Giảm tiểu cầu miễn dịch (ITP) là bệnh tự miễn trong đó hệ miễn dịch làm tăng phá hủy tiểu cầu và có thể ức chế quá trình tạo tiểu cầu ở tủy xương. Nhiều người không có triệu chứng, trong khi người khác xuất hiện chấm xuất huyết, bầm tím, chảy máu mũi, chảy máu lợi hoặc kinh nguyệt nhiều. Nguy cơ chảy máu không chỉ phụ thuộc con số tiểu cầu mà còn liên quan tuổi, bệnh nền, thuốc đang dùng và vị trí chảy máu. ITP được chẩn đoán sau khi bác sĩ loại trừ các nguyên nhân giảm tiểu cầu khác bằng bệnh sử, khám, công thức máu và phết máu ngoại biên. Trường hợp nhẹ có thể chỉ cần theo dõi; trường hợp có chảy máu hoặc tiểu cầu rất thấp có thể cần điều trị miễn dịch hay thuốc kích thích sinh tiểu cầu. Phát hiện dấu hiệu chảy máu nghiêm trọng và tái khám đúng lịch giúp giảm biến chứng.
Giảm tiểu cầu miễn dịch là bệnh gì?
Giảm tiểu cầu miễn dịch là bệnh trong đó hệ miễn dịch nhận diện nhầm tiểu cầu và tế bào tiền thân tạo tiểu cầu, dẫn đến số lượng tiểu cầu dưới mức bình thường. Tiểu cầu giúp hình thành nút cầm máu ban đầu, nên khi giảm sâu người bệnh dễ chảy máu da và niêm mạc. Tuy vậy, nguy cơ biến chứng không tỷ lệ hoàn toàn với một lần đếm tiểu cầu.
ITP là chẩn đoán loại trừ. Bác sĩ cần phân biệt với giảm tiểu cầu do thuốc, nhiễm trùng, bệnh gan, cường lách, bệnh tủy xương, đông máu rải rác trong lòng mạch, TTP và giảm tiểu cầu thai kỳ. Từ “vô căn” không còn được ưu tiên vì cơ chế miễn dịch đã được nhận biết, dù nhiều trường hợp không tìm thấy bệnh nền.
| Tên bệnh | Giảm tiểu cầu miễn dịch |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Immune thrombocytopenia |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | ITP; immune thrombocytopenic purpura; ban xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch; giảm tiểu cầu vô căn là tên cũ |
| Mã ICD-10 | D69.3 (Immune thrombocytopenic purpura) |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh huyết học lành tính thuộc nhóm rối loạn tiểu cầu và bệnh tự miễn |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tiểu cầu trong máu và quá trình sinh tiểu cầu tại tủy xương; biểu hiện chủ yếu ở da, niêm mạc, đường tiêu hóa, tiết niệu và hiếm hơn là hệ thần kinh khi chảy máu nặng |
| Tính chất bệnh | Bệnh tự miễn mắc phải, không lây; có thể mới chẩn đoán, dai dẳng hoặc mạn tính, và có thể nguyên phát hoặc thứ phát |
| Mức độ phổ biến | Bệnh hiếm nhưng là một trong các nguyên nhân giảm tiểu cầu miễn dịch thường gặp; xuất hiện ở cả trẻ em và người lớn |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Giảm tiểu cầu miễn dịch
Tế bào B tạo tự kháng thể gắn vào glycoprotein trên bề mặt tiểu cầu. Tiểu cầu đã phủ kháng thể bị đại thực bào, chủ yếu ở lách và gan, nhận diện và loại bỏ sớm. Tế bào T tự phản ứng và bổ thể cũng có thể tham gia phá hủy. Đồng thời, kháng thể và rối loạn miễn dịch ảnh hưởng megakaryocyte trong tủy xương, làm giảm sản xuất tiểu cầu bù trừ. Sự cân bằng giữa phá hủy, sản xuất và đáp ứng điều trị khác nhau ở từng người, giải thích vì sao cùng một số lượng tiểu cầu nhưng biểu hiện chảy máu có thể không giống nhau.
Theo thời gian, ITP được mô tả là mới chẩn đoán trong ba tháng đầu, dai dẳng từ ba đến mười hai tháng và mạn tính khi kéo dài trên mười hai tháng. Theo nguyên nhân, bệnh gồm ITP nguyên phát khi không tìm thấy tình trạng liên quan và ITP thứ phát khi đi cùng bệnh tự miễn, nhiễm trùng, rối loạn lympho hoặc yếu tố khác. Mức độ nặng được đánh giá chủ yếu bằng chảy máu có ý nghĩa lâm sàng và nhu cầu điều trị, không chỉ bằng con số tiểu cầu.
ITP có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Ở trẻ em, bệnh thường xuất hiện đột ngột sau nhiễm virus và nhiều trường hợp tự hồi phục. Ở người lớn, bệnh hay diễn tiến kéo dài; phụ nữ trẻ được ghi nhận nhiều hơn, còn tỷ lệ giữa hai giới thu hẹp ở tuổi cao. Dữ liệu Việt Nam chưa đồng nhất giữa bệnh viện và cộng đồng, nên không nên dùng một tỷ lệ đơn lẻ để dự đoán nguy cơ cá nhân.
ITP không có đường lây. Quá trình bệnh hình thành khi điều hòa miễn dịch bị mất cân bằng, tạo tự kháng thể và tế bào miễn dịch tấn công tiểu cầu, đồng thời làm giảm sinh tiểu cầu. Ở ITP thứ phát, bệnh nền cung cấp tín hiệu miễn dịch kéo dài; ở ITP nguyên phát, yếu tố khởi phát thường không được xác định.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Giảm tiểu cầu miễn dịch
Phần lớn ITP được xếp nguyên phát vì không xác định được tác nhân nền. ITP thứ phát có thể liên quan lupus ban đỏ hệ thống, hội chứng kháng phospholipid, HIV, viêm gan C, một số rối loạn lympho hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch. Nhiễm Helicobacter pylori có liên quan ở một số quần thể. Thuốc có thể gây giảm tiểu cầu miễn dịch riêng biệt và cần được phân biệt với ITP. Vaccine hoặc nhiễm virus có thể xuất hiện trước bệnh nhưng không chứng minh quan hệ nhân quả trong từng trường hợp.
Yếu tố không thay đổi được gồm tuổi và cơ địa tự miễn. Nguy cơ ITP hoặc ITP thứ phát tăng ở người mắc lupus, bệnh lympho, HIV, viêm gan C hoặc suy giảm miễn dịch. Yếu tố làm tăng nguy cơ chảy máu khi đã mắc bệnh gồm tuổi cao, tiền sử xuất huyết, tăng huyết áp không kiểm soát, bệnh gan thận, dùng thuốc chống đông hoặc kháng tiểu cầu và hoạt động dễ chấn thương. Không có chế độ ăn hay hành vi nào được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp của ITP nguyên phát.
Cần đánh giá kỹ ở người có bầm tím hoặc chảy máu mới xuất hiện kèm số lượng tiểu cầu thấp, đặc biệt phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người dùng nhiều thuốc, người mắc bệnh tự miễn, HIV, viêm gan C hoặc bệnh lympho. Người đang dùng thuốc chống đông, aspirin hay thuốc kháng viêm không steroid có ngưỡng cần can thiệp khác do nguy cơ chảy máu cao hơn.
Triệu chứng và dấu hiệu của Giảm tiểu cầu miễn dịch
ITP có thể không gây triệu chứng và được phát hiện tình cờ. Khi có biểu hiện, chảy máu thường ở da và niêm mạc, xuất hiện tự nhiên hoặc sau va chạm nhẹ. Triệu chứng có thể dao động theo thời gian và số lượng tiểu cầu. Trẻ em thường khởi phát cấp, còn người lớn dễ kéo dài. Mệt mỏi được nhiều người báo cáo nhưng không đặc hiệu. Chảy máu nội tạng hoặc nội sọ hiếm hơn, song là biến chứng cần nhận diện sớm.
- Chấm xuất huyết nhỏ màu đỏ tím, thường ở cẳng chân, không mất khi ấn.
- Bầm tím lớn hoặc xuất hiện sau va chạm rất nhẹ, đôi khi không nhớ nguyên nhân.
- Chảy máu mũi hoặc chảy máu lợi kéo dài hơn bình thường.
- Kinh nguyệt nhiều, kéo dài hoặc xuất hiện cục máu lớn hơn thường lệ.
- Chảy máu lâu cầm sau vết cắt nhỏ, nhổ răng hoặc thủ thuật.
- Mệt mỏi và giảm tập trung có thể đi kèm nhưng cần loại trừ thiếu máu, rối loạn giấc ngủ và nguyên nhân khác.
- Máu trong nước tiểu, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen gợi ý chảy máu nội tạng.
- Xuất huyết võng mạc có thể gây nhìn mờ hoặc giảm thị lực.
- Đau đầu dữ dội, nôn, lú lẫn, co giật hoặc yếu liệt có thể gợi ý xuất huyết nội sọ.
- Thiếu máu do mất máu kéo dài có thể gây hồi hộp, khó thở và chóng mặt.
Nên đặt lịch khám: khi xuất hiện chấm xuất huyết, bầm không rõ nguyên nhân, chảy máu mũi tái diễn hoặc kinh nguyệt tăng rõ.
Cần khám trong ngày: khi chảy máu niêm mạc kéo dài, có máu trong nước tiểu, tiểu cầu giảm nhanh hoặc đang dùng thuốc chống đông.
Cần tái khám sớm: khi có tác dụng phụ corticosteroid, sốt khi dùng thuốc ức chế miễn dịch, tiểu cầu giảm lại hoặc chuẩn bị phẫu thuật, nha khoa hay mang thai.
- Đau đầu đột ngột dữ dội, yếu liệt, méo miệng, nói khó, lú lẫn, co giật hoặc ngất: gọi 115 ngay.
- Nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đỏ, ho ra máu hay tiểu máu nhiều: đến cơ sở cấp cứu.
- Chảy máu mũi, miệng hoặc vết thương không cầm dù đã ép trực tiếp đúng cách: không tự lái xe khi choáng.
- Khó thở, đau ngực, tim đập nhanh kèm xanh xao hoặc choáng: không trì hoãn để thử thuốc hay mẹo dân gian.
Chẩn đoán Giảm tiểu cầu miễn dịch
Bác sĩ xác nhận giảm tiểu cầu bằng công thức máu, kiểm tra phết máu ngoại biên và xem các dòng tế bào khác có bình thường hay không. Sau đó, bệnh sử, thuốc, thai kỳ, nhiễm trùng, bệnh gan, bệnh tự miễn và dấu hiệu bệnh tủy được đánh giá. Xét nghiệm được chọn theo bối cảnh thay vì làm một bộ cố định cho mọi người. ITP thường được nghĩ đến khi giảm tiểu cầu tương đối đơn độc, không có nguyên nhân rõ và không có đặc điểm gợi ý vi huyết khối. Tự xét nghiệm kháng thể tiểu cầu không thay thế đánh giá chuyên khoa.
Bác sĩ hỏi về vị trí, thời gian và mức chảy máu; nhiễm trùng gần đây; vaccine; thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thảo dược; thai kỳ; bệnh tự miễn; bệnh gan; tiền sử gia đình. Khám chú ý chấm xuất huyết, bầm, chảy máu niêm mạc, thiếu máu, hạch to, gan lách to và dấu thần kinh. Lách to rõ, sốt kéo dài, sụt cân hoặc bất thường nhiều dòng tế bào thường gợi ý nguyên nhân khác cần khảo sát thêm.
Công thức máu: xác định số lượng tiểu cầu và xem có thiếu máu hoặc bất thường bạch cầu hay không; cần lặp lại hoặc dùng ống khác khi nghi ngờ giả giảm tiểu cầu do kết cụm.
Phết máu ngoại biên: đánh giá hình thái tiểu cầu, tìm mảnh vỡ hồng cầu, tế bào non hoặc dấu bệnh tủy.
Xét nghiệm nguyên nhân thứ phát: HIV, viêm gan C, chức năng gan thận, xét nghiệm thai và tự miễn được chỉ định theo nguy cơ.
Tủy xương: không bắt buộc ở mọi ca điển hình, nhưng có thể cần khi tuổi cao, bất thường nhiều dòng máu, triệu chứng không điển hình hoặc trước một số quyết định điều trị.
Chẩn đoán ITP không dựa vào hình ảnh. Siêu âm bụng có thể được dùng khi nghi gan lách to hoặc bệnh gan; CT đầu được chỉ định khi có chấn thương, đau đầu dữ dội hoặc dấu thần kinh để tìm xuất huyết. Hình ảnh chỉ trả lời câu hỏi biến chứng hoặc nguyên nhân khác, không xác nhận cơ chế miễn dịch của giảm tiểu cầu.
ITP được chẩn đoán khi số lượng tiểu cầu dưới 100 × 10^9/L, thường là bất thường huyết học chính, sau khi loại trừ nguyên nhân khác bằng bệnh sử, khám và xét nghiệm phù hợp. Không có xét nghiệm đơn lẻ nào là tiêu chuẩn vàng cho mọi trường hợp. Đáp ứng với corticosteroid hoặc globulin miễn dịch có thể hỗ trợ nhưng không nên được dùng như bằng chứng duy nhất. Chảy máu và nguy cơ lâm sàng quyết định điều trị hơn là một ngưỡng số học cứng áp dụng cho tất cả.
Điều trị Giảm tiểu cầu miễn dịch
Mục tiêu không phải đưa tiểu cầu về mức bình thường bằng mọi giá mà đạt mức đủ an toàn để phòng chảy máu, giảm triệu chứng và duy trì chất lượng sống với ít độc tính. Người không chảy máu hoặc chỉ chảy máu nhẹ có thể được theo dõi. Khi cần điều trị, bác sĩ cân nhắc số lượng tiểu cầu, vị trí chảy máu, tuổi, thuốc chống đông, nghề nghiệp, thai kỳ và mong muốn người bệnh. Chảy máu nghiêm trọng cần xử trí tại bệnh viện và phối hợp các biện pháp tăng tiểu cầu nhanh.
Điều trị đầu tay thường gồm một đợt corticosteroid ngắn; globulin miễn dịch tĩnh mạch có thể dùng khi cần tăng tiểu cầu nhanh hoặc có chảy máu. Điều trị hàng hai gồm thuốc chủ vận thụ thể thrombopoietin, rituximab, fostamatinib và các lựa chọn khác tùy quốc gia, bệnh nền và ưu tiên của người bệnh. Một số thuốc mới nhắm tín hiệu miễn dịch được phê duyệt ở một số thị trường nhưng khả năng tiếp cận tại Việt Nam có thể khác. Mỗi nhóm có nguy cơ riêng như huyết khối, nhiễm trùng, độc gan hoặc tăng huyết áp; không tự dùng hay đổi thuốc.
Truyền tiểu cầu thường không dùng chỉ để sửa con số vì tiểu cầu có thể bị phá hủy nhanh; nó được cân nhắc trong chảy máu đe dọa tính mạng hoặc trước thủ thuật cấp cứu, thường phối hợp điều trị miễn dịch. Thủ thuật nha khoa, nội soi hoặc phẫu thuật cần kế hoạch nâng tiểu cầu và cầm máu riêng. Chọc tủy xương chỉ thực hiện khi cần làm rõ chẩn đoán.
Cắt lách có thể tạo đáp ứng lâu dài ở một số người lớn mắc ITP kéo dài hoặc mạn tính, nhưng thường được trì hoãn để chờ khả năng lui bệnh tự nhiên và cân nhắc thuốc hàng hai. Phẫu thuật làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn nặng và huyết khối suốt đời, nên cần tiêm chủng, tư vấn dấu hiệu sốt và kế hoạch dự phòng theo bác sĩ. Quyết định phải dựa trên lợi ích, nguy cơ và lựa chọn của người bệnh.
Chăm sóc hỗ trợ gồm xử trí thiếu máu do mất máu, điều trị rong kinh phối hợp sản phụ khoa, chăm sóc răng miệng nhẹ nhàng và tư vấn hoạt động tránh chấn thương. Người bệnh nên mang thông tin chẩn đoán và danh sách thuốc khi đi khám nơi khác. Hỗ trợ tâm lý hữu ích khi nỗi lo chảy máu làm hạn chế học tập, công việc hoặc vận động quá mức.
Theo dõi dựa vào số lượng tiểu cầu theo xu hướng, mức chảy máu, hemoglobin và tác dụng phụ thuốc. Khi bắt đầu hoặc đổi điều trị, xét nghiệm thường dày hơn; khi ổn định có thể giãn. Thuốc chủ vận thrombopoietin, corticosteroid, rituximab hoặc fostamatinib cần các chỉ số an toàn khác nhau. Cần báo bác sĩ khi có đau đầu mới, chảy máu tăng, sốt, đau ngực, sưng chân, vàng da hoặc chuẩn bị thủ thuật.
Một đợt điều trị đầu tay thường ngắn, nhưng đáp ứng có thể chỉ tạm thời. Người bệnh dai dẳng hoặc mạn tính có thể cần thuốc hàng hai trong nhiều tháng hoặc lâu hơn, sau đó bác sĩ đánh giá khả năng giảm hoặc ngừng khi ổn định. Trẻ em thường có cơ hội lui bệnh sớm hơn người lớn. Không thể dự đoán mốc khỏi dựa vào một lần đếm tiểu cầu.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng chính là chảy máu nặng, đặc biệt đường tiêu hóa hoặc nội sọ, dù hiếm. Mất máu kéo dài có thể gây thiếu máu. Bệnh và một số điều trị có thể làm tăng nguy cơ huyết khối, vì vậy ITP không đồng nghĩa với “không bao giờ đông máu”. Corticosteroid kéo dài gây tăng đường huyết, loãng xương, nhiễm trùng và rối loạn tâm trạng; cắt lách làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn huyết và huyết khối.
Nhiều trẻ em hồi phục trong vài tháng mà không cần điều trị kéo dài. Ở người lớn, bệnh có thể dai dẳng hoặc mạn tính nhưng thường kiểm soát được bằng theo dõi và các lựa chọn điều trị hiện có. Tiên lượng phụ thuộc mức chảy máu, tuổi, bệnh nền, thuốc kèm theo và khả năng đáp ứng. Mục tiêu là sống an toàn và hoạt động bình thường, không nhất thiết duy trì tiểu cầu trong khoảng chuẩn.
Tiểu cầu có thể giảm lại sau khi ngừng corticosteroid, globulin miễn dịch, rituximab hoặc khi giảm thuốc hàng hai. Nhiễm trùng, thai kỳ, thuốc mới hoặc thay đổi bệnh nền có thể đi kèm dao động. Tái phát được đánh giá bằng xu hướng tiểu cầu và chảy máu, không chỉ một kết quả. Người bệnh nên có kế hoạch xét nghiệm và liên hệ bác sĩ thay vì tự dùng lại đơn cũ.
Không có cách phòng ITP nguyên phát. Phòng biến chứng gồm tránh thuốc làm tăng chảy máu khi chưa được bác sĩ cho phép, kiểm soát huyết áp, giảm nguy cơ chấn thương, điều trị nguyên nhân thứ phát và chuẩn bị trước thủ thuật. Sau cắt lách cần tiêm chủng và xử trí sốt khẩn theo hướng dẫn. Vaccine thông thường không tự động bị chống chỉ định; quyết định dựa vào mức tiểu cầu, điều trị miễn dịch và lợi ích phòng bệnh.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Giảm tiểu cầu miễn dịch
Không có chế độ ăn làm tăng tiểu cầu bền vững hoặc chữa ITP. Ăn đa dạng, đủ sắt, folate và vitamin B12 giúp phòng thiếu máu nhưng chỉ bổ sung khi có chỉ định. Hạn chế rượu vì có thể ảnh hưởng tiểu cầu và gan. Tránh sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung quảng cáo “tăng tiểu cầu” do thành phần không rõ và có thể tương tác thuốc. Nếu dùng eltrombopag, thời điểm dùng liên quan canxi cần theo hướng dẫn riêng của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Người ổn định có thể vận động để duy trì tim mạch và xương. Mức hoạt động phụ thuộc tiểu cầu, chảy máu và nguy cơ va chạm; đi bộ, đạp xe tại chỗ hoặc bài tập nhẹ thường ít rủi ro hơn thể thao đối kháng. Khi tiểu cầu rất thấp hoặc đang chảy máu, tránh hoạt động có nguy cơ chấn thương đầu. Trẻ em cần kế hoạch riêng với gia đình và nhà trường, tránh cấm vận động quá mức không cần thiết.
Theo dõi số lượng và vị trí bầm, chấm xuất huyết, chảy máu mũi, lượng kinh, máu trong phân hoặc nước tiểu và triệu chứng đau đầu. Có thể chụp ảnh tổn thương theo ngày để so sánh. Không thể ước lượng tiểu cầu bằng màu bầm hay thiết bị tại nhà, nên vẫn cần xét nghiệm. Ghi lại thuốc mới, nhiễm trùng và thời điểm chảy máu giúp bác sĩ đánh giá nguyên nhân dao động.
- Không tự dùng aspirin, ibuprofen, naproxen hoặc thuốc chống đông nếu chưa được bác sĩ đánh giá nguy cơ chảy máu.
- Không tự kéo dài corticosteroid vì độc tính tích lũy có thể nghiêm trọng hơn lợi ích.
- Không chơi môn đối kháng hoặc hoạt động có nguy cơ chấn thương đầu khi tiểu cầu rất thấp.
- Không truyền tiểu cầu chỉ để nâng con số khi không có chỉ định cấp cứu hoặc thủ thuật.
- Không bỏ tái khám chỉ vì hết bầm; tiểu cầu và nguy cơ có thể thay đổi trước khi có triệu chứng.
- Không dùng thuốc nam hoặc thực phẩm bổ sung quảng cáo chữa ITP thay cho điều trị đã được kê.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
ITP ở trẻ thường khởi phát cấp sau nhiễm virus, biểu hiện bằng bầm và chấm xuất huyết nhưng nhiều trường hợp tự hồi phục. Nếu chỉ chảy máu da nhẹ, theo dõi có thể phù hợp dù tiểu cầu thấp. Điều trị tập trung vào mức chảy máu và hoạt động của trẻ. Cha mẹ cần nhận biết chấn thương đầu, đau đầu, nôn hoặc chảy máu kéo dài và phối hợp với nhà trường về vận động an toàn.
Người cao tuổi có nguy cơ chảy máu cao hơn do thành mạch, tăng huyết áp, bệnh gan thận và thuốc chống đông hoặc kháng tiểu cầu. Đồng thời nguy cơ huyết khối và độc tính corticosteroid cũng tăng. Cần rà soát đa thuốc, đánh giá té ngã, bệnh tủy và mục tiêu điều trị thực tế. Tiểu cầu thấp ở người lớn tuổi không nên mặc định là ITP nếu phết máu hoặc các dòng máu khác bất thường.
ITP có thể có trước thai kỳ hoặc được phát hiện khi mang thai và cần phân biệt với giảm tiểu cầu thai kỳ, tiền sản giật, HELLP và TTP. Mục tiêu tiểu cầu thay đổi theo giai đoạn thai, chảy máu, phương pháp sinh và gây tê vùng. Corticosteroid hoặc globulin miễn dịch có thể được dùng khi cần; thuốc hàng hai đòi hỏi đánh giá chuyên gia. Không tự ngừng thuốc khi biết có thai.
Nhiều phụ nữ có thể cho con bú, nhưng quyết định phụ thuộc thuốc đang dùng và tình trạng sau sinh. Một số thuốc có dữ liệu an toàn hạn chế hoặc cần theo dõi trẻ. Chảy máu sau sinh và tiểu cầu của mẹ cần được theo dõi; tiểu cầu của trẻ sơ sinh có thể giảm do kháng thể qua nhau thai nhưng không phản ánh trực tiếp mức tiểu cầu của mẹ. Bác sĩ sản và huyết học sẽ phối hợp kế hoạch.
Suy giảm miễn dịch có thể là nguyên nhân nền của giảm tiểu cầu hoặc làm thay đổi đáp ứng điều trị. Người dùng rituximab, corticosteroid kéo dài hoặc thuốc ức chế miễn dịch cần theo dõi nhiễm trùng và kế hoạch vaccine phù hợp. Sốt, khó thở hoặc nhiễm trùng tái diễn cần khám sớm. Globulin miễn dịch không phải thuốc dùng định kỳ cho mọi người suy giảm miễn dịch kèm ITP.
Lupus, hội chứng kháng phospholipid, HIV, viêm gan C, bệnh gan, bệnh thận và bệnh lympho có thể ảnh hưởng chẩn đoán và lựa chọn thuốc. Người có bệnh tim mạch dùng aspirin hoặc thuốc chống đông cần quyết định phối hợp giữa huyết học và tim mạch. Đái tháo đường, loãng xương và rối loạn tâm trạng làm corticosteroid kém phù hợp hơn nếu phải dùng kéo dài.
Sau phẫu thuật, cần theo dõi chảy máu vết mổ, dẫn lưu, hemoglobin và tiểu cầu theo kế hoạch. Thuốc dự phòng huyết khối không tự động bị loại bỏ vì ITP; quyết định phụ thuộc nguy cơ huyết khối, số lượng tiểu cầu và loại phẫu thuật. Người đã cắt lách phải đặc biệt cảnh giác với sốt và nhiễm trùng nặng.
Câu hỏi thường gặp về Giảm tiểu cầu miễn dịch
ITP có thể nguy hiểm nếu gây chảy máu nội tạng hoặc nội sọ, nhưng biến chứng này hiếm hơn chảy máu da và niêm mạc. Nguy cơ phụ thuộc mức tiểu cầu, kiểu chảy máu, tuổi, huyết áp, bệnh gan thận, thuốc chống đông và chấn thương. Một người có tiểu cầu rất thấp nhưng ít chảy máu vẫn cần được đánh giá, còn người có con số cao hơn nhưng chảy máu bất thường cũng không nên chủ quan. Đau đầu dữ dội, yếu liệt, nôn ra máu, phân đen hoặc chảy máu không cầm là dấu hiệu cấp cứu.
Nhiều trẻ em hồi phục hoàn toàn sau một đợt bệnh. Ở người lớn, ITP có thể tự lui, đáp ứng lâu dài sau điều trị hoặc trở thành bệnh mạn tính cần theo dõi. Các thuốc hiện nay giúp phần lớn người bệnh đạt mức tiểu cầu an toàn, nhưng không có một phương pháp bảo đảm khỏi cho mọi người. Bác sĩ lựa chọn điều trị dựa trên chảy máu, thời gian bệnh, tác dụng phụ và mong muốn cá nhân. Ngay cả khi không cần thuốc, người bệnh vẫn nên biết dấu hiệu cảnh báo và lịch xét nghiệm.
Không. ITP là rối loạn tự miễn, không truyền qua tiếp xúc, ăn uống, ho hắt hơi, quan hệ tình dục hay dùng chung đồ sinh hoạt. Một số nhiễm trùng như HIV hoặc viêm gan C có thể liên quan ITP thứ phát và bản thân các nhiễm trùng này có đường lây riêng, nhưng ITP không phải tác nhân lây nhiễm. Người thân không cần cách ly hoặc xét nghiệm tiểu cầu chỉ vì sống cùng người bệnh. Các biện pháp phòng lây, nếu cần, dựa trên bệnh nhiễm trùng nền chứ không dựa trên ITP.
Phần lớn người ổn định vẫn nên vận động, nhưng loại hình cần phù hợp số lượng tiểu cầu, tiền sử chảy máu và nguy cơ va chạm. Đi bộ, yoga nhẹ, đạp xe tại chỗ hoặc tập sức mạnh có kiểm soát thường ít nguy cơ hơn bóng đá, võ thuật, leo cao hay môn dễ chấn thương đầu. Khi tiểu cầu giảm sâu hoặc có chảy máu, bác sĩ có thể khuyên tạm giảm cường độ. Không nên tự kiêng vận động hoàn toàn vì mất cơ và loãng xương, đặc biệt sau corticosteroid.
Có thể. Tiểu cầu thường tăng sau corticosteroid hoặc globulin miễn dịch nhưng có thể giảm lại khi tác dụng thuốc hết. Người đã ổn định lâu cũng có thể dao động khi nhiễm trùng, mang thai, dùng thuốc mới hoặc bệnh nền thay đổi. Tái phát không phải lúc nào cũng cần cùng một điều trị; bác sĩ xem mức chảy máu, tiểu cầu và hoàn cảnh hiện tại. Người bệnh nên lưu kết quả cũ, danh sách thuốc và kế hoạch liên hệ khi xuất hiện chấm xuất huyết, chảy máu niêm mạc hoặc chuẩn bị thủ thuật.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

