Mangan

Mangan, tên tiếng Anh là manganese và ký hiệu hóa học Mn, là một nguyên tố vi lượng thiết yếu. Cơ thể sử dụng mangan làm đồng yếu tố cho nhiều enzym tham gia chuyển hóa acid amin, carbohydrate, glucose và cholesterol, bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa, hình thành xương, miễn dịch, sinh sản và đông máu. Thiếu mangan rất hiếm ở người khỏe mạnh vì khoáng chất này có trong ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, đậu, rau, trà và một số loại hải sản. Mangan cũng có trong thực phẩm bổ sung và các chế phẩm nguyên tố vi lượng dùng trong dinh dưỡng tĩnh mạch. Tuy nhiên, bổ sung không có nghĩa càng nhiều càng tốt. Phơi nhiễm quá mức, đặc biệt qua hít bụi nghề nghiệp, nước có nồng độ cao hoặc dinh dưỡng tĩnh mạch kéo dài, có thể làm mangan tích lũy trong não và gây rối loạn vận động tương tự hội chứng Parkinson. Người bệnh gan, ứ mật, thiếu sắt và trẻ nhỏ cần được đánh giá thận trọng trước khi bổ sung.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Cập nhật lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Mangan là nguyên tố vi lượng thiết yếu, ký hiệu Mn, số nguyên tử 25.
  • Vai trò: Là đồng yếu tố của nhiều enzym liên quan đến chuyển hóa, chống oxy hóa, tạo xương, miễn dịch và đông máu.
  • Nhu cầu người lớn: Lượng hấp thu đầy đủ theo Hoa Kỳ là 2,3 mg/ngày ở nam và 1,8 mg/ngày ở nữ.
  • Thai kỳ và cho con bú: Lượng hấp thu đầy đủ lần lượt là 2,0 mg/ngày và 2,6 mg/ngày.
  • Giới hạn tham khảo: Hoa Kỳ đặt UL 11 mg/ngày cho người từ 19 tuổi; EFSA xác lập mức hấp thu an toàn 8 mg/ngày cho người lớn. Hai giá trị được xây dựng theo phương pháp khác nhau.
  • Thiếu mangan: Rất hiếm và biểu hiện ở người chưa được xác định chắc chắn.
  • Nguy cơ chính khi thừa: Độc tính thần kinh, run, cứng cơ, rối loạn dáng đi, trí nhớ và tâm trạng.
  • Nhóm nguy cơ tích lũy: Người ứ mật, xơ gan hoặc dùng dinh dưỡng tĩnh mạch chứa mangan kéo dài.

Hoạt chất Mangan là gì?

Mangan là một khoáng chất vi lượng mà cơ thể cần với lượng nhỏ. Đây là đồng yếu tố của manganese superoxide dismutase, arginase, pyruvate carboxylase và nhiều enzym khác. Nhờ đó, mangan tham gia chuyển hóa acid amin, lipid, cholesterol, glucose và carbohydrate; bảo vệ tế bào trước các loại oxy phản ứng; hỗ trợ tạo xương, sinh sản, miễn dịch và đông máu. Cơ thể không cần bổ sung liều cao để đạt các chức năng này. Nhu cầu của đa số người khỏe mạnh có thể được đáp ứng bằng chế độ ăn đa dạng.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Mangan

INN Manganese

CAS 7439-96-5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Mangan

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Manganese

Tên IUPAC

manganese

Tên khác / tên đồng nghĩa

Mn; mangan nguyên tố; manganese element. Trong chế phẩm bổ sung hoặc dinh dưỡng tĩnh mạch, mangan có thể tồn tại dưới dạng manganese chloride, manganese sulfate, manganese gluconate, manganese citrate, manganese glycinate hoặc các dạng chelat khác.

