Kẽm sulfat

Kẽm sulfat, tiếng Anh là zinc sulfate, là muối vô cơ cung cấp kẽm — một nguyên tố vi lượng thiết yếu tham gia hoạt động của nhiều enzym, tổng hợp protein và DNA, phân chia tế bào, miễn dịch, tăng trưởng và sửa chữa mô. Hàm lượng trên thuốc có thể được ghi theo khối lượng muối kẽm sulfat hoặc theo lượng kẽm nguyên tố; hai con số này không tương đương và không được tự quy đổi khi dùng thuốc.

Kẽm sulfat đường uống được dùng điều trị thiếu kẽm và là thuốc bổ trợ trong tiêu chảy cấp dạng nước hoặc tiêu chảy kéo dài ở trẻ em. Hướng dẫn WHO năm 2024 đưa ra liều kẽm uống mới là 5 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày trong tối đa 14 ngày cho trẻ dưới 10 tuổi; khuyến nghị này khác với trang WHO năm 2023 còn ghi 10–20 mg mỗi ngày. Vì hướng dẫn quốc gia và nhãn sản phẩm có thể chưa cập nhật đồng thời, cha mẹ không nên tự chọn liều.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Muối cung cấp kẽm nguyên tố, thuộc nhóm thuốc bổ sung khoáng chất.
  • Điều trị thiếu kẽm; điều trị bổ trợ tiêu chảy cấp dạng nước hoặc kéo dài ở trẻ em; cung cấp kẽm trong dinh dưỡng tĩnh mạch.
  • Phải xác định nhãn ghi khối lượng muối kẽm sulfat hay lượng kẽm nguyên tố. Ví dụ, 54,9 mg kẽm sulfat monohydrat tương đương 20 mg kẽm nguyên tố.
  • WHO 2024 đề xuất 5 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày trong tối đa 14 ngày cho trẻ dưới 10 tuổi; đây là khuyến nghị có điều kiện, không thay thế dung dịch bù nước điện giải.
  • Buồn nôn, nôn, đau bụng; dùng liều cao hoặc kéo dài có thể gây thiếu đồng, thiếu máu và tổn thương thần kinh.
  • Tetracycline, quinolone, penicillamine, trientine, sắt, calci và đồng.
  • Không tự dùng liều điều trị dài ngày, không tự tiêm truyền và không dùng kẽm thay cho bù nước khi trẻ tiêu chảy.

Hoạt chất Kẽm sulfat là gì?

Kẽm sulfat là một dạng muối dùng để cung cấp ion kẽm cho cơ thể. Kẽm là vi chất thiết yếu nhưng cơ thể chỉ cần với lượng nhỏ. Hoạt chất được sử dụng trong điều trị thiếu kẽm, bổ trợ điều trị tiêu chảy trẻ em theo hướng dẫn chuyên môn và cung cấp kẽm trong dinh dưỡng tĩnh mạch.

Kẽm sulfat không phải thuốc “tăng đề kháng” dùng thường quy cho mọi người và không được chứng minh là có thể phòng hoặc chữa mọi bệnh nhiễm trùng.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Kẽm sulfat

INN Zinc sulfate

CAS Không áp dụng

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Kẽm sulfat

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Zinc sulfate

Tên khác / tên đồng nghĩa

Zinc sulphate; kẽm sulfate; kẽm sulfat monohydrat; zinc sulfate monohydrate; kẽm sulfat heptahydrat; zinc sulfate heptahydrate.

Tên Latinh / tên dược điển

Zinci sulfas

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

Không áp dụng

UNII

89DS0H96TB

PubChem CID

Không áp dụng

RxNorm CUI

Chưa xác minh

Dược động học của Kẽm sulfat

Kẽm uống có sinh khả dụng thay đổi, được hấp thu ở đường tiêu hóa và phân bố rộng trong cơ thể. Khoảng 85% lượng kẽm toàn thân nằm trong cơ xương và xương; trong máu, kẽm tập trung chủ yếu ở hồng cầu. Kẽm được điều hòa thông qua hấp thu, bài tiết vào lòng ruột và tái hấp thu. Đường thải trừ chính là đường tiêu hóa và phân; một lượng nhỏ được thải qua nước tiểu.

Giai đoạn I: Hấp thu

Kẽm được hấp thu qua đường tiêu hóa. Khi lượng kẽm đưa vào tăng, tổng lượng hấp thu có thể tăng nhưng tỷ lệ phần trăm hấp thu thường giảm.

Phytate và chất xơ trong ngũ cốc, đậu và một số thực phẩm thực vật có thể liên kết với kẽm thành phức khó hấp thu. Mức hấp thu kẽm từ thực phẩm có thể dao động từ khoảng 5% đến trên 50%, tùy thành phần khẩu phần.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống của kẽm sulfat được WHO-PQ ghi nhận khoảng 10–40%. Tỷ lệ hấp thu thay đổi theo liều, tình trạng thiếu kẽm, thành phần bữa ăn và lượng phytate hoặc chất xơ.

Giai đoạn II: Phân bố

Kẽm được phân bố ở toàn bộ cơ thể:

  • Trên 85% tổng lượng kẽm nằm trong cơ xương và xương.
  • Kẽm cũng hiện diện ở gan, thận, da, não và tim.
  • Trong máu, phần lớn kẽm nằm trong hồng cầu.
  • Khoảng 80% kẽm huyết thanh gắn với albumin; phần còn lại gắn với alpha-2-macroglobulin và amino acid.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Kẽm là nguyên tố hóa học nên không trải qua chuyển hóa theo nghĩa thông thường như các dược chất hữu cơ. Kẽm được gắn vào protein, enzym và các cấu trúc tế bào, đồng thời được điều hòa bằng hấp thu, phân bố, bài tiết và tái hấp thu.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Kẽm được thải trừ chủ yếu vào đường tiêu hóa và ra ngoài qua phân. Một lượng nhỏ được thải qua thận trong nước tiểu. Kẽm nội sinh cũng mất qua mồ hôi, tóc và sự bong tế bào da.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hấp thu, phân bố hoặc thải trừ kẽm gồm:

  • Lượng kẽm dùng: tỷ lệ hấp thu giảm khi lượng đưa vào tăng.
  • Phytate và chất xơ: làm giảm hấp thu.
  • Sắt, calci, đồng và một số thuốc: có thể cạnh tranh hoặc tạo phức trong đường tiêu hóa.
  • Tình trạng thiếu kẽm và chế độ ăn.
  • Tiêu chảy, bệnh kém hấp thu hoặc mất dịch qua ruột: có thể làm tăng mất kẽm.
  • Suy thận: có nguy cơ tích lũy kẽm; ở người dùng dinh dưỡng tĩnh mạch còn phải tính đến phơi nhiễm nhôm.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Kẽm sulfat

Kẽm sulfat thuộc nhóm thuốc bổ sung khoáng chất:

  • Cung cấp kẽm để duy trì hoạt động của hàng trăm enzym.
  • Hỗ trợ tổng hợp DNA, RNA và protein.
  • Tham gia phân chia tế bào, tín hiệu tế bào và cấu trúc protein dạng “zinc finger”.
  • Cần thiết cho tăng trưởng, miễn dịch, cảm giác vị giác và quá trình lành mô.
  • Điều chỉnh thiếu hụt kẽm do khẩu phần không đủ, kém hấp thu, mất kẽm hoặc nhu cầu tăng.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sau khi hòa tan, kẽm sulfat giải phóng ion Zn²⁺. Ion kẽm hoạt động như:

  • Đồng yếu tố xúc tác cho nhiều enzym, gồm DNA polymerase, RNA polymerase, alcohol dehydrogenase và alkaline phosphatase.
  • Thành phần cấu trúc của protein và yếu tố phiên mã.
  • Chất điều hòa các đường truyền tín hiệu, tổng hợp protein, phân chia tế bào và đáp ứng miễn dịch.

Trong tiêu chảy, lợi ích có thể liên quan đến điều chỉnh thiếu kẽm, phục hồi đáp ứng miễn dịch và chức năng niêm mạc ruột. Cơ chế chống tiêu chảy đầy đủ chưa được xác định hoàn toàn.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Khi người bệnh thiếu kẽm, bổ sung kẽm giúp khôi phục lượng kẽm cần thiết cho hoạt động enzym, tăng trưởng và sửa chữa mô. Thiếu kẽm nặng có thể liên quan tổn thương da, rụng tóc, tiêu chảy, giảm vị giác hoặc khứu giác, chậm tăng trưởng và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Trong quần thể trẻ có nguy cơ thiếu kẽm, kẽm uống có thể làm giảm thời gian hoặc mức độ nặng của tiêu chảy. Tuy nhiên, kẽm không thay thế dung dịch bù nước và điện giải, đánh giá mất nước hoặc điều trị nguyên nhân.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Kẽm sulfat

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Kẽm sulfat

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Kẽm sulfat

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Tetracycline và fluoroquinolone: kẽm tạo phức trong đường tiêu hóa, làm giảm hấp thu kẽm và kháng sinh. Một số nhãn yêu cầu cách nhau ít nhất 3 giờ; NIH hướng dẫn dùng kháng sinh ít nhất 2 giờ trước hoặc 4–6 giờ sau kẽm.
  • Cephalexin và ceftibuten: có thể giảm hấp thu khi dùng đồng thời; SmPC WHO-PQ khuyến cáo cách ít nhất 3 giờ.
  • Penicillamine: kẽm làm giảm hấp thu và tác dụng của penicillamine; cần dùng cách thời điểm theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Trientine: hai thuốc có thể làm giảm hấp thu lẫn nhau.
  • Sắt và calci đường uống: có thể giảm hấp thu kẽm; kẽm cũng có thể làm giảm hấp thu sắt.
  • Đồng: kẽm ức chế hấp thu đồng.
  • Thuốc lợi tiểu thiazide: có thể làm tăng thải kẽm qua nước tiểu và giảm nồng độ kẽm.

Không tự ngừng kháng sinh hoặc thuốc điều trị bệnh Wilson để dùng kẽm.

Thắc mắc về hoạt chất Kẽm sulfat

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 7 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *