Kẽm sulfat, tiếng Anh là zinc sulfate, là muối vô cơ cung cấp kẽm — một nguyên tố vi lượng thiết yếu tham gia hoạt động của nhiều enzym, tổng hợp protein và DNA, phân chia tế bào, miễn dịch, tăng trưởng và sửa chữa mô. Hàm lượng trên thuốc có thể được ghi theo khối lượng muối kẽm sulfat hoặc theo lượng kẽm nguyên tố; hai con số này không tương đương và không được tự quy đổi khi dùng thuốc.
Kẽm sulfat đường uống được dùng điều trị thiếu kẽm và là thuốc bổ trợ trong tiêu chảy cấp dạng nước hoặc tiêu chảy kéo dài ở trẻ em. Hướng dẫn WHO năm 2024 đưa ra liều kẽm uống mới là 5 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày trong tối đa 14 ngày cho trẻ dưới 10 tuổi; khuyến nghị này khác với trang WHO năm 2023 còn ghi 10–20 mg mỗi ngày. Vì hướng dẫn quốc gia và nhãn sản phẩm có thể chưa cập nhật đồng thời, cha mẹ không nên tự chọn liều.
Nội dung chính
- Muối cung cấp kẽm nguyên tố, thuộc nhóm thuốc bổ sung khoáng chất.
- Điều trị thiếu kẽm; điều trị bổ trợ tiêu chảy cấp dạng nước hoặc kéo dài ở trẻ em; cung cấp kẽm trong dinh dưỡng tĩnh mạch.
- Phải xác định nhãn ghi khối lượng muối kẽm sulfat hay lượng kẽm nguyên tố. Ví dụ, 54,9 mg kẽm sulfat monohydrat tương đương 20 mg kẽm nguyên tố.
- WHO 2024 đề xuất 5 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày trong tối đa 14 ngày cho trẻ dưới 10 tuổi; đây là khuyến nghị có điều kiện, không thay thế dung dịch bù nước điện giải.
- Buồn nôn, nôn, đau bụng; dùng liều cao hoặc kéo dài có thể gây thiếu đồng, thiếu máu và tổn thương thần kinh.
- Tetracycline, quinolone, penicillamine, trientine, sắt, calci và đồng.
- Không tự dùng liều điều trị dài ngày, không tự tiêm truyền và không dùng kẽm thay cho bù nước khi trẻ tiêu chảy.
Hoạt chất Kẽm sulfat là gì?
Kẽm sulfat là một dạng muối dùng để cung cấp ion kẽm cho cơ thể. Kẽm là vi chất thiết yếu nhưng cơ thể chỉ cần với lượng nhỏ. Hoạt chất được sử dụng trong điều trị thiếu kẽm, bổ trợ điều trị tiêu chảy trẻ em theo hướng dẫn chuyên môn và cung cấp kẽm trong dinh dưỡng tĩnh mạch.
Kẽm sulfat không phải thuốc “tăng đề kháng” dùng thường quy cho mọi người và không được chứng minh là có thể phòng hoặc chữa mọi bệnh nhiễm trùng.
Kẽm sulfat
INN Zinc sulfate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Kẽm sulfat |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Zinc sulfate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Zinc sulphate; kẽm sulfate; kẽm sulfat monohydrat; zinc sulfate monohydrate; kẽm sulfat heptahydrat; zinc sulfate heptahydrate. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Zinci sulfas |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | 89DS0H96TB |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
Dược động học của Kẽm sulfat
Kẽm uống có sinh khả dụng thay đổi, được hấp thu ở đường tiêu hóa và phân bố rộng trong cơ thể. Khoảng 85% lượng kẽm toàn thân nằm trong cơ xương và xương; trong máu, kẽm tập trung chủ yếu ở hồng cầu. Kẽm được điều hòa thông qua hấp thu, bài tiết vào lòng ruột và tái hấp thu. Đường thải trừ chính là đường tiêu hóa và phân; một lượng nhỏ được thải qua nước tiểu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Kẽm được hấp thu qua đường tiêu hóa. Khi lượng kẽm đưa vào tăng, tổng lượng hấp thu có thể tăng nhưng tỷ lệ phần trăm hấp thu thường giảm.
Phytate và chất xơ trong ngũ cốc, đậu và một số thực phẩm thực vật có thể liên kết với kẽm thành phức khó hấp thu. Mức hấp thu kẽm từ thực phẩm có thể dao động từ khoảng 5% đến trên 50%, tùy thành phần khẩu phần.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống của kẽm sulfat được WHO-PQ ghi nhận khoảng 10–40%. Tỷ lệ hấp thu thay đổi theo liều, tình trạng thiếu kẽm, thành phần bữa ăn và lượng phytate hoặc chất xơ. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Kẽm được phân bố ở toàn bộ cơ thể:
- Trên 85% tổng lượng kẽm nằm trong cơ xương và xương.
- Kẽm cũng hiện diện ở gan, thận, da, não và tim.
- Trong máu, phần lớn kẽm nằm trong hồng cầu.
- Khoảng 80% kẽm huyết thanh gắn với albumin; phần còn lại gắn với alpha-2-macroglobulin và amino acid.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Kẽm là nguyên tố hóa học nên không trải qua chuyển hóa theo nghĩa thông thường như các dược chất hữu cơ. Kẽm được gắn vào protein, enzym và các cấu trúc tế bào, đồng thời được điều hòa bằng hấp thu, phân bố, bài tiết và tái hấp thu.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Kẽm được thải trừ chủ yếu vào đường tiêu hóa và ra ngoài qua phân. Một lượng nhỏ được thải qua thận trong nước tiểu. Kẽm nội sinh cũng mất qua mồ hôi, tóc và sự bong tế bào da.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hấp thu, phân bố hoặc thải trừ kẽm gồm:
- Lượng kẽm dùng: tỷ lệ hấp thu giảm khi lượng đưa vào tăng.
- Phytate và chất xơ: làm giảm hấp thu.
- Sắt, calci, đồng và một số thuốc: có thể cạnh tranh hoặc tạo phức trong đường tiêu hóa.
- Tình trạng thiếu kẽm và chế độ ăn.
- Tiêu chảy, bệnh kém hấp thu hoặc mất dịch qua ruột: có thể làm tăng mất kẽm.
- Suy thận: có nguy cơ tích lũy kẽm; ở người dùng dinh dưỡng tĩnh mạch còn phải tính đến phơi nhiễm nhôm.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Kẽm sulfat
Kẽm sulfat thuộc nhóm thuốc bổ sung khoáng chất:
- Cung cấp kẽm để duy trì hoạt động của hàng trăm enzym.
- Hỗ trợ tổng hợp DNA, RNA và protein.
- Tham gia phân chia tế bào, tín hiệu tế bào và cấu trúc protein dạng “zinc finger”.
- Cần thiết cho tăng trưởng, miễn dịch, cảm giác vị giác và quá trình lành mô.
- Điều chỉnh thiếu hụt kẽm do khẩu phần không đủ, kém hấp thu, mất kẽm hoặc nhu cầu tăng.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Sau khi hòa tan, kẽm sulfat giải phóng ion Zn²⁺. Ion kẽm hoạt động như:
- Đồng yếu tố xúc tác cho nhiều enzym, gồm DNA polymerase, RNA polymerase, alcohol dehydrogenase và alkaline phosphatase.
- Thành phần cấu trúc của protein và yếu tố phiên mã.
- Chất điều hòa các đường truyền tín hiệu, tổng hợp protein, phân chia tế bào và đáp ứng miễn dịch.
Trong tiêu chảy, lợi ích có thể liên quan đến điều chỉnh thiếu kẽm, phục hồi đáp ứng miễn dịch và chức năng niêm mạc ruột. Cơ chế chống tiêu chảy đầy đủ chưa được xác định hoàn toàn.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Khi người bệnh thiếu kẽm, bổ sung kẽm giúp khôi phục lượng kẽm cần thiết cho hoạt động enzym, tăng trưởng và sửa chữa mô. Thiếu kẽm nặng có thể liên quan tổn thương da, rụng tóc, tiêu chảy, giảm vị giác hoặc khứu giác, chậm tăng trưởng và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Trong quần thể trẻ có nguy cơ thiếu kẽm, kẽm uống có thể làm giảm thời gian hoặc mức độ nặng của tiêu chảy. Tuy nhiên, kẽm không thay thế dung dịch bù nước và điện giải, đánh giá mất nước hoặc điều trị nguyên nhân.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Kẽm sulfat
Các chỉ định hoặc ứng dụng theo nhãn và hướng dẫn đã xác minh gồm:
- Điều trị thiếu kẽm ở người lớn và trẻ em theo nhãn Solvazinc tại Anh.
- Điều trị bổ trợ tiêu chảy cấp dạng nước hoặc tiêu chảy kéo dài ở trẻ dưới 10 tuổi theo hướng dẫn WHO 2024 và SmPC khuyến nghị của WHO-PQ.
- Cung cấp kẽm cho người lớn và trẻ em trong dinh dưỡng tĩnh mạch khi nuôi dưỡng đường uống hoặc đường ruột không thể thực hiện, không đủ hoặc bị chống chỉ định.
Kẽm đã được nghiên cứu trong nhiều tình trạng như cảm lạnh, viêm phổi, lành vết thương, đái tháo đường, loét bàn chân đái tháo đường, nhiễm HIV và một số bệnh mắt. Kết quả không đồng nhất, phụ thuộc tình trạng kẽm nền, dạng bào chế, liều, thời điểm dùng và quần thể nghiên cứu.
Dữ liệu hiện có không đủ để xem kẽm sulfat là thuốc điều trị đặc hiệu cho các tình trạng trên khi người bệnh không thiếu kẽm hoặc không có chỉ định được phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều phải được tính theo kẽm nguyên tố, không chỉ theo khối lượng muối kẽm sulfat. Các mức dưới đây là thông tin từ từng nhãn hoặc hướng dẫn, không phải đơn thuốc cá nhân:
- Tiêu chảy cấp dạng nước hoặc kéo dài ở trẻ dưới 10 tuổi: WHO 2024 và SmPC WHO-PQ tháng 7 năm 2025 đề xuất 5 mg kẽm nguyên tố, uống một lần mỗi ngày trong 10–14 ngày hoặc tối đa 14 ngày. Đây là khuyến nghị có điều kiện với độ chắc chắn bằng chứng thấp.
- Trang WHO ELENA cập nhật năm 2023 vẫn ghi khuyến nghị cũ: 20 mg mỗi ngày trong 10–14 ngày, hoặc 10 mg mỗi ngày với trẻ dưới 6 tháng. Sự khác biệt phản ánh thay đổi hướng dẫn theo thời gian; cần tuân theo hướng dẫn quốc gia hiện hành và đúng nhãn thuốc được kê.
- Điều trị thiếu kẽm bằng Solvazinc 45 mg: người lớn uống một viên, từ một đến ba lần mỗi ngày sau bữa ăn; liều trẻ em được nhãn phân theo cân nặng. Đây là liều riêng của chế phẩm chứa 45 mg kẽm nguyên tố và không được áp dụng cho mọi sản phẩm.
- Dinh dưỡng tĩnh mạch ở người lớn ổn định chuyển hóa: nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị 3 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày; liều trẻ em và trẻ sơ sinh được tính theo cân nặng và tuổi.
Không dùng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị hằng ngày hoặc giới hạn dung nạp tối đa để thay thế liều điều trị. Không tự áp dụng liều tiêu chảy cho mục đích bổ sung kẽm dài ngày.
Cách dùng phụ thuộc sản phẩm và chỉ định:
- Viên phân tán WHO-PQ dùng cho tiêu chảy được hòa trong nước uống và dùng giữa các bữa ăn.
- Viên sủi Solvazinc phải được hòa tan trong nước và dùng sau bữa ăn.
- Sirô hoặc dung dịch uống phải được đo bằng dụng cụ chia liều phù hợp; không dùng thìa ăn gia đình để ước lượng.
- Kẽm có thể gây buồn nôn khi dùng lúc đói, nhưng thức ăn — nhất là thức ăn giàu phytate — có thể giảm hấp thu. Không tự thay đổi thời điểm dùng trái với nhãn.
- Kẽm sulfat tiêm phải được pha trong dung dịch dinh dưỡng tĩnh mạch và không được truyền trực tiếp.
- Trong tiêu chảy, tiếp tục cho trẻ bú hoặc ăn phù hợp và sử dụng dung dịch bù nước điện giải theo đánh giá y tế. Kẽm không thay thế bù nước.
Tùy chỉ định và thời gian điều trị, bác sĩ có thể theo dõi:
- Triệu chứng thiếu kẽm và đáp ứng lâm sàng.
- Tình trạng mất nước, số lần đi ngoài, nôn và khả năng ăn uống ở trẻ tiêu chảy.
- Nồng độ kẽm huyết thanh hoặc huyết tương; kết quả phải được diễn giải thận trọng vì bị ảnh hưởng bởi tuổi, giới, thời điểm lấy máu, nhiễm trùng và tình trạng viêm.
- Công thức máu, đồng huyết thanh và ceruloplasmin khi dùng kẽm liều cao hoặc kéo dài.
- Chức năng thận.
- Khi dùng dinh dưỡng tĩnh mạch: dịch, điện giải, glucose, độ thẩm thấu, chức năng gan thận, công thức máu và đông máu.
Mẫu máu bị tan huyết có thể làm kết quả kẽm tăng giả do kẽm được giải phóng từ hồng cầu.
Cảnh báo và lưu ý về Kẽm sulfat
Các chống chỉ định đã được ghi nhận gồm:
- Quá mẫn với kẽm sulfat hoặc tá dược của sản phẩm.
- Thiếu đồng đối với các chế phẩm uống WHO-PQ và Solvazinc, vì bổ sung kẽm có thể làm giảm thêm hấp thu đồng.
- Quá mẫn với kẽm đối với dạng tiêm.
Một số chế phẩm có thể không phù hợp với người phenylketon niệu do chứa aspartame, hoặc người không dung nạp fructose di truyền do chứa sorbitol; đây là cảnh báo phụ thuộc tá dược, không phải đặc tính của mọi thuốc kẽm sulfat.
Các tác dụng không mong muốn của kẽm sulfat đường uống gồm:
- Buồn nôn, nôn hoặc trớ.
- Đau bụng, khó tiêu, kích ứng dạ dày hoặc viêm dạ dày.
- Tiêu chảy.
- Đau đầu.
- Cáu gắt, mệt hoặc lừ đừ.
Trong thử nghiệm ở trẻ tiêu chảy, nôn là phản ứng thường gặp và nguy cơ tăng theo liều.
Dùng liều cao hoặc kéo dài có thể làm giảm hấp thu đồng, gây thiếu đồng, thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính hoặc giảm nhiều dòng tế bào máu.
Các biến cố nghiêm trọng cần được đánh giá y tế gồm:
- Thiếu đồng gây thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, giảm toàn thể huyết cầu hoặc bệnh lý tủy–thần kinh.
- Rối loạn dáng đi, mất điều hòa, tê bì hoặc giảm cảm giác liên quan thiếu đồng kéo dài.
- Quá liều cấp gây ăn mòn niêm mạc miệng và dạ dày, loét hoặc thủng dạ dày.
- Hoại tử ống thận cấp hoặc viêm thận kẽ sau quá liều.
- Phản ứng quá mẫn với kẽm.
- Với dung dịch dinh dưỡng tĩnh mạch: thuyên tắc do kết tủa trong mạch phổi, tổn thương tĩnh mạch, huyết khối và độc tính nhôm; các nguy cơ này liên quan toàn bộ quy trình pha và truyền dung dịch, không nên quy cho riêng ion kẽm.
Cần thận trọng trong các trường hợp:
- Dùng kẽm liều cao hoặc kéo dài vì nguy cơ thiếu đồng.
- Suy thận vì kẽm có thể tích lũy.
- Đang dùng nhiều sản phẩm chứa kẽm, gồm vitamin tổng hợp, thực phẩm bổ sung và thuốc cảm.
- Đang dùng sắt, calci, đồng, kháng sinh hoặc thuốc tạo phức kim loại.
- Sản phẩm chứa aspartame ở người phenylketon niệu.
- Sản phẩm chứa sorbitol ở người không dung nạp fructose di truyền.
- Viên sủi chứa natri ở người phải hạn chế natri.
- Trẻ tiêu chảy có dấu hiệu mất nước, nôn liên tục, máu trong phân, sốt cao, bỏ bú hoặc lừ đừ — cần khám ngay thay vì chỉ bổ sung kẽm.
NIH đặt giới hạn dung nạp tối đa cho người khỏe mạnh từ mọi nguồn là 40 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày ở người trưởng thành. Giới hạn này không áp dụng trực tiếp cho điều trị có giám sát, nhưng không nên dùng để biện minh cho việc tự bổ sung liều cao.
Quá liều đường uống có thể gây nôn, đau bụng, viêm và ăn mòn đường tiêu hóa, loét hoặc thủng dạ dày. Quá liều cũng đã được liên hệ với tổn thương thận cấp; dùng liều cao kéo dài có thể gây thiếu đồng.
Quá liều đường tĩnh mạch có thể gây tăng amylase máu, nôn, tiêu chảy, thiếu máu, giảm tiểu cầu và tử vong trong các sai sót liều rất lớn. Không có thuốc giải độc đặc hiệu được xác lập cho độc tính kẽm cấp; xử trí chủ yếu là hỗ trợ theo triệu chứng.
Không tự gây nôn hoặc tự rửa dạ dày vì kẽm sulfat liều cao có tính ăn mòn. Cần liên hệ cấp cứu hoặc trung tâm chống độc và mang theo bao bì sản phẩm. Than hoạt, chất bảo vệ niêm mạc hoặc thuốc tạo phức chỉ được dùng khi nhân viên y tế đánh giá phù hợp.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Viên sủi Solvazinc: dưới 25°C, tránh ẩm.
- Viên phân tán WHO-PQ: không quá 30°C, tránh ẩm.
- Kẽm sulfat tiêm: 20–25°C; nhãn Hoa Kỳ cho phép dao động 15–30°C.
- Giữ thuốc trong bao bì gốc, đóng nắp kín và để ngoài tầm với của trẻ em.
Ưu tiên điều kiện ghi trên nhãn của đúng sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Các ứng dụng ở trẻ em cần được phân biệt:
- Tiêu chảy: WHO 2024 khuyến nghị bổ trợ kẽm uống ở trẻ dưới 10 tuổi bị tiêu chảy cấp dạng nước hoặc kéo dài; liều mới được đề xuất là 5 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày trong tối đa 14 ngày. Đây là khuyến nghị có điều kiện.
- Trang WHO năm 2023 vẫn hiển thị liều cũ 10 mg mỗi ngày ở trẻ dưới 6 tháng và 20 mg mỗi ngày ở trẻ lớn hơn trong 10–14 ngày.
- Thiếu kẽm: liều phụ thuộc mức thiếu hụt, cân nặng, chế phẩm và nguyên nhân.
- Dinh dưỡng tĩnh mạch: kẽm sulfat tiêm được phê duyệt cho trẻ em, kể cả trẻ sơ sinh; liều tính theo tuổi và cân nặng. Trẻ sinh non có nguy cơ độc tính nhôm cao hơn do chức năng thận chưa trưởng thành.
Cha mẹ không tự chọn giữa liều WHO cũ và mới. Cần theo hướng dẫn quốc gia, bác sĩ và hàm lượng kẽm nguyên tố của sản phẩm.
Kinh nghiệm với kẽm sulfat tĩnh mạch chưa ghi nhận nhu cầu kẽm khác rõ rệt giữa người cao tuổi và người trẻ. Tuy nhiên, liều phải được cá thể hóa theo tình trạng dinh dưỡng, lượng kẽm từ đường ăn hoặc đường ruột, chức năng thận và thuốc dùng đồng thời.
Người cao tuổi tự dùng kẽm kéo dài có nguy cơ bỏ sót thiếu đồng, thiếu máu hoặc nguyên nhân bệnh lý khác của chán ăn, giảm vị giác và sụt cân.
Kẽm là vi chất thiết yếu và nhu cầu dinh dưỡng tăng trong thai kỳ. NIH ghi nhận nhu cầu khuyến nghị ở phụ nữ trưởng thành mang thai là 11 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày từ mọi nguồn. Tuy nhiên, bổ sung kẽm thường quy chưa được chứng minh rõ là làm giảm nguy cơ trẻ nhẹ cân, thai chết lưu hoặc tử vong sơ sinh.
SmPC Solvazinc cho biết độ an toàn của sản phẩm trong thai kỳ chưa được xác lập và kẽm qua nhau thai. Nhãn kẽm sulfat tiêm nhận định liều được phê duyệt trong dinh dưỡng tĩnh mạch không được dự kiến gây dị tật lớn hoặc kết cục thai kỳ bất lợi khi có nhu cầu dinh dưỡng thực sự.
Phụ nữ mang thai không tự dùng liều điều trị cao hoặc phối hợp nhiều sản phẩm chứa kẽm; bác sĩ cần đánh giá khẩu phần, vitamin thai kỳ đang dùng và nguy cơ thiếu đồng.
Kẽm hiện diện tự nhiên trong sữa mẹ. Nhu cầu dinh dưỡng ở phụ nữ trưởng thành cho con bú được NIH ghi nhận là 12 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày từ mọi nguồn. Bằng chứng về việc bổ sung kẽm cho mẹ làm tăng hàm lượng kẽm trong sữa chưa nhất quán.
Nhãn kẽm sulfat tiêm cho biết liều khuyến nghị trong dinh dưỡng tĩnh mạch không được dự kiến gây hại cho trẻ bú mẹ. SmPC đường uống xác nhận kẽm có mặt trong sữa nhưng dữ liệu an toàn của chế phẩm còn hạn chế.
Không tự bổ sung liều cao khi đang cho con bú vì dùng kéo dài có thể gây thiếu đồng ở mẹ.
Phác đồ điều chỉnh liều kẽm sulfat riêng cho người suy gan.
Người mắc bệnh gan có thể đồng thời bị suy dinh dưỡng, kém hấp thu hoặc thay đổi nồng độ kẽm huyết thanh. Quyết định bổ sung phải dựa trên đánh giá lâm sàng, khẩu phần, bệnh nền và xét nghiệm phù hợp; không dùng kẽm sulfat để thay thế điều trị nguyên nhân bệnh gan.
Suy thận có thể làm kẽm tích lũy, vì vậy cần thận trọng với kẽm sulfat đường uống.
Ở người dùng kẽm sulfat trong dinh dưỡng tĩnh mạch, suy thận làm tăng nguy cơ tích lũy nhôm có trong chế phẩm tiêm và các thành phần khác của dung dịch. Cần theo dõi chức năng thận, tổng lượng nhôm từ toàn bộ hỗn hợp và nồng độ kẽm khi điều trị kéo dài.
Liều điều chỉnh định lượng theo từng mức lọc cầu thận.
Kẽm sulfat đường uống được xem là không ảnh hưởng hoặc ít có khả năng ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy móc. Tuy nhiên, không nên thực hiện công việc nguy hiểm nếu xuất hiện đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt hoặc lừ đừ.
Tương tác thuốc của Kẽm sulfat
Các tương tác quan trọng gồm:
- Tetracycline và fluoroquinolone: kẽm tạo phức trong đường tiêu hóa, làm giảm hấp thu kẽm và kháng sinh. Một số nhãn yêu cầu cách nhau ít nhất 3 giờ; NIH hướng dẫn dùng kháng sinh ít nhất 2 giờ trước hoặc 4–6 giờ sau kẽm.
- Cephalexin và ceftibuten: có thể giảm hấp thu khi dùng đồng thời; SmPC WHO-PQ khuyến cáo cách ít nhất 3 giờ.
- Penicillamine: kẽm làm giảm hấp thu và tác dụng của penicillamine; cần dùng cách thời điểm theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Trientine: hai thuốc có thể làm giảm hấp thu lẫn nhau.
- Sắt và calci đường uống: có thể giảm hấp thu kẽm; kẽm cũng có thể làm giảm hấp thu sắt.
- Đồng: kẽm ức chế hấp thu đồng.
- Thuốc lợi tiểu thiazide: có thể làm tăng thải kẽm qua nước tiểu và giảm nồng độ kẽm.
Không tự ngừng kháng sinh hoặc thuốc điều trị bệnh Wilson để dùng kẽm.
Thắc mắc về hoạt chất Kẽm sulfat
Không. Kẽm sulfat là muối chứa kẽm, còn kẽm nguyên tố là lượng kẽm thực tế cung cấp cho cơ thể. Ví dụ, 54,9 mg kẽm sulfat monohydrat tương đương 20 mg kẽm nguyên tố. Khi so sánh sản phẩm hoặc tính liều, phải dùng lượng kẽm nguyên tố.
WHO 2024 đề xuất 5 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày trong tối đa 14 ngày cho trẻ dưới 10 tuổi bị tiêu chảy cấp dạng nước hoặc kéo dài. Trang WHO năm 2023 vẫn hiển thị liều cũ 10 mg mỗi ngày ở trẻ dưới 6 tháng và 20 mg mỗi ngày ở trẻ lớn hơn. Do hướng dẫn có thay đổi, cha mẹ phải dùng theo hướng dẫn quốc gia và đơn của nhân viên y tế, không tự chọn liều.
Cách dùng phụ thuộc sản phẩm. Viên phân tán WHO-PQ dùng cho tiêu chảy được hướng dẫn dùng giữa các bữa ăn, còn viên sủi Solvazinc dùng điều trị thiếu kẽm được hướng dẫn uống sau bữa ăn. Cần làm theo nhãn của đúng sản phẩm; dùng lúc đói có thể tăng buồn nôn, trong khi bữa ăn giàu phytate có thể giảm hấp thu.
Không nên uống cùng thời điểm với tetracycline hoặc fluoroquinolone vì kẽm có thể làm giảm hấp thu kháng sinh. Khoảng cách dùng phụ thuộc thuốc; một số hướng dẫn yêu cầu cách ít nhất 3 giờ, còn NIH khuyên uống kháng sinh ít nhất 2 giờ trước hoặc 4–6 giờ sau kẽm. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thuốc cụ thể.
Không nên tự dùng lâu dài. Kẽm liều cao trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng có thể làm giảm hấp thu đồng, gây thiếu máu, giảm bạch cầu và tổn thương thần kinh. Người cần điều trị kéo dài phải được theo dõi kẽm, đồng, ceruloplasmin và công thức máu khi phù hợp.

