Suy giảm miễn dịch biến thiên phổ biến là nhóm rối loạn làm cơ thể tạo không đủ IgG và thường giảm thêm IgA hoặc IgM, khiến người bệnh dễ viêm xoang, viêm tai, viêm phế quản và viêm phổi tái diễn. Bệnh có thể xuất hiện ở trẻ lớn hoặc người trưởng thành và biểu hiện rất khác nhau: một số chủ yếu bị nhiễm trùng, người khác có tiêu chảy, giãn phế quản, giảm tiểu cầu tự miễn, thiếu máu tán huyết, lách to, viêm hạt hoặc tăng nguy cơ lymphoma. Chẩn đoán cần đánh giá đáp ứng kháng thể và loại trừ thuốc, bệnh thận, bệnh ruột mất protein, ung thư máu cùng các suy giảm miễn dịch kết hợp. Điều trị nền thường là immunoglobulin thay thế, kết hợp kiểm soát nhiễm trùng và theo dõi biến chứng phổi, máu, gan lách và tiêu hóa. Phát hiện sớm giúp giảm tổn thương cơ quan không hồi phục.
Suy giảm miễn dịch biến thiên phổ biến là bệnh gì?
CVID là một hội chứng thiếu hụt kháng thể không đồng nhất, trong đó tế bào B có thể hiện diện nhưng không biệt hóa hiệu quả thành tương bào tạo kháng thể. Người bệnh thường có IgG thấp rõ, kèm IgA thấp và đôi khi IgM thấp, cùng đáp ứng kém với vaccine hoặc nhiễm trùng. Khác với giảm gammaglobulin thứ phát, CVID chỉ được chẩn đoán sau khi loại trừ thuốc, bệnh thận, bệnh ruột mất protein, HIV, lymphoma, bệnh bạch cầu và các nguyên nhân khác. Khác với SCID, đa số người CVID không có thiếu hụt tế bào T sâu. Bệnh còn có thể gây tự miễn, viêm hạt, tăng sinh hạch, bệnh gan ruột và nguy cơ ung thư, vì vậy immunoglobulin thấp không giải thích toàn bộ kiểu hình. Chẩn đoán thường tránh đặt quá sớm ở trẻ nhỏ vì hệ miễn dịch còn đang trưởng thành.
| Tên bệnh | Suy giảm miễn dịch biến thiên phổ biến |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Common variable immunodeficiency |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | CVID; common variable immune deficiency; suy giảm miễn dịch biến đổi thông thường; giảm gammaglobulin máu khởi phát muộn |
| Mã ICD-10 | D83.9 – Common variable immunodeficiency, unspecified; có thể dùng D83.0–D83.2 hoặc D83.8 khi kiểu hình được xác định rõ. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Sai sót bẩm sinh của miễn dịch; thiếu hụt kháng thể; miễn dịch lâm sàng, dị ứng, hô hấp, tiêu hóa và huyết học |
| Cơ quan ảnh hưởng | Hệ miễn dịch dịch thể, chủ yếu khả năng tạo kháng thể; xoang, tai, phế quản, phổi, ruột, gan, lách, hạch và hệ tạo máu có thể bị ảnh hưởng. |
| Tính chất bệnh | Bệnh mạn tính, không lây, có tính không đồng nhất; thường biểu hiện thiếu kháng thể kèm nhiễm trùng, tự miễn, viêm hạt hoặc tăng sinh lympho. |
| Mức độ phổ biến | Là một trong những suy giảm miễn dịch nguyên phát có triệu chứng thường được chẩn đoán nhất; một số nguồn quốc tế ước tính khoảng 1/25.000 người, nhưng dữ liệu Việt Nam còn thiếu. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Suy giảm miễn dịch biến thiên phổ biến
Nhiều người CVID có khiếm khuyết biệt hóa tế bào B nhớ chuyển lớp thành tương bào, dẫn đến tạo ít IgG, IgA và kháng thể đặc hiệu. Một số còn có bất thường tế bào T hỗ trợ, tín hiệu đồng kích thích, cytokine hoặc điều hòa miễn dịch, làm tăng tự miễn và viêm hạt. Nhiễm trùng hô hấp lặp lại gây phá hủy thành phế quản và hình thành giãn phế quản; rối loạn miễn dịch niêm mạc góp phần tiêu chảy và kém hấp thu. CVID là một ô chẩn đoán gồm nhiều cơ chế, không phải một đột biến duy nhất, nên biểu hiện và đáp ứng điều trị rất biến thiên.
