Mifepristone là steroid tổng hợp có tác dụng đối kháng thụ thể progesterone và, ở liều cao hơn, đối kháng thụ thể glucocorticoid. Thuốc được sử dụng trong những bối cảnh chuyên khoa khác nhau, gồm phối hợp với misoprostol để chấm dứt thai trong tử cung sớm theo chương trình quản lý và hướng dẫn được phê duyệt, hoặc kiểm soát tăng đường huyết do cường cortisol nội sinh ở một số người bệnh hội chứng Cushing. Chỉ định, hàm lượng, phác đồ và yêu cầu theo dõi của từng chế phẩm hoàn toàn khác nhau. Mifepristone có thể gây chảy máu nghiêm trọng, nhiễm trùng, suy thượng thận, hạ kali máu và tương tác thuốc kéo dài; không được tự mua, tự dùng hoặc sử dụng ngoài cơ sở y tế phù hợp.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc đối kháng progesterone; đối kháng thụ thể glucocorticoid ở liều cao
- Mã ATC: G03XB01
- Chỉ định theo chế phẩm: MIFEPREX phối hợp misoprostol để chấm dứt thai trong tử cung đến 70 ngày; KORLYM kiểm soát tăng đường huyết do cường cortisol nội sinh trong một số trường hợp
- Đường dùng: Đường uống
- Cảnh báo nổi bật: Chảy máu, nhiễm trùng, thai ngoài tử cung chưa được xử trí, suy thượng thận, hạ kali máu và tương tác CYP3A
- Quản lý: Thuốc kê đơn chuyên khoa; phác đồ chấm dứt thai tại Hoa Kỳ thuộc chương trình REMS
- Tự sử dụng: Không tự dùng, tự phối hợp misoprostol hoặc tự thay đổi liều
Hoạt chất Mifepristone là gì?
Mifepristone là thuốc chẹn tác dụng của progesterone tại thụ thể. Ở liều cao và khi dùng kéo dài, thuốc còn đối kháng thụ thể glucocorticoid, nhờ đó có thể làm giảm tác động của cortisol ở người bệnh cường cortisol nội sinh.
Mifepristone
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Mifepristone |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Mifepristone |
| Tên IUPAC | (8S,11R,13S,14S,17S)-11-[4-(dimethylamino)phenyl]-17-hydroxy-13-methyl-17-prop-1-ynyl-1,2,6,7,8,11,12,14,15,16-decahydrocyclopenta[a]phenanthren-3-one |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | RU-486; RU-38486 |
| Tên Latinh / tên dược điển | Mifepristonum |
| Tên USAN | mifepristone |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 84371-65-3 |
|---|---|
| UNII | 320T6RNW1F |
| PubChem CID | 55245 |
| RxNorm CUI | 6964 |
Dược động học của Mifepristone
Mifepristone được hấp thu qua đường uống, gắn protein huyết tương rất cao và chuyển hóa chủ yếu tại gan. Dược động học không tuyến tính; thời gian tồn lưu tăng khi dùng liều cao hoặc lặp lại, nên tương tác thuốc và tác dụng đối kháng có thể kéo dài sau liều cuối.
Giai đoạn I: Hấp thu
Mifepristone được hấp thu nhanh sau uống. Thời gian đạt nồng độ đỉnh thay đổi theo chế phẩm, liều, thức ăn và số ngày dùng; cần đối chiếu nhãn của sản phẩm cụ thể.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối được báo cáo khoảng 69% sau liều uống 20 mg. Mức phơi nhiễm không tăng tỷ lệ hoàn toàn với liều, do gắn protein và chuyển hóa có tính bão hòa. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thuốc gắn khoảng 98% hoặc cao hơn với protein huyết tương, chủ yếu alpha-1-acid glycoprotein và albumin. Mức gắn protein cao góp phần tạo dược động học không tuyến tính.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Mifepristone được chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4 thành các chất chuyển hóa demethyl và hydroxyl vẫn còn hoạt tính. Thuốc đồng thời có thể ức chế CYP3A và CYP2C8/2C9, làm tăng nguy cơ tương tác.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Phần lớn liều được thải qua phân; một phần nhỏ thải qua nước tiểu. Trong nghiên cứu nhãn MIFEPREX, khoảng 83% được thu hồi trong phân và khoảng 9% trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Sau một liều MIFEPREX, thời gian bán thải cuối được ghi nhận khoảng 18 giờ. Khi dùng KORLYM lặp lại, thời gian bán thải có thể khoảng 85 giờ; khác biệt này phản ánh liều và chế độ dùng khác nhau. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải thay đổi theo liều, nồng độ alpha-1-acid glycoprotein, chức năng gan và thuốc dùng đồng thời. Không tự suy luận liều từ một thông số dược động học đơn lẻ. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Mifepristone
Trong sản phụ khoa, Mifepristone được xếp vào nhóm chất điều biến thụ thể progesterone có tác dụng đối kháng. Trong điều trị hội chứng Cushing, thuốc được sử dụng như chất đối kháng thụ thể glucocorticoid để kiểm soát biểu hiện chuyển hóa, không làm giảm trực tiếp nồng độ cortisol.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Mifepristone cạnh tranh với progesterone tại thụ thể progesterone, làm thay đổi nội mạc tử cung và tăng tính nhạy của cơ tử cung với prostaglandin. Khi đối kháng thụ thể glucocorticoid, thuốc ức chế tác động ngoại vi của cortisol. Hoạt chất cũng có ái lực với thụ thể androgen nhưng ý nghĩa lâm sàng phụ thuộc liều và chỉ định.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học phụ thuộc liều và bối cảnh điều trị. Trong phác đồ chấm dứt thai sớm, Mifepristone chuẩn bị đáp ứng của tử cung trước misoprostol. Trong cường cortisol, cải thiện lâm sàng được đánh giá qua đường huyết, triệu chứng và biến cố do đối kháng cortisol thay vì dựa vào giảm nồng độ cortisol.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Mifepristone
Theo nhãn Hoa Kỳ, MIFEPREX phối hợp misoprostol được chỉ định để chấm dứt thai trong tử cung đến 70 ngày tính từ ngày đầu kỳ kinh cuối. KORLYM được chỉ định kiểm soát tăng đường huyết thứ phát do cường cortisol ở người lớn mắc hội chứng Cushing nội sinh có đái tháo đường type 2 hoặc không dung nạp glucose, khi phẫu thuật thất bại hoặc không thể phẫu thuật.
Mifepristone đã được nghiên cứu trong nhiều bệnh lý phụ thuộc progesterone hoặc glucocorticoid. Việc dùng ngoài chỉ định phải do chuyên khoa quyết định, dựa trên hướng dẫn và bằng chứng phù hợp; không tự áp dụng kết quả nghiên cứu.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ để nhận diện phác đồ trên nhãn, không dùng để tự điều trị.
- MIFEPREX: 200 mg uống một lần tại ngày 1, sau đó misoprostol 800 microgam đường niêm mạc má trong khoảng 24–48 giờ; cần đánh giá theo dõi sau khoảng 7–14 ngày để xác nhận kết quả và phát hiện biến chứng.
- KORLYM: khởi đầu 300 mg một lần mỗi ngày cùng bữa ăn. Có thể tăng từng bước 300 mg, thường không nhanh hơn mỗi 2–4 tuần, đến tối đa 1.200 mg mỗi ngày hoặc 20 mg/kg mỗi ngày, tùy mức nào thấp hơn.
Liều phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định. Hai phác đồ không thể thay thế lẫn nhau.
Uống đúng chế phẩm và lịch do cơ sở điều trị hướng dẫn. Với phác đồ chấm dứt thai, phải xác nhận thai trong tử cung, loại trừ chống chỉ định, được hướng dẫn dấu hiệu cấp cứu và hoàn tất tái khám. Với KORLYM, uống cùng bữa ăn và nuốt nguyên viên; không chia, nghiền hoặc nhai. Không dùng bưởi chùm và không tự phối hợp thuốc.
Theo dõi tùy chỉ định. Sau phác đồ MIFEPREX cần đánh giá chảy máu, đau, sốt, dấu hiệu nhiễm trùng và xác nhận thai đã chấm dứt. Khi dùng KORLYM cần theo dõi đường huyết, kali, huyết áp, dấu hiệu suy thượng thận, chảy máu âm đạo, chức năng tuyến giáp và tương tác thuốc.
Cảnh báo và lưu ý về Mifepristone
Chống chỉ định khác nhau theo chế phẩm. MIFEPREX không dùng khi thai ngoài tử cung đã xác định hoặc nghi ngờ, suy thượng thận mạn, điều trị corticosteroid toàn thân kéo dài, rối loạn chảy máu hoặc đang dùng thuốc chống đông, rối loạn chuyển hóa porphyrin di truyền, đặt dụng cụ tử cung chưa tháo hoặc quá mẫn. KORLYM chống chỉ định ở thai kỳ và khi dùng một số thuốc chuyển hóa CYP3A có khoảng điều trị hẹp, corticosteroid toàn thân cần thiết hoặc ở người có tiền sử xuất huyết âm đạo không rõ nguyên nhân hay tăng sản/ung thư nội mạc tử cung trong những hoàn cảnh được nêu trên nhãn.
Trong phác đồ MIFEPREX–misoprostol, thường gặp đau bụng hoặc co thắt, chảy máu âm đạo, buồn nôn, yếu, sốt hoặc rét run, nôn, đau đầu, chóng mặt và tiêu chảy. Với KORLYM, có thể gặp buồn nôn, mệt mỏi, đau đầu, giảm kali máu, đau khớp, nôn, phù, tăng huyết áp và dày nội mạc tử cung.
Nguy cơ nghiêm trọng gồm chảy máu cần can thiệp hoặc truyền máu, thai tiếp diễn, nhiễm trùng hoặc nhiễm khuẩn huyết hiếm gặp, suy thượng thận, hạ kali máu nặng, kéo dài QT, tổn thương nội mạc tử cung và phản ứng quá mẫn. Cần cấp cứu khi chảy máu rất nhiều, ngất, đau dữ dội, sốt kéo dài, khó thở hoặc biểu hiện sốc.
Phải phân biệt chảy máu dự kiến với xuất huyết bất thường, nhận biết thai ngoài tử cung và nhiễm trùng có thể không kèm sốt. Khi dùng dài ngày cần cảnh giác suy thượng thận dù cortisol có thể vẫn cao, hạ kali máu, kéo dài QT, thay đổi nội mạc tử cung và giảm hiệu quả corticosteroid. Tác dụng và tương tác có thể kéo dài sau ngừng thuốc.
Quá liều cần được đánh giá tại cơ sở y tế. Theo dõi dấu hiệu suy thượng thận, rối loạn điện giải, chảy máu và biến chứng theo chỉ định sử dụng. Không có biện pháp tự xử trí tại nhà; corticosteroid liều cao có thể cần thiết khi có biểu hiện suy thượng thận do đối kháng glucocorticoid.
Bảo quản theo nhãn từng chế phẩm, trong bao bì kín, tránh ẩm và nhiệt độ ngoài giới hạn. Giữ thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em; không sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc.
Đối tượng đặc biệt
An toàn và hiệu quả chưa được thiết lập đầy đủ cho trẻ em trong các chỉ định được nêu trên nhãn Hoa Kỳ. Không tự áp dụng liều người lớn cho trẻ.
Dữ liệu ở người cao tuổi còn hạn chế. Cần đánh giá bệnh kèm, chức năng gan thận và nguy cơ tương tác do dùng nhiều thuốc.
Mifepristone là thành phần của phác đồ chấm dứt thai sớm theo chỉ định cụ thể. Ngoài mục đích đó, thuốc chống chỉ định trong thai kỳ, đặc biệt KORLYM. Nếu phác đồ thất bại và thai tiếp tục, cần được tư vấn và theo dõi chuyên khoa vì nguy cơ đối với thai chưa được xác định đầy đủ.
Mifepristone xuất hiện trong sữa mẹ với lượng thay đổi theo liều. Quyết định cho con bú phụ thuộc chế phẩm, liều và chỉ định; người bệnh phải trao đổi với bác sĩ, không tự ngừng cho bú hoặc tự dùng thuốc.
Với KORLYM, không dùng ở suy gan nặng; ở suy gan nhẹ đến trung bình, liều tối đa trên nhãn là 600 mg mỗi ngày. Phác đồ khác phải đối chiếu nhãn riêng.
Với KORLYM, nhãn giới hạn liều tối đa 600 mg mỗi ngày ở người suy thận. Cần theo dõi điện giải, bệnh kèm và thuốc phối hợp.
Mifepristone có thể gây chóng mặt, yếu hoặc mệt. Không lái xe hay vận hành máy khi có triệu chứng, sau chảy máu đáng kể hoặc khi bác sĩ khuyến cáo hạn chế hoạt động.
Tương tác thuốc của Mifepristone
Mifepristone là cơ chất CYP3A4 và có thể ức chế CYP3A, CYP2C8/2C9. Tránh chất cảm ứng CYP3A mạnh; thuốc ức chế mạnh có thể làm tăng nồng độ. Khi dùng KORLYM, nhiều thuốc có khoảng điều trị hẹp hoặc kéo dài QT bị chống chỉ định hay cần điều chỉnh. Corticosteroid có thể đối kháng tác dụng của thuốc và phải được đánh giá chuyên khoa.
Thắc mắc về hoạt chất Mifepristone
Mifepristone là steroid tổng hợp đối kháng thụ thể progesterone và, ở liều cao hơn, thụ thể glucocorticoid. Thuốc chỉ được dùng trong những chỉ định và phác đồ chuyên khoa cụ thể.
Không. Mifepristone chẹn tác dụng progesterone, còn misoprostol là chất tương tự prostaglandin gây co tử cung và làm mềm cổ tử cung. Trong phác đồ chấm dứt thai, hai thuốc được dùng theo trình tự do cơ sở y tế hướng dẫn.
Không nên tự mua hoặc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc. Trước điều trị cần xác định tuổi và vị trí thai, đánh giá chống chỉ định, hướng dẫn cách dùng, dấu hiệu cấp cứu và lịch theo dõi.
Một chế phẩm Mifepristone liều cao được phê duyệt để kiểm soát tăng đường huyết do cường cortisol nội sinh ở một số người lớn mắc hội chứng Cushing khi phẫu thuật thất bại hoặc không thể phẫu thuật. Thuốc không làm giảm trực tiếp nồng độ cortisol và cần theo dõi chuyên khoa.
Cần liên hệ cấp cứu khi chảy máu rất nhiều, ngất, đau bụng dữ dội hoặc kéo dài, sốt, rét run, khó thở, tim đập bất thường, yếu nặng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng hay suy thượng thận.