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

7439-96-5

UNII

42Z2K6ZL8P

PubChem CID

23930

RxNorm CUI

Không tìm thấy

Dược động học của Mangan

Mangan đường ăn uống được hấp thu với tỷ lệ thấp tại ruột non. Sau hấp thu, phần lớn mangan liên kết với transferrin, albumin và alpha-2-macroglobulin, sau đó được gan và các mô thu nhận. Hơn 90% mangan đã hấp thu được bài tiết qua mật vào phân; lượng bài tiết qua nước tiểu rất nhỏ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Mangan được hấp thu tại ruột non thông qua hệ vận chuyển chủ động và có thể qua khuếch tán khi lượng đưa vào cao. Hiệu suất hấp thu tăng khi lượng mangan thấp và giảm khi lượng đưa vào cao. Trẻ nhỏ có xu hướng hấp thu tỷ lệ mangan cao hơn người lớn.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối phụ thuộc dạng hóa học, khẩu phần ăn và tình trạng sắt. Con người chỉ hấp thu khoảng 1%–5% mangan trong khẩu phần. Chưa có dữ liệu đáng tin cậy để khẳng định dạng mangan bổ sung nào có sinh khả dụng vượt trội rõ ràng.

Giai đoạn II: Phân bố

Cơ thể người chứa khoảng 10–20 mg mangan; ước tính 25%–40% nằm trong xương. Mangan cũng hiện diện ở gan, tụy, thận và não. Sau hấp thu, mangan trong máu phần lớn liên kết với transferrin, albumin và alpha-2-macroglobulin.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Mangan là nguyên tố nên không được chuyển hóa theo cách của một thuốc hữu cơ. Mangan được vận chuyển, liên kết với protein, kết hợp vào các enzym và có thể tồn tại ở nhiều trạng thái oxy hóa. Mô tả định lượng đầy đủ về quá trình chuyển đổi hóa trị trong cơ thể người.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Hơn 90% mangan đã hấp thu được bài tiết qua mật vào đường tiêu hóa và thải theo phân. Một phần nhỏ có thể được tái hấp thu; bài tiết qua nước tiểu rất ít.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Thiếu sắt làm tăng hấp thu mangan và có thể làm tăng nguy cơ độc tính. * Tình trạng sắt cao có liên quan đến hấp thu mangan thấp hơn. * Trẻ sơ sinh và trẻ em hấp thu tỷ lệ mangan cao hơn người lớn. * Lượng mangan cao làm giảm hiệu suất hấp thu. * Ứ mật, xơ gan và bệnh gan mạn làm giảm thải mangan qua mật, tăng nguy cơ tích lũy ở gan và não.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Mangan

Mangan thuộc nhóm nguyên tố vi lượng thiết yếu. Khi dùng trong dinh dưỡng tĩnh mạch, mangan đóng vai trò duy trì hoặc phục hồi tình trạng dinh dưỡng và phòng cạn kiệt dự trữ nội sinh; chế phẩm không được sử dụng để tạo tác dụng dược lý vượt quá nhu cầu sinh lý.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Ion mangan hoạt động như một đồng yếu tố hoặc chất hoạt hóa của nhiều enzym. Manganese superoxide dismutase giúp chuyển hóa các loại oxy phản ứng trong ty thể; arginase tham gia chu trình urê; pyruvate carboxylase tham gia chuyển hóa năng lượng và glucose. Mangan còn liên quan đến hoạt động của các enzym cần thiết cho tổng hợp proteoglycan và hình thành xương.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ở lượng sinh lý, mangan hỗ trợ hoạt động bình thường của các enzym phụ thuộc mangan. Quan hệ giữa liều bổ sung, nồng độ mangan máu và đáp ứng lâm sàng chưa được chuẩn hóa; nồng độ máu toàn phần biến thiên và không phải chỉ dấu hoàn hảo của tình trạng mangan. Với chế phẩm nguyên tố vi lượng tiêm, quan hệ phơi nhiễm – đáp ứng và diễn biến dược lực học chưa được xác định đầy đủ.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Mangan

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Mangan

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Mangan

NIH Office of Dietary Supplements chưa ghi nhận tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng đã được xác lập đối với mangan. Tuy nhiên, sắt và mangan có thể sử dụng chung một số cơ chế vận chuyển ở ruột. Thiếu sắt làm tăng hấp thu mangan, còn tình trạng sắt cao có liên quan đến hấp thu mangan thấp hơn. Đây là tương tác dinh dưỡng và dược động học, không đồng nghĩa người dùng nên tự thay đổi liều sắt hoặc mangan.

Thắc mắc về hoạt chất Mangan

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 5 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *