Tràn khí màng phổi áp lực là tình trạng không khí vào khoang màng phổi nhưng không thoát ra hiệu quả, khiến áp lực trong lồng ngực tăng dần, phổi xẹp và máu trở về tim bị cản trở. Bệnh có thể xuất hiện sau chấn thương ngực, thủ thuật, thở máy áp lực dương hoặc từ một tràn khí tự phát. Người bệnh thường khó thở dữ dội, đau ngực, thở nhanh, tim nhanh, tụt huyết áp, tím tái hoặc giảm ý thức; dấu lệch khí quản có thể xuất hiện muộn và không phải lúc nào cũng có. Khi người bệnh không ổn định, đây là chẩn đoán lâm sàng và nhân viên y tế phải giải áp ngay, không chờ X-quang. Sau giải áp ban đầu cần đặt dẫn lưu màng phổi và xử lý nguyên nhân. Người ngoài cơ sở y tế không được tự chọc kim vào ngực; hãy gọi 115 và hỗ trợ người bệnh chờ cấp cứu.
Tràn khí màng phổi áp lực là bệnh gì?
Tràn khí màng phổi áp lực (Tension pneumothorax) không chỉ là có khí quanh phổi mà là một hội chứng trong đó áp lực khoang màng phổi tăng đủ để gây suy hô hấp hoặc ảnh hưởng tuần hoàn. Cơ chế thường giống van một chiều: khí đi vào khi hít vào hoặc khi máy thở đẩy khí nhưng thoát ra kém. Phổi bên bệnh xẹp dần, trung thất bị đẩy và các tĩnh mạch lớn bị chèn ép, làm giảm cung lượng tim. Tình trạng này khác tràn khí đơn thuần ở hậu quả sinh lý, không phải chỉ ở kích thước trên phim. Người đang thở máy có thể suy sụp rất nhanh. Trong bối cảnh tụt huyết áp hoặc suy hô hấp nặng, nhân viên y tế không chờ dấu đầy đủ hay chụp hình trước khi giải áp. Sau can thiệp khẩn cấp, cần dẫn lưu dứt điểm và xác định nguyên nhân.

| Tên bệnh | Tràn khí màng phổi áp lực |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Tension pneumothorax |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tràn khí màng phổi tăng áp; tràn khí màng phổi có chèn ép; tension pneumothorax |
| Mã ICD-10 | J93.0 – Tràn khí màng phổi áp lực tự phát; nếu do chấn thương hoặc thủ thuật, mã ICD-10 cần chọn theo nguyên nhân và bối cảnh |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Cấp cứu hô hấp và tuần hoàn; chuyên khoa Cấp cứu, Hồi sức, Ngoại lồng ngực và Hô hấp |
| Cơ quan ảnh hưởng | Phổi bên tổn thương bị xẹp; áp lực trong lồng ngực chèn ép trung thất, tim và các tĩnh mạch lớn, làm giảm máu trở về tim. Thiếu oxy và sốc có thể nhanh chóng ảnh hưởng não, thận và toàn bộ cơ thể. |
| Tính chất bệnh | Tình trạng cấp tính đe dọa tính mạng, không lây và không phải bệnh di truyền. Đây là biến chứng sinh lý của tràn khí, có thể do chấn thương, thủ thuật, thở máy hoặc tự phát. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm hơn tràn khí màng phổi không áp lực nhưng có hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Tần suất phụ thuộc nhóm chấn thương, hồi sức và thở máy; chưa có số liệu đại diện toàn Việt Nam. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Tràn khí màng phổi áp lực
Một đường rò giữa phổi hoặc ngoài cơ thể với khoang màng phổi cho phép khí đi vào. Khi lối thoát bị khóa hoặc không đủ, mỗi nhịp thở làm áp lực tăng. Áp lực ép phổi, đẩy trung thất, làm tăng sức cản mạch phổi và chèn tĩnh mạch chủ. Máu về tim giảm dẫn tới giảm thể tích nhát bóp, tụt huyết áp và sốc tắc nghẽn. Thiếu oxy tăng do phổi xẹp và mất cân bằng thông khí–tưới máu. Nếu không giải áp, người bệnh có thể chuyển từ tim nhanh sang nhịp chậm, mất mạch và ngừng tim hoạt động điện vô mạch.
Có thể phân theo nguyên nhân: do chấn thương, do thủ thuật, liên quan thở máy hoặc biến chứng tự phát. Trong cấp cứu, phân loại quan trọng hơn là người bệnh có huyết động không ổn định hoặc suy hô hấp nặng hay không. Tràn khí áp lực có thể ở một bên hoặc hiếm hơn hai bên, và có thể xảy ra ở người đang tự thở hoặc được thông khí áp lực dương. Không nên đợi phân loại đầy đủ mới giải áp khi sinh lý nguy kịch.
Bệnh gặp chủ yếu trong chấn thương ngực, hồi sức, gây mê, chăm sóc tích cực và sau thủ thuật xâm lấn. Nguy cơ cao hơn ở người được thở máy, đặc biệt khi phổi tổn thương hoặc cần áp lực cao. Trẻ sơ sinh được hỗ trợ hô hấp và người COPD có bóng khí cũng có thể mắc. Các nghiên cứu dùng định nghĩa và quần thể khác nhau, vì vậy không có tỷ lệ chung đáng tin cậy cho cộng đồng Việt Nam.
Khí có thể đi từ phổi bị rách vào khoang màng phổi, từ không khí ngoài qua vết thương, hoặc bị đẩy vào do thủ thuật và máy thở. Cấu trúc tổn thương hoặc mô mềm tạo hiệu ứng van một chiều, làm khí chỉ vào mà không ra. Khi khoang kín dần tăng áp, hậu quả không còn khu trú ở phổi mà chuyển thành chèn ép tuần hoàn. Đây là cơ chế cơ học, không phải quá trình lây nhiễm.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Tràn khí màng phổi áp lực
Nguyên nhân gồm chấn thương kín hoặc xuyên ngực, gãy xương sườn làm rách phổi, vết thương ngực, thủ thuật đặt catheter tĩnh mạch trung tâm, chọc hoặc sinh thiết ngực, hồi sức tim phổi, thông khí áp lực dương và biến chứng sau mổ. Tràn khí tự phát có thể chuyển thành áp lực, đặc biệt khi đường rò hoạt động hoặc người bệnh được bóp bóng hay thở máy. Hiếm hơn, thiết bị thở bị tắc đường thở ra hoặc van hoạt động sai tạo điều kiện tăng áp.
- Chấn thương: va đập mạnh, vết thương xuyên ngực, gãy nhiều xương sườn hoặc chấn thương do nổ.
- Hỗ trợ hô hấp: thở máy áp lực dương, bóp bóng, hồi sức hoặc phổi có độ giãn nở kém.
- Thủ thuật: đặt catheter trung tâm, sinh thiết phổi, chọc màng phổi, nội soi hoặc phẫu thuật ngực.
- Bệnh phổi: COPD có bóng khí, hen nặng, viêm phổi hoại tử, lao, xơ nang và tràn khí tự phát đang tồn tại.
- Yếu tố hệ thống: theo dõi không đầy đủ sau thủ thuật hoặc thiết bị dẫn lưu bị kẹp, gập hay tắc.
Người bị chấn thương ngực, bệnh nhân đang thở máy, người vừa đặt đường truyền trung tâm hoặc làm thủ thuật ngực, bệnh nhân COPD hoặc hen nặng và người đã có tràn khí là các nhóm nguy cơ. Trong gây mê, bất kỳ tụt huyết áp, giảm oxy hoặc tăng áp lực đường thở đột ngột nào cũng cần xem xét tràn khí áp lực. Trẻ sơ sinh non tháng được hỗ trợ hô hấp và người có thành ngực biến dạng cũng cần cảnh giác đặc biệt.
Triệu chứng và dấu hiệu của Tràn khí màng phổi áp lực
Bệnh thường tiến triển trong phút đến giờ. Người đang tỉnh có thể đau ngực và cảm giác không đủ hơi, sau đó lo lắng, vật vã và kiệt sức. Huyết áp giảm khi chèn ép tuần hoàn rõ. Ở người thở máy, dấu đầu tiên có thể là SpO2 tụt, áp lực đường thở tăng, máy báo động, lồng ngực không đều hoặc huyết động sụp đột ngột. Không phải mọi người đều có tĩnh mạch cổ nổi hoặc lệch khí quản, nhất là khi mất máu kèm theo.
- Khó thở dữ dội và tăng nhanh: do phổi xẹp và giảm trao đổi oxy.
- Đau ngực một bên: có thể xuất hiện đột ngột sau chấn thương, thủ thuật hoặc không rõ kích hoạt.
- Thở nhanh, tim nhanh: thường là đáp ứng sớm với thiếu oxy và giảm cung lượng tim.
- Tụt huyết áp: phản ánh cản trở hồi lưu tĩnh mạch và là dấu hiệu sinh lý nghiêm trọng.
- Giảm hoặc mất âm thở một bên: hữu ích nhưng có thể khó nhận trong môi trường ồn hoặc chấn thương nhiều vùng.
- Kích thích, lú lẫn, tím tái: là biểu hiện thiếu oxy và giảm tưới máu não.
- Lệch khí quản sang bên đối diện là dấu muộn, có thể vắng và không nên dùng để loại trừ bệnh.
- Tĩnh mạch cổ nổi có thể không thấy nếu người bệnh đồng thời mất máu hoặc giảm thể tích.
- Tràn khí dưới da lan nhanh ở cổ và ngực gợi lượng khí rò lớn.
- Ở người thở máy, tăng đột ngột áp lực đỉnh đường thở và giảm thể tích khí lưu thông có thể là dấu ban đầu.
- Ngừng tim hoạt động điện vô mạch có thể là biểu hiện cuối khi chưa giải áp kịp.
Tràn khí màng phổi áp lực không phải tình trạng để đặt lịch khám thông thường. Bất kỳ nghi ngờ nào ở người khó thở nhanh, tụt huyết áp, sau chấn thương, sau thủ thuật hoặc đang thở máy đều cần đánh giá cấp cứu ngay. Người đã điều trị tràn khí nên tái khám đúng lịch và quay lại sớm nếu đau ngực hoặc khó thở tăng, nhưng khi có dấu suy sụp phải gọi 115 thay vì tự đến phòng khám.
- Gọi 115 ngay khi khó thở đột ngột hoặc tăng nhanh kèm đau ngực, tím tái, vật vã, lơ mơ hay ngất.
- Tụt huyết áp, mạch rất nhanh hoặc yếu, da lạnh ẩm và giảm ý thức là dấu hiệu sốc cần xử trí tức thì.
- Sau chấn thương ngực hoặc thủ thuật, giảm âm thở một bên kèm suy hô hấp hoặc huyết động không ổn định phải coi là cấp cứu.
- Ở người đang thở máy, SpO2 tụt và huyết áp giảm đột ngột cùng áp lực đường thở tăng cần báo động đội hồi sức.
- Không tự lái xe, không cho ăn uống và tuyệt đối không tự chọc kim vào ngực; giữ người bệnh ở tư thế dễ thở trong lúc chờ cấp cứu.
Chẩn đoán Tràn khí màng phổi áp lực
Trong người bệnh không ổn định, chẩn đoán là lâm sàng dựa trên suy hô hấp hoặc tuần hoàn kèm bằng chứng nghi tràn khí. Giải áp không được trì hoãn để chờ X-quang. Siêu âm tại giường có thể hỗ trợ rất nhanh nếu thiết bị và người có kỹ năng sẵn sàng mà không làm chậm can thiệp. Sau khi người bệnh ổn hơn, X-quang hoặc CT xác nhận vị trí ống, mức nở phổi, tổn thương chấn thương và nguyên nhân. Chẩn đoán phân biệt gồm chèn ép tim, xuất huyết lớn, thuyên tắc phổi, tắc ống nội khí quản và co thắt phế quản nặng.
Đội cấp cứu đánh giá ABC đồng thời đo nhịp thở, SpO2, huyết áp, mạch và ý thức. Khám tìm ngực nở không đều, vết thương, khí dưới da, giảm âm thở, gõ vang và dấu chấn thương. Người thở máy được kiểm tra ống nội khí quản, hệ thống máy và áp lực đường thở. Không chờ đủ tam chứng hoặc dấu lệch khí quản vì độ nhạy hạn chế. Đáp ứng cải thiện sau giải áp hỗ trợ chẩn đoán nhưng vẫn cần dẫn lưu và đánh giá tiếp.
Không có xét nghiệm máu nào được chờ trước giải áp. Khí máu cho thấy mức thiếu oxy, tăng CO2 hoặc toan nhưng chỉ được lấy nếu không làm chậm xử trí. Sau ổn định, công thức máu, nhóm máu, đông máu, điện giải và chức năng cơ quan được dùng trong bối cảnh chấn thương hoặc chuẩn bị phẫu thuật. Xét nghiệm nguyên nhân như nhiễm trùng hay bệnh phổi được thực hiện sau khi nguy cơ tử vong tức thì đã được giải quyết.
X-quang có thể thấy phổi xẹp, tăng sáng một bên, mất mạch phổi và lệch trung thất, nhưng dấu hình ảnh không bắt buộc trước điều trị ở người không ổn định. Siêu âm có thể cho thấy mất trượt màng phổi, mất B-line và điểm phổi; kết quả phụ thuộc kỹ năng và dính màng phổi. CT nhạy nhưng chỉ dành cho người đủ ổn định hoặc cần đánh giá tổn thương phức tạp. Sau giải áp, hình ảnh kiểm tra ống và tổn thương còn lại.
Không có một tiêu chuẩn hình ảnh đơn lẻ bắt buộc. Chẩn đoán thực hành là tràn khí nghi ngờ kèm huyết động không ổn định hoặc suy hô hấp nặng do áp lực trong lồng ngực. NICE khuyến cáo giải áp trước hình ảnh khi có bất ổn huyết động hoặc suy hô hấp nghiêm trọng. Dấu lệch khí quản, tĩnh mạch cổ nổi và gõ vang hỗ trợ nhưng không cần đủ. Ở người ổn định, hình ảnh giúp xác nhận trước can thiệp; ở người sụp đổ, chờ hình ảnh có thể gây hại.
Điều trị Tràn khí màng phổi áp lực
Nguyên tắc là giải phóng áp lực ngay, hỗ trợ oxy hóa và tuần hoàn, sau đó tạo đường thoát khí dứt điểm. Nhân viên cấp cứu có thể dùng giải áp kim hoặc mở ngực bằng ngón tay tùy bối cảnh, kỹ năng và quy trình; tiếp theo là đặt ống dẫn lưu. Đồng thời xử lý vết thương, kiểm tra máy thở và nguyên nhân chảy khí. Nếu ngừng tim nghi do tràn khí áp lực, giải áp hai bên có thể được cân nhắc theo thuật toán chuyên môn. Không trì hoãn can thiệp để hoàn thiện hồ sơ hoặc xét nghiệm.
Không có thuốc nào thay thế giải áp. Oxy nồng độ phù hợp, thuốc giảm đau, gây tê, dịch truyền, máu hoặc thuốc vận mạch có thể cần tùy thiếu oxy và sốc, nhưng chỉ hỗ trợ trong khi giải quyết chèn ép cơ học. Kháng sinh dùng khi có vết thương hở, nhiễm trùng hoặc theo quy trình phẫu thuật, không phải điều trị chính của khí áp lực. Thuốc an thần và thông khí phải do đội hồi sức kiểm soát vì áp lực dương có thể làm tình trạng nặng hơn trước khi dẫn lưu.
Giải áp cấp cứu tạo lối cho khí thoát bằng kim hoặc thủ thuật mở ngực tùy quy trình và chuyên môn. Kim có thể thất bại nếu thành ngực dày, catheter ngắn, gập hoặc đặt sai, nên phải theo dõi đáp ứng và chuyển sang dẫn lưu dứt điểm. Ống dẫn lưu màng phổi được đặt vào vị trí an toàn, kết nối hệ thống một chiều và không kẹp tùy tiện. Rủi ro gồm chảy máu, tổn thương phổi, gan hoặc lách, nhiễm trùng và đặt sai vị trí, nhưng trì hoãn trong bệnh cảnh thật còn nguy hiểm hơn.
Phẫu thuật không phải bước đầu trong phút cấp cứu, nhưng cần khi có tổn thương phổi hoặc thành ngực lớn, rò khí không kín, đường rò phế quản–màng phổi, tổn thương khí quản–phế quản hoặc tái phát tự phát cần phòng ngừa. Nội soi hoặc mổ mở có thể khâu chỗ rách, cắt bóng khí, gây dính hoặc sửa tổn thương do chấn thương. Quyết định được đưa ra sau khi đã giải áp và hồi sức đủ để đánh giá toàn diện.
Sau giải áp, người bệnh cần theo dõi liên tục mạch, huyết áp, SpO2, nhịp thở, ý thức và hệ thống dẫn lưu. Kiểm soát đau giúp thông khí; sưởi ấm, truyền máu và điều trị chấn thương khác được thực hiện khi cần. Máy thở được điều chỉnh để hạn chế áp lực gây rò thêm nhưng vẫn bảo đảm oxy. Phòng huyết khối, dinh dưỡng và vận động chỉ được triển khai sau khi ổn định. Hỗ trợ tâm lý có ích sau một biến cố đe dọa tính mạng.
Giải áp phải diễn ra trong vài phút khi nghi ngờ cao và sinh lý không ổn định. Thời gian lưu ống phụ thuộc đường rò, tổn thương phổi, thở máy và khả năng phổi nở, có thể từ vài ngày đến lâu hơn. Người chấn thương nặng hoặc rò khí lớn cần nằm viện và phục hồi dài. Không có mốc cố định để trở lại công việc hoặc bay; chỉ quyết định sau khi hình ảnh và nguyên nhân đã được xử lý.
Giải áp phải diễn ra trong vài phút khi nghi ngờ cao và sinh lý không ổn định. Thời gian lưu ống phụ thuộc đường rò, tổn thương phổi, thở máy và khả năng phổi nở, có thể từ vài ngày đến lâu hơn. Người chấn thương nặng hoặc rò khí lớn cần nằm viện và phục hồi dài. Không có mốc cố định để trở lại công việc hoặc bay; chỉ quyết định sau khi hình ảnh và nguyên nhân đã được xử lý.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Ngừng tim và tử vong: do sốc tắc nghẽn và thiếu oxy nếu không giải áp kịp.
- Tổn thương thiếu máu cơ quan: não, thận và tim có thể bị ảnh hưởng sau giai đoạn tụt huyết áp.
- Rò khí kéo dài hoặc tái tạo áp lực: xảy ra khi ống tắc, gập, lệch hoặc tổn thương chưa kín.
- Phù phổi tái nở: hiếm nhưng có thể xuất hiện sau phổi xẹp được nở lại.
- Biến chứng thủ thuật: chảy máu, tổn thương cơ hoành hay tạng bụng, nhiễm trùng và đau thần kinh liên sườn.
Tiên lượng phụ thuộc tốc độ nhận biết và giải áp. Người được xử trí trước khi ngừng tim có thể hồi phục tốt nếu tổn thương nền không nặng. Kết quả xấu hơn khi chẩn đoán chậm, chấn thương đa cơ quan, mất máu, phổi bệnh nặng hoặc ngừng tim kéo dài. Sau ổn định, tiên lượng dài hạn do nguyên nhân gây tràn khí và mức tổn thương phổi quyết định. Không thể dự đoán từ kích thước tràn khí sau can thiệp đơn thuần.
Tái tạo áp lực có thể xảy ra ngay nếu giải áp kim thất bại, catheter bị tắc hoặc đường rò lớn; vì vậy cần đặt dẫn lưu và theo dõi. Tái phát về sau phụ thuộc nguyên nhân như bóng khí tự phát, COPD hoặc tổn thương chưa sửa. Bỏ thuốc lá, xử lý bệnh nền và cân nhắc phẫu thuật phòng tái phát trong trường hợp phù hợp giúp giảm nguy cơ. Bất kỳ đau ngực và khó thở đột ngột nào sau xuất viện đều cần đánh giá khẩn.
Trong bệnh viện, phòng ngừa gồm kỹ thuật an toàn khi đặt catheter và làm thủ thuật, siêu âm hướng dẫn khi phù hợp, theo dõi sau can thiệp, kiểm tra hệ thống máy thở và không kẹp ống dẫn lưu nếu chưa có chỉ định rõ. Người có tràn khí tự phát cần bỏ thuốc lá và tuân thủ khuyến cáo bay, lặn. Trong chấn thương, sử dụng phương tiện bảo hộ và xử trí sớm vết thương ngực giảm một số nguy cơ nhưng không loại trừ hoàn toàn.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Tràn khí màng phổi áp lực
Không có chế độ ăn xử trí tràn khí áp lực. Trong giai đoạn cấp cứu, người bệnh thường không được ăn uống vì có thể cần gây mê hoặc phẫu thuật. Sau ổn định, dinh dưỡng được thiết kế theo chấn thương, bệnh phổi và khả năng nuốt. Đủ protein và năng lượng hỗ trợ liền mô; hạn chế không cần thiết có thể làm mất cơ. Không dùng đồ uống có cồn hoặc sản phẩm an thần trong thời gian dùng thuốc giảm đau.
Sau cấp cứu, vận động bắt đầu theo hướng dẫn của đội điều trị và tình trạng ống dẫn lưu. Tránh kéo, đè hoặc làm gập ống. Khi phổi nở và ống được rút, tăng hoạt động dần; không nâng nặng, bay hay lặn cho đến khi được cho phép. Người làm nghề nguy cơ cao cần đánh giá chuyên khoa trước khi trở lại. Trong giai đoạn cấp, không tự đi lại khi còn chóng mặt hoặc huyết áp không ổn.
Chỉ theo dõi tại nhà sau khi đã được bệnh viện đánh giá ổn định và cho xuất viện. Ghi nhận đau ngực, hụt hơi, chóng mặt, sốt và khả năng vận động. Vết dẫn lưu hoặc phẫu thuật phải giữ theo hướng dẫn. Đau và khó thở tái xuất hiện đột ngột là lý do gọi cấp cứu, không chờ đến lịch hẹn. Không tự dùng oxy, thuốc giảm đau mạnh hoặc thiết bị đo SpO2 để trì hoãn khám.
- Không tự chọc kim hoặc đưa vật vào lồng ngực; sai vị trí có thể gây chảy máu và tổn thương tạng.
- Không chờ lệch khí quản hoặc phim X-quang khi người bệnh đang tụt huyết áp và suy hô hấp.
- Không kẹp, gập, nâng bình dẫn lưu cao hơn ngực hoặc tự tháo kết nối.
- Không bóp bóng hay tăng áp lực máy thở tùy tiện trước khi đánh giá nguyên nhân giảm oxy.
- Không cho người bệnh nặng tự lái xe, ăn uống hoặc trì hoãn để thử thuốc và mẹo dân gian.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ em và trẻ sơ sinh có thể suy sụp nhanh, nhất là khi đang hỗ trợ hô hấp. Dấu hiệu gồm tím, thở nhanh, ngực không đều, tim chậm hoặc tụt huyết áp; trẻ không thể mô tả đau. Vị trí, dụng cụ và kỹ thuật giải áp phải theo kích thước cơ thể và hướng dẫn nhi khoa. Cha mẹ không được tự can thiệp; cần gọi cấp cứu và cung cấp thông tin về sinh non, bệnh phổi hoặc thở máy.
Người cao tuổi có thể biểu hiện bằng lú lẫn, suy sụp và tụt huyết áp hơn là đau ngực rõ. COPD, bệnh tim, thuốc chống đông và thành ngực dày làm chẩn đoán cùng thủ thuật phức tạp hơn. Mất máu do chấn thương có thể che dấu tĩnh mạch cổ nổi. Sau hồi sức, cần phòng mê sảng, suy giảm vận động và biến chứng nằm viện, đồng thời rà soát mục tiêu điều trị.
Thiếu oxy và tụt huyết áp ở mẹ đe dọa cả mẹ lẫn thai, nên giải áp không được trì hoãn vì thai kỳ. Vị trí cơ hoành thay đổi theo tuổi thai và thủ thuật phải do đội có kinh nghiệm thực hiện. Sau ổn định, đánh giá thai và phối hợp sản khoa, gây mê, ngoại lồng ngực. Hình ảnh cần thiết vẫn được sử dụng với tối ưu liều. Không chuyển viện xa trước khi giải quyết chèn ép nếu có khả năng can thiệp tại chỗ.
Tình trạng cấp cứu và giải áp không liên quan trực tiếp việc cho bú. Sau ổn định, khả năng tiếp tục cho bú phụ thuộc thuốc giảm đau, gây mê, kháng sinh và mức tỉnh táo của mẹ. Phần lớn trường hợp có thể lập kế hoạch duy trì sữa, nhưng cần tư vấn riêng, nhất là với trẻ sinh non. Không tự bỏ sữa hoặc ngừng thuốc cần thiết mà chưa hỏi bác sĩ.
Ở người suy giảm miễn dịch, nguyên nhân có thể là viêm phổi hoại tử, Pneumocystis, nấm hoặc tổn thương do thủ thuật. Tràn khí có thể hai bên và rò kéo dài. Xử trí áp lực vẫn ưu tiên tuyệt đối, sau đó mới mở rộng xét nghiệm tác nhân và điều chỉnh thuốc miễn dịch. Dấu viêm có thể không rõ; mọi giảm oxy hoặc huyết động bất thường đột ngột cần đánh giá khẩn.
COPD, xơ phổi và hen nặng làm dự trữ thấp, nên bệnh nhân suy hô hấp nhanh. Bệnh tim và tăng áp phổi làm hậu quả tuần hoàn nặng hơn. Thuốc chống đông tăng nguy cơ chảy máu nhưng không phải lý do trì hoãn giải áp khi đe dọa tính mạng; đội điều trị sẽ đồng thời chuẩn bị kiểm soát chảy máu. Sau cấp cứu cần tối ưu bệnh nền để giảm rò và tái phát.
Sau mổ ngực hoặc bụng trên, tụt SpO2, tăng áp lực đường thở, giảm âm thở hoặc huyết áp sụp có thể do tràn khí áp lực, chảy máu hoặc tắc đường thở. Ống ngực bị kẹp, gập hay tắc là nguyên nhân có thể phòng. Nhân viên y tế phải kiểm tra hệ thống và giải áp kịp thời. Người bệnh và gia đình không tự điều chỉnh khóa hoặc bình dẫn lưu.
Câu hỏi thường gặp về Tràn khí màng phổi áp lực
Ở người tụt huyết áp hoặc suy hô hấp nặng, áp lực trong lồng ngực đang cản máu về tim và có thể gây ngừng tim trong thời gian rất ngắn. X-quang làm mất thời gian di chuyển và chờ đọc phim, trong khi chẩn đoán có thể dựa vào bối cảnh và dấu sinh lý. Hướng dẫn cấp cứu khuyến cáo giải áp trước hình ảnh khi có bất ổn rõ. Sau khi người bệnh cải thiện, hình ảnh vẫn cần để kiểm tra ống, đánh giá tổn thương và tìm nguyên nhân.
Không. Lệch khí quản là dấu muộn, khó nhận và có thể không xuất hiện, đặc biệt ở người có bệnh phổi, dính màng phổi hoặc tràn khí khu trú. Tĩnh mạch cổ nổi cũng có thể vắng khi người bệnh mất máu. Chẩn đoán không nên chờ các dấu kinh điển. Khó thở hoặc giảm oxy đột ngột, giảm âm thở một bên và huyết động không ổn định trong bối cảnh nguy cơ là lý do để đội cấp cứu hành động.
Không. Giải áp kim tạo đường thoát nhanh để giảm áp lực và cứu sinh lý, nhưng catheter có thể ngắn, gập, tắc hoặc tuột. Khí tiếp tục rò có thể làm áp lực tái lập. Vì vậy người bệnh thường cần đặt ống dẫn lưu màng phổi ngay sau đó, theo dõi rò khí và xử lý nguyên nhân. Trong một số môi trường chuyên môn, mở ngực bằng ngón tay được ưu tiên. Lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc quy trình và người được đào tạo.
Không. Việc chọc sai vị trí có thể gây chảy máu nặng, thủng phổi, tim, gan hoặc lách và làm trì hoãn cấp cứu thật sự. Dấu hiệu của tràn khí áp lực cũng dễ nhầm với xuất huyết, chèn ép tim hoặc tắc đường thở. Người dân nên gọi 115, cung cấp thông tin về chấn thương hoặc thủ thuật, giữ người bệnh ở tư thế dễ thở, nới quần áo chật và làm theo hướng dẫn tổng đài. Can thiệp ngực chỉ dành cho nhân viên được đào tạo với dụng cụ phù hợp.
Cần tìm nguyên nhân, đánh giá phổi nở, đường rò, tổn thương do chấn thương hoặc thủ thuật và nguy cơ tái phát. Trong viện, ống dẫn lưu và dấu sinh tồn được theo dõi liên tục. Sau xuất viện, quay lại ngay khi đau ngực hoặc khó thở đột ngột, sốt hoặc vết ống bất thường. Người từng tràn khí tự phát cần bỏ thuốc lá và tuân thủ hạn chế bay, lặn. Nếu nguyên nhân do thiết bị hoặc thủ thuật, hồ sơ nên ghi rõ để phòng lần sau.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

