Hiện tượng Raynaud là các cơn co thắt tạm thời của mạch máu nhỏ ở ngón tay hoặc ngón chân, thường khởi phát khi gặp lạnh hoặc căng thẳng. Ngón có thể chuyển trắng, xanh tím rồi đỏ, kèm lạnh, tê, đau hoặc châm chích; không phải ai cũng trải qua đủ ba màu. Raynaud nguyên phát thường đối xứng và hiếm gây tổn thương mô. Raynaud thứ phát có thể liên quan bệnh tự miễn, bệnh mạch, thuốc hoặc phơi nhiễm nghề nghiệp và có nguy cơ loét đầu ngón. Cơn một bên, đau liên tục, mất mạch, loét hoặc hoại tử cần được đánh giá sớm để loại trừ thiếu máu chi.
Hiện tượng Raynaud là bệnh gì?
Hội chứng Raynaud là phản ứng co mạch quá mức và có thể đảo ngược của các động mạch nhỏ, thường ở ngón tay và ngón chân. Cơn được kích hoạt bởi lạnh, thay đổi nhiệt độ hoặc cảm xúc, làm dòng máu giảm tạm thời. Raynaud không đồng nghĩa với tay chân lạnh thông thường vì thường có ranh giới đổi màu rõ và triệu chứng theo cơn.

Raynaud nguyên phát không tìm thấy bệnh nền và thường không phá hủy mô. Raynaud thứ phát là biểu hiện của bệnh khác, điển hình như xơ cứng bì hệ thống, lupus, bệnh mạch tắc nghẽn, hội chứng rung tay–cánh tay hoặc tác dụng thuốc. Việc phân biệt hai thể quan trọng hơn chỉ đếm số lần đổi màu.
| Tên bệnh | Hiện tượng Raynaud |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Raynaud Phenomenon |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Hội chứng Raynaud; Raynaud's phenomenon; Raynaud's syndrome; bệnh Raynaud (chỉ thể nguyên phát) |
| Mã ICD-10 | I73.0; cần ghi rõ nguyên phát, thứ phát và có tổn thương mô hoặc hoại tử hay không |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tim mạch; bệnh tĩnh mạch và vi tuần hoàn; rối loạn co mạch ngoại biên |
| Cơ quan ảnh hưởng | Các động mạch và tiểu động mạch nhỏ ở ngón tay, ngón chân; đôi khi tai, mũi, môi hoặc núm vú. Da và mô đầu ngón có thể bị tổn thương trong thể thứ phát nặng. |
| Tính chất bệnh | Rối loạn co thắt mạch từng cơn, không lây. Có thể nguyên phát, thường lành tính, hoặc thứ phát do bệnh tự miễn, thuốc, nghề nghiệp và tổn thương mạch. |
| Mức độ phổ biến | Khá thường gặp, đặc biệt ở phụ nữ trẻ và người sống trong môi trường lạnh. Phần lớn là thể nguyên phát; thể thứ phát ít gặp hơn nhưng có nguy cơ loét và thiếu máu đầu ngón. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hiện tượng Raynaud
Khi gặp lạnh hoặc stress, hệ thần kinh giao cảm làm mạch ngoại biên co lại để giữ nhiệt. Ở Raynaud, phản ứng này quá mạnh hoặc kéo dài, làm giảm tưới máu đầu ngón. Giai đoạn trắng phản ánh thiếu máu, xanh tím do máu ít oxy ứ lại và đỏ khi mạch giãn trở lại.
Ở thể nguyên phát, cấu trúc mạch thường còn bảo tồn. Ở thể thứ phát, tổn thương nội mô, hẹp mạch, vi huyết khối và xơ hóa làm dự trữ tuần hoàn kém, nên cơn dễ đau, kéo dài và gây loét hoặc hoại tử.
Raynaud được chia thành nguyên phát và thứ phát. Thể nguyên phát thường khởi phát ở tuổi trẻ, hai bên tương đối đối xứng, mạch ngoại biên bình thường và không có tổn thương mô hoặc dấu bệnh hệ thống.
Thể thứ phát liên quan bệnh mô liên kết, bệnh động mạch, thuốc, nghề nghiệp hoặc rối loạn huyết học. Mức độ còn được mô tả theo tần suất cơn, ảnh hưởng chức năng, đau, loét và thiếu máu đầu ngón. Phân loại giúp quyết định xét nghiệm, theo dõi và điều trị.
Raynaud xuất hiện ở nhiều quần thể và thường gặp hơn ở phụ nữ, người trẻ và vùng khí hậu lạnh. Tỷ lệ thay đổi theo cách định nghĩa, nhiệt độ môi trường và phương pháp khảo sát.
Thể nguyên phát chiếm đa số. Raynaud thứ phát ít gặp hơn nhưng phổ biến ở xơ cứng bì hệ thống và một số bệnh mô liên kết. Dữ liệu đại diện toàn quốc tại Việt Nam còn hạn chế; môi trường điều hòa lạnh có thể là yếu tố kích phát thường ngày.
Bệnh không có đường lây. Cơn bắt đầu khi tín hiệu thần kinh và các chất điều hòa mạch làm tiểu động mạch co đột ngột, giảm máu đến đầu ngón. Khi yếu tố kích phát hết, mạch giãn và máu trở lại.
Trong thể thứ phát, tổn thương cấu trúc mạch làm dòng máu nền đã giảm, nên một cơn co thắt nhỏ cũng có thể gây thiếu máu rõ. Đây là quá trình sinh lý mạch máu, không phải nhiễm trùng.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hiện tượng Raynaud
Raynaud nguyên phát không xác định được bệnh nền rõ. Raynaud thứ phát có thể do xơ cứng bì hệ thống, lupus, viêm da cơ, hội chứng Sjögren, bệnh động mạch, chèn ép thần kinh mạch, cryoglobulin hoặc rối loạn tăng độ nhớt máu.
Thuốc và chất gây co mạch như nicotine, một số thuốc trị đau nửa đầu, thuốc kích thích, thuốc cảm và một số thuốc ung thư có thể làm cơn nặng hơn. Rung nghề nghiệp, tổn thương lạnh và chấn thương lặp lại cũng là nguyên nhân.
Yếu tố nguy cơ cho Raynaud nguyên phát gồm giới nữ, tuổi trẻ, tiền sử gia đình và sống hoặc làm việc trong môi trường lạnh. Căng thẳng cảm xúc và thay đổi nhiệt độ nhanh là tác nhân kích phát.
Nguy cơ thể thứ phát tăng khi có bệnh tự miễn, hút thuốc hoặc dùng nicotine, sử dụng thuốc co mạch, tiếp xúc rung kéo dài, tổn thương lạnh và bệnh động mạch. Nhiều yếu tố có thể đồng thời làm cơn nặng hơn.
Phụ nữ trẻ có cơn đối xứng, không loét thường thuộc nhóm nguyên phát. Người khởi phát muộn, nam giới, cơn một bên, đau dữ dội hoặc có dấu hiệu bệnh hệ thống cần đánh giá thể thứ phát.
Người mắc xơ cứng bì, lupus, bệnh nghề nghiệp do rung, bệnh động mạch ngoại biên và người dùng thuốc co mạch là nhóm cần theo dõi sát. Trẻ nhỏ có Raynaud cũng cần đánh giá chuyên khoa.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hiện tượng Raynaud
Cơn thường kéo dài từ vài phút đến lâu hơn và xuất hiện khi lạnh, cầm đồ đông lạnh, vào phòng điều hòa hoặc căng thẳng. Các ngón đổi màu có ranh giới khá rõ, kèm lạnh, tê, châm chích hoặc đau.
Không phải cơn nào cũng có đủ ba pha màu. Ngón cái thường ít bị hơn trong thể nguyên phát. Raynaud thứ phát có thể không đối xứng, kéo dài, đau liên tục giữa các cơn và kèm loét, sẹo rỗ hoặc da dày.
- Ngón trắng: tưới máu giảm làm một hoặc nhiều đoạn ngón nhợt rõ.
- Ngón xanh tím: máu ít oxy ứ lại trong thời gian co mạch.
- Đỏ khi tái tưới máu: ngón nóng, rát hoặc nhói khi dòng máu trở lại.
- Tê và châm chích: xuất hiện trong cơn hoặc khi ngón ấm trở lại.
- Đau do lạnh: thường cải thiện khi làm ấm từ từ và tránh tác nhân.
- Loét đầu ngón: gợi ý Raynaud thứ phát và thiếu máu mô kéo dài.
- Sẹo rỗ đầu ngón: có thể gặp trong xơ cứng bì hệ thống.
- Hoại tử: hiếm nhưng nghiêm trọng, biểu hiện vùng đen và mất mô.
- Triệu chứng ở tai, mũi hoặc núm vú: có thể xảy ra ngoài ngón tay chân.
- Cơn chỉ một bên: cần tìm tắc nghẽn hoặc tổn thương mạch khu trú.
Nên đặt lịch khám: khi cơn tái diễn, ảnh hưởng công việc hoặc giấc ngủ, hoặc bắt đầu sau tuổi trưởng thành. Cần khám sớm: khi cơn một bên, đau nhiều, kéo dài, có da dày, đau khớp, phát ban, yếu cơ hoặc triệu chứng toàn thân.
Cần tái khám sớm: khi thuốc không hiệu quả, gây chóng mặt, cơn tăng hoặc xuất hiện loét. Ảnh chụp ngón trong cơn và danh sách thuốc giúp bác sĩ đánh giá.
Đến cơ sở cấp cứu hoặc khám mạch máu khẩn khi một ngón đau liên tục, lạnh, tím đen, mất cảm giác, không hồi màu sau làm ấm hoặc có vết loét sâu. Sốt, mủ, đỏ lan từ vết loét gợi ý nhiễm trùng cần xử trí sớm.
Không ngâm ngón vào nước quá nóng, không chườm trực tiếp bằng nguồn nhiệt mạnh và không trì hoãn để thử thuốc dân gian. Gọi 115 nếu kèm đau ngực, khó thở, yếu liệt hoặc dấu cấp cứu toàn thân.
Chẩn đoán Hiện tượng Raynaud
Chẩn đoán chủ yếu dựa trên mô tả cơn đổi màu có ranh giới, tác nhân kích phát và triệu chứng đi kèm. Ảnh chụp trong cơn rất hữu ích vì khám giữa các cơn có thể bình thường.
Mục tiêu tiếp theo là phân biệt nguyên phát và thứ phát. Bác sĩ khám mạch, da, khớp và móng, thực hiện soi mao mạch nền móng và chọn xét nghiệm tự miễn hoặc hình ảnh khi có dấu hiệu cảnh báo.
Bác sĩ hỏi tuổi khởi phát, số ngón, tính đối xứng, màu sắc, thời gian cơn, tác nhân, đau và loét. Tiền sử nghề rung, hút nicotine, thuốc cảm, thuốc đau nửa đầu và triệu chứng mô liên kết được rà soát.
Khám gồm mạch tay chân, nhiệt độ, thời gian hồi màu, da dày, sẹo đầu ngón, loét, khớp và dấu bệnh hệ thống. Chênh lệch mạch hoặc huyết áp hai bên gợi ý tắc nghẽn lớn hơn.
Raynaud nguyên phát điển hình có thể không cần nhiều xét nghiệm. Khi nghi thứ phát, bác sĩ có thể chỉ định công thức máu, tốc độ lắng máu hoặc CRP, chức năng tuyến giáp, kháng thể kháng nhân và các tự kháng thể theo biểu hiện.
Xét nghiệm không được chọn đồng loạt cho mọi người vì kết quả dương tính yếu có thể không có ý nghĩa. Xét nghiệm lạnh, độ nhớt hoặc đông máu chỉ dùng khi bệnh sử gợi ý.
Soi mao mạch nền móng là công cụ quan trọng để quan sát hình dạng và mật độ mao mạch, giúp phát hiện mẫu bất thường liên quan xơ cứng bì. Thể nguyên phát thường có mao mạch bình thường.
Siêu âm Doppler, đo áp lực ngón, CT hoặc chụp mạch chỉ dùng khi nghi tắc nghẽn động mạch, thiếu máu nặng hoặc chuẩn bị can thiệp. Thử lạnh không bắt buộc và có thể gây khó chịu.
Không có một xét nghiệm duy nhất xác nhận mọi trường hợp. Raynaud được nhận diện khi có các cơn đổi màu đầu ngón do lạnh hoặc stress, thường có ít nhất pha trắng hoặc xanh, kết hợp triệu chứng cảm giác.
Thể nguyên phát được nghĩ đến khi cơn đối xứng, không hoại tử, khám mạch và mao mạch bình thường, không có bằng chứng bệnh nền. Các dấu cảnh báo làm tăng khả năng thứ phát và cần theo dõi theo thời gian.
Điều trị Hiện tượng Raynaud
Mục tiêu là giảm tần suất và mức độ cơn, bảo vệ mô đầu ngón, điều trị bệnh nền và tránh tác dụng phụ. Biện pháp không dùng thuốc là nền tảng cho cả hai thể.
Thuốc được cân nhắc khi cơn thường xuyên, đau hoặc ảnh hưởng chức năng. Thiếu máu đầu ngón, loét hoặc hoại tử cần đánh giá chuyên khoa khẩn và có thể cần điều trị giãn mạch tích cực, chống nhiễm trùng hoặc can thiệp.
Thuốc chẹn kênh canxi nhóm dihydropyridine thường là lựa chọn đầu ở nhiều người. Các thuốc khác như thuốc ức chế phosphodiesterase-5, nitrate tại chỗ, thuốc chẹn thụ thể angiotensin hoặc prostanoid được cân nhắc theo nguyên nhân và mức độ.
Thuốc có thể gây đau đầu, đỏ mặt, phù hoặc tụt huyết áp. Thuốc chống đông và aspirin không dùng thường quy cho Raynaud nguyên phát. Không tự phối hợp thuốc giãn mạch hoặc ngừng thuốc bệnh nền.
Truyền prostanoid tĩnh mạch hoặc kỹ thuật phong bế giao cảm có thể được dùng ở thiếu máu đầu ngón nặng tại cơ sở chuyên khoa. Tiêm botulinum toxin được nghiên cứu và sử dụng chọn lọc nhưng bằng chứng và kỹ thuật chưa đồng nhất.
Can thiệp mạch được cân nhắc khi có hẹp hoặc tắc động mạch khu trú có thể sửa chữa. Đây không phải lựa chọn cho Raynaud nguyên phát thông thường.
Cắt giao cảm ngón hoặc phẫu thuật tái thông hiếm khi cần, chủ yếu cho thiếu máu nghiêm trọng không đáp ứng điều trị nội khoa. Hiệu quả có thể giảm theo thời gian và có nguy cơ tổn thương thần kinh, sẹo hoặc tái phát.
Hoại tử không hồi phục có thể cần cắt lọc hoặc phẫu thuật bảo tồn mô. Quyết định phải do nhóm mạch máu, thấp khớp và ngoại khoa phối hợp.
Giữ ấm toàn thân quan trọng hơn chỉ đeo găng; nên mặc nhiều lớp, dùng găng khi lấy đồ lạnh và làm ấm xe hoặc phòng trước khi vào. Làm ấm ngón từ từ bằng nước ấm vừa hoặc đặt dưới nách.
Bỏ nicotine, ngủ đủ và quản lý stress có thể giảm cơn. Dưỡng da, bảo vệ khỏi vết cắt và chăm sóc loét giúp phòng nhiễm trùng.
Ghi số cơn, thời gian, tác nhân, mức đau, số ngón và ảnh hưởng chức năng. Theo dõi huyết áp, chóng mặt, phù hoặc đau đầu khi dùng thuốc giãn mạch.
Tái khám khi kiểu cơn thay đổi, xuất hiện loét, đau giữa các cơn hoặc triệu chứng tự miễn mới. Raynaud nguyên phát đôi khi được đánh giá lại theo thời gian vì bệnh nền có thể biểu hiện muộn.
Raynaud nguyên phát thường cần kiểm soát theo mùa và có thể giảm khi tuổi tăng. Biện pháp giữ ấm và tránh tác nhân là lâu dài; thuốc có thể dùng theo mùa lạnh hoặc liên tục tùy bác sĩ.
Raynaud thứ phát cần điều trị bệnh nền và theo dõi dài hạn. Loét đầu ngón có thể mất nhiều tuần để lành; không có mốc cố định cho mọi người.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Thể nguyên phát hiếm gây tổn thương mô. Thể thứ phát có thể gây loét, nhiễm trùng, sẹo rỗ, hoại tử và mất mô đầu ngón.
Đau mạn, hạn chế sử dụng tay và lo âu tránh lạnh ảnh hưởng chất lượng sống. Thuốc giãn mạch có thể gây tụt huyết áp, đau đầu, phù hoặc tương tác thuốc.
Raynaud nguyên phát thường có tiên lượng tốt và không làm giảm tuổi thọ. Cơn có thể dao động theo mùa và mức stress, nhưng ít gây tổn thương vĩnh viễn.
Tiên lượng thể thứ phát phụ thuộc bệnh nền và mức tổn thương mạch. Phát hiện sớm loét và điều trị xơ cứng bì hoặc bệnh mạch giúp bảo tồn chức năng ngón.
Các cơn thường tái phát khi tiếp xúc lạnh hoặc stress; đây là đặc tính của bệnh hơn là tái phát sau khỏi hoàn toàn. Tần suất có thể thay đổi theo mùa, nghề nghiệp và thuốc.
Giảm cơn bằng giữ ấm, bỏ nicotine, tránh thuốc co mạch và dùng thuốc đúng hướng dẫn. Cơn đột nhiên nặng hơn cần đánh giá nguyên nhân mới.
Không thể phòng hoàn toàn Raynaud nguyên phát, nhưng có thể giảm cơn bằng giữ ấm, tránh thay đổi nhiệt độ nhanh, quản lý stress và không hút thuốc. Bảo hộ chống rung và lạnh giúp giảm nguy cơ nghề nghiệp.
Phòng biến chứng ở thể thứ phát gồm điều trị bệnh nền, kiểm tra da đầu ngón và khám sớm khi có vết thương. Không có vaccine phòng Raynaud.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hiện tượng Raynaud
Không có chế độ ăn đặc hiệu chữa Raynaud. Ăn cân bằng và duy trì cân nặng phù hợp hỗ trợ sức khỏe mạch máu.
Caffeine có thể kích phát cơn ở một số người nhưng không cần kiêng tuyệt đối nếu không thấy liên quan. Hạn chế rượu khi dùng thuốc giãn mạch vì có thể tăng chóng mặt hoặc tụt huyết áp.
Vận động đều giúp tuần hoàn và kiểm soát stress. Nên khởi động trong môi trường ấm, mặc đủ lớp và thay đồ ướt sớm.
Người tiếp xúc nước lạnh, tủ đông hoặc dụng cụ rung cần găng bảo hộ và nghỉ định kỳ. Không tập ngoài lạnh khi không thể giữ ấm ngón.
Ghi lại ngày, tác nhân, thời gian và màu sắc cơn; chụp ảnh rõ trong ánh sáng tự nhiên nếu an toàn. Kiểm tra đầu ngón hằng ngày khi có Raynaud thứ phát.
Không dùng thiết bị đo oxy ngón để tự loại trừ thiếu máu vì kết quả dễ sai khi co mạch. Loét hoặc màu đen cần khám, không chỉ theo dõi tại nhà.
- Không hút thuốc, dùng nicotine hoặc thuốc kích thích làm co mạch.
- Không làm ấm ngón bằng nước quá nóng, lửa hoặc túi chườm trực tiếp.
- Không tự dùng thuốc giãn mạch của người khác hoặc phối hợp nhiều thuốc.
- Không bỏ qua cơn một bên, đau liên tục, loét hoặc ngón tím đen.
- Không ngừng thuốc điều trị bệnh tự miễn mà chưa trao đổi với bác sĩ.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Raynaud ở trẻ cần đánh giá kỹ hơn, đặc biệt dưới 12 tuổi, vì có thể liên quan bệnh mô liên kết hoặc rối loạn mạch. Cơn có thể khó mô tả và cần ảnh chụp.
Thuốc phải theo cân nặng và chuyên khoa nhi. Cha mẹ nên giữ ấm toàn thân, bảo vệ da và đưa trẻ khám khi có đau, loét hoặc triệu chứng hệ thống.
Raynaud mới khởi phát ở người cao tuổi ít khi là thể nguyên phát và cần tìm bệnh động mạch, thuốc, bệnh huyết học hoặc tự miễn. Xơ vữa có thể làm thiếu máu cố định thay vì theo cơn.
Thuốc giãn mạch dễ gây tụt huyết áp và té ngã, nên bắt đầu thận trọng và rà soát đa thuốc. Vết loét đầu ngón cần đánh giá tưới máu sớm.
Raynaud có thể thay đổi trong thai kỳ do biến đổi tuần hoàn. Raynaud núm vú có thể gây đau khi cho bú sau sinh, nhưng đau núm vú còn nhiều nguyên nhân khác.
Thuốc cần đánh giá lợi ích–nguy cơ và không tự ngừng thuốc bệnh tự miễn. Loét đầu ngón hoặc dấu bệnh hệ thống cần phối hợp sản khoa và thấp khớp.
Raynaud núm vú có thể gây đau bỏng rát và đổi màu sau bú, dễ nhầm với nhiễm nấm. Chẩn đoán cần dựa trên kiểu cơn và loại trừ tổn thương khác.
Một số thuốc có thể dùng trong cho con bú theo chỉ định, nhưng không tự mua. Giữ ấm ngực và tránh không khí lạnh sau bú có thể giảm cơn; không cần mặc định ngừng cho bú.
Suy giảm miễn dịch không trực tiếp gây Raynaud nhưng bệnh tự miễn, thuốc điều trị và nhiễm trùng có thể làm tổn thương ngón phức tạp hơn. Vết loét dễ nhiễm trùng và lành chậm.
Sốt, mủ, đỏ lan hoặc đau tăng cần khám sớm. Điều trị phải cân nhắc thuốc đang dùng và số lượng bạch cầu, không tự dùng kháng sinh.
Xơ cứng bì, lupus, bệnh Sjögren, viêm cơ, bệnh tuyến giáp, bệnh động mạch và rối loạn huyết học có thể liên quan Raynaud. Kiểm soát bệnh nền là phần quan trọng của điều trị.
Suy tim, huyết áp thấp và bệnh thận ảnh hưởng lựa chọn thuốc giãn mạch. Bác sĩ cần rà soát toàn bộ thuốc để tránh cộng dồn hạ áp hoặc co mạch.
Raynaud không phải biến chứng thường quy sau phẫu thuật. Tuy nhiên, lạnh trong phòng mổ, thuốc co mạch, đường truyền động mạch hoặc tổn thương mạch có thể gây thiếu máu ngón ở người nguy cơ.
Ngón đổi màu kéo dài, đau hoặc mất cảm giác sau thủ thuật cần đánh giá ngay để phân biệt co mạch với tắc động mạch. Không tự làm ấm bằng nhiệt mạnh.
Câu hỏi thường gặp về Hiện tượng Raynaud
Raynaud nguyên phát thường không nguy hiểm và hiếm gây tổn thương mô, dù các cơn có thể khó chịu. Nguy cơ đáng lo chủ yếu ở Raynaud thứ phát do bệnh tự miễn hoặc bệnh mạch, khi dòng máu nền đã giảm và có thể xuất hiện loét, nhiễm trùng hoặc hoại tử đầu ngón. Dấu cảnh báo gồm khởi phát muộn, cơn một bên, đau liên tục, ngón không hồi màu sau làm ấm, sẹo rỗ hoặc loét. Những trường hợp này cần khám chuyên khoa; ngón tím đen, mất cảm giác hoặc đau dữ dội cần đánh giá khẩn.
Raynaud nguyên phát thường là tình trạng mạn tính theo cơn, không có phương pháp bảo đảm loại bỏ hoàn toàn, nhưng nhiều người kiểm soát tốt bằng giữ ấm, tránh nicotine và điều chỉnh tác nhân. Cơn có thể giảm theo tuổi hoặc thay đổi theo mùa. Raynaud thứ phát có thể cải thiện khi bệnh nền và thuốc gây co mạch được xử lý, nhưng tổn thương mạch cấu trúc đôi khi tồn tại. Mục tiêu điều trị là giảm cơn, bảo vệ đầu ngón và phòng loét, không phải cam kết khỏi vĩnh viễn.
Không phải mọi Raynaud đều là bệnh tự miễn. Phần lớn người có Raynaud nguyên phát không tìm thấy bệnh nền và không phát triển tổn thương cơ quan. Tuy nhiên, Raynaud có thể là biểu hiện sớm của xơ cứng bì, lupus hoặc bệnh mô liên kết khác. Bác sĩ dựa vào tuổi khởi phát, tính đối xứng, loét, khám da khớp, soi mao mạch và xét nghiệm chọn lọc để đánh giá. Một xét nghiệm kháng thể dương tính yếu không tự động xác nhận bệnh tự miễn và cần được diễn giải trong bối cảnh lâm sàng.
Hãy rời khỏi môi trường lạnh, làm ấm toàn thân và ngón từ từ bằng nước ấm vừa, đặt tay dưới nách hoặc cử động nhẹ. Tháo nhẫn nếu ngón bắt đầu sưng. Không ngâm nước quá nóng, áp túi chườm trực tiếp hoặc xoa bóp mạnh vì da đang giảm cảm giác và dễ bỏng. Theo dõi thời gian hồi màu. Nếu ngón vẫn trắng hoặc tím, đau tăng, mất cảm giác, có vết loét hoặc màu đen, cần đi khám khẩn thay vì tiếp tục tự làm ấm tại nhà.
Điều quan trọng nhất là tránh nicotine, thuốc lá và các sản phẩm làm co mạch. Nên hạn chế tiếp xúc lạnh đột ngột, cầm đồ đông lạnh bằng tay trần và dụng cụ rung kéo dài. Một số thuốc cảm, thuốc đau nửa đầu hoặc thuốc kích thích có thể làm cơn nặng hơn, nhưng không tự ngừng thuốc kê đơn; hãy nhờ bác sĩ rà soát. Caffeine chỉ cần giảm nếu nhận thấy liên quan rõ. Không có thực phẩm bắt buộc phải kiêng và không có viên bổ sung nào thay thế giữ ấm hoặc điều trị bệnh nền.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

