Lenacapavir là thuốc kháng retrovirus tác dụng kéo dài, thuộc nhóm ức chế chọn lọc capsid HIV-1. Thuốc gắn vào vị trí tiếp xúc giữa các tiểu đơn vị protein capsid p24, từ đó can thiệp vào nhiều giai đoạn của vòng đời virus, gồm vận chuyển DNA tiền virus vào nhân, lắp ráp, giải phóng virus và hình thành lõi capsid.
Lenacapavir có hai bối cảnh sử dụng cần phân biệt. Sunlenca được dùng cùng các thuốc kháng retrovirus khác cho người lớn đã điều trị nhiều, nhiễm HIV-1 đa kháng và đang thất bại với phác đồ hiện tại. Yeztugo được phê duyệt tại Hoa Kỳ để dự phòng trước phơi nhiễm HIV-1 qua đường tình dục ở người lớn và thanh thiếu niên từ 35 kg, sau khi xác nhận không nhiễm HIV-1. WHO và CDC đã khuyến nghị lenacapavir tiêm sáu tháng một lần như một lựa chọn PrEP bổ sung.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc kháng retrovirus ức chế capsid HIV-1
- Mã ATC: J05AX31
- Sunlenca: Điều trị HIV-1 đa kháng ở người lớn đã điều trị nhiều; luôn phối hợp với thuốc kháng retrovirus khác
- Yeztugo: PrEP giảm nguy cơ nhiễm HIV-1 qua đường tình dục ở người lớn và thanh thiếu niên từ 35 kg
- Dạng dùng: Viên nén 300 mg và dung dịch tiêm dưới da 463,5 mg/1,5 ml
- Liều tiêm duy trì: Tổng liều 927 mg, gồm hai mũi 1,5 ml, mỗi 26 tuần
- Nguy cơ quan trọng: Kháng thuốc HIV, phản ứng kéo dài tại vị trí tiêm, hoại tử hoặc loét nếu tiêm sai lớp da, tương tác kéo dài
- Tồn lưu trong cơ thể: Có thể còn nồng độ thuốc đến 12 tháng hoặc lâu hơn sau liều tiêm cuối
- Việt Nam: Cục Quản lý Dược cảnh báo Yeztugo tiêm chưa có số đăng ký và có sản phẩm giả, lưu hành trái phép vào tháng 3 năm 2026
Hoạt chất Lenacapavir là gì?
Lenacapavir là thuốc kháng HIV tác dụng kéo dài, gắn trực tiếp với capsid HIV-1. Tùy sản phẩm, thuốc được sử dụng phối hợp để điều trị HIV-1 đa kháng hoặc dùng đơn độc như một phương án PrEP ở người được xác nhận không nhiễm HIV-1.
Lenacapavir
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Lenacapavir |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Lenacapavir |
| Tên IUPAC | N-[(1S)-1-[3-[4-chloro-3-(methanesulfonamido)-1-(2,2,2-trifluoroethyl)indazol-7-yl]-6-(3-methyl-3-methylsulfonylbut-1-ynyl)-2-pyridinyl]-2-(3,5-difluorophenyl)ethyl]-2-[(2S,4R)-5,5-difluoro-9-(trifluoromethyl)-7,8-diazatricyclo[4.3.0.0^{2,4}]nona-1(6),8-dien-7-yl]acetamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Lenacapavir sodium là dạng muối natri có trong viên nén và dung dịch tiêm. Hàm lượng trên nhãn được biểu thị theo lượng lenacapavir tương đương. |
| Tên viết tắt | LEN |
| Tên Latinh / tên dược điển | Lenacapavirum |
| Tên USAN | lenacapavir |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 2189684-44-2 |
|---|---|
| UNII | A9A0O6FB4H |
| PubChem CID | 133082658 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
Dược động học của Lenacapavir
Lenacapavir có dược động học tác dụng kéo dài. Sau tiêm dưới da, thuốc hình thành một kho dự trữ tại vị trí tiêm và được giải phóng chậm trong nhiều tháng. Thuốc gắn protein huyết tương rất cao, được chuyển hóa hạn chế và đào thải chủ yếu qua phân.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau uống, thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 4 giờ và thuốc có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn. Sau tiêm dưới da, nồng độ đỉnh xuất hiện rất chậm, khoảng ngày 77–84, do thuốc được giải phóng dần từ kho thuốc dưới da.
| F · Sinh khả dụng | Các nhãn đưa ra ước tính khác nhau theo sản phẩm và mô hình phân tích:
Các giá trị này không nên dùng để tự quy đổi liều giữa đường uống và đường tiêm. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Lenacapavir gắn protein huyết tương trên 98,5%. Nhãn Yeztugo ước tính thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 1.657 lít; nhãn Sunlenca đưa ra các ước tính thể tích phân bố biểu kiến lớn hơn tùy đường dùng và mô hình dược động học. Các giá trị giữa nhãn không nên được so sánh trực tiếp.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Lenacapavir được chuyển hóa qua nhiều con đường gồm oxy hóa, N-dealkyl hóa, hydro hóa, thủy phân amid và liên hợp. CYP3A và UGT1A1 tham gia chuyển hóa nhưng được xem là các đường thứ yếu; không chất chuyển hóa lưu hành riêng lẻ nào chiếm trên 10% tổng phơi nhiễm liên quan đến thuốc.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Đường đào thải chính là qua phân. Trong nghiên cứu cân bằng khối lượng, khoảng 76% liều được tìm thấy trong phân, trong đó khoảng 33% là thuốc không đổi; dưới 1% liều được bài tiết qua nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải biểu kiến khoảng 10–12 ngày sau uống và khoảng 8–12 tuần sau tiêm dưới da. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Nhãn Sunlenca ghi độ thanh thải biểu kiến trung bình khoảng 55 lít/giờ sau uống và 4,2 lít/giờ sau tiêm dưới da. Nhãn Yeztugo ước tính độ thanh thải khoảng 3,4 lít/giờ. Sự khác biệt phản ánh mô hình và quần thể phân tích khác nhau. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Không ghi nhận khác biệt dược động học có ý nghĩa lâm sàng dựa trên tuổi trong phạm vi đã nghiên cứu, giới, chủng tộc, cân nặng, suy thận nặng với độ thanh thải creatinin từ 15 đến dưới 30 ml/phút hoặc suy gan mức độ vừa.
Ảnh hưởng của bệnh thận giai đoạn cuối, lọc máu và suy gan nặng chưa được xác định. Các thuốc cảm ứng hoặc ức chế CYP3A, P-gp và UGT1A1 có thể làm thay đổi phơi nhiễm lenacapavir.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Lenacapavir
Lenacapavir thuộc nhóm thuốc kháng virus dùng toàn thân, các thuốc kháng virus khác, mã ATC J05AX31. Đây là thuốc ức chế chức năng capsid HIV-1 đa giai đoạn, khác với nhóm ức chế men sao chép ngược, protease hoặc integrase.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Lenacapavir gắn vào vùng tiếp xúc giữa các tiểu đơn vị protein capsid p24 trong cấu trúc hexamer. Thuốc can thiệp vào:
- Vận chuyển DNA tiền virus HIV-1 vào nhân tế bào.
- Hoạt động của Gag và Gag-Pol trong quá trình lắp ráp, giải phóng virus.
- Sự liên kết các tiểu đơn vị capsid, dẫn đến hình thành capsid bất thường.
Do tác động ở nhiều giai đoạn, lenacapavir được gọi là thuốc ức chế capsid đa giai đoạn.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Lenacapavir có hoạt tính chống HIV-1 ở nồng độ rất thấp trong nghiên cứu tế bào và giữ hoạt tính đối với nhiều chủng HIV-1 kháng các nhóm thuốc kháng retrovirus khác. Tuy nhiên, virus vẫn có thể phát triển đột biến kháng capsid khi nồng độ thuốc không đủ hoặc lenacapavir hoạt động như đơn trị liệu không phù hợp.
Ở mức phơi nhiễm cao hơn điều trị nhiều lần, lenacapavir không gây kéo dài QTc có ý nghĩa lâm sàng trong nghiên cứu điện sinh lý tim.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Lenacapavir
Chỉ định được phê duyệt khác nhau theo sản phẩm:
- Sunlenca: phối hợp với thuốc kháng retrovirus khác để điều trị HIV-1 ở người lớn đã điều trị nhiều, nhiễm virus đa kháng và đang thất bại với phác đồ hiện tại do kháng thuốc, không dung nạp hoặc vấn đề an toàn.
- Yeztugo: PrEP để giảm nguy cơ nhiễm HIV-1 qua đường tình dục ở người lớn và thanh thiếu niên cân nặng từ 35 kg có nguy cơ phơi nhiễm, sau khi xác nhận HIV-1 âm tính.
- WHO và CDC khuyến nghị lenacapavir tiêm sáu tháng một lần như một lựa chọn PrEP trong chiến lược dự phòng HIV kết hợp.
Lenacapavir đang được nghiên cứu trong các phác đồ kháng retrovirus tác dụng kéo dài, điều trị ban đầu, điều trị ở trẻ em và các phối hợp mới. Tuy nhiên, Sunlenca hiện không được phê duyệt làm điều trị ban đầu hoặc đơn trị liệu HIV; hiệu quả và an toàn điều trị ở trẻ em chưa được thiết lập.
Các ứng dụng nghiên cứu cụ thể và tình trạng thử nghiệm mới nhất.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ nhằm đối chiếu nhãn thuốc, không phải liều cá nhân hóa.
Sunlenca điều trị HIV-1 đa kháng có hai lựa chọn khởi đầu:
- Lựa chọn 1: ngày 1 tiêm dưới da 927 mg và uống 600 mg; ngày 2 uống 600 mg.
- Lựa chọn 2: uống 600 mg vào ngày 1 và ngày 2; uống 300 mg vào ngày 8; tiêm dưới da 927 mg vào ngày 15.
- Duy trì ở cả hai lựa chọn: tiêm 927 mg mỗi 26 tuần, cho phép dao động khoảng hai tuần, luôn phối hợp với phác đồ kháng retrovirus nền phù hợp.
Yeztugo dùng cho PrEP:
- Ngày 1: tiêm dưới da 927 mg và uống 600 mg.
- Ngày 2: uống 600 mg.
- Duy trì: tiêm dưới da 927 mg mỗi 26 tuần, cho phép dao động khoảng hai tuần.
Mỗi liều tiêm 927 mg gồm hai mũi 1,5 ml. Không tự áp dụng hoặc thay đổi lịch tiêm.
- Viên uống có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Hai mũi tiêm của một liều phải được thực hiện dưới da bằng kỹ thuật vô khuẩn.
- Sunlenca được tiêm dưới da vùng bụng.
- Yeztugo có thể tiêm dưới da vùng bụng hoặc mặt trước đùi theo nhãn Hoa Kỳ.
- Không tiêm trong da vì có thể gây hoại tử hoặc loét.
- Người dùng Sunlenca phải tiếp tục đầy đủ các thuốc kháng retrovirus phối hợp.
- Người dùng Yeztugo phải tuân thủ xét nghiệm HIV và lịch tiêm; không được xem thuốc là biện pháp phòng mọi nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục.
Khi dùng Sunlenca điều trị HIV:
- Theo dõi tải lượng HIV-1 RNA và số lượng CD4.
- Đánh giá tuân thủ toàn bộ phác đồ phối hợp.
- Làm xét nghiệm kháng thuốc khi tải lượng virus tăng hoặc thất bại virus học.
- Theo dõi hội chứng phục hồi miễn dịch và phản ứng tại vị trí tiêm.
Khi dùng Yeztugo cho PrEP:
- Xác nhận HIV-1 âm tính trước khi bắt đầu, trước mỗi liều tiêm tiếp theo và khi có biểu hiện nghi nhiễm HIV cấp.
- Cân nhắc xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể kết hợp với HIV RNA theo quy trình chuyên môn.
- Sàng lọc các nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục và đánh giá nguy cơ HIV định kỳ.
- Theo dõi nốt dưới da, đau, chai cứng, loét hoặc hoại tử tại vị trí tiêm.
Cảnh báo và lưu ý về Lenacapavir
Đối với Sunlenca, chống chỉ định dùng đồng thời với thuốc cảm ứng CYP3A mạnh vì có thể làm giảm nồng độ lenacapavir, mất hiệu quả và gây kháng thuốc. Ví dụ được nhãn liệt kê gồm rifampin, carbamazepine, phenytoin và St. John’s wort.
Đối với Yeztugo, chống chỉ định ở người có tình trạng HIV-1 dương tính hoặc chưa xác định. Không bắt đầu PrEP nếu chưa xác nhận người dùng không nhiễm HIV-1.
Phản ứng thường gặp phụ thuộc bối cảnh sử dụng:
- Sunlenca: phản ứng tại vị trí tiêm và buồn nôn. Các biểu hiện tại chỗ gồm sưng, đau, đỏ, nốt dưới da, chai cứng và ngứa.
- Yeztugo: phản ứng tại vị trí tiêm, đau đầu và buồn nôn; chóng mặt, nôn hoặc tiêu chảy cũng được ghi nhận.
Nốt dưới da có thể tồn tại nhiều tháng hoặc hơn một năm do thuốc hình thành kho dự trữ dưới da.
Các nguy cơ nghiêm trọng gồm:
- Hoại tử hoặc loét tại vị trí tiêm, đặc biệt khi thuốc bị tiêm nhầm vào trong da.
- Kháng lenacapavir và các thuốc HIV khác khi dùng PrEP ở người đã nhiễm HIV nhưng chưa được phát hiện.
- Thất bại virus học và kháng thuốc khi bỏ liều Sunlenca hoặc không tuân thủ các thuốc kháng retrovirus phối hợp.
- Hội chứng phục hồi miễn dịch khi bắt đầu hoặc tối ưu hóa điều trị kháng retrovirus.
- Lenacapavir không chữa khỏi HIV và không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm.
- Sunlenca không được dùng đơn độc; phải có phác đồ phối hợp đủ hoạt tính.
- Yeztugo không phải phác đồ điều trị HIV. Người được phát hiện nhiễm HIV khi đang dùng PrEP phải chuyển ngay sang phác đồ điều trị đầy đủ.
- Nồng độ lenacapavir có thể tồn tại 12 tháng hoặc lâu hơn, tạo “đuôi dược động học” có nguy cơ kháng thuốc nếu bỏ tiêm hoặc nhiễm HIV sau khi ngừng PrEP.
- Nếu ngừng Yeztugo nhưng vẫn còn nguy cơ nhiễm HIV, cần cân nhắc phương án PrEP khác trong vòng 28 tuần sau liều tiêm cuối.
- Tuân thủ đúng lịch xét nghiệm HIV và lịch tiêm là yêu cầu bắt buộc.
- Không mua hoặc sử dụng thuốc Yeztugo không rõ nguồn gốc tại Việt Nam; Cục Quản lý Dược đã cảnh báo sản phẩm giả và lưu hành trái phép.
Chưa có dữ liệu đầy đủ về quá liều lenacapavir. Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Khi quá liều, cần theo dõi dấu hiệu sinh tồn, tình trạng lâm sàng và phản ứng bất lợi, đồng thời điều trị hỗ trợ.
Do lenacapavir gắn protein huyết tương trên 98,5%, thuốc khó được loại bỏ đáng kể bằng lọc máu.
Bảo quản viên nén và thuốc tiêm ở 20–25°C; có thể chấp nhận dao động ngắn trong khoảng 15–30°C theo nhãn Hoa Kỳ. Giữ viên trong bao bì gốc, đóng kín và không bỏ gói hút ẩm.
Giữ lọ tiêm trong hộp carton để tránh ánh sáng. Sau khi rút thuốc vào bơm tiêm, cần tiêm sớm nhất có thể và loại bỏ phần thuốc thừa.
Đối tượng đặc biệt
Sunlenca: độ an toàn và hiệu quả trong điều trị HIV ở người dưới 18 tuổi chưa được thiết lập trên nhãn Hoa Kỳ.
Yeztugo: được phê duyệt cho PrEP ở thanh thiếu niên cân nặng từ 35 kg. Độ an toàn, hiệu quả và dược động học ở trẻ dưới 35 kg chưa được thiết lập.
Các thử nghiệm Sunlenca và Yeztugo không có đủ người từ 65 tuổi trở lên để xác định đáp ứng có khác người trẻ hay không. Cần thận trọng do người cao tuổi thường có nhiều bệnh kèm và sử dụng nhiều thuốc, làm tăng nguy cơ tương tác.
Đối với Sunlenca điều trị HIV, dữ liệu trên người mang thai chưa đủ để xác định nguy cơ dị tật hoặc sẩy thai liên quan đến thuốc; các nghiên cứu động vật không ghi nhận độc tính phát triển tại mức phơi nhiễm cao hơn liều người.
Đối với Yeztugo dùng làm PrEP, dữ liệu từ thử nghiệm PURPOSE 1 chưa xác định nguy cơ tăng sẩy thai hoặc kết cục bất lợi của mẹ và thai so với nhóm chứng, nhưng độ chính xác còn hạn chế do số ca phơi nhiễm chưa lớn. CDC cho biết có thể cân nhắc bắt đầu hoặc tiếp tục lenacapavir PrEP trong thai kỳ sau quá trình ra quyết định chung, dựa trên nguy cơ nhiễm HIV nếu không dự phòng.
Đối với Sunlenca, chưa xác định rõ lenacapavir có trong sữa mẹ hay ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ. Quyết định nuôi con bằng sữa mẹ ở người nhiễm HIV phải dựa trên tải lượng virus, nguy cơ truyền HIV, hướng dẫn quốc gia và phác đồ điều trị đầy đủ, không chỉ dựa vào riêng lenacapavir.
Đối với Yeztugo, lenacapavir đã được phát hiện ở nồng độ thấp trong sữa mẹ và huyết tương trẻ bú mẹ trong dữ liệu PURPOSE 1; chưa quan sát thấy tác dụng bất lợi ở số trẻ được theo dõi. Cần cân nhắc lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu PrEP và nguy cơ nhiễm HIV của người mẹ.
Không cần điều chỉnh liều ở người suy gan nhẹ hoặc vừa, tương ứng Child–Pugh A hoặc B. Lenacapavir chưa được nghiên cứu đầy đủ ở người suy gan nặng Child–Pugh C.
Không khuyến cáo điều chỉnh liều ở người suy thận nhẹ, vừa hoặc nặng khi độ thanh thải creatinin từ 15 ml/phút trở lên. Lenacapavir chưa được nghiên cứu ở bệnh thận giai đoạn cuối với độ thanh thải creatinin dưới 15 ml/phút.
Do thuốc gắn protein rất cao và đào thải qua nước tiểu dưới 1%, lọc máu được dự đoán không làm thay đổi đáng kể phơi nhiễm lenacapavir.
Tài liệu sản phẩm của EMA đánh giá lenacapavir không có hoặc có ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy. Tuy nhiên, người xuất hiện đau đầu, chóng mặt, buồn nôn hoặc phản ứng toàn thân sau dùng thuốc nên tránh lái xe cho đến khi ổn định.
Tương tác thuốc của Lenacapavir
Lenacapavir là cơ chất của CYP3A, P-gp và UGT1A1; đồng thời là chất ức chế CYP3A mức độ vừa và ức chế P-gp.
Đối với Sunlenca:
- Chống chỉ định với thuốc cảm ứng CYP3A mạnh như rifampin, carbamazepine, phenytoin và St. John’s wort.
- Không khuyến nghị phối hợp thuốc cảm ứng mức độ vừa như rifabutin, rifapentine, oxcarbazepine, phenobarbital, efavirenz hoặc nevirapine.
- Không khuyến nghị các thuốc đồng thời ức chế mạnh CYP3A, P-gp và UGT1A1.
- Lenacapavir có thể làm tăng nồng độ digoxin, một số thuốc chống đông trực tiếp, simvastatin, lovastatin, opioid, midazolam và các cơ chất nhạy cảm của CYP3A hoặc P-gp.
Đối với Yeztugo, nhãn Hoa Kỳ quy định liều bổ sung khi bắt đầu một thuốc cảm ứng CYP3A mạnh hoặc vừa sau khi đã dùng Yeztugo. Không có khuyến cáo khởi đầu Yeztugo ở người đang dùng sẵn các thuốc cảm ứng này; việc xử lý phải do chuyên gia HIV hoặc dược sĩ lâm sàng quyết định.
Ảnh hưởng tương tác có thể kéo dài đến chín tháng sau liều tiêm cuối.
Thắc mắc về hoạt chất Lenacapavir
Lenacapavir có thể được dùng cho cả hai mục đích nhưng dưới các sản phẩm và điều kiện khác nhau. Sunlenca phối hợp với thuốc kháng retrovirus khác để điều trị người lớn nhiễm HIV-1 đa kháng. Yeztugo được dùng làm PrEP ở người chưa nhiễm HIV-1, từ 35 kg trở lên.
Liều duy trì được tiêm mỗi 26 tuần, nhưng giai đoạn khởi đầu còn cần viên uống và, với một lựa chọn của Sunlenca, liều tiêm được thực hiện vào ngày 15. Sunlenca còn phải dùng cùng các thuốc kháng retrovirus khác; Yeztugo yêu cầu xét nghiệm HIV trước mỗi lần tiêm.
Yeztugo đơn độc không phải phác đồ điều trị HIV. Nếu người đã nhiễm HIV nhưng chưa được phát hiện tiếp tục dùng lenacapavir đơn độc, virus có thể phát triển đột biến kháng thuốc và trở nên khó điều trị hơn. Vì vậy, tình trạng HIV âm tính phải được xác nhận trước khi bắt đầu và trước mỗi lần tiêm tiếp theo.
Nốt dưới da và chai cứng là phản ứng thường gặp do thuốc tạo kho dự trữ dưới da. Nốt có thể tồn tại nhiều tháng hoặc hơn một năm. Cần khám khi vùng tiêm đau tăng, đỏ lan rộng, chảy dịch, loét, đổi màu hoặc có dấu hiệu hoại tử, vì tiêm sai vào trong da có thể gây tổn thương nghiêm trọng.
Công văn ngày 24 tháng 3 năm 2026 của Cục Quản lý Dược xác định mẫu thuốc tiêm Yeztugo 463,5 mg/1,5 ml không có số đăng ký, chưa được cấp giấy đăng ký lưu hành tại Việt Nam và có dấu hiệu giả mạo, lưu hành trái phép. Tình trạng đăng ký của Sunlenca hoặc các sản phẩm lenacapavir khác sau thời điểm công văn.

