Hyaluronidase là enzym phân giải hyaluronic acid trong chất nền ngoại bào, qua đó tạm thời làm giảm độ nhớt của mô liên kết và tăng khả năng phân tán, hấp thu của dịch hoặc thuốc được tiêm tại chỗ. Các chế phẩm có thể chứa Hyaluronidase tái tổ hợp người hoặc enzym tinh chế có nguồn gốc từ mô tinh hoàn bò hay cừu; nguồn gốc, nồng độ và tá dược khác nhau giữa từng sản phẩm.
Theo các nhãn thuốc tại Hoa Kỳ, Hyaluronidase được dùng hỗ trợ truyền dịch dưới da, tăng sự phân tán và hấp thu của thuốc tiêm, hoặc hỗ trợ hấp thu chất cản quang trong urography dưới da. Thuốc cũng được sử dụng ngoài chỉ định trong một số quy trình xử trí thoát mạch hóa chất và biến chứng do filler acid hyaluronic, nhưng phải do người hành nghề được đào tạo thực hiện. Hyaluronidase có thể gây phản ứng dị ứng, phù mạch hoặc phản vệ và không được tự tiêm tại nhà.
Nội dung chính
- Hyaluronidase là enzym làm tăng tính thấm tạm thời của mô bằng cách thủy phân hyaluronic acid.
- Chế phẩm có thể là Hyaluronidase tái tổ hợp người, nguồn gốc bò hoặc nguồn gốc cừu; không nên tự quy đổi giữa các sản phẩm khác nồng độ.
- Chỉ định được phê duyệt phổ biến gồm hỗ trợ truyền dịch dưới da, tăng phân tán thuốc tiêm và hỗ trợ urography dưới da.
- Hyaluronidase giải filler acid hyaluronic và xử trí một số trường hợp thoát mạch là ứng dụng ngoài chỉ định của nhiều chế phẩm đơn thành phần.
- Phản ứng thường gặp là đỏ, đau, ngứa hoặc sưng tại vị trí tiêm; phản vệ và phù mạch hiếm gặp nhưng có thể nghiêm trọng.
- Không tiêm vào hoặc quanh vùng nhiễm trùng, viêm cấp; không bôi trực tiếp lên giác mạc và không dùng đường tĩnh mạch đối với các chế phẩm đơn thành phần được trích dẫn.
- Không tự mua, tự pha, tự tiêm hoặc tự dùng Hyaluronidase để giải filler.
Hoạt chất Hyaluronidase là gì?
Hyaluronidase là enzym thủy phân hyaluronic acid, một polysaccharide quan trọng trong chất nền ngoại bào của mô liên kết. Khi hyaluronic acid bị phân giải, độ nhớt của “chất nền” giữa các tế bào giảm tạm thời, giúp dịch và thuốc được tiêm lan rộng, hấp thu nhanh hơn.
Hyaluronidase không phải thuốc gây tê, thuốc tiêu huyết khối hoặc thuốc chống viêm. Tác dụng điều trị phụ thuộc mục đích sử dụng và thuốc hoặc dịch được dùng kèm.
Hyaluronidase
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Hyaluronidase |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Hyaluronidase |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Hyaluronidase |
| Tên Latinh / tên dược điển | Hyaluronidasum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| PubChem CID | Không có |
|---|---|
| RxNorm CUI | 5464 |
Nhóm thuốc và phân loại dược học
Dược động học của Hyaluronidase
Thông tin dược động học toàn thân của Hyaluronidase tiêm còn hạn chế. Các nhãn thuốc cho biết Hyaluronidase bị các thành phần trong máu người và động vật có vú bất hoạt, nhưng cơ chế biến mất của enzym sau khi tiêm chưa được mô tả đầy đủ.
Tác dụng làm tăng tính thấm mô mang tính tạm thời. Trong nghiên cứu trên người trưởng thành, hàng rào da chưa phục hồi hoàn toàn sau 24 giờ nhưng được phục hồi ở tất cả vùng điều trị sau khoảng 48 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thuốc làm tăng khả năng hấp thu của dịch hoặc thuốc được dùng kèm, nhưng điều này không đồng nghĩa Hyaluronidase có sinh khả dụng toàn thân cao.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng toàn thân không phải thông số chính để dự đoán tác dụng của Hyaluronidase, vì thuốc chủ yếu được sử dụng tại mô nhằm tạo tác dụng phân tán cục bộ. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tác dụng dược lý chủ yếu diễn ra tại vùng mô được tiêm, nơi enzym phân giải hyaluronic acid trong chất nền ngoại bào.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Do là protein enzym, Hyaluronidase có thể bị bất hoạt bởi các thành phần trong máu; không nên tự suy luận tốc độ hoặc con đường chuyển hóa cụ thể khi chưa có dữ liệu.
Giai đoạn IV: Thải trừ
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian hàng rào mô phục hồi không phải là thời gian bán thải của thuốc. Tác dụng tăng tính thấm tại da có thể giảm dần trong 24 giờ và hàng rào được phục hồi sau khoảng 48 giờ trong nghiên cứu được nhãn trích dẫn. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Mức độ và tốc độ phân tán phụ thuộc vào:
- Lượng Hyaluronidase được sử dụng.
- Thể tích dung dịch tiêm hoặc truyền kèm.
- Áp lực mô kẽ tại vùng tiêm.
- Nguồn gốc, nồng độ và tá dược của sản phẩm.
- Tương kỵ với thuốc dùng kèm.
- Việc hình thành kháng thể trung hòa sau khi tiêm lặp lại lượng lớn.
Salicylate liều cao, corticosteroid, ACTH, estrogen và thuốc kháng histamine có thể làm mô giảm đáp ứng với Hyaluronidase, khiến cần lượng enzym lớn hơn để đạt tác dụng phân tán tương đương.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Hyaluronidase
Hyaluronidase được WHO xếp trong nhóm B06AA – enzym, với mã ATC B06AA03.
Về dược lý, thuốc là chất hỗ trợ phân tán mô, không phải hoạt chất điều trị nguyên nhân chính trong phần lớn chỉ định. Khi được phối hợp với thuốc gây tê, dịch truyền hoặc thuốc sinh học, Hyaluronidase chủ yếu điều chỉnh cách thuốc hoặc dịch phân bố tại mô.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Hyaluronidase cắt liên kết glycosid giữa thành phần N-acetylglucosamine và glucuronic acid của hyaluronic acid. Quá trình này tạm thời làm giảm độ nhớt của chất nền ngoại bào, tăng tính thấm của mô liên kết và thúc đẩy sự phân tán, hấp thu của dịch hoặc thuốc được tiêm.
Mức độ phân tán tăng theo lượng Hyaluronidase và thể tích dung dịch, với điều kiện áp lực mô kẽ đủ tạo lực cơ học cần thiết. Hyaluronidase cũng có thể phân giải ở mức độ khác nhau một số mucopolysaccharide acid khác.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong điều kiện không có Hyaluronidase, vật chất tiêm dưới da lan tỏa tương đối chậm. Sau khi dùng Hyaluronidase, tính thấm mô tăng tạm thời, làm tăng tốc độ truyền dịch dưới da hoặc mức phân tán của thuốc tiêm tại chỗ.
Khi phối hợp với thuốc gây tê tại chỗ, Hyaluronidase có thể làm khởi phát giảm đau nhanh hơn và giảm sưng tại vị trí thấm. Tuy nhiên, thuốc gây tê cũng có thể được hấp thu rộng hơn, làm thời gian tác dụng ngắn hơn và tăng nguy cơ phản ứng toàn thân.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Hyaluronidase
Theo các nhãn thuốc Hyaluronidase đơn thành phần tại Hoa Kỳ, chỉ định được phê duyệt gồm:
- Hỗ trợ truyền dịch dưới da nhằm bù dịch.
