hoại tử, Pneumocystis, lao, nấm hoặc tổn thương do điều trị. Khả năng tràn hai bên, rò khí và suy hô hấp cao hơn. Cần CT, xét nghiệm tác nhân và điều trị bệnh nền song song. Triệu chứng nhẹ cũng nên được đánh giá sớm; không tự ngừng thuốc ức chế miễn dịch hoặc kháng nhiễm trùng dự phòng.
COPD, xơ phổi, xơ nang, lao và ung thư làm thể tích dự trữ thấp và tăng rò khí. Hen cần kiểm soát nhưng áp lực dương không phù hợp trước khi giải quyết tràn khí có thể làm nặng tình trạng. Bệnh tim ảnh hưởng khả năng chịu thiếu oxy; thuốc chống đông tăng nguy cơ thủ thuật. Kế hoạch can thiệp phải cân bằng lợi ích, bệnh nền, khả năng phẫu thuật và mục tiêu sống của người bệnh.
Tràn khí sau phẫu thuật hoặc thủ thuật không còn được xếp là tự phát, nhưng cần phân biệt vì cách theo dõi rò khí tương tự. Sau mổ phổi, bọt khí kéo dài, khí dưới da tăng hoặc phổi không nở có thể gợi rò phế quản–màng phổi. Người bệnh phải giữ hệ thống dẫn lưu thấp hơn ngực và báo ngay nếu ống tuột, gập hoặc bình đổ; không tự kẹp để thử.
Câu hỏi thường gặp về Tràn khí màng phổi tự phát
Có thể, nếu người bệnh ổn định, ít triệu chứng, không có dấu suy hô hấp và được chọn theo dõi bởi bác sĩ. Khí được cơ thể hấp thu dần sau khi chỗ rò kín. Tuy nhiên, không thể tự biết đường rò đã đóng hay tràn khí có đang tăng. Người có COPD, xơ phổi hoặc khó thở đáng kể thường cần can thiệp sớm hơn. Cơn đầu tiên nên được chẩn đoán bằng hình ảnh; điều trị bảo tồn luôn đi kèm lịch tái khám và hướng dẫn quay lại cấp cứu.
Tái phát là vấn đề thường gặp, đặc biệt trong những năm đầu, ở người tiếp tục hút thuốc, có bệnh phổi nang, COPD hoặc từng tái phát trước đó. Không có tỷ lệ duy nhất áp dụng cho mọi người vì nguy cơ phụ thuộc thể bệnh và cách điều trị. Phẫu thuật kết hợp biện pháp gây dính làm giảm nguy cơ nhưng không đưa về bằng không. Người tái phát hoặc làm nghề phi công, thợ lặn nên được hội chẩn để cân nhắc phòng tái phát chủ động.
Chỉ nên bay sau khi X-quang xác nhận tràn khí đã hết hoàn toàn và bác sĩ đánh giá ổn định. Nhiều hướng dẫn yêu cầu chờ thêm một khoảng thời gian sau phim hết khí; thời điểm cụ thể phụ thuộc nguyên nhân, điều trị, chuyến bay và nguy cơ tái phát. Áp suất cabin có thể làm khí còn lại nở ra. Không dựa vào việc hết đau để đặt vé. Người có tràn khí gần đây, rò khí hoặc mới tháo ống nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ và hãng bay.
Có thể trở lại tập khi khí đã hết trên hình ảnh, không còn khó thở hoặc đau đáng kể và bác sĩ cho phép. Nên bắt đầu bằng đi bộ, bài sức bền nhẹ rồi tăng dần, tránh nâng rất nặng hoặc nín thở gắng sức trong giai đoạn sớm. Tập luyện không phải nguyên nhân chính của đa số lần bệnh, nhưng hoạt động xa cấp cứu khi chưa hồi phục là không an toàn. Nếu đau ngực đột ngột hoặc hụt hơi xuất hiện, dừng tập và đi khám.
Phần lớn trường hợp không có một gen đơn lẻ được xác định. Tuy vậy, tràn khí tái phát, hai bên, tiền sử gia đình, nang phổi nhiều, tổn thương da hoặc bệnh thận có thể gợi hội chứng Birt–Hogg–Dubé; các bệnh mô liên kết như Marfan cũng làm tăng nguy cơ. Bác sĩ có thể đề nghị CT và tư vấn di truyền khi dấu hiệu phù hợp. Không cần xét nghiệm gen thường quy cho mọi người mắc lần đầu đơn độc.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

