Iodixanol

Iodixanol là thuốc cản quang tia X chứa iod, không ion, tan trong nước và có độ thẩm thấu khoảng 290 mOsm/kg, gần tương đương huyết tương. Thuốc được tiêm vào động mạch hoặc tĩnh mạch để làm rõ mạch máu, tim, thận và các cấu trúc khác trong chụp CT, chụp mạch hoặc chụp đường niệu. VISIPAQUE có hai nồng độ 270 và 320 mg iod/mL; liều phải được lựa chọn theo kỹ thuật chụp, cân nặng, chức năng thận, thiết bị và chất lượng hình ảnh cần đạt. Iodixanol có thể gây phản vệ, tổn thương thận cấp, rối loạn huyết động, thoát mạch, biến cố huyết khối và rối loạn tuyến giáp. Thuốc chống chỉ định dùng trong khoang dưới nhện theo nhãn VISIPAQUE; việc tiêm nhầm nội tủy có thể gây co giật, xuất huyết não, hôn mê, liệt hoặc tử vong. Iodixanol chỉ được sử dụng tại cơ sở có nhân viên được đào tạo và phương tiện hồi sức.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Thuốc cản quang tia X chứa iod, không ion, dạng dimer và đẳng thẩm thấu.
  • V08AB09 – thuốc cản quang tia X tan trong nước, hướng thận, thẩm thấu thấp.
  • 270 mg iod/mL và 320 mg iod/mL, tương ứng 550 mg và 652 mg iodixanol/mL.
  • Tiêm nội mạch: động mạch hoặc tĩnh mạch.
  • Không dùng nội tủy hoặc dưới nhện theo nhãn VISIPAQUE.
  • Phản vệ, tổn thương thận cấp, loạn nhịp, hạ huyết áp, huyết khối, thoát mạch và phản ứng da nặng.
  • Có nguy cơ suy giáp hoặc ức chế tuyến giáp thoáng qua; theo dõi phải cá thể hóa theo yếu tố nguy cơ.
  • Cách tạm ngừng khác nhau giữa nhãn VISIPAQUE và hướng dẫn ESUR; cần áp dụng quy trình của cơ sở điều trị.
  • Visipaque 320 mg iod/mL đã được gia hạn giấy đăng ký lưu hành trong Quyết định 853/QĐ-QLD năm 2022.
  • Không tự tiêm, không sử dụng ngoài cơ sở chẩn đoán hình ảnh và phải khai báo tiền sử phản ứng với thuốc cản quang.

Hoạt chất Iodixanol là gì?

Iodixanol là thuốc cản quang chứa iod được tiêm vào lòng mạch để làm tăng khả năng hấp thụ tia X của máu và các mô có thuốc đi qua. Nhờ đó, mạch máu, tim, thận và một số tổn thương hiện rõ hơn trên hình ảnh CT hoặc X-quang.

Iodixanol không phát ra bức xạ và không phải là chất phóng xạ. Thuốc chỉ làm thay đổi mức độ tia X đi xuyên qua vùng được khảo sát.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Iodixanol

CAS 92339-11-2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Iodixanol

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Iodixanol

Tên khác / tên đồng nghĩa

Iodixanol injection; iodixanol injectable solution. VISIPAQUE là tên thương mại được ghi nhận trong nhãn thuốc chính thức tại Hoa Kỳ và trong quyết định đăng ký tại Việt Nam.

Tên Latinh / tên dược điển

Iodixanolum

Tên USAN

iodixanol

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

92339-11-2

UNII

HW8W27HTXX

PubChem CID

3724

RxNorm CUI

27729

Dược động học của Iodixanol

Sau khi tiêm nội mạch, iodixanol phân bố chủ yếu trong khoang ngoại bào và không gắn đáng kể với protein huyết tương. Thể tích phân bố ở người lớn khoảng 0,26 L/kg.

Iodixanol không bị chuyển hóa. Ở người trưởng thành có chức năng thận bình thường, thời gian bán thải khoảng 2,1 giờ và độ thanh thải thận khoảng 110 mL/phút. Khoảng 97% liều được thải nguyên vẹn qua nước tiểu trong 24 giờ; dưới 2% được thải qua phân trong vòng năm ngày.

Giai đoạn I: Hấp thu

Không có pha hấp thu qua đường tiêu hóa hoặc qua da khi iodixanol được sử dụng đúng đường nội mạch.

Sau tiêm, nồng độ iod trong huyết tương đạt đỉnh ngay lập tức nếu thuốc được tiêm nhanh. Thời điểm tăng tương phản tối đa phụ thuộc cơ quan, tốc độ tiêm, tuần hoàn và thời điểm thu nhận hình ảnh.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Iodixanol được đưa trực tiếp vào tuần hoàn bằng đường động mạch hoặc tĩnh mạch nên lượng thuốc được cung cấp vào hệ tuần hoàn nội mạch về nguyên tắc là 100%.

Khái niệm sinh khả dụng đường uống không áp dụng cho VISIPAQUE vì nhãn được trích dẫn chỉ cho phép sử dụng nội mạch.

Giai đoạn II: Phân bố

Iodixanol phân bố trong khoang ngoại bào với thể tích phân bố khoảng 0,26 L/kg ở người lớn. Nghiên cứu trong huyết tương người cho thấy thuốc không gắn với protein.

Ở não bình thường có hàng rào máu–não nguyên vẹn, iodixanol không khuếch tán đáng kể vào khoảng ngoại mạch. Khi hàng rào máu–não bị phá vỡ, thuốc có thể tích tụ trong mô kẽ tại vùng tổn thương.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Iodixanol không trải qua chuyển hóa được phát hiện trong cơ thể.

Thuốc được thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua lọc cầu thận.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Ở người lớn, khoảng 97% liều iodixanol được thải nguyên vẹn qua nước tiểu trong 24 giờ. Dưới 2% liều được thải qua phân trong vòng năm ngày.

Thải trừ chậm đáng kể khi chức năng thận suy giảm.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Ở người lớn có chức năng thận bình thường, thời gian bán thải trung bình khoảng 2,1 ± 0,1 giờ.

Ở người suy thận nặng với độ thanh thải creatinin trung bình khoảng 13,6 mL/phút, thời gian bán thải được ghi nhận kéo dài đến khoảng 23 giờ.

Ở trẻ em có chức năng thận phù hợp với tuổi:

  • Trẻ sơ sinh đến dưới 2 tháng: khoảng 4,1 giờ.
  • Từ 2 đến dưới 6 tháng: khoảng 2,8 giờ.
  • Từ 6 đến dưới 12 tháng: khoảng 2,4 giờ.
  • Từ 1 đến 12 tuổi: khoảng 2,3 giờ.
CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải thận trung bình ở người trưởng thành trẻ khỏe mạnh khoảng 110 ± 14 mL/phút, tương đương mức lọc cầu thận khoảng 108 mL/phút.

Ở người suy thận nặng, tổng độ thanh thải giảm đáng kể. Iodixanol có thể được loại bỏ một phần bằng thẩm tách máu, nhưng không nên chỉ định thêm một phiên lọc máu chỉ nhằm loại thuốc nếu không có lý do lâm sàng khác.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm thay đổi phân bố hoặc thải trừ iodixanol gồm:

  • Chức năng thận và mức lọc cầu thận.
  • Tuổi, đặc biệt trẻ sơ sinh và người cao tuổi.
  • Mất nước.
  • Suy tim và giảm tưới máu thận.
  • Đái tháo đường.
  • Liều lớn hoặc dùng thuốc cản quang lặp lại.
  • Thuốc độc với thận hoặc thuốc lợi tiểu sử dụng đồng thời.
  • Tốc độ và đường tiêm.
  • Tình trạng hàng rào máu–não.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Iodixanol

Iodixanol là thuốc cản quang không ion dạng dimer. Dung dịch VISIPAQUE có độ thẩm thấu khoảng 290 mOsm/kg, gần tương đương huyết tương và được gọi là thuốc cản quang đẳng thẩm thấu.

Phân loại đẳng thẩm thấu không đồng nghĩa thuốc không thể gây phản vệ, tổn thương thận, rối loạn huyết động hoặc các biến cố nghiêm trọng khác.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Các nguyên tử iod trong phân tử iodixanol hấp thụ tia X. Khi thuốc hiện diện trong mạch máu hoặc khoang ngoại bào, lượng tia X truyền qua vùng đó giảm, tạo sự khác biệt về độ đậm trên hình ảnh.

Mức tăng tương phản phụ thuộc tổng lượng iod được đưa vào, nồng độ iod, tốc độ tiêm, lưu lượng máu, khả năng phân bố vào mô và thời điểm chụp.

Iodixanol không có tác dụng điều trị trực tiếp đối với bệnh lý được phát hiện trên hình ảnh.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Sau tiêm nhanh, nồng độ iod trong huyết tương đạt đỉnh ngay lập tức. Tăng tương phản khi chụp mạch thường rõ nhất trong khoảng 15–120 giây sau tiêm.

Ở người có chức năng thận bình thường:

  • Nhu mô thận có thể hiện rõ sau khoảng 30–60 giây.
  • Đài và bể thận bắt đầu hiện sau khoảng 1–3 phút.
  • Tương phản đường niệu thường tối ưu trong khoảng 5–15 phút.

Hiệu quả hình ảnh phụ thuộc kỹ thuật chụp và không thể được đánh giá chỉ dựa vào thể tích thuốc.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Iodixanol

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Iodixanol

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Iodixanol

Các tương tác và vấn đề phối hợp quan trọng gồm:

  • Metformin: nguy cơ nhiễm toan lactic tăng nếu thuốc cản quang gây suy giảm chức năng thận.
  • Iod phóng xạ I-131 hoặc I-123: iodixanol có thể làm giảm hấp thu iod phóng xạ của tuyến giáp trong khoảng 6–8 tuần.
  • Thuốc chẹn beta: có thể làm phản ứng quá mẫn nặng hơn và giảm đáp ứng với adrenalin.
  • Thuốc độc với thận hoặc thuốc lợi tiểu: làm tăng nguy cơ tổn thương thận khi có thêm các yếu tố nguy cơ.
  • Thuốc cản quang đường uống dùng để chụp túi mật: đã có báo cáo độc tính thận ở người bệnh gan khi sử dụng gần thuốc cản quang nội mạch.
  • Không pha iodixanol chung với thuốc khác trong cùng bơm tiêm hoặc đường truyền.

Khuyến cáo về metformin có khác biệt:

  • Nhãn VISIPAQUE: tạm ngừng metformin khi tiêm hoặc trước khi tiêm nếu eGFR 30–60 mL/phút/1,73 m², có suy gan, nghiện rượu, suy tim hoặc sẽ tiêm thuốc cản quang vào động mạch. Đánh giá lại eGFR sau 48 giờ và chỉ dùng lại khi chức năng thận ổn định.
  • ESUR: người có eGFR trên 30, không có tổn thương thận cấp và được tiêm tĩnh mạch hoặc động mạch với phơi nhiễm thận lần hai có thể tiếp tục metformin. Tạm ngừng trong tổn thương thận cấp, eGFR dưới 30 hoặc khi tiêm động mạch với phơi nhiễm thận lần đầu; đánh giá lại sau 48 giờ.

Cơ sở thực hiện phải áp dụng quy trình chuyên môn và nhãn thuốc hiện hành; người bệnh không tự quyết định ngừng hoặc dùng lại metformin.

Thắc mắc về hoạt chất Iodixanol

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *