L-Ornithine L-Aspartate, thường viết tắt là LOLA, là muối bền gồm hai amino acid L-ornithine và L-aspartate. Sau khi được hấp thu hoặc truyền vào cơ thể, hoạt chất phân ly thành hai amino acid tham gia những con đường chuyển hóa amoniac, chủ yếu là tổng hợp urê và glutamine.
Theo thông tin sản phẩm Hepa-Merz được kiểm chứng, dạng uống và dạng truyền được sử dụng cho các rối loạn liên quan suy giảm khả năng giải độc của gan, đặc biệt bệnh não gan tiềm ẩn hoặc biểu hiện. Hướng dẫn AASLD/EASL năm 2014 xem LOLA đường tĩnh mạch là lựa chọn bổ sung hoặc thay thế ở người bệnh không đáp ứng điều trị thông thường; đây không phải điều trị đầu tay thay thế việc xác định yếu tố thúc đẩy, lactulose hoặc các biện pháp chuẩn khác.
Thuốc chống chỉ định ở người suy thận nặng và có thể gây buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Các chế phẩm tiêm còn có báo cáo phản vệ; vì vậy phải được pha và truyền tại cơ sở có khả năng theo dõi, xử trí cấp cứu.
Nội dung chính
- Muối bền của L-ornithine và L-aspartate, thường viết tắt là LOLA.
- Hỗ trợ chuyển hóa amoniac thông qua tổng hợp urê và glutamine.
- Bệnh não gan tiềm ẩn và biểu hiện liên quan suy giảm khả năng giải độc của gan.
- Cốm pha dung dịch uống 3 g hoặc 6 g; dung dịch đậm đặc pha truyền 5 g/10 mL.
- Quá mẫn và suy thận nặng; creatinine huyết thanh trên 3 mg/100 mL được nhãn sử dụng như giá trị định hướng.
- Rối loạn tiêu hóa; phản ứng quá mẫn hoặc phản vệ, đặc biệt với chế phẩm đường tiêm.
- Không tự mua, tự truyền, tự tăng liều hoặc dùng thay thế phác đồ điều trị bệnh não gan do bác sĩ chỉ định.
Hoạt chất L-Ornithine L-Aspartate là gì?
L-Ornithine L-Aspartate là thuốc gồm hai amino acid, được sử dụng nhằm tăng khả năng chuyển hóa amoniac thành urê và glutamine. Mục tiêu điều trị là hỗ trợ kiểm soát tăng amoniac và các biểu hiện thần kinh liên quan bệnh não gan; thuốc không “giải độc gan” theo nghĩa loại bỏ mọi độc chất và không thay thế điều trị nguyên nhân gây suy gan hoặc xơ gan.
L-Ornithine L-Aspartate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | L-Ornithine L-Aspartate |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | L-Ornithine L-Aspartate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ornithine aspartate; L-ornithine-L-aspartate; L-ornithin L-aspartat; LOLA. |
| Tên viết tắt | LOLA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ornithini aspartas |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 3230-94-2 |
|---|---|
| UNII | JA08T3B97O |
| PubChem CID | 10220941 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
Dược động học của L-Ornithine L-Aspartate
Sau khi dùng, L-Ornithine L-Aspartate nhanh chóng phân ly thành L-ornithine và L-aspartate. Tài liệu chuyên môn dạng uống ghi hoạt chất được hấp thu nhanh; cả hai amino acid có thời gian bán thải ngắn khoảng 0,3–0,4 giờ. Một phần aspartate được đào thải dưới dạng không chuyển hóa qua nước tiểu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Ornithine aspartate được hấp thu nhanh sau khi uống và phân ly thành ornithine cùng aspartate. Thời gian đạt nồng độ đỉnh và mức độ hấp thu tuyệt đối chưa được nêu trong các nhãn đã kiểm chứng.
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố, mức độ gắn protein huyết tương và khả năng qua hàng rào máu–não của L-Ornithine L-Aspartate chưa được trình bày trong các nhãn đã kiểm chứng.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
L-ornithine tham gia chu trình urê và hoạt hóa ornithine carbamoyltransferase cùng carbamoyl phosphate synthetase. L-aspartate và các chất chuyển hóa dicarboxylate góp phần cung cấp cơ chất cho quá trình tạo glutamine, qua đó gắn amoniac ở dạng ít độc hơn.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Một phần L-aspartate được bài tiết không đổi qua nước tiểu. Phần còn lại của ornithine và aspartate được sử dụng trong các con đường chuyển hóa amino acid, urê và glutamine. Tỷ lệ đào thải toàn phần qua thận.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của ornithine và aspartate được ghi nhận khoảng 0,3–0,4 giờ trong thông tin sản phẩm đã kiểm chứng. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Dữ liệu định lượng về ảnh hưởng của tuổi, thức ăn, suy gan hoặc suy thận đến dược động học.
Dù chưa có dữ liệu định lượng đầy đủ, suy thận nặng là chống chỉ định trên nhãn; ở người suy chức năng gan đáng kể, tốc độ truyền phải được điều chỉnh để hạn chế buồn nôn và nôn.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của L-Ornithine L-Aspartate
L-Ornithine L-Aspartate thuộc nhóm thuốc điều trị bệnh gan tác động lên chuyển hóa amoniac:
- L-ornithine là cơ chất và chất hoạt hóa trong chu trình urê tại tế bào gan quanh khoảng cửa.
- L-aspartate cùng các dicarboxylate hỗ trợ quá trình tạo glutamine tại tế bào gan quanh tĩnh mạch.
- Glutamine tạo thành giúp gắn amoniac ở dạng ít độc hơn và tham gia trao đổi nitơ giữa các mô.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế được mô tả qua hai con đường chính:
- Tăng tổng hợp urê: ornithine hoạt hóa ornithine carbamoyltransferase và carbamoyl phosphate synthetase, đồng thời làm cơ chất cho chu trình urê.
- Tăng tổng hợp glutamine: aspartate và các chất chuyển hóa của ornithine được sử dụng để gắn amoniac thành glutamine trong tế bào gan và các mô ngoài gan.
Hai con đường này có thể làm tăng khả năng chuyển hóa amoniac, nhưng nồng độ amoniac không phải lúc nào cũng tương quan trực tiếp với mức độ bệnh não gan hoặc đáp ứng lâm sàng.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là tăng tổng hợp urê và glutamine, qua đó hỗ trợ giảm gánh amoniac. Một số nghiên cứu lâm sàng ghi nhận cải thiện chỉ số tâm thần kinh hoặc biểu hiện bệnh não gan, nhưng hiệu quả thay đổi theo đường dùng, giai đoạn bệnh, điều trị nền và chất lượng nghiên cứu.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của L-Ornithine L-Aspartate
Theo thông tin sản phẩm Hepa-Merz đã kiểm chứng:
- Dạng cốm uống: điều trị các rối loạn đi kèm hoặc hậu quả của suy giảm khả năng giải độc của gan, ví dụ trong xơ gan, khi có triệu chứng bệnh não gan tiềm ẩn hoặc biểu hiện.
- Dạng truyền tĩnh mạch: bệnh não gan tiềm ẩn và biểu hiện.
Hướng dẫn AASLD/EASL năm 2014 nêu LOLA đường tĩnh mạch có thể được dùng như lựa chọn bổ sung hoặc thay thế ở người bệnh không đáp ứng điều trị thông thường. Khuyến nghị theo hướng dẫn không đồng nghĩa với chỉ định được phê duyệt tại mọi quốc gia.
Các hướng nghiên cứu gồm:
- Điều trị bệnh não gan tối thiểu ở người xơ gan.
- Phòng tiến triển từ bệnh não gan tối thiểu sang bệnh não gan biểu hiện.
- So sánh hiệu quả và thời gian đáp ứng giữa đường uống và đường tĩnh mạch.
- Vai trò bổ sung cùng lactulose, rifaximin hoặc điều trị chuẩn khác.
Một phân tích gộp năm 2024 trên sáu thử nghiệm với 292 người bệnh ghi nhận tín hiệu có lợi đối với đảo ngược bệnh não gan tối thiểu và giảm tiến triển thành bệnh não gan biểu hiện, nhưng không chứng minh lợi ích rõ về tử vong hoặc giảm amoniac. Một thử nghiệm nhỏ năm 2024 so sánh đường uống với đường tĩnh mạch ở 40 người bệnh não gan biểu hiện; kết quả này chưa đủ để thiết lập một đường dùng vượt trội trong mọi tình huống. Đây là dữ liệu nghiên cứu, không phải căn cứ để tự sử dụng ngoài chỉ định.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ để tham khảo từ nhãn sản phẩm, không phải liều cá nhân hóa:
- Cốm 3 g/gói: hòa tan 1–2 gói, dùng tối đa 3 lần mỗi ngày theo chỉ định của bác sĩ.
- Cốm 6 g/gói: hòa tan 1 gói, dùng tối đa 3 lần mỗi ngày theo nhãn Hepa-Merz Granulat 6000 tại Đức.
- Dung dịch đậm đặc 5 g/10 mL: thông thường tối đa 4 ống mỗi ngày, sau khi pha vào dịch truyền.
- Trường hợp tiền hôn mê hoặc hôn mê gan: nhãn dạng truyền cho phép tối đa 8 ống trong 24 giờ tùy mức độ bệnh.
- Tốc độ truyền tối đa: 5 g mỗi giờ.
- Để bảo đảm dung nạp tĩnh mạch: không pha quá 6 ống trong 500 mL dịch truyền theo nhãn tham khảo.
Dạng truyền chỉ được chuẩn bị và sử dụng tại cơ sở y tế. Không tự áp dụng các liều trên, đặc biệt ở người suy thận, suy gan nặng, người cao tuổi hoặc đang có rối loạn ý thức.
Đối với dạng cốm:
- Hòa tan toàn bộ gói trong nhiều nước, trà hoặc nước trái cây.
- Uống cùng bữa ăn hoặc ngay sau bữa ăn.
- Dùng dung dịch ngay sau khi pha.
- Không dùng gấp đôi để bù liều đã quên.
Đối với dạng truyền:
- Phải pha loãng vào dung dịch truyền phù hợp trước khi sử dụng.
- Không tiêm vào động mạch.
- Không vượt quá tốc độ và nồng độ pha được ghi trên nhãn.
- Tốc độ truyền cần giảm nếu xuất hiện buồn nôn hoặc nôn.
Tùy tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể theo dõi:
- Tri giác, định hướng, hành vi, run vỗ cánh và các dấu hiệu bệnh não gan.
- Yếu tố thúc đẩy như xuất huyết tiêu hóa, nhiễm trùng, táo bón, mất nước, rối loạn điện giải hoặc thuốc an thần.
- Chức năng thận và creatinine trước và trong điều trị.
- Buồn nôn, nôn và khả năng dung nạp tốc độ truyền.
- Urê huyết thanh và nước tiểu khi truyền liều cao.
- Dấu hiệu quá mẫn: nổi mề đay, đỏ da, rét run, tức ngực, khó thở, tụt huyết áp hoặc mất ý thức.
Cảnh báo và lưu ý về L-Ornithine L-Aspartate
Các chống chỉ định được ghi trên thông tin sản phẩm gồm:
- Quá mẫn với L-Ornithine L-Aspartate.
- Suy thận nặng; creatinine huyết thanh trên 3 mg/100 mL được sử dụng làm giá trị định hướng trong nhãn tham khảo.
- Với cốm chứa chất màu vàng cam S: quá mẫn với chất màu hoặc tá dược.
- Với chế phẩm chứa fructose: người mắc không dung nạp fructose di truyền không nên sử dụng.
Chống chỉ định và tá dược có thể khác giữa các sản phẩm; phải kiểm tra tờ hướng dẫn của đúng chế phẩm được kê.
Dạng cốm uống:
- Ít gặp: buồn nôn, nôn, đau dạ dày, đầy hơi và tiêu chảy.
- Rất hiếm: đau các chi.
- Chất màu vàng cam S có thể gây phản ứng dị ứng.
Dạng truyền:
- Ít gặp: buồn nôn.
- Hiếm gặp: nôn.
- Các triệu chứng tiêu hóa thường thoáng qua và có thể giảm khi hạ liều hoặc tốc độ truyền.
Phản ứng quá mẫn, phản vệ và sốc phản vệ đã được báo cáo với các chế phẩm L-Ornithine L-Aspartate đường tiêm. Biểu hiện có thể gồm sốt, rét run, nổi mẩn, tức ngực, nôn, khó thở, tím tái, tụt huyết áp, mất ý thức hoặc ngừng tuần hoàn.
Các báo cáo cảnh giác dược không chứng minh mọi trường hợp đều do riêng hoạt chất. Tá dược như metabisulfit, chất lượng của lô thuốc và kỹ thuật truyền cũng có thể góp phần. Dù vậy, phản ứng nghi phản vệ phải được xử trí cấp cứu ngay và ngừng chế phẩm nghi ngờ theo chỉ định y tế.
Cần thận trọng với các tình huống sau:
- Chức năng thận giảm hoặc creatinine tăng.
- Suy chức năng gan đáng kể cần điều chỉnh tốc độ truyền.
- Dùng liều truyền cao, cần theo dõi urê máu và urê nước tiểu.
- Tiền sử dị ứng, hen hoặc phản vệ, đặc biệt khi chế phẩm chứa sulfit.
- Không dung nạp fructose di truyền.
- Đái tháo đường vì một số gói cốm chứa fructose.
- Phenylketon niệu nếu sản phẩm chứa aspartame, là nguồn phenylalanine.
- Điều trị kéo dài với cốm chứa đường có thể làm tăng nguy cơ sâu răng.
- Dạng đậm đặc phải được pha truyền, không tiêm động mạch và không tự sử dụng tại nhà.
Các nhãn tham khảo cho biết chưa quan sát thấy biểu hiện ngộ độc đặc hiệu sau quá liều L-Ornithine L-Aspartate. Khi xảy ra quá liều, điều trị chủ yếu là hỗ trợ và xử trí triệu chứng.
Không tự gây nôn. Nếu dùng nhầm liều lớn hoặc xuất hiện nôn kéo dài, rối loạn ý thức, khó thở, phát ban hay tụt huyết áp, cần đến cơ sở cấp cứu và mang theo bao bì thuốc.
Các thông tin sản phẩm Hepa-Merz đã kiểm chứng hướng dẫn bảo quản cốm và dung dịch đậm đặc pha truyền ở nhiệt độ không quá 25°C. Giữ thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em; không sử dụng sau hạn dùng.
Điều kiện bảo quản có thể khác ở vùng khí hậu hoặc chế phẩm khác; luôn ưu tiên hướng dẫn trên bao bì của sản phẩm thực tế.
Đối tượng đặc biệt
Thông tin sản phẩm cho biết chưa có dữ liệu đầy đủ hoặc kinh nghiệm sử dụng ở trẻ em còn hạn chế. Độ an toàn, hiệu quả và liều chuẩn cho từng nhóm tuổi chưa được xác lập trong các nhãn đã kiểm chứng.
Không suy đổi liều người lớn cho trẻ em. Việc sử dụng trong nhi khoa phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định.
Dữ liệu liều riêng cho người cao tuổi.
Trước khi dùng, cần đánh giá chức năng thận, tình trạng mất nước, dinh dưỡng, thuốc dùng đồng thời và khả năng tự uống thuốc. Không sử dụng nếu có suy thận nặng theo chống chỉ định của nhãn.
Chưa có dữ liệu lâm sàng đầy đủ về L-Ornithine L-Aspartate trong thai kỳ; nghiên cứu độc tính sinh sản trên động vật còn hạn chế. Thông tin sản phẩm khuyến cáo tránh sử dụng trong thai kỳ. Trường hợp bác sĩ cho rằng điều trị cần thiết, phải cân nhắc thận trọng lợi ích cho mẹ và nguy cơ tiềm tàng cho thai.
Không tự sử dụng với mục đích “bổ gan” hoặc giảm men gan khi mang thai.
Chưa biết L-Ornithine L-Aspartate có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Nhãn tham khảo khuyến cáo tránh dùng trong thời gian cho con bú; nếu việc điều trị được đánh giá là cần thiết, bác sĩ phải cân nhắc lợi ích–nguy cơ và phương án nuôi dưỡng trẻ.
Không tự ngừng cho con bú hoặc tự ngừng thuốc mà chưa trao đổi với bác sĩ.
L-Ornithine L-Aspartate được sử dụng trong bệnh não gan liên quan suy giảm khả năng giải độc của gan. Tuy nhiên, ở người có chức năng gan suy giảm đáng kể, tốc độ truyền phải được điều chỉnh theo từng người để hạn chế buồn nôn và nôn.
Thuốc không thay thế việc tìm và điều trị nguyên nhân gây mất bù, nhiễm trùng, xuất huyết tiêu hóa, rối loạn điện giải hoặc các yếu tố thúc đẩy bệnh não gan.
Suy thận nặng là chống chỉ định. Nhãn tham khảo sử dụng creatinine huyết thanh trên 3 mg/100 mL, tương đương khoảng 3 mg/dL, như giá trị định hướng.
Không tự đánh giá mức độ suy thận chỉ dựa trên một kết quả creatinine; bác sĩ cần xem xét mức lọc cầu thận, diễn tiến cấp hoặc mạn, thể tích tuần hoàn và bệnh nền.
Thông tin sản phẩm lưu ý bệnh gan và bệnh não gan nền có thể làm suy giảm khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc trong thời gian điều trị.
Người có buồn ngủ, lú lẫn, giảm tập trung, run, chóng mặt hoặc rối loạn định hướng không được lái xe hay vận hành thiết bị nguy hiểm.
Tương tác thuốc của L-Ornithine L-Aspartate
Các thông tin sản phẩm được kiểm chứng cho biết chưa thực hiện đầy đủ nghiên cứu tương tác và chưa ghi nhận tương tác thuốc cụ thể. Điều này không có nghĩa L-Ornithine L-Aspartate chắc chắn không tương tác với bất kỳ thuốc nào.
Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm bổ sung và thuốc đang dùng để điều trị xơ gan, bao gồm thuốc lợi tiểu, thuốc an thần, lactulose, rifaximin hoặc kháng sinh.
Thắc mắc về hoạt chất L-Ornithine L-Aspartate
L-Ornithine L-Aspartate, viết tắt LOLA, là muối của hai amino acid L-ornithine và L-aspartate. Thuốc hỗ trợ chuyển hóa amoniac thông qua tổng hợp urê và glutamine, chủ yếu được sử dụng cho bệnh não gan tiềm ẩn hoặc biểu hiện theo nhãn tham khảo.
Không nên gọi đơn giản là “thuốc bổ gan”. Đây là hoạt chất tác động lên chuyển hóa amoniac và có chỉ định y khoa cụ thể trong bệnh não gan ở một số nhãn thuốc. Thuốc không được chứng minh là phù hợp để người khỏe mạnh tự dùng nhằm “thải độc”, phòng tổn thương gan do rượu hoặc điều trị mọi trường hợp tăng men gan.
Dạng cốm Hepa-Merz được hướng dẫn hòa tan trong nhiều nước và uống cùng bữa ăn hoặc sau bữa ăn. Dung dịch đã pha nên được sử dụng ngay. Cách dùng của sản phẩm khác có thể không giống hoàn toàn, vì vậy cần theo đúng nhãn và đơn thuốc.
Người quá mẫn với hoạt chất hoặc tá dược và người suy thận nặng không nên dùng theo nhãn tham khảo. Một số dạng cốm còn không phù hợp với người không dung nạp fructose di truyền; chế phẩm chứa aspartame cần được lưu ý ở người phenylketon niệu.
Cần cấp cứu ngay nếu xuất hiện khó thở, khò khè, sưng môi hoặc lưỡi, nổi mề đay lan rộng, rét run dữ dội, tức ngực, tím tái, tụt huyết áp, lú lẫn tăng nhanh hoặc mất ý thức. Đây có thể là phản vệ hoặc diễn tiến nặng của bệnh não gan.

