Lurbinectedin là thuốc chống ung thư nhóm alkyl hóa, dùng bằng đường truyền tĩnh mạch. Thuốc gắn vào các gốc guanine trong rãnh nhỏ của DNA, tạo liên kết làm biến dạng chuỗi DNA, ảnh hưởng đến phiên mã, sửa chữa DNA và chu kỳ tế bào, cuối cùng dẫn đến chết tế bào ung thư.
Tại Hoa Kỳ, lurbinectedin được sử dụng trong hai bối cảnh: phối hợp với atezolizumab làm điều trị duy trì cho người lớn mắc ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn lan rộng chưa tiến triển sau hóa–miễn dịch bước đầu; hoặc dùng đơn trị cho ung thư phổi tế bào nhỏ di căn tiến triển trong hoặc sau hóa trị chứa platinum. Chỉ định đơn trị vẫn thuộc cơ chế phê duyệt nhanh và có thể phụ thuộc kết quả xác nhận lợi ích lâm sàng. Thuốc có thể gây suy tủy nặng, độc gan, tiêu cơ vân và hoại tử mô nếu thoát mạch, nên chỉ được sử dụng tại cơ sở điều trị ung thư.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Lurbinectedin
- Nhóm thuốc: Thuốc chống ung thư alkyl hóa
- Mã ATC: L01XX69
- Dạng dùng: Bột đông khô 4 mg pha truyền tĩnh mạch
- Liều nhãn Hoa Kỳ: 3,2 mg/m² truyền trong 60 phút mỗi 21 ngày
- Chỉ định phối hợp: Duy trì ES-SCLC với atezolizumab sau hóa–miễn dịch bước đầu
- Chỉ định đơn trị: SCLC di căn tiến triển trong hoặc sau hóa trị chứa platinum
- Nguy cơ quan trọng: Suy tủy, nhiễm khuẩn huyết, độc gan, thoát mạch gây hoại tử, tiêu cơ vân
- Tương tác chính: Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A
- Theo dõi: Công thức máu, chức năng gan, CPK và dấu hiệu thoát mạch
- Việt Nam: Tình trạng đăng ký và lưu hành
Hoạt chất Lurbinectedin là gì?
Lurbinectedin là thuốc hóa trị alkyl hóa dùng truyền tĩnh mạch để điều trị một số giai đoạn của ung thư phổi tế bào nhỏ. Thuốc gây tổn thương DNA, cản trở phiên mã và sửa chữa DNA, từ đó làm rối loạn chu kỳ và thúc đẩy tế bào ung thư chết.
Lurbinectedin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Lurbinectedin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Lurbinectedin |
| Tên IUPAC | [(1R,2R,3R,11S,12S,14R,26R)-5,12-dihydroxy-6,6'-dimethoxy-7,21,30-trimethyl-27-oxospiro[17,19,28-trioxa-24-thia-13,30-diazaheptacyclo[12.9.6.1^{3,11}.0^{2,13}.0^{4,9}.0^{15,23}.0^{16,20}]triaconta-4(9),5,7,15,20,22-hexaene-26,1'-2,3,4,9-tetrahydropyrido[3,4-b]indole]-22-yl] acetate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | PM01183; PM1183 là các mã phát triển từng được sử dụng trong nghiên cứu lâm sàng. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Lurbinectedinum |
| Tên USAN | lurbinectedin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 497871-47-3 |
|---|---|
| UNII | 2CN60TN6ZS |
| PubChem CID | 57327016 |
| RxNorm CUI | 2374729 |
Dược động học của Lurbinectedin
Sau khi truyền liều khuyến cáo, lurbinectedin có thể tích phân bố lớn, gắn protein huyết tương rất cao và được chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A. Thuốc đào thải phần lớn qua phân, có thời gian bán thải cuối khoảng 51 giờ và không tích lũy đáng kể khi truyền mỗi ba tuần.
Giai đoạn I: Hấp thu
Không áp dụng giai đoạn hấp thu qua niêm mạc vì thuốc được truyền tĩnh mạch. Nồng độ toàn thân phụ thuộc liều tính theo diện tích bề mặt cơ thể, tốc độ truyền và độ thanh thải của người bệnh.
| F · Sinh khả dụng | Do lurbinectedin được truyền trực tiếp vào tĩnh mạch, thuốc đi thẳng vào tuần hoàn và không trải qua mất mát do hấp thu đường tiêu hóa hoặc chuyển hóa bước đầu. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 504 lít. Lurbinectedin gắn protein huyết tương khoảng 99%, bao gồm albumin và alpha-1-acid glycoprotein.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Lurbinectedin được chuyển hóa bởi CYP3A trong các nghiên cứu in vitro. Vì vậy, các thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A có thể làm thay đổi đáng kể mức phơi nhiễm và độc tính của thuốc.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều lurbinectedin đánh dấu phóng xạ, khoảng 89% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong phân và khoảng 6% trong nước tiểu. Lượng thuốc không đổi chiếm dưới 0,2% trong phân và khoảng 1% trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 51 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn phần trung bình trong huyết tương khoảng 11 lít/giờ, với độ biến thiên giữa người bệnh tương đối lớn. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Tuổi từ 18–85, giới tính, cân nặng từ 39–154 kg và suy thận nhẹ đến vừa không tạo khác biệt dược động học có ý nghĩa lâm sàng trong phân tích của nhãn.
- Ảnh hưởng của suy thận nặng với độ thanh thải creatinin dưới 30 ml/phút chưa được nghiên cứu.
- Suy gan vừa hoặc nặng làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi và cần giảm liều hoặc tránh dùng.
- Thuốc ức chế CYP3A làm tăng mức phơi nhiễm; thuốc cảm ứng CYP3A mạnh có thể làm giảm hiệu quả.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Lurbinectedin
Lurbinectedin thuộc nhóm thuốc chống ung thư L01, phân nhóm các thuốc chống ung thư khác L01X và nhóm L01XX, với mã ATC cụ thể L01XX69.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Lurbinectedin gắn vào gốc guanine trong rãnh nhỏ của DNA và hình thành các phức hợp cộng hóa trị. Các phức hợp này làm chuỗi DNA uốn về phía rãnh lớn, ảnh hưởng đến protein gắn DNA, một số yếu tố phiên mã và hệ thống sửa chữa DNA. Hậu quả là chu kỳ tế bào bị rối loạn và tế bào có thể chết.
Trong thử nghiệm tiền lâm sàng, lurbinectedin còn ức chế hoạt động của bạch cầu đơn nhân người và làm giảm sự xâm nhập của đại thực bào vào khối u ở chuột. Ý nghĩa lâm sàng độc lập của tác dụng này chưa được xác định đầy đủ.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Mối liên hệ đầy đủ giữa mức phơi nhiễm, thời gian tác dụng và hiệu quả của lurbinectedin chưa được xác định. Mức phơi nhiễm cao hơn liên quan đến tăng nguy cơ giảm bạch cầu trung tính độ 4 và giảm tiểu cầu từ độ 3 trở lên.
Ở liều 3,2 mg/m², nghiên cứu điện sinh lý tim không phát hiện mức tăng QTc trung bình lớn trên 20 mili giây.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Lurbinectedin
Theo nhãn Hoa Kỳ sửa đổi tháng 2 năm 2026:
- Phối hợp với atezolizumab hoặc atezolizumab–hyaluronidase-tqjs để điều trị duy trì người lớn mắc ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn lan rộng có bệnh chưa tiến triển sau bốn chu kỳ điều trị bước đầu bằng atezolizumab hoặc dạng phối hợp dưới da, carboplatin và etoposide.
- Đơn trị cho người lớn mắc ung thư phổi tế bào nhỏ di căn có bệnh tiến triển trong hoặc sau hóa trị chứa platinum. Đây là chỉ định được phê duyệt nhanh dựa trên tỷ lệ đáp ứng và thời gian duy trì đáp ứng.
Theo giấy phép EU năm 2026, Zepzelca được dùng cùng atezolizumab trong điều trị duy trì ES-SCLC; chỉ định đơn trị tái phát không nằm trong giấy phép EU này.
Lurbinectedin đang được nghiên cứu trong các bối cảnh chưa phải chỉ định được phê duyệt, gồm:
- Phối hợp với osimertinib trong ung thư phổi tế bào nhỏ chuyển dạng từ ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến EGFR, nghiên cứu NCT07153055.
- Phối hợp với durvalumab trong một số phác đồ điều trị ung thư phổi tế bào nhỏ, nghiên cứu NCT07459634.
Đây là ứng dụng nghiên cứu hoặc ngoài chỉ định. Người bệnh chỉ có thể sử dụng trong thử nghiệm lâm sàng hoặc khi bác sĩ chuyên khoa có căn cứ phù hợp; không được xem là chỉ định đã được cơ quan quản lý phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ nhằm đối chiếu nhãn thuốc, không phải liều cá nhân hóa:
- Liều đơn trị hoặc phối hợp với atezolizumab: 3,2 mg/m² truyền tĩnh mạch trong 60 phút mỗi 21 ngày, tiếp tục đến khi bệnh tiến triển hoặc độc tính không thể chấp nhận.
- Chỉ bắt đầu chu kỳ khi số lượng bạch cầu trung tính tuyệt đối ít nhất 1.500 tế bào/mm³ và tiểu cầu ít nhất 100.000/mm³.
- Khi phối hợp trong cùng ngày, dùng atezolizumab hoặc atezolizumab–hyaluronidase-tqjs trước, sau đó mới truyền lurbinectedin.
- Các mức giảm liều do độc tính là 2,6 mg/m², sau đó 2 mg/m² mỗi 21 ngày. Ngừng vĩnh viễn nếu người bệnh không dung nạp được 2 mg/m² hoặc phải gián đoạn trên hai tuần theo tiêu chí nhãn.
- Suy gan vừa: 1,6 mg/m² mỗi 21 ngày.
- Suy gan nặng: nên tránh dùng; nếu không thể tránh, nhãn Hoa Kỳ nêu liều 1,6 mg/m² mỗi 21 ngày cùng theo dõi chặt.
Khi phối hợp atezolizumab, phải dự phòng G-CSF để giảm nguy cơ sốt giảm bạch cầu trung tính.
- Hoàn nguyên mỗi lọ 4 mg bằng 8 ml nước cất pha tiêm để tạo dung dịch khoảng 0,5 mg/ml theo hướng dẫn nhãn.
- Pha loãng trong natri chloride 0,9% hoặc glucose 5% trước khi truyền.
- Truyền trong 60 phút.
- Ưu tiên đường truyền tĩnh mạch trung tâm để giảm nguy cơ thoát mạch và hoại tử mô.
- Nếu dùng đường truyền ngoại vi, thể tích pha loãng tối thiểu lớn hơn so với đường truyền trung tâm theo hướng dẫn sản phẩm.
- Dùng corticosteroid và thuốc đối kháng serotonin trước truyền để giảm buồn nôn; nhãn gợi ý dexamethasone và ondansetron hoặc thuốc tương đương.
- Không dùng màng lọc nylon khi thuốc được pha trong natri chloride 0,9% vì có thể xảy ra hấp phụ thuốc.
- Lurbinectedin là thuốc nguy hại; quá trình pha, truyền và tiêu hủy phải tuân thủ quy trình an toàn đối với hóa chất độc tế bào.
Trước và trong mỗi chu kỳ cần theo dõi:
- Công thức máu toàn bộ, đặc biệt bạch cầu trung tính, tiểu cầu và hemoglobin.
- AST, ALT, bilirubin và các xét nghiệm chức năng gan.
- Creatine phosphokinase để phát hiện tổn thương cơ hoặc tiêu cơ vân.
- Chức năng thận, điện giải và tình trạng dinh dưỡng theo diễn biến lâm sàng.
- Đau, đỏ, phù hoặc khó chịu tại vị trí truyền nhằm phát hiện thoát mạch.
- Dấu hiệu sốt, nhiễm khuẩn, khó thở, chảy máu hoặc yếu cơ.
Khi phối hợp atezolizumab, cần theo dõi thêm các độc tính miễn dịch theo nhãn của atezolizumab; không được quy toàn bộ phản ứng của phác đồ phối hợp cho riêng lurbinectedin.
Cảnh báo và lưu ý về Lurbinectedin
Nhãn Hoa Kỳ không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối đối với Zepzelca. Điều này không có nghĩa thuốc phù hợp với mọi người bệnh; các bất thường huyết học, suy gan, thai kỳ, tương tác CYP3A và nguy cơ thoát mạch vẫn phải được đánh giá trước điều trị.
Tài liệu EMA nêu Zepzelca không được sử dụng trong thời gian cho con bú. Đây là khác biệt trong cách trình bày quản lý giữa nhãn Hoa Kỳ và thông tin sản phẩm EU.
Khi dùng đơn trị, các phản ứng hoặc bất thường xét nghiệm thường gặp gồm:
- Giảm bạch cầu, lymphocyte, bạch cầu trung tính, hemoglobin và tiểu cầu.
- Mệt mỏi.
- Buồn nôn, nôn, táo bón, tiêu chảy và giảm cảm giác thèm ăn.
- Đau cơ xương, khó thở và ho.
- Tăng creatinine, glucose, ALT hoặc AST.
- Giảm albumin, natri hoặc magnesi.
Khi phối hợp atezolizumab, các phản ứng hoặc bất thường xét nghiệm gặp từ 30% trở lên gồm giảm lymphocyte, tiểu cầu, hemoglobin, bạch cầu trung tính, buồn nôn và mệt hoặc suy nhược.
Các phản ứng nghiêm trọng liên quan đến lurbinectedin gồm:
- Suy tủy nặng hoặc gây tử vong, bao gồm sốt giảm bạch cầu trung tính, nhiễm khuẩn huyết, giảm tiểu cầu và thiếu máu.
- Độc tính gan nghiêm trọng.
- Thoát mạch gây tổn thương da, mô mềm và hoại tử cần phẫu thuật cắt lọc.
- Tiêu cơ vân.
- Độc tính phôi thai.
- Viêm phổi, nhiễm trùng đường hô hấp hoặc khó thở nghiêm trọng trong phác đồ phối hợp; cần đánh giá vai trò của từng thuốc trong phác đồ.
Trong IMforte, phản ứng nghiêm trọng xảy ra ở 31% người dùng lurbinectedin phối hợp atezolizumab và phản ứng gây tử vong được ghi nhận ở 5%; các trường hợp gồm viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết, ngừng tim–hô hấp, nhồi máu cơ tim và sốt giảm bạch cầu trung tính.
- Chỉ bắt đầu điều trị khi ANC ít nhất 1.500 tế bào/mm³ và tiểu cầu ít nhất 100.000/mm³.
- Sốt trong thời gian giảm bạch cầu có thể là cấp cứu ung thư; người bệnh cần liên hệ cơ sở điều trị ngay.
- Xét nghiệm chức năng gan phải được thực hiện trước điều trị và định kỳ trong quá trình dùng thuốc.
- Theo dõi CPK khi đau cơ, yếu cơ hoặc nước tiểu sẫm màu.
- Ngừng truyền ngay khi nghi ngờ thoát mạch; thời điểm xuất hiện hoại tử có thể thay đổi và không nhất thiết xảy ra tức thì.
- Nên dùng đường truyền trung tâm, đặc biệt ở người khó tiếp cận tĩnh mạch.
- Không tự dùng thuốc, thực phẩm hoặc thảo dược mới khi chưa kiểm tra tương tác CYP3A.
- Khi phối hợp atezolizumab, phải dự phòng G-CSF và theo dõi cả độc tính miễn dịch của thuốc phối hợp.
Lọ Zepzelca chưa mở phải được bảo quản lạnh ở 2–8°C. Thuốc là hóa chất nguy hại và phải được bảo quản, vận chuyển, tiêu hủy theo quy trình dành cho thuốc độc tế bào.
Sau hoàn nguyên hoặc pha loãng, dung dịch có thể được bảo quản tối đa 24 giờ kể từ thời điểm hoàn nguyên, bao gồm cả thời gian truyền, ở nhiệt độ phòng dưới ánh sáng môi trường hoặc trong tủ lạnh 2–8°C.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của lurbinectedin ở người dưới 18 tuổi chưa được thiết lập trên nhãn Hoa Kỳ.
Các nghiên cứu ung thư ở trẻ em hoặc thanh thiếu niên.
Trong nghiên cứu IMforte, không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả giữa người từ 65 tuổi trở lên và người trẻ hơn. Tuy nhiên, phản ứng độ 3 hoặc 4 xảy ra nhiều hơn ở nhóm từ 65 tuổi, với tỷ lệ 45% so với 31%.
Trong nghiên cứu đơn trị SCLC, người từ 65 tuổi có tỷ lệ phản ứng nghiêm trọng và phản ứng độ 3–4 cao hơn người trẻ; các biến cố nghiêm trọng thường liên quan suy tủy.
Lurbinectedin có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật. Chưa có dữ liệu đầy đủ trên phụ nữ mang thai. Một liều ở chuột với mức tương đương khoảng 0,2 lần liều lâm sàng đã gây mất phôi sau làm tổ 100%.
- Phải xác minh tình trạng mang thai trước khi điều trị.
- Người có khả năng mang thai cần sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và bảy tháng sau liều cuối.
- Nam giới có bạn tình có khả năng mang thai cần tránh thai trong điều trị và bốn tháng sau liều cuối.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của lurbinectedin trong sữa mẹ, ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ hoặc khả năng tạo sữa. Do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng ở trẻ, nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị và hai tuần sau liều cuối.
Thông tin EMA quy định không sử dụng Zepzelca khi đang cho con bú.
- Suy gan nhẹ: không cần điều chỉnh liều theo nhãn Hoa Kỳ.
- Suy gan vừa, được xác định bilirubin toàn phần trên 1,5 đến không quá 3 lần giới hạn trên bình thường với bất kỳ AST nào: giảm liều còn 1,6 mg/m² mỗi 21 ngày.
- Suy gan nặng với bilirubin trên 3 lần giới hạn trên bình thường: tránh sử dụng. Nếu không thể tránh, nhãn Hoa Kỳ nêu liều 1,6 mg/m² mỗi 21 ngày và theo dõi tăng độc tính.
Không ghi nhận khác biệt dược động học có ý nghĩa ở người suy thận nhẹ đến vừa, với độ thanh thải creatinin từ 30–89 ml/phút. Nhãn Hoa Kỳ không đưa ra điều chỉnh liều riêng cho nhóm này.
Ảnh hưởng của suy thận nặng với độ thanh thải creatinin dưới 30 ml/phút chưa được nghiên cứu.
Tương tác thuốc của Lurbinectedin
Lurbinectedin là cơ chất của CYP3A.
- Tránh phối hợp thuốc ức chế CYP3A mạnh hoặc vừa vì làm tăng mức phơi nhiễm và độc tính lurbinectedin.
- Nếu không thể tránh thuốc ức chế CYP3A mạnh hoặc vừa, nhãn Hoa Kỳ yêu cầu giảm 50% liều lurbinectedin.
- Sau khi ngừng thuốc ức chế CYP3A đủ năm thời gian bán thải của thuốc tương tác, có thể trở lại liều lurbinectedin trước đó theo chỉ định bác sĩ.
- Tránh thuốc cảm ứng CYP3A mạnh vì có thể làm giảm nồng độ và hiệu quả lurbinectedin.
- Tránh bưởi chùm và cam Seville vì có thể ức chế CYP3A.
Itraconazole làm tăng AUC lurbinectedin toàn phần khoảng 2,7 lần trong nghiên cứu tương tác. Verapamil và erythromycin được dự đoán làm tăng AUC khoảng 2,3 và 2,1 lần.
Thắc mắc về hoạt chất Lurbinectedin
Lurbinectedin là thuốc hóa trị alkyl hóa dùng truyền tĩnh mạch. Thuốc gắn vào DNA của tế bào, làm gián đoạn phiên mã, sửa chữa DNA và chu kỳ tế bào. Thuốc được sử dụng trong một số giai đoạn của ung thư phổi tế bào nhỏ ở người lớn.
Cả hai cách đều có thể được phê duyệt tùy bệnh cảnh và quốc gia. Tại Hoa Kỳ, thuốc được phối hợp atezolizumab làm điều trị duy trì ES-SCLC hoặc dùng đơn trị khi SCLC di căn tiến triển trong hay sau hóa trị chứa platinum. Liên minh châu Âu hiện cấp phép phác đồ phối hợp duy trì, không gồm chỉ định đơn trị tái phát.
Có. Suy tủy là một trong các độc tính quan trọng nhất. Thuốc có thể gây giảm bạch cầu trung tính nặng, sốt giảm bạch cầu, nhiễm khuẩn huyết, giảm tiểu cầu và thiếu máu. Công thức máu phải được kiểm tra trước mỗi chu kỳ; khi phối hợp atezolizumab cần dự phòng G-CSF theo nhãn.
Người suy gan nhẹ thường không cần điều chỉnh liều theo nhãn Hoa Kỳ. Suy gan vừa cần giảm liều còn 1,6 mg/m² mỗi 21 ngày. Suy gan nặng nên tránh sử dụng vì nguy cơ tăng độc tính. Không được tự áp dụng liều chỉ dựa trên một kết quả men gan hoặc bilirubin.
Có thể. Bưởi chùm và cam Seville có thể ức chế CYP3A, làm tăng nồng độ và độc tính lurbinectedin. Người bệnh được khuyến cáo tránh các sản phẩm này trong thời gian điều trị và cung cấp cho bác sĩ danh sách đầy đủ thuốc, thảo dược, thực phẩm bổ sung đang dùng.

