Nortriptyline là thuốc chống trầm cảm ba vòng và là chất chuyển hóa có hoạt tính chính của amitriptyline. Thuốc ức chế tái hấp thu norepinephrine mạnh hơn serotonin, đồng thời có tác dụng trên histamine và acetylcholine. Nortriptyline được phê duyệt để điều trị các triệu chứng trầm cảm; SmPC tại châu Âu ghi nhận chỉ định điều trị các giai đoạn trầm cảm chủ yếu ở người lớn. Thuốc thường cần khoảng 2–4 tuần để thể hiện tác dụng chống trầm cảm rõ rệt. Nortriptyline là thuốc kê đơn và có thể gây khô miệng, táo bón, chóng mặt, buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế, rối loạn dẫn truyền tim, co giật hoặc hội chứng serotonin. Quá liều thuốc chống trầm cảm ba vòng có thể đe dọa tính mạng. Người bệnh không nên tự mua, tự tăng giảm liều, phối hợp thuốc hoặc ngừng điều trị đột ngột. [1][2][3]
Nội dung chính
- Nortriptyline là thuốc chống trầm cảm ba vòng, ảnh hưởng norepinephrine và serotonin.
- Có thể dùng cho trầm cảm hoặc một số tình trạng đau thần kinh theo chỉ định.
- Dùng theo đơn; không tự tăng lượng thuốc hoặc dùng chung thuốc an thần/rượu.
- Cảnh báo gồm buồn ngủ, khô miệng, táo bón, rối loạn nhịp hoặc độc tính khi dùng quá mức.
- Báo bác sĩ về bệnh tim, động kinh, glaucoma, thuốc đang dùng, thai kỳ hoặc cho con bú.
Hoạt chất Nortriptyline là gì?
Nortriptyline là thuốc chống trầm cảm ba vòng, chủ yếu làm tăng dẫn truyền norepinephrine và ở mức độ thấp hơn là serotonin trong hệ thần kinh trung ương. Thuốc được dùng để điều trị trầm cảm và phải được sử dụng theo đơn của bác sĩ. [1][2][3]
Nortriptyline
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Nortriptyline |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Nortriptyline |
| Tên IUPAC | N-methyl-3-(2-tricyclo[9.4.0.0^{3,8}]pentadeca-1(15),3,5,7,11,13-hexaenylidene)propan-1-amine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Nortriptyline hydrochloride; nortriptyline HCl; nortriptylin hydroclorid. Nortriptyline còn được gọi là chất chuyển hóa khử methyl có hoạt tính của amitriptyline. [1][3] |
| Tên Latinh / tên dược điển | Nortriptylinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 72-69-5 |
|---|---|
| UNII | BL03SY4LXB |
| PubChem CID | 4543 |
| RxNorm CUI | 7531 |
Dược động học của Nortriptyline
Nortriptyline được hấp thu qua đường uống, đạt nồng độ đỉnh trung bình sau khoảng 5 giờ và có sinh khả dụng trung bình khoảng 51%. Thuốc phân bố rộng, liên kết khoảng 93% với protein huyết tương và được chuyển hóa chủ yếu qua CYP2D6. Thời gian bán thải trung bình khoảng 26 giờ, nhưng có biến thiên đáng kể giữa các cá thể. Trạng thái ổn định thường đạt được trong khoảng một tuần. [3]
Giai đoạn I: Hấp thu
Nortriptyline được hấp thu sau khi uống. Nồng độ tối đa trong huyết tương đạt được trung bình sau khoảng 5,5 giờ, với khoảng được ghi nhận từ 4 đến 8,8 giờ. [3]
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống trung bình khoảng 51%, với khoảng được ghi nhận từ 46% đến 59% trong SmPC của HPRA. [3] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Nortriptyline phân bố rộng vào mô. Thể tích phân bố biểu kiến được ghi nhận khoảng 21 ± 4 lít/kg và tỷ lệ liên kết protein huyết tương khoảng 93%. Thuốc có thể đi qua nhau thai. [3]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Nortriptyline được chuyển hóa chủ yếu bằng hydroxyl hóa và khử methyl, sau đó liên hợp với acid glucuronic. CYP2D6 giữ vai trò quan trọng. Chất chuyển hóa chính có hoạt tính là 10-hydroxynortriptyline, tồn tại dưới dạng cis và trans. [1][2][3]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa. Khoảng 2% liều được thải qua thận dưới dạng nortriptyline không đổi. [3]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải sau khi uống trung bình khoảng 25,5 ± 7,9 giờ, với khoảng được ghi nhận từ 16 đến 38 giờ. Giá trị có thể dài hơn ở người cao tuổi hoặc người chuyển hóa CYP2D6 kém. [2][3] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân trung bình được ghi nhận khoảng 30,6 ± 6,9 lít/giờ, với khoảng 18,6–39,6 lít/giờ. Độ thanh thải có thể giảm ở người cao tuổi hoặc người mắc bệnh gan từ trung bình đến nặng. [3] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm tuổi cao, chức năng gan, kiểu gen hoặc kiểu hình CYP2D6, thuốc ức chế CYP2D6 và thuốc cảm ứng enzym gan. Người chuyển hóa CYP2D6 kém có thể đạt nồng độ nortriptyline cao hơn dự kiến khi dùng liều thông thường. Suy thận không được ghi nhận làm thay đổi đáng kể dược động học của thuốc. [1][2][3]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Nortriptyline
Nortriptyline là thuốc chống trầm cảm ba vòng loại amin bậc hai. Thuốc ức chế tái hấp thu norepinephrine trước synap mạnh hơn tái hấp thu serotonin. So với amitriptyline, nortriptyline có tác dụng kháng cholinergic yếu hơn nhưng vẫn có hoạt tính kháng histamine đáng kể. [3]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Nortriptyline làm giảm sự tái hấp thu norepinephrine và serotonin tại đầu tận cùng thần kinh, làm tăng lượng các chất dẫn truyền này trong khe synap. Thuốc còn tác động lên thụ thể histamine và muscarinic, góp phần tạo ra các tác dụng như buồn ngủ, khô miệng, táo bón, nhìn mờ và bí tiểu. Cơ chế chính xác tạo tác dụng nâng khí sắc chưa được xác định hoàn toàn. [1][3]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Nortriptyline có tác dụng chống trầm cảm, kích thích trung ương ở một mức độ nhất định và tác dụng kháng cholinergic, kháng histamine. Tác dụng chống trầm cảm thường xuất hiện sau khoảng 2–4 tuần, trong khi một số thay đổi về hoạt động hoặc sự ức chế tâm thần vận động có thể xuất hiện sớm hơn. [2][3]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Nortriptyline
- Theo nhãn Hoa Kỳ: làm giảm các triệu chứng của bệnh trầm cảm; trạng thái trầm cảm nội sinh có thể đáp ứng tốt hơn một số dạng trầm cảm khác. [1]
- Theo SmPC tại Anh và Ireland: điều trị các giai đoạn trầm cảm chủ yếu ở người lớn. [2][3]
Phạm vi chỉ định phải căn cứ vào nhãn của sản phẩm cụ thể được cơ quan quản lý tại nơi sử dụng phê duyệt.
.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh các nhãn đã kiểm tra, không phải liều cá nhân hóa và không được tự áp dụng:
- Người lớn: liều thông thường 25 mg, ngày 3–4 lần. Nên bắt đầu ở mức thấp và tăng dần theo đáp ứng. Tổng liều hằng ngày có thể được dùng một lần, thường vào buổi tối. [1][2][3]
- Khi dùng trên 100 mg/ngày, nhãn khuyến nghị theo dõi nồng độ nortriptyline trong huyết tương và duy trì khoảng 50–150 ng/ml. [1][2][3]
- Không khuyến nghị dùng quá 150 mg/ngày. [1][2][3]
- Người cao tuổi: SmPC Anh khuyến nghị bắt đầu khoảng 10–20 mg/ngày và tăng thận trọng; liều thường 30–50 mg/ngày. Khi cần dùng liều cao hơn, nên kiểm tra điện tâm đồ và theo dõi nồng độ thuốc. [2][3]
Bác sĩ phải điều chỉnh liều dựa trên mức độ trầm cảm, tuổi, bệnh kèm, nguy cơ tim mạch, chức năng gan và các thuốc đang sử dụng.
Nortriptyline được uống theo lịch dùng do bác sĩ chỉ định. Tổng liều trong ngày có thể được chia nhiều lần hoặc dùng một lần vào buổi tối, tùy khả năng dung nạp. Nên dùng thuốc vào thời điểm tương đối cố định và không uống gấp đôi để bù liều đã quên. Tác dụng chống trầm cảm có thể cần 2–4 tuần. Khi ngừng điều trị, cần giảm liều dần trong vài tuần để hạn chế triệu chứng ngừng thuốc. [1][2][3]
Có thể cần theo dõi:
- Mức độ trầm cảm, ý nghĩ hoặc hành vi tự sát và thay đổi bất thường về hành vi.
- Dấu hiệu hưng cảm, kích động, loạn thần hoặc hội chứng serotonin.
- Huyết áp, nhịp tim và điện tâm đồ ở người có nguy cơ tim mạch.
- Nồng độ nortriptyline huyết tương khi dùng trên 100 mg/ngày, khi nghi ngờ tương tác hoặc đáp ứng bất thường.
- Đường huyết ở người mắc đái tháo đường.
- Chức năng gan khi điều trị kéo dài hoặc có biểu hiện tổn thương gan.
- Công thức máu khi xuất hiện sốt, đau họng hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.
- Dấu hiệu hạ natri máu, co giật, bí tiểu, glaucoma hoặc táo bón nghiêm trọng. [1][2][3]
Cảnh báo và lưu ý về Nortriptyline
Các chống chỉ định được ghi nhận trong nhãn hoặc SmPC gồm:
- Quá mẫn với nortriptyline, thành phần thuốc hoặc có khả năng dị ứng chéo với thuốc chống trầm cảm ba vòng khác.
- Dùng đồng thời MAOI hoặc trong khoảng thời gian chuyển đổi không phù hợp; thông thường cần cách ít nhất 14 ngày.
- Bắt đầu nortriptyline khi người bệnh đang dùng linezolid hoặc xanh methylene đường tĩnh mạch.
- Giai đoạn hồi phục cấp sau nhồi máu cơ tim.
- SmPC Anh còn chống chỉ định khi mới bị nhồi máu cơ tim, có block tim, rối loạn nhịp tim hoặc suy động mạch vành. [1][2]
Phải áp dụng chống chỉ định theo nhãn của sản phẩm cụ thể.
Các tác dụng không mong muốn có thể gặp gồm:
- Khô miệng, táo bón, buồn nôn.
- Chóng mặt, đau đầu, run, mệt mỏi hoặc buồn ngủ.
- Nhìn mờ, rối loạn điều tiết, giãn đồng tử.
- Tim đập nhanh, hồi hộp và hạ huyết áp tư thế.
- Tăng tiết mồ hôi, nghẹt mũi, tăng cân.
- Lú lẫn, kích động, mất ngủ hoặc ác mộng.
- Rối loạn tiểu tiện hoặc bí tiểu.
- Giảm ham muốn, rối loạn cương hoặc tiết sữa bất thường.
- Phát ban, mày đay hoặc nhạy cảm ánh sáng. [1][2]
Các phản ứng nghiêm trọng cần được đánh giá y tế ngay gồm:
- Ý nghĩ hoặc hành vi tự sát, trầm cảm nặng hơn hoặc thay đổi hành vi đột ngột.
- Hội chứng serotonin.
- Rối loạn nhịp, block tim, kéo dài QRS hoặc QT, xoắn đỉnh, ngất hoặc đau ngực.
- Bộc lộ hội chứng Brugada ở người có nguy cơ.
- Co giật.
- Hạ natri máu hoặc hội chứng tiết ADH không thích hợp.
- Mất bạch cầu hạt, giảm bạch cầu hoặc giảm tiểu cầu.
- Viêm gan, vàng da hoặc tổn thương gan.
- Glaucoma góc đóng cấp.
- Liệt ruột hoặc bí tiểu nghiêm trọng.