Trong thực hành, CVID có thể được mô tả theo kiểu hình nhiễm trùng đơn thuần hoặc kiểu hình có biến chứng không nhiễm trùng như tự miễn, bệnh phổi kẽ, viêm hạt, bệnh ruột, tăng sinh lympho và ung thư. Phân loại miễn dịch có thể dựa vào số tế bào B nhớ chuyển lớp hoặc bất thường T-cell để dự báo biến chứng, nhưng không thay thế tiêu chuẩn chẩn đoán. Một số người có nguyên nhân đơn gen tạo kiểu CVID-like; khi xác định được, tên bệnh theo gen có thể chính xác hơn và mở ra điều trị đích.
CVID là một trong các sai sót bẩm sinh miễn dịch có triệu chứng được chẩn đoán thường gặp nhất, với ước tính quốc tế khoảng một trường hợp trên 25.000 người ở một số quần thể. Bệnh ảnh hưởng cả nam và nữ, có thể khởi phát từ trẻ lớn đến tuổi già nhưng thường được nhận diện ở tuổi thiếu niên hoặc trưởng thành. Khoảng trễ giữa triệu chứng đầu và chẩn đoán có thể kéo dài, làm tăng giãn phế quản. Chưa có số liệu đại diện toàn quốc cho Việt Nam, và khả năng tiếp cận xét nghiệm có thể ảnh hưởng số ca ghi nhận.
CVID không có đường lây. Bệnh hình thành khi chương trình phát triển và hoạt hóa tế bào B hoặc mạng điều hòa miễn dịch hoạt động không đầy đủ, dẫn tới thiếu kháng thể và rối loạn kiểm soát viêm. Nhiễm trùng từ môi trường không gây ra CVID nhưng có thể là sự kiện làm bệnh bộc lộ và góp phần gây tổn thương cơ quan.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Suy giảm miễn dịch biến thiên phổ biến
Ở đa số người bệnh, nguyên nhân chính xác chưa xác định và có thể do nhiều gen cùng yếu tố điều hòa miễn dịch. Một tỷ lệ có biến thể đơn gen liên quan ICOS, TNFRSF13B, TNFRSF13C, NFKB1, NFKB2, LRBA, CTLA4 hoặc các đường khác, nhưng không phải mọi biến thể đều giải thích hoàn toàn bệnh. Thuốc ức chế miễn dịch, rituximab, bệnh ác tính huyết học, mất protein và nhiễm trùng mạn là nguyên nhân của giảm immunoglobulin thứ phát, cần loại trừ chứ không xếp là CVID.
Yếu tố không thay đổi được gồm người thân bậc một có thiếu hụt kháng thể, tự miễn hoặc đột biến liên quan CVID-like. Không có yếu tố lối sống đã được chứng minh gây CVID. Nguy cơ biến chứng tăng khi chẩn đoán muộn, nhiễm trùng hô hấp lặp lại, hút thuốc, bệnh phổi nền, không tuân thủ immunoglobulin hoặc có kiểu hình viêm–tự miễn. Một số thuốc làm giảm immunoglobulin là yếu tố gây bệnh thứ phát và phải được rà soát.
Cần nghĩ đến CVID ở trẻ lớn hoặc người trưởng thành có viêm xoang, tai, phế quản hay phổi tái diễn; cần nhiều đợt kháng sinh; hoặc có giãn phế quản không giải thích được. Các nhóm khác gồm người giảm tiểu cầu tự miễn, thiếu máu tán huyết, lách to, hạch dai dẳng, tiêu chảy mạn, nhiễm Giardia, bệnh phổi kẽ hoặc tiền sử gia đình thiếu kháng thể. Người dùng thuốc làm giảm tế bào B cần đánh giá nguyên nhân thứ phát trước.
Triệu chứng và dấu hiệu của Suy giảm miễn dịch biến thiên phổ biến
Biểu hiện CVID dao động từ gần như không triệu chứng đến bệnh đa cơ quan. Nhiễm trùng đường hô hấp do vi khuẩn có vỏ thường nổi bật, nhưng một số người đến khám trước vì tự miễn, tiêu chảy, lách to hoặc bệnh phổi kẽ. Triệu chứng có thể bắt đầu ở thời thơ ấu nhưng chẩn đoán bị trì hoãn đến tuổi trưởng thành. Sốt có thể không rõ trong nhiễm trùng, và immunoglobulin thay thế làm giảm nhiễm khuẩn nhưng không đảm bảo kiểm soát viêm hạt hoặc tự miễn.
- Viêm xoang hoặc viêm tai tái diễn, nghẹt mũi, đau mặt và chảy dịch kéo dài.
- Viêm phế quản hoặc viêm phổi nhiều lần, ho đờm và khó thở khi đã có giãn phế quản.
- Tiêu chảy mạn, đau bụng, đầy hơi, sụt cân hoặc kém hấp thu.
- Mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng học tập hoặc làm việc sau nhiều đợt nhiễm trùng.
- Lách to hoặc hạch to dai dẳng cần đánh giá nguyên nhân viêm, nhiễm trùng và ác tính.
- Giảm tiểu cầu miễn dịch hoặc thiếu máu tán huyết tự miễn gây bầm tím, chảy máu hoặc xanh xao.
- Bệnh phổi kẽ dạng hạt–lympho gây ho khan, giảm oxy và suy giảm chức năng hô hấp.
- Viêm gan hạt, tăng áp lực tĩnh mạch cửa hoặc tăng men gan không giải thích được.
- Viêm khớp, bệnh tuyến giáp tự miễn, rụng tóc hoặc các biểu hiện tự miễn khác.
- Nhiễm Giardia, Campylobacter, norovirus mạn hoặc nhiễm Mycoplasma bất thường.
- Lymphoma, ung thư dạ dày hoặc tổn thương tiền ung thư, dù nguy cơ cá nhân khác nhau.
Nên đặt lịch khám: nhiễm trùng hô hấp tái diễn, cần nhiều kháng sinh, tiêu chảy kéo dài, bầm tím không rõ nguyên nhân hoặc hạch lách to. Cần khám trong ngày: sốt kèm khó thở, đau ngực, giảm oxy, mất nước, chảy máu mới hoặc đau bụng dữ dội. Cần tái khám sớm: nhiễm trùng vẫn xuất hiện dù đang truyền immunoglobulin, phản ứng sau truyền, sụt cân, ho tăng, men gan bất thường hoặc xuất hiện triệu chứng tự miễn mới.
- Khó thở tăng nhanh, tím tái, đau ngực, độ bão hòa oxy giảm hoặc ho ra máu.
- Sốt kèm lơ mơ, tụt huyết áp, lạnh đầu chi, thở nhanh hoặc tiểu ít gợi ý nhiễm trùng huyết.
- Đau đầu dữ dội kèm cứng gáy, co giật hoặc yếu liệt cần loại trừ nhiễm trùng thần kinh.
- Chảy máu không cầm, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc ban xuất huyết lan nhanh.
- Gọi 115 hay đến cơ sở cấp cứu; không tự lái xe khi tình trạng nặng và không trì hoãn để dùng thuốc còn thừa.
Chẩn đoán Suy giảm miễn dịch biến thiên phổ biến
Bác sĩ kết hợp tiền sử nhiễm trùng, tự miễn và gia đình với định lượng IgG, IgA, IgM ít nhất ở các thời điểm phù hợp, đánh giá đáp ứng kháng thể sau vaccine hoặc kháng thể có sẵn và phân nhóm lympho bào. CVID là chẩn đoán loại trừ nên phải tìm thuốc gây giảm immunoglobulin, mất protein, HIV, bệnh gan thận và bệnh ác tính huyết học. Hình ảnh phổi, xét nghiệm tiêu hóa hoặc sinh thiết được dùng theo triệu chứng. Xét nghiệm gen hữu ích khi khởi phát sớm, tự miễn nặng, gia đình nhiều người mắc hoặc nghi bệnh đơn gen.
Bác sĩ hỏi số đợt viêm xoang, phổi, kháng sinh và nhập viện; tác nhân từng phân lập; vaccine; tiêu chảy; sụt cân; tự miễn; thuốc; bệnh thận ruột và tiền sử gia đình. Khám tập trung tai mũi họng, tiếng phổi, ngón tay dùi trống, hạch, gan lách, da niêm mạc, khớp, dấu thiếu máu hoặc chảy máu và tình trạng dinh dưỡng. Hạch hoặc lách to không nên mặc định là do CVID mà cần đánh giá nguyên nhân cụ thể.
IgG, IgA, IgM: xác nhận giảm kéo dài và so với chuẩn tuổi. Kháng thể đặc hiệu vaccine: đánh giá chức năng tạo kháng thể trước khi bắt đầu immunoglobulin nếu an toàn. Phân nhóm T, B, NK và B nhớ chuyển lớp: hỗ trợ phân loại, loại trừ thiếu T sâu và dự báo biến chứng. Công thức máu, gan thận, albumin, điện di protein, HIV và xét nghiệm mất protein: tìm nguyên nhân thứ phát và biến chứng. Vi sinh, phân tìm Giardia hoặc PCR virus: dùng khi có nhiễm trùng. Xét nghiệm gen: chọn lọc theo kiểu hình, không âm tính cũng không loại trừ CVID.
CT ngực độ phân giải cao và đo chức năng hô hấp được cân nhắc khi ho mạn, viêm phổi tái diễn hoặc nghi giãn phế quản, bệnh phổi kẽ. CT xoang dùng khi bệnh xoang dai dẳng trước can thiệp. Siêu âm hoặc CT bụng hỗ trợ đánh giá gan, lách và hạch; nội soi tiêu hóa kèm sinh thiết dùng khi tiêu chảy, sụt cân, thiếu máu hoặc nguy cơ dạ dày. Tần suất hình ảnh cần cân bằng phát hiện sớm với phơi nhiễm bức xạ.
Các bộ tiêu chí chuyên môn nhìn chung yêu cầu IgG giảm đáng kể kèm IgA và/hoặc IgM thấp, có bằng chứng giảm đáp ứng kháng thể hoặc bất thường tế bào B nhớ, cùng biểu hiện lâm sàng phù hợp. Phải loại trừ nguyên nhân thứ phát và thiếu hụt tế bào T sâu; chẩn đoán thường được đặt sau 4 tuổi để tránh nhầm với chậm trưởng thành miễn dịch ở trẻ nhỏ. Ngưỡng cụ thể phụ thuộc chuẩn phòng xét nghiệm và hướng dẫn sử dụng, vì vậy kết quả phải do bác sĩ miễn dịch diễn giải, không tự áp tiêu chí từ internet.
Điều trị Suy giảm miễn dịch biến thiên phổ biến
Mục tiêu điều trị là giảm nhiễm trùng, ngăn tổn thương phổi, xử lý biến chứng tự miễn–viêm và duy trì chất lượng sống. Immunoglobulin thay thế là nền tảng khi chẩn đoán được xác nhận, với đường truyền và mục tiêu nồng độ cá thể hóa theo số đợt nhiễm trùng. Nhiễm trùng cần điều trị đích và có thể cần dự phòng; bệnh phổi, ruột, gan, huyết học hoặc tăng sinh lympho cần chuyên khoa phối hợp. Nhập viện khi nhiễm trùng nặng, giảm oxy, xuất huyết, mất nước hoặc cần đánh giá ác tính.
Immunoglobulin người dùng đường tĩnh mạch hoặc dưới da bổ sung IgG chức năng và thường phải duy trì lâu dài. Kháng sinh được chọn theo vị trí, nuôi cấy và tiền sử kháng thuốc; một số người giãn phế quản cần dự phòng sau đánh giá chuyên khoa. Corticoid, thuốc điều hòa miễn dịch hoặc thuốc sinh học có thể cần cho giảm tế bào máu tự miễn, bệnh phổi kẽ, viêm hạt hoặc bệnh ruột, nhưng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Không tự điều chỉnh khoảng cách truyền, liều hoặc dùng kháng sinh còn thừa.
Nội soi phế quản, nội soi tiêu hóa, sinh thiết hạch, gan hoặc phổi được cân nhắc khi cần xác định nhiễm trùng, viêm hạt hay ác tính; chỉ thực hiện khi kết quả có khả năng thay đổi điều trị. Đặt cổng truyền tĩnh mạch không phải lựa chọn mặc định vì nguy cơ nhiễm trùng và huyết khối; truyền dưới da có thể tránh đường truyền trung tâm. Ghép tế bào gốc rất hiếm, chỉ xem xét ở kiểu hình đe dọa tính mạng, rối loạn miễn dịch đơn gen hoặc biến chứng không kiểm soát.
Phẫu thuật không điều trị nguyên nhân CVID. Có thể cần mổ xoang, cắt tổn thương phổi khu trú, xử trí lách, ung thư hoặc biến chứng tiêu hóa theo chỉ định riêng, nhưng nguy cơ nhiễm trùng và lành thương phải được đánh giá. Cắt lách làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn huyết do vi khuẩn có vỏ nên chỉ cân nhắc khi lợi ích rõ và phải có kế hoạch vaccine, kháng sinh cùng giáo dục dấu hiệu cấp cứu.
Vật lý trị liệu hô hấp, dẫn lưu đờm, rửa mũi đúng kỹ thuật và phục hồi chức năng có thể giúp người có giãn phế quản hoặc viêm xoang mạn. Dinh dưỡng, điều trị thiếu vitamin, hỗ trợ tâm lý và kế hoạch giảm mệt mỏi cải thiện khả năng học tập, làm việc. Người truyền immunoglobulin tại nhà cần được đào tạo nhận biết phản ứng, bảo quản thuốc và liên hệ cơ sở điều trị. Không dùng thực phẩm bổ sung thay thế liệu pháp kháng thể.
Theo dõi gồm số nhiễm trùng, ngày dùng kháng sinh, nhập viện, phản ứng truyền, mức độ mệt và chất lượng sống. Bác sĩ kiểm tra công thức máu, gan thận, immunoglobulin theo bối cảnh và điều chỉnh mục tiêu IgG theo lâm sàng hơn là một con số chung. Chức năng hô hấp, hình ảnh phổi, gan lách, hạch, cân nặng và triệu chứng tiêu hóa cần được rà soát định kỳ. Sụt cân, sốt kéo dài, hạch tăng nhanh hoặc ho mới phải được báo sớm.
CVID thường là tình trạng mạn tính; phần lớn người đã có chỉ định immunoglobulin cần điều trị lâu dài, đôi khi suốt đời. Khoảng cách truyền phụ thuộc đường tĩnh mạch hoặc dưới da và được cá thể hóa. Kháng sinh điều trị theo từng đợt, còn dự phòng chỉ duy trì khi lợi ích vượt nguy cơ. Biến chứng tự miễn hoặc viêm có thời gian điều trị riêng và cần giảm thuốc từ từ theo chuyên gia. Không thể cam kết hết nhiễm trùng hoàn toàn sau một số lần truyền.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Nhiễm trùng lặp lại có thể gây giãn phế quản, suy giảm chức năng phổi, viêm xoang mạn và giảm thính lực. Biến chứng không nhiễm trùng gồm giảm tế bào máu tự miễn, lách to, bệnh phổi kẽ dạng hạt–lympho, bệnh gan, tiêu chảy và kém hấp thu. Nguy cơ lymphoma và ung thư dạ dày tăng ở một số nhóm, nhưng không phải người bệnh nào cũng mắc. Điều trị có thể gây phản ứng truyền, huyết khối hiếm, tổn thương thận hoặc nhiễm trùng do ức chế miễn dịch.
Nhiều người CVID kiểm soát tốt nhiễm trùng và duy trì cuộc sống tích cực khi điều trị immunoglobulin đều và theo dõi phổi. Tiên lượng kém hơn khi đã có giãn phế quản nặng, bệnh phổi kẽ, bệnh gan, tự miễn phức tạp hoặc ác tính. Nồng độ IgG sau truyền chỉ là một phần đánh giá; số nhiễm trùng và tổn thương cơ quan quan trọng hơn. Không thể dự đoán tuổi thọ cá nhân vì CVID bao gồm nhiều kiểu hình và nguyên nhân.
Nhiễm trùng có thể tái diễn dù đang truyền immunoglobulin, đặc biệt khi đã có giãn phế quản, bệnh xoang cấu trúc hoặc tác nhân không được kháng thể kiểm soát tốt. Tự miễn và viêm hạt cũng có thể bùng phát độc lập với nồng độ IgG. Giảm nguy cơ bằng tuân thủ lịch truyền, điều trị sớm nhiễm trùng, làm sạch đường thở, tránh khói thuốc và tái khám khi mô hình triệu chứng thay đổi.
Không có biện pháp chắc chắn phòng mắc CVID. Phòng biến chứng gồm chẩn đoán sớm, immunoglobulin đúng chỉ định, vệ sinh tay, chăm sóc răng miệng, tránh khói thuốc và kiểm soát bệnh phổi. Vaccine bất hoạt có thể vẫn được cân nhắc trước hoặc trong một số hoàn cảnh, nhưng đáp ứng có thể kém; vaccine sống cần đánh giá theo mức thiếu tế bào T và liệu pháp đang dùng. Người nhà nên tiêm chủng đầy đủ để giảm nguồn lây.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Suy giảm miễn dịch biến thiên phổ biến
Không có thực phẩm chữa CVID. Chế độ ăn nên đa dạng, đủ protein và vi chất; người tiêu chảy hoặc kém hấp thu cần đánh giá nhiễm trùng, bệnh ruột và thiếu vitamin thay vì tự kiêng. Thực phẩm sống, sữa chưa tiệt trùng hoặc nguồn nước không an toàn nên tránh khi miễn dịch suy giảm đáng kể. Chế độ loại gluten, lactose hoặc nhóm thức ăn khác chỉ áp dụng khi có chẩn đoán cụ thể, vì kiêng không cần thiết có thể gây sụt cân.
Vận động đều giúp sức bền, xương và tinh thần; mức độ nên dựa vào chức năng phổi, thiếu máu và giai đoạn nhiễm trùng. Người giãn phế quản có thể kết hợp kỹ thuật làm sạch đường thở trước hoặc sau tập theo hướng dẫn vật lý trị liệu. Nghỉ khi sốt, đau ngực hoặc khó thở tăng. Ngủ đủ, quản lý lịch truyền, hạn chế khói thuốc và chủ động phòng lây tại nơi làm việc quan trọng hơn việc tự cách ly kéo dài.
Nên ghi số ngày sốt, triệu chứng xoang phổi, màu và lượng đờm, tiêu chảy, cân nặng, kháng sinh, phản ứng truyền và số ngày nghỉ học hoặc làm. Người truyền dưới da tại nhà cần kiểm tra vị trí truyền, hạn dùng, bảo quản và quy trình xử trí phản ứng. Máy đo oxy có thể hỗ trợ người bệnh phổi nhưng không thay thế khám; giảm oxy, ho ra máu, lơ mơ hoặc chảy máu bất thường cần cấp cứu.
- Không tự chẩn đoán CVID chỉ dựa vào một lần xét nghiệm IgG thấp.
- Không bỏ lịch truyền immunoglobulin hoặc tự kéo dài khoảng cách truyền.
- Không dùng kháng sinh còn thừa, dùng liều không đủ hoặc ngừng sớm khi chưa được hướng dẫn.
- Không tự dùng corticoid hay thuốc ức chế miễn dịch cho hạch, tiêu chảy hoặc đau khớp.
- Không hút thuốc và tránh tiếp xúc khói thuốc nếu có bệnh phổi.
- Không bỏ qua sụt cân, hạch lớn nhanh, sốt kéo dài hoặc ho thay đổi vì có thể là biến chứng khác nhiễm trùng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
CVID có thể xuất hiện ở trẻ nhưng thường không xác nhận trước 4 tuổi trừ khi có bằng chứng rất rõ, vì cần phân biệt với giảm immunoglobulin thoáng qua và các bệnh gen khác. Trẻ cần đánh giá tăng trưởng, vaccine, số nhiễm trùng, bệnh ruột và phát triển tâm lý. Khởi phát sớm, tự miễn nặng, hạch lách to hoặc thiếu tế bào T gợi ý nên xét nghiệm gen và xem lại liệu chẩn đoán CVID có phải tên phù hợp nhất.
CVID có thể được chẩn đoán ở người cao tuổi sau nhiều năm nhiễm trùng bị bỏ sót. Cần phân biệt kỹ với giảm immunoglobulin do thuốc, bệnh bạch cầu lympho mạn, lymphoma, suy dinh dưỡng hoặc mất protein. Biểu hiện nhiễm trùng có thể ít sốt; đa thuốc, suy thận, nguy cơ huyết khối và ung thư ảnh hưởng lựa chọn đường truyền và theo dõi. Mục tiêu điều trị nên cân bằng phòng nhiễm trùng với khả năng tự chăm sóc.
Phụ nữ CVID thường cần tiếp tục immunoglobulin trong thai kỳ để bảo vệ mẹ và hỗ trợ kháng thể truyền qua nhau thai cho thai. Nhu cầu có thể thay đổi theo cân nặng và thể tích tuần hoàn, nên bác sĩ theo dõi nhiễm trùng và nồng độ theo bối cảnh. Thuốc dự phòng hoặc ức chế miễn dịch phải được rà soát trước thụ thai; không tự ngừng thuốc. Sản khoa, miễn dịch và các chuyên khoa liên quan nên phối hợp, nhất là khi có bệnh phổi, gan hoặc tự miễn.
Cho con bú thường có thể tiếp tục ở phụ nữ CVID và immunoglobulin thay thế không phải lý do mặc định để ngừng. Tính an toàn phụ thuộc các thuốc kháng sinh, kháng nấm, corticoid hoặc thuốc sinh học đi kèm, tuổi thai và sức khỏe trẻ. Cần đánh giá riêng khi mẹ đang nhiễm trùng hoặc dùng thuốc mới. Không tự bỏ liều immunoglobulin sau sinh vì giai đoạn chăm con nhỏ có thể tăng phơi nhiễm nhiễm trùng và mệt mỏi.
CVID làm giảm miễn dịch kháng thể nhưng mức tế bào T khác nhau. Người có thiếu T đáng kể, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc có bệnh phổi–gan nặng cần ngưỡng khám thấp hơn và kế hoạch dự phòng rộng hơn. Vaccine sống, tiếp xúc bệnh truyền nhiễm và sản phẩm máu phải được đánh giá theo kiểu hình cụ thể, không áp dụng một quy tắc duy nhất cho mọi người CVID.
Giãn phế quản, COPD, hen, bệnh gan, bệnh thận, bệnh ruột viêm, tự miễn và ung thư ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu IgG, lựa chọn kháng sinh và độ an toàn thuốc. Người suy thận hoặc nguy cơ huyết khối cần lựa chọn chế phẩm và tốc độ truyền thận trọng. Đa bệnh lý đòi hỏi một danh sách thuốc thống nhất để tránh tương tác, trùng kháng sinh và bỏ sót tác dụng phụ.
Sau phẫu thuật, người CVID cần theo dõi nhiễm trùng vết mổ, viêm phổi, huyết khối và khả năng lành thương. Lịch immunoglobulin nên được duy trì hoặc điều chỉnh với bác sĩ, không tự truyền thêm trước mổ. Mẫu cấy cần lấy khi nghi nhiễm trùng vì biểu hiện có thể kín đáo. Sốt, đỏ đau tăng, chảy dịch, khó thở hoặc tiêu chảy sau kháng sinh phải được báo sớm.
Câu hỏi thường gặp về Suy giảm miễn dịch biến thiên phổ biến
CVID có thể gây biến chứng nghiêm trọng nếu nhiễm trùng lặp lại làm giãn phế quản hoặc nếu xuất hiện bệnh phổi kẽ, bệnh gan, tự miễn và ác tính. Tuy nhiên, mức độ rất khác nhau; nhiều người kiểm soát tốt khi dùng immunoglobulin đều, điều trị nhiễm trùng sớm và theo dõi đa cơ quan. Nguy cơ không thể đánh giá chỉ từ nồng độ IgG. Số lần viêm phổi, chức năng phổi, hạch lách, công thức máu và triệu chứng tiêu hóa giúp bác sĩ xác định mức theo dõi phù hợp.
Hiện nay, immunoglobulin thay thế kiểm soát thiếu kháng thể nhưng thường không sửa được nguyên nhân nền, vì vậy đa số người bệnh cần điều trị lâu dài. Các biến chứng tự miễn hoặc viêm cần liệu pháp riêng và có thể tái phát. Ghép tế bào gốc không phải điều trị thường quy vì rủi ro đáng kể, chỉ được xem xét ở một số bệnh đơn gen hoặc kiểu hình đe dọa tính mạng. Mục tiêu thực tế là giảm nhiễm trùng, bảo tồn cơ quan và duy trì chất lượng sống.
CVID không lây vì là rối loạn của hệ miễn dịch. Người bệnh dễ mắc nhiễm trùng và một số tác nhân họ đang mang có thể lây cho người khác theo đường hô hấp hoặc tiêu hóa. Khi có nhiễm trùng xác định, cần tuân thủ vệ sinh tay, che ho, an toàn thực phẩm và hướng dẫn cách ly tương ứng. Người thân có immunoglobulin thấp hoặc triệu chứng tương tự nên đi khám vì có thể có khuynh hướng di truyền, không phải do tiếp xúc với người CVID.
Phần lớn người CVID đã xác nhận thiếu kháng thể có ý nghĩa cần immunoglobulin lâu dài, thường suốt đời. Đường tĩnh mạch hoặc dưới da, khoảng cách truyền và mục tiêu nồng độ được cá thể hóa theo nhiễm trùng, dung nạp và lối sống. Trong trường hợp chẩn đoán còn chưa chắc hoặc nguyên nhân thứ phát có thể hồi phục, bác sĩ có thể đánh giá lại theo kế hoạch kiểm soát chặt. Không tự dừng để thử vì nồng độ kháng thể giảm có thể làm nhiễm trùng quay lại trước khi có triệu chứng rõ.
Có, đa số người CVID nên vận động đều theo khả năng. Đi bộ, đạp xe nhẹ, tập sức mạnh và bài thở có thể cải thiện thể lực; người giãn phế quản nên học kỹ thuật làm sạch đờm. Cần giảm hoặc ngừng tập khi sốt, đau ngực, khó thở tăng, chóng mặt hoặc giảm oxy. Người có bệnh phổi kẽ, thiếu máu, bệnh tim hay loãng xương cần chương trình cá thể hóa. Vận động không thay thế immunoglobulin và không nên tập tại nơi đông người khi đang có đợt dịch hoặc nhiễm trùng.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