- Tăng sự phân tán và hấp thu của thuốc được tiêm hoặc truyền dưới da.
- Hỗ trợ urography dưới da bằng cách cải thiện sự hấp thu chất cản quang khi không thể thực hiện thành công đường tĩnh mạch, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
Việc phối hợp với thuốc gây tê hoặc sử dụng trong quy trình nhãn khoa phải tuân theo đường dùng được nhãn sản phẩm cho phép, hướng dẫn của thuốc gây tê và quy trình chuyên môn.
Các ứng dụng dưới đây thường là sử dụng ngoài chỉ định đối với thuốc Hyaluronidase đơn thành phần:
- Xử trí thoát mạch của thuốc chống ung thư không gắn DNA, đặc biệt nhóm vinca alkaloid; eviQ cũng cho phép cân nhắc trong một số trường hợp thoát mạch taxane.
- Phân giải filler chứa acid hyaluronic khi kết quả thẩm mỹ không phù hợp, xuất hiện nốt, sưng kéo dài hoặc biến chứng khác.
- Xử trí khẩn cấp tắc mạch mô mềm liên quan đến filler acid hyaluronic. Đây là cấp cứu có nguy cơ hoại tử mô, sẹo và tổn thương thị giác; cần chẩn đoán và điều trị ngay bởi người có chuyên môn.
Bằng chứng và phác đồ trong thẩm mỹ chưa hoàn toàn thống nhất. Không nên trình bày một liều giải filler duy nhất như tiêu chuẩn áp dụng cho mọi sản phẩm, vị trí và biến chứng.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn quốc tế và chỉ dành cho nhân viên y tế tham khảo:
- Hỗ trợ truyền dịch dưới da với HYLENEX tái tổ hợp: tiêm 150 đơn vị USP trước khi bắt đầu truyền; liều này có thể hỗ trợ hấp thu khoảng 1.000 ml dịch hoặc hơn, nhưng lượng dịch phải được điều chỉnh theo tuổi, cân nặng, tình trạng lâm sàng và xét nghiệm.
- Hỗ trợ truyền dịch dưới da với AMPHADASE: 150 đơn vị có thể hỗ trợ hấp thu khoảng 1.000 ml dịch hoặc hơn.
- Hỗ trợ truyền dịch dưới da với VITRASE: 200 đơn vị trước khi truyền.
- Tăng phân tán và hấp thu thuốc tiêm: 50–300 đơn vị, thường dùng 150 đơn vị, tiêm trước hoặc phối hợp vào dung dịch nếu tương hợp.
- Urography dưới da: 75 đơn vị tiêm dưới da ở mỗi vùng trên xương bả vai, sau đó dùng chất cản quang tại cùng vị trí.
Trong hướng dẫn eviQ về thoát mạch vinca alkaloid, Hyaluronidase 1.500 IU được pha và tiêm dưới da thành nhiều điểm quanh vùng tổn thương càng sớm càng tốt. Đây là quy trình ngoài chỉ định, phải theo hướng dẫn của cơ sở và không được tự áp dụng.
Liều dùng để xử trí filler acid hyaluronic thay đổi theo loại filler, vùng giải phẫu, mức độ thiếu máu mô, thời gian xuất hiện biến chứng và chế phẩm Hyaluronidase. Không có liều tự dùng an toàn cho người không được đào tạo.
- Kiểm tra đúng tên sản phẩm, nguồn gốc, nồng độ và đơn vị hoạt lực trước khi pha hoặc tiêm.
- Kiểm tra dung dịch bằng mắt; không dùng nếu có tiểu phân, đổi màu hoặc bao bì hư hỏng.
- Xác nhận tương hợp vật lý và hóa học trước khi pha Hyaluronidase với thuốc khác.
- Không dùng đường tĩnh mạch.
- Không tiêm vào hoặc quanh vùng nhiễm trùng hoặc viêm cấp.
- Không bôi trực tiếp lên giác mạc và không sử dụng như thuốc bôi ngoài da.
- Không dùng Hyaluronidase để làm giảm sưng do côn trùng cắn hoặc đốt.
- Với lọ đơn liều, phần thuốc còn thừa phải được loại bỏ theo hướng dẫn.
Tùy chỉ định, cần theo dõi:
- Đỏ, đau, ngứa, sưng hoặc phù tại vị trí tiêm.
- Mày đay, phù mặt, phù môi, khó thở, tụt huyết áp hoặc dấu hiệu phản vệ.
- Tác dụng và độc tính của thuốc được dùng kèm vì Hyaluronidase có thể làm tăng tốc độ hấp thu.
- Tình trạng dịch, điện giải, phù và dấu hiệu quá tải dịch khi truyền dưới da.
- Đau, màu sắc da, nhiệt độ da, tưới máu mao mạch và diện tích tổn thương khi xử trí thoát mạch hoặc tắc mạch do filler.
- Thị lực và triệu chứng mắt khi biến chứng filler xảy ra gần vùng mắt.
Trẻ em cần được kiểm soát chặt tốc độ và tổng lượng dịch để tránh quá bù dịch.
Cảnh báo và lưu ý về Hyaluronidase
Chống chỉ định chính được ghi trong các nhãn là quá mẫn với Hyaluronidase hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm. Phải ngừng thuốc nếu xuất hiện tình trạng mẫn cảm.
Dị ứng với protein nguồn gốc bò, cừu hoặc tá dược như thimerosal cần được đánh giá theo chế phẩm cụ thể.
Các phản ứng thường được báo cáo gồm:
- Đỏ tại vị trí tiêm.
- Đau hoặc cảm giác khó chịu tại vị trí tiêm.
- Ngứa.
- Sưng cục bộ.
- Phù, đặc biệt khi dùng hỗ trợ truyền dịch dưới da.
- Mày đay.
- Phù mạch.
Hyaluronidase có thể làm tăng tác dụng không mong muốn của thuốc được dùng kèm do tăng mức độ hoặc tốc độ hấp thu.
Các phản ứng nghiêm trọng có thể gồm:
- Phản ứng dạng phản vệ hoặc phản vệ.
- Phù mạch ảnh hưởng đường thở.
- Phản ứng toàn thân do thuốc gây tê hoặc thuốc dùng kèm được hấp thu nhanh hơn.
- Lan rộng nhiễm trùng khi tiêm vào vùng nhiễm trùng hoặc viêm cấp.
- Tổn thương mắt khi bôi trực tiếp lên giác mạc hoặc sử dụng sai kỹ thuật quanh mắt.
Các phản ứng dị ứng như mày đay hoặc phù mạch được báo cáo ở dưới 0,1% người dùng trong nhãn, nhưng tần suất thực tế khó xác định từ báo cáo tự nguyện. Phản ứng dạng phản vệ hiếm khi được ghi nhận.
Không tiêm Hyaluronidase vào hoặc quanh vùng nhiễm trùng hoặc viêm cấp vì enzym có thể thúc đẩy sự lan rộng của nhiễm trùng trong mô. Không sử dụng để làm giảm sưng do vết cắn hoặc vết đốt.
Không bôi trực tiếp lên giác mạc. Các thủ thuật quanh nhãn cầu phải do bác sĩ được đào tạo thực hiện vì sai kỹ thuật có thể gây tổn thương mắt hoặc tăng hấp thu thuốc gây tê.
Tiêm lặp lại lượng lớn Hyaluronidase có thể dẫn đến hình thành kháng thể trung hòa. Chế phẩm nguồn gốc động vật có thể mang nguy cơ mẫn cảm khác với dạng tái tổ hợp người.
Trong thẩm mỹ, Hyaluronidase chỉ phân giải filler acid hyaluronic; thuốc không có tác dụng tương tự đối với mọi chất làm đầy. Tiêm giải filler không đúng vị trí hoặc không đúng chỉ định có thể gây đau, sưng, dị ứng và kết quả thẩm mỹ không mong muốn.
Khi dùng quá mức hoặc xuất hiện biến cố:
- Ngừng sử dụng Hyaluronidase và thuốc dùng kèm.
- Đánh giá đường thở, hô hấp, tuần hoàn và dấu hiệu phản vệ.
- Theo dõi phản ứng tại chỗ, phù, huyết áp và tác dụng toàn thân của thuốc được tăng hấp thu.
- Điều trị triệu chứng và hỗ trợ tại cơ sở y tế.
- Xử trí phản vệ theo phác đồ cấp cứu hiện hành.
Không tự theo dõi tại nhà khi có khó thở, sưng mặt, sưng lưỡi, choáng, đau dữ dội, da tái trắng hoặc thay đổi thị lực.
Đối với các sản phẩm HYLENEX, AMPHADASE và VITRASE được trích dẫn:
- Bảo quản lọ chưa mở trong tủ lạnh ở 2–8°C.
- Không đông lạnh.
- VITRASE cần được bảo vệ khỏi ánh sáng.
- Lọ đơn liều phải bỏ phần thuốc không sử dụng.
Điều kiện sau khi pha với thuốc khác phụ thuộc chế phẩm. VITRASE sau pha được nhãn hướng dẫn bảo quản ở 15–25°C và sử dụng trong vòng 6 giờ, đồng thời phải đối chiếu hướng dẫn của thuốc được phối hợp.
Đối tượng đặc biệt
Hyaluronidase có thể được sử dụng để hỗ trợ truyền dịch dưới da ở trẻ em theo các nhãn được trích dẫn. Liều dịch phải dựa trên tuổi, cân nặng, tình trạng lâm sàng và kết quả xét nghiệm.
Đối với trẻ dưới 3 tuổi, một lần truyền dưới da với AMPHADASE hoặc VITRASE nên giới hạn thể tích khoảng 200 ml. Ở trẻ sinh non hoặc trong giai đoạn sơ sinh, tổng lượng dịch trong ngày không vượt quá 25 ml/kg và tốc độ không quá 2 ml/phút theo nhãn. Cần đặc biệt phòng ngừa quá bù dịch.
Liều Hyaluronidase và lượng dịch phải do bác sĩ chỉ định; không áp dụng liều người lớn bằng cách quy đổi đơn giản theo cân nặng.
Các nhãn HYLENEX, AMPHADASE và VITRASE không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về độ an toàn hoặc hiệu quả giữa người cao tuổi và người trưởng thành trẻ hơn.
Tuy nhiên, lượng và tốc độ truyền dịch dưới da phải điều chỉnh theo chức năng tim, thận, tình trạng điện giải, nguy cơ phù và thuốc đang sử dụng.
Dữ liệu ở phụ nữ mang thai còn hạn chế. Nhãn HYLENEX cho biết chưa có nghiên cứu đầy đủ, có đối chứng, nhưng dữ liệu người hiện có chưa xác định nguy cơ tiềm tàng liên quan đến thuốc. Nghiên cứu trên chuột không ghi nhận dị tật ở mức liều tương ứng lâm sàng.
Nhãn VITRASE ghi nhận Hyaluronidase từng được nghiên cứu như hỗ trợ trong sinh sản và chuyển dạ mà không có báo cáo gây hại cho mẹ hoặc thai, nhưng dữ liệu này không đủ để khẳng định an toàn tuyệt đối cho mọi chỉ định.
Chỉ sử dụng trong thai kỳ khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ, đồng thời xem xét thuốc hoặc dịch được dùng kèm.
Chưa có thông tin đầy đủ về sự hiện diện của Hyaluronidase trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến quá trình tạo sữa.
Cần cân nhắc lợi ích của việc cho con bú, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ từ Hyaluronidase cũng như thuốc được dùng kèm. Không tự sử dụng để giải filler trong thời gian cho con bú khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Do Hyaluronidase thường được sử dụng tại chỗ với liều nhỏ, quyết định điều chỉnh cần dựa trên chỉ định, thuốc dùng kèm, tình trạng đông máu và nguy cơ dị ứng, không chỉ dựa trên chức năng gan.
Khi Hyaluronidase được dùng hỗ trợ truyền dịch dưới da, người suy thận có nguy cơ quá tải dịch và rối loạn điện giải. Lượng dịch và tốc độ truyền phải được bác sĩ cá thể hóa, theo dõi cân nặng, phù, huyết áp, lượng nước tiểu và xét nghiệm.
Hyaluronidase đơn thành phần không được ghi nhận có tác dụng an thần trực tiếp trong các nhãn được đối chiếu. Tuy nhiên, khả năng lái xe hoặc vận hành máy có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc dùng kèm, phản ứng dị ứng, đau, sưng hoặc thủ thuật y tế.
Không lái xe khi có chóng mặt, khó thở, nhìn mờ, đau mắt hoặc vừa được dùng thuốc gây tê, thuốc an thần hay thuốc khác ảnh hưởng đến sự tỉnh táo.
Tương tác thuốc của Hyaluronidase
- Furosemide, benzodiazepine và phenytoin được ghi nhận không tương hợp với Hyaluronidase khi phối hợp trong dung dịch.
- Không dùng Hyaluronidase để tăng phân tán hoặc hấp thu dopamine hay thuốc chủ vận alpha-adrenergic.
- Lidocaine 2% chứa epinephrine với sodium metabisulfite có thể không tương hợp với Hyaluronidase; phải kiểm tra chính xác công thức sản phẩm.
- Khi phối hợp thuốc gây tê tại chỗ, tác dụng có thể xuất hiện nhanh hơn nhưng thời gian giảm đau có thể ngắn hơn và phản ứng toàn thân có thể tăng.
- Salicylate liều cao, cortisone hoặc corticosteroid, ACTH, estrogen và thuốc kháng histamine có thể làm giảm đáp ứng mô với Hyaluronidase.
Không tự pha Hyaluronidase với thuốc khác dựa trên tên nhóm thuốc; phải kiểm tra dữ liệu tương hợp của từng chế phẩm và nồng độ.
Thắc mắc về hoạt chất Hyaluronidase
Hyaluronidase là thuốc enzym có khả năng phân giải hyaluronic acid trong mô liên kết. Thuốc tạm thời làm tăng tính thấm mô, giúp dịch hoặc thuốc tiêm phân tán và hấp thu nhanh hơn.
Hyaluronidase có thể phân giải filler chứa acid hyaluronic và được sử dụng trong thực hành thẩm mỹ để chỉnh sửa filler hoặc xử trí biến chứng. Tuy nhiên, đây thường là sử dụng ngoài chỉ định của thuốc Hyaluronidase đơn thành phần; thuốc không giải được mọi loại filler và phải do bác sĩ hoặc người hành nghề đủ năng lực thực hiện.
Thuốc có thể gây đau, đỏ, sưng, ngứa hoặc phù tại vị trí tiêm. Mày đay, phù mạch và phản ứng dạng phản vệ hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng. Nguy cơ còn phụ thuộc nguồn gốc chế phẩm, thuốc phối hợp, vị trí tiêm và kỹ thuật thực hiện.
Một số hướng dẫn chuyên môn sử dụng Hyaluronidase ngoài chỉ định để xử trí thoát mạch của vinca alkaloid và cân nhắc trong một số trường hợp taxane. Đây là cấp cứu chuyên môn; cần ngừng truyền, đánh giá tổn thương và thực hiện theo quy trình của bệnh viện.
Không. Việc tiêm sai vị trí, dùng sai liều hoặc dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể gây phản vệ, tổn thương mô, nhiễm trùng, làm biến dạng vùng tiêm hoặc trì hoãn xử trí tắc mạch. Đau tăng, da tái trắng hoặc tím, da lạnh, nhìn mờ hay đau mắt sau tiêm filler cần được cấp cứu ngay.

