Larotrectinib là thuốc chống ung thư đường uống, ức chế chọn lọc các protein kinase TRKA, TRKB và TRKC do các gen NTRK1, NTRK2 và NTRK3 mã hóa. Ở một số khối u, sự dung hợp bất thường của gen NTRK tạo ra protein TRK hoạt hóa liên tục, thúc đẩy tế bào ung thư tăng sinh và sống sót. Larotrectinib ngăn tín hiệu này và được sử dụng theo dấu ấn sinh học, không phụ thuộc hoàn toàn vào cơ quan nơi ung thư khởi phát.
Nhãn Hoa Kỳ chỉ định thuốc cho người lớn và trẻ em có khối u rắn mang dung hợp gen NTRK, không có đột biến kháng mắc phải đã biết, khi bệnh đã di căn hoặc phẫu thuật có nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng và không còn lựa chọn điều trị thỏa đáng. Người bệnh phải được lựa chọn bằng xét nghiệm phù hợp. Thuốc có thể gây độc tính thần kinh trung ương, gãy xương, tổn thương gan và tương tác đáng kể với thuốc ảnh hưởng CYP3A4, nên chỉ được sử dụng dưới sự quản lý của bác sĩ ung bướu.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Larotrectinib
- Nhóm thuốc: Thuốc ức chế chọn lọc kinase TRK
- Mã ATC: L01EX12
- Dấu ấn bắt buộc: Dung hợp gen NTRK1, NTRK2 hoặc NTRK3
- Đối tượng: Người lớn và trẻ em có khối u rắn đáp ứng tiêu chí của nhãn
- Dạng dùng: Viên nang 25 mg, 100 mg; dung dịch uống 20 mg/ml
- Liều thường dùng khi BSA ≥1 m²: 100 mg, hai lần mỗi ngày
- Nguy cơ chính: Độc tính thần kinh, độc gan, gãy xương, bất thường huyết học
- Tương tác quan trọng: Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4, bưởi chùm, St. John’s wort
- Việt Nam: Tình trạng đăng ký lưu hành hiện hành
Hoạt chất Larotrectinib là gì?
Larotrectinib là thuốc chống ung thư nhắm trúng đích, được thiết kế để ức chế các protein TRKA, TRKB và TRKC. Thuốc chỉ phù hợp khi khối u có dung hợp gen NTRK đáp ứng tiêu chí của nhãn, thay vì được lựa chọn chỉ dựa trên vị trí hoặc tên cơ quan ung thư.
Larotrectinib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Larotrectinib |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Larotrectinib |
| Tên IUPAC | (3S)-N-[5-[(2R)-2-(2,5-difluorophenyl)pyrrolidin-1-yl]pyrazolo[1,5-a]pyrimidin-3-yl]-3-hydroxypyrrolidine-1-carboxamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Larotrectinib sulfate là dạng muối được sử dụng trong chế phẩm. LOXO-101 là mã phát triển từng được dùng trong nghiên cứu lâm sàng. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Larotrectinibum |
| Tên USAN | larotrectinib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1223403-58-4 |
|---|---|
| UNII | PF9462I9HX |
| PubChem CID | 46188928 |
| RxNorm CUI | 2105628 |
Dược động học của Larotrectinib
Larotrectinib được hấp thu nhanh sau uống, đạt trạng thái ổn định trong khoảng ba ngày, phân bố với thể tích tương đối rộng và gắn protein huyết tương khoảng 70%. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4, sau đó đào thải qua phân và nước tiểu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thời gian đạt nồng độ đỉnh trung vị khoảng một giờ. Bữa ăn nhiều chất béo không làm thay đổi đáng kể AUC nhưng làm giảm Cmax khoảng 35%; thuốc có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình của viên nang larotrectinib khoảng 34%, với khoảng ước tính 32–37%. Dung dịch uống cho mức phơi nhiễm AUC tương tự viên nang nhưng Cmax cao hơn khoảng 36% trong nghiên cứu so sánh. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố trung bình ở trạng thái ổn định khoảng 48 lít. Larotrectinib gắn protein huyết tương khoảng 70% và tỷ lệ nồng độ máu toàn phần so với huyết tương khoảng 0,9.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Larotrectinib được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP3A4. Sau một liều đánh dấu phóng xạ, thuốc không đổi chiếm khoảng 19% và chất liên hợp O-glucuronide chiếm khoảng 26% các thành phần liên quan thuốc lưu hành trong huyết tương.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều uống đánh dấu phóng xạ, khoảng 58% hoạt tính được thu hồi trong phân, trong đó khoảng 5% là thuốc không đổi; khoảng 39% được thu hồi trong nước tiểu, trong đó khoảng 20% là thuốc không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình khoảng 2,9 giờ sau uống ở người khỏe mạnh. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải biểu kiến trung bình sau uống khoảng 98 lít/giờ ở người khỏe mạnh. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Tuổi trong phạm vi từ 28 ngày đến 82 tuổi, giới tính và cân nặng không gây thay đổi dược động học có ý nghĩa lâm sàng trong dữ liệu được phân tích.
- Suy gan mức độ vừa hoặc nặng làm tăng AUC tương ứng khoảng hai lần và 3,2 lần.
- Bệnh thận giai đoạn cuối làm tăng AUC khoảng 1,5 lần và Cmax khoảng 1,3 lần trong nghiên cứu liều đơn.
- Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4 có thể làm thay đổi đáng kể nồng độ larotrectinib.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Larotrectinib
Larotrectinib thuộc nhóm thuốc chống ung thư L01, phân nhóm thuốc ức chế protein kinase L01E và nhóm thuốc ức chế kinase khác L01EX, mã L01EX12.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Larotrectinib cạnh tranh với ATP và ức chế chọn lọc TRKA, TRKB và TRKC, lần lượt do NTRK1, NTRK2 và NTRK3 mã hóa. Các dung hợp gen NTRK có thể tạo protein TRK bất thường hoạt hóa liên tục, kích hoạt các đường truyền tín hiệu thúc đẩy tăng sinh và sống sót của tế bào ung thư.
Trong thử nghiệm enzyme, larotrectinib ức chế TRKA, TRKB và TRKC với IC50 khoảng 5–11 nanomol/lít. Hoạt tính ngoài mục tiêu đáng kể gần nhất được ghi nhận đối với TNK2 ở nồng độ cao hơn khoảng 100 lần.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Larotrectinib thể hiện hoạt tính chống khối u trên nhiều mô bệnh học khi tế bào ung thư phụ thuộc vào protein dung hợp TRK. Trong tập dữ liệu hiệu quả hiện hành gồm 339 người bệnh, tỷ lệ đáp ứng khách quan là khoảng 60%, trong đó đáp ứng hoàn toàn khoảng 24%; trung vị thời gian duy trì đáp ứng là 43,3 tháng. Đây là kết quả tổng hợp từ các nghiên cứu đơn nhánh, không bảo đảm đáp ứng ở từng cá nhân.
Các đột biến kháng mắc phải như TRKA G595R hoặc TRKC G623R, G696A và F617L có thể làm giảm hoạt tính của thuốc.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Larotrectinib
Theo nhãn Hoa Kỳ, larotrectinib được chỉ định cho người lớn và trẻ em có khối u rắn:
- Có dung hợp gen NTRK mà không có đột biến kháng mắc phải đã biết.
- Đã di căn hoặc khi phẫu thuật cắt bỏ có khả năng gây tổn hại nghiêm trọng.
- Không có lựa chọn điều trị thay thế thỏa đáng hoặc bệnh đã tiến triển sau điều trị.
- Được lựa chọn bằng xét nghiệm được FDA phê duyệt.
Đây là chỉ định không phụ thuộc loại mô, nhưng không có nghĩa mọi ung thư đều có thể dùng larotrectinib. Khối u phải có dấu ấn phân tử phù hợp và đáp ứng các điều kiện lâm sàng của nhãn.
Các nghiên cứu đang đánh giá thêm larotrectinib trong:
- Điều trị sớm hoặc tân bổ trợ cho một số khối u mới chẩn đoán có dung hợp TRK ở trẻ em và người trẻ tuổi.
- Khả năng khôi phục hoặc tăng khả năng bắt iod phóng xạ ở ung thư tuyến giáp có dung hợp NTRK.
- Tối ưu thứ tự điều trị và xử trí kháng thuốc sau thuốc ức chế TRK thế hệ đầu.
Các ứng dụng này là nghiên cứu hoặc phụ thuộc từng bối cảnh lâm sàng; không nên gọi là chỉ định được phê duyệt nếu không đáp ứng nhãn hiện hành.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ để đối chiếu tài liệu, không phải liều cá nhân hóa:
- Người lớn và trẻ em có diện tích bề mặt cơ thể từ 1 m² trở lên: 100 mg uống hai lần mỗi ngày.
- Trẻ em có diện tích bề mặt cơ thể dưới 1 m²: 100 mg/m² uống hai lần mỗi ngày.
- Điều trị tiếp tục đến khi bệnh tiến triển hoặc độc tính không thể chấp nhận.
- Thông tin sản phẩm EU quy định trẻ từ khi sinh đến dưới ba tháng tuổi bắt đầu với 50 mg/m² hai lần mỗi ngày; đây là khác biệt so với cách trình bày trên nhãn Hoa Kỳ và phải áp dụng theo nhãn tại nơi điều trị.
Các mức giảm liều ở người có BSA từ 1 m² gồm 75 mg hai lần mỗi ngày, 50 mg hai lần mỗi ngày và 100 mg một lần mỗi ngày. Việc giảm liều phải do bác sĩ quyết định dựa trên mức độ độc tính.
- Có thể dùng thuốc cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Nuốt nguyên viên nang với nước; không nhai hoặc nghiền viên.
- Dung dịch uống phải được đo bằng bơm tiêm định liều phù hợp, không dùng thìa ăn thông thường.
- Viên nang và dung dịch uống có thể thay thế nhau theo cùng lượng hoạt chất được kê.
- Nếu nôn sau khi uống, không uống bù; dùng liều tiếp theo vào giờ dự kiến.
- Nếu quên liều và còn dưới sáu giờ đến liều kế tiếp, bỏ qua liều đã quên.
- Không tự ngừng thuốc hoặc thay đổi liều.
Cần theo dõi:
- Xét nghiệm xác nhận dung hợp gen NTRK trước khi điều trị.
- Đáp ứng khối u bằng thăm khám và chẩn đoán hình ảnh theo kế hoạch chuyên khoa.
- ALT, AST, phosphatase kiềm và bilirubin trước điều trị, mỗi hai tuần trong hai tháng đầu, sau đó mỗi tháng hoặc thường xuyên hơn khi có bất thường.
- Công thức máu vì thuốc có thể gây thiếu máu, giảm bạch cầu, bạch cầu trung tính hoặc lymphocyte.
- Chóng mặt, suy giảm trí nhớ, lú lẫn, thay đổi tâm trạng hoặc rối loạn giấc ngủ.
- Đau xương, giảm vận động hoặc biến dạng gợi ý gãy xương.
- Tất cả thuốc dùng đồng thời để phát hiện tương tác CYP3A4.
Cảnh báo và lưu ý về Larotrectinib
Nhãn Hoa Kỳ không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối đối với Vitrakvi. Thông tin sản phẩm EU chống chỉ định ở người quá mẫn với larotrectinib hoặc bất kỳ tá dược nào.
Sự khác biệt này phản ánh cách quản lý của từng khu vực. Không có chống chỉ định được liệt kê không đồng nghĩa thuốc phù hợp với mọi người bệnh.
Các phản ứng và bất thường xét nghiệm thường gặp gồm:
- Đau cơ xương, mệt mỏi và sốt.
- Buồn nôn, nôn, tiêu chảy, táo bón và đau bụng.
- Ho, phát ban, chóng mặt và đau đầu.
- Tăng AST, ALT và phosphatase kiềm.
- Thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm lymphocyte hoặc bạch cầu trung tính.
- Giảm albumin hoặc calci máu.
Ở trẻ em, nôn, sốt, ho, tiêu chảy và nhiễm khuẩn đường hô hấp trên được ghi nhận thường xuyên hơn người lớn trong dữ liệu an toàn.
Các nguy cơ nghiêm trọng gồm:
- Độc tính thần kinh trung ương: suy giảm nhận thức, lú lẫn, mê sảng, ảo giác, rối loạn tâm trạng, chóng mặt và rối loạn giấc ngủ.
- Gãy xương, đôi khi sau chấn thương nhẹ hoặc vừa.
- Độc tính gan và tổn thương gan do thuốc.
- Tăng men gan kèm tăng bilirubin.
- Suy tủy hoặc bất thường huyết học nghiêm trọng.
- Độc tính đối với phôi và thai.
Trong tập dữ liệu 444 người bệnh, tác dụng thần kinh trung ương ở mọi mức độ được ghi nhận khoảng 40,3%; gãy xương khoảng 7%; tăng AST và ALT độ 3–4 lần lượt khoảng 7% và 8%.
- Chỉ bắt đầu thuốc khi đã xác nhận dấu ấn NTRK bằng xét nghiệm phù hợp, trừ những tình huống đặc biệt được nhãn quy định.
- Theo dõi sát biểu hiện thần kinh; có thể cần tạm ngừng, giảm liều hoặc ngừng vĩnh viễn.
- Đánh giá ngay khi có đau xương, thay đổi dáng đi, giảm vận động hoặc biến dạng.
- Theo dõi chức năng gan theo lịch của nhãn, kể cả khi chưa có triệu chứng.
- Thông báo ngay khi vàng da, nước tiểu sẫm, buồn nôn kéo dài hoặc đau hạ sườn phải.
- Không dùng đồng thời thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung mới trước khi được kiểm tra tương tác.
- Thuốc có thể gây hại cho thai và có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản ở nữ giới.
Kinh nghiệm về quá liều larotrectinib còn hạn chế và chưa xác định được hội chứng quá liều đặc hiệu. Không có thuốc giải độc chuyên biệt. Khi nghi ngờ quá liều, cần ngừng dùng thêm, đến cơ sở y tế và được điều trị hỗ trợ, theo dõi triệu chứng, chức năng gan, thần kinh và các xét nghiệm cần thiết.
- Viên nang: bảo quản ở 20–25°C; cho phép dao động ngắn trong khoảng 15–30°C.
- Dung dịch uống: bảo quản lạnh ở 2–8°C, không đông lạnh.
- Chai dung dịch 100 ml: loại bỏ phần còn lại sau 90 ngày kể từ lần mở đầu tiên.
- Chai dung dịch 50 ml: loại bỏ phần còn lại sau 31 ngày kể từ lần mở đầu tiên.
Điều kiện của sản phẩm thực tế phải được kiểm tra trên nhãn và tờ hướng dẫn sử dụng đi kèm.
Đối tượng đặc biệt
Larotrectinib được chỉ định cho trẻ em có khối u rắn mang dung hợp gen NTRK đáp ứng tiêu chí của nhãn. Liều được tính theo diện tích bề mặt cơ thể khi BSA dưới 1 m².
Nhãn Hoa Kỳ có dữ liệu an toàn ở 154 trẻ, gồm cả trẻ dưới hai tuổi; dữ liệu dược động học bao gồm người bệnh từ 28 ngày tuổi. Thông tin sản phẩm EU còn quy định liều khởi đầu riêng 50 mg/m² hai lần mỗi ngày cho trẻ từ khi sinh đến dưới ba tháng. Trẻ nhỏ phải được bác sĩ ung bướu nhi tính liều và theo dõi tăng trưởng, phát triển thần kinh, chức năng gan, huyết học và nguy cơ gãy xương.
Trong quần thể an toàn gồm 444 người bệnh, khoảng 20% từ 65 tuổi trở lên và 6% từ 75 tuổi trở lên. Nhãn Hoa Kỳ không ghi nhận khác biệt tổng thể về an toàn hoặc hiệu quả giữa người từ 65 tuổi và người trưởng thành trẻ hơn.
Người cao tuổi vẫn cần được đánh giá bệnh gan, chức năng thận, nguy cơ té ngã, gãy xương và tương tác do sử dụng nhiều thuốc.
Larotrectinib có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật. Chưa có dữ liệu đầy đủ trên phụ nữ mang thai để xác định nguy cơ liên quan đến thuốc.
Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo:
- Xét nghiệm thai trước khi bắt đầu ở người có khả năng mang thai.
- Nữ giới có khả năng mang thai sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và một tuần sau liều cuối.
- Nam giới có bạn tình có khả năng mang thai sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và một tuần sau liều cuối.
Thông tin EU quy định thời gian tránh thai tối thiểu một tháng sau liều cuối; cần tuân theo nhãn áp dụng tại nơi điều trị.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của larotrectinib trong sữa mẹ, ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ hoặc khả năng tạo sữa. Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo không cho con bú trong quá trình điều trị và một tuần sau liều cuối do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng ở trẻ.
- Suy gan nhẹ, Child–Pugh A: không cần điều chỉnh liều theo nhãn Hoa Kỳ.
- Suy gan vừa hoặc nặng, Child–Pugh B hoặc C: giảm 50% liều khởi đầu.
AUC tăng khoảng 1,3 lần ở suy gan nhẹ, hai lần ở suy gan vừa và 3,2 lần ở suy gan nặng so với chức năng gan bình thường.
Nhãn Hoa Kỳ không yêu cầu điều chỉnh liều dựa trên suy thận. Trong nghiên cứu ở người bệnh thận giai đoạn cuối cần lọc máu, AUC tăng khoảng 1,5 lần và Cmax tăng khoảng 1,3 lần.
Dược động học ở người suy thận mức độ vừa đến nặng với độ thanh thải creatinin không quá 60 ml/phút chưa được nghiên cứu đầy đủ trong dữ liệu nhãn. Việc sử dụng vẫn cần đánh giá toàn diện và theo dõi lâm sàng.
Larotrectinib có thể gây chóng mặt, mệt mỏi, suy giảm trí nhớ, giảm tập trung, lú lẫn, rối loạn tâm trạng hoặc buồn ngủ. Không lái xe, đi xe đạp hoặc vận hành máy móc nguy hiểm khi xuất hiện các triệu chứng thần kinh này.
Tương tác thuốc của Larotrectinib
Larotrectinib là cơ chất của CYP3A4 và có thể ảnh hưởng đến các thuốc khác chuyển hóa qua CYP3A4.
- Tránh thuốc ức chế CYP3A4 mạnh. Nếu không thể tránh, nhãn Hoa Kỳ yêu cầu giảm 50% liều larotrectinib dưới sự giám sát của bác sĩ.
- Thuốc ức chế CYP3A4 vừa có thể làm tăng độc tính và cần theo dõi thường xuyên hơn.
- Tránh thuốc cảm ứng CYP3A4 mạnh; thuốc cảm ứng mạnh hoặc vừa có thể làm giảm nồng độ và hiệu quả larotrectinib.
- Tránh phối hợp với các cơ chất CYP3A4 nhạy cảm có khoảng điều trị hẹp.
- Tránh bưởi chùm, nước bưởi chùm và St. John’s wort.
Không được tự tăng hoặc giảm liều để xử lý tương tác. Các ví dụ thuốc có thể tương tác gồm itraconazole, clarithromycin, rifampicin, carbamazepine, phenytoin và phenobarbital.
Thắc mắc về hoạt chất Larotrectinib
Larotrectinib được lựa chọn theo dấu ấn dung hợp gen NTRK, không chỉ theo vị trí khối u. Thuốc có thể được dùng cho nhiều loại khối u rắn ở người lớn hoặc trẻ em nếu có dung hợp NTRK phù hợp, bệnh di căn hoặc khó phẫu thuật an toàn và không còn lựa chọn điều trị thỏa đáng.
Có. Khối u phải được kiểm tra dung hợp gen NTRK bằng xét nghiệm đã được thẩm định, thường sử dụng NGS, FISH hoặc RT-PCR tùy loại mẫu và điều kiện phòng xét nghiệm. Kết quả phải được bác sĩ giải phẫu bệnh và ung bướu diễn giải trong bối cảnh lâm sàng.
Larotrectinib là thuốc chống ung thư nhắm trúng đích, không phải thuốc hóa trị độc tế bào truyền thống. Thuốc ức chế chọn lọc protein TRK do dung hợp gen NTRK tạo ra. Dù vậy, thuốc vẫn có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng và phải được theo dõi như một liệu pháp ung thư toàn thân.
Không nên. Bưởi chùm và nước bưởi có thể ức chế CYP3A4, làm tăng nồng độ larotrectinib và nguy cơ độc tính. Người bệnh cũng cần tránh St. John’s wort và khai báo tất cả thuốc hoặc thực phẩm bổ sung đang dùng.
Cần liên hệ cơ sở điều trị khi xuất hiện lú lẫn, giảm trí nhớ, thay đổi tâm trạng, chóng mặt nặng, vàng da, nước tiểu sẫm, đau xương mới xuất hiện, giảm khả năng vận động, sốt kéo dài hoặc chảy máu bất thường. Đây có thể là biểu hiện của độc tính thần kinh, tổn thương gan, gãy xương hoặc bất thường huyết học.