- Phù mặt, phù lưỡi, khó thở hoặc phản ứng dị ứng nặng. [1][2]
Thận trọng ở người có bệnh tim mạch, rối loạn dẫn truyền, nhịp chậm, suy tim, hội chứng QT dài, hội chứng Brugada, rối loạn điện giải, động kinh, glaucoma góc hẹp, bí tiểu, phì đại tuyến tiền liệt, hẹp môn vị, liệt ruột, cường giáp, đái tháo đường, bệnh gan, rối loạn lưỡng cực, tâm thần phân liệt hoặc nguy cơ tự sát. Cần thông báo cho bác sĩ gây mê trước phẫu thuật vì thuốc gây mê có thể làm tăng nguy cơ hạ huyết áp và loạn nhịp. [1][2]
Quá liều nortriptyline có thể gây tử vong và các biểu hiện độc tính thường xuất hiện nhanh. Biểu hiện nghiêm trọng gồm rối loạn nhịp, kéo dài QRS hoặc QT, block tim, tụt huyết áp, sốc, co giật, suy hô hấp, hôn mê và tăng hoặc hạ thân nhiệt.
Khi nghi ngờ quá liều, phải đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu ngay và không tự gây nôn. Xử trí tại bệnh viện gồm bảo vệ đường thở, theo dõi điện tâm đồ liên tục, điều trị co giật và rối loạn huyết động. Natri bicarbonate đường tĩnh mạch có thể được sử dụng theo đánh giá độc chất học khi có độc tính tim hoặc QRS giãn rộng. Thẩm tách máu và lợi tiểu cưỡng bức nhìn chung ít hiệu quả. [1][2][3]
Nhãn Hoa Kỳ hướng dẫn bảo quản viên nang ở 20–25°C trong bao bì kín, có nắp bảo vệ trẻ em. Một số SmPC châu Âu ghi nhận sản phẩm không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt. Cần làm theo hướng dẫn trên bao bì của sản phẩm cụ thể, giữ thuốc khô ráo và ngoài tầm nhìn, tầm với của trẻ em. [1][2][3]
Đối tượng đặc biệt
Nhãn Hoa Kỳ chưa phê duyệt nortriptyline cho bệnh nhi. SmPC Anh khuyến nghị không sử dụng trong điều trị trầm cảm ở trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi vì chưa xác lập đầy đủ độ an toàn và hiệu quả. Thuốc chống trầm cảm có thể làm tăng nguy cơ ý nghĩ hoặc hành vi tự sát ở người trẻ. [1][2]
Người cao tuổi có thể đạt nồng độ 10-hydroxynortriptyline cao hơn và nhạy cảm hơn với lú lẫn, hạ huyết áp tư thế, rối loạn nhịp, bí tiểu và tác dụng kháng cholinergic. SmPC khuyến nghị bắt đầu từ liều thấp, thường khoảng 10–20 mg/ngày, sau đó tăng thận trọng đến 30–50 mg/ngày. Nếu cần dùng liều cao hơn, nên kiểm tra điện tâm đồ và nồng độ thuốc. [1][2][3]
Dữ liệu sử dụng nortriptyline trong thai kỳ còn hạn chế. SmPC ghi nhận chỉ nên sử dụng khi lợi ích tiềm năng được đánh giá rõ ràng là lớn hơn nguy cơ. Trẻ sơ sinh phơi nhiễm trong những tuần cuối thai kỳ có thể xuất hiện kích thích, tăng trương lực, run, thở không đều, bú yếu, bí tiểu hoặc táo bón. Không tự ngừng thuốc khi phát hiện mang thai; cần trao đổi với bác sĩ để đánh giá lợi ích và nguy cơ. [1][2]
Nortriptyline đi vào sữa mẹ với lượng thấp. LactMed ghi nhận lượng thuốc trẻ nhận thường nhỏ, nồng độ nortriptyline thường không phát hiện được trong huyết thanh trẻ và chưa ghi nhận phản ứng bất lợi ở ít nhất 44 trẻ được báo cáo. Nhiều chuyên gia xem nortriptyline là một trong các thuốc chống trầm cảm có thể được ưu tiên khi cho con bú, nhưng vẫn cần sử dụng thận trọng và theo dõi trẻ, đặc biệt trong những tuần đầu sau sinh. [2][5]
Nortriptyline được chuyển hóa chủ yếu ở gan. Bệnh gan từ trung bình đến nặng có thể làm giảm độ thanh thải và tăng nồng độ thuốc. Khi chức năng gan suy giảm, cần dùng liều thận trọng và cân nhắc theo dõi nồng độ thuốc trong huyết thanh. Chưa có chế độ hiệu chỉnh liều chuẩn cho từng mức độ suy gan. [2][3]
Các SmPC được kiểm tra ghi nhận suy thận không ảnh hưởng đáng kể đến dược động học của nortriptyline và có thể sử dụng liều thông thường. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn cần đánh giá tuổi, bệnh kèm, thuốc phối hợp và khả năng dung nạp của từng người. [2][3]
Nortriptyline có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, rối loạn chú ý hoặc suy giảm khả năng phản ứng. Không nên lái xe, vận hành máy hoặc làm công việc nguy hiểm cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng như thế nào. Rượu và các thuốc an thần có thể làm tăng mức độ suy giảm. [1][2]
Tương tác thuốc của Nortriptyline
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Chlorpromazine
Chlorpromazine có thể làm giảm chuyển hóa thuốc chống trầm cảm ba vòng và tăng nguy cơ độc tính tim/kháng cholinergic. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Dược động học: có thể ức chế chuyển hóa; dược lực học: kéo dài QT, hạ huyết áp và kháng cholinergic cộng hợp. Ảnh hưởng: An thần, lú lẫn, bí tiểu, hạ huyết áp, rối loạn dẫn truyền hoặc loạn nhịp. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên thuốc thay thế; nếu dùng, bắt đầu liều thấp và theo dõi chặt. | ECG/QTc, huyết áp, tình trạng tâm thần, nhịp tim và tác dụng kháng cholinergic. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Zolmitriptan
Nhãn zolmitriptan cảnh báo hội chứng serotonin có thể xảy ra khi phối hợp với thuốc chống trầm cảm ba vòng. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học do tăng hoạt tính serotonergic; mức độ serotonergic khác nhau giữa các TCA. Ảnh hưởng: Hội chứng serotonin có thể biểu hiện bằng kích động/lú lẫn, tăng thân nhiệt, bất ổn huyết áp/nhịp tim, run, tăng phản xạ, clonus và triệu chứng tiêu hóa. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chỉ phối hợp khi lợi ích vượt nguy cơ; theo dõi khi bắt đầu hoặc tăng liều và ngừng thuốc nếu nghi hội chứng serotonin. | Theo dõi trạng thái tâm thần, nhiệt độ, nhịp tim/huyết áp, run, tăng phản xạ/clonus, cứng cơ và triệu chứng tiêu hóa. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [DailyMed/FDA label] | Zolmitriptan Tablets, current SPL version | Contraindications; Warnings 5.7; Drug Interactions 7.1–7.5; Clinical Pharmacology 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5fcdc5d6-38fa-458d-a581-4e3678a9e8fd | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Nortriptyline
Nortriptyline được phê duyệt để điều trị các triệu chứng trầm cảm. SmPC tại Anh và Ireland ghi nhận chỉ định điều trị các giai đoạn trầm cảm chủ yếu ở người lớn. Các mục đích sử dụng khác không nên được xem là chỉ định đã phê duyệt nếu không có trong nhãn của sản phẩm cụ thể. [1][2][3]
Tác dụng chống trầm cảm thường cần khoảng 2–4 tuần để biểu hiện rõ. Một số thay đổi về giấc ngủ, năng lượng hoặc tâm thần vận động có thể xuất hiện sớm hơn. Không nên tự tăng liều khi chưa thấy cải thiện ngay. [2][3]
Có. Nortriptyline có thể gây buồn ngủ, chóng mặt và giảm khả năng tập trung, mặc dù mức độ khác nhau giữa từng người. Tổng liều trong ngày đôi khi được bác sĩ bố trí vào buổi tối. Không lái xe hoặc vận hành máy khi còn bị ảnh hưởng. [1][2]
Không nên tự ngừng đột ngột sau khi đã sử dụng kéo dài. Ngừng thuốc nhanh có thể gây buồn nôn, đau đầu, khó chịu, mất ngủ hoặc vã mồ hôi. SmPC khuyến nghị giảm liều dần trong vài tuần dưới hướng dẫn của bác sĩ. [1][2]
Không được phối hợp nortriptyline với MAOI hoặc chuyển đổi giữa hai nhóm thuốc khi chưa đủ thời gian ngừng thuốc. Phối hợp với SSRI, SNRI hoặc thuốc làm tăng serotonin có thể gây hội chứng serotonin; một số SSRI còn ức chế CYP2D6 và làm tăng nồng độ nortriptyline. Chỉ phối hợp hoặc chuyển thuốc dưới sự quản lý của bác sĩ. [1][2]

