Glucosamine là một amino đường có sẵn trong cơ thể và tham gia cấu tạo các glycosaminoglycan của sụn cùng dịch khớp. Hoạt chất được sử dụng dưới dạng glucosamine sulfate hoặc glucosamine hydrochloride trong thuốc và thực phẩm bổ sung. Một số nhãn thuốc được cấp phép chỉ định glucosamine sulfate để giảm triệu chứng thoái hóa khớp gối nhẹ đến trung bình, nhưng hiệu quả không xuất hiện ngay và có thể cần vài tuần. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu giữa các chế phẩm không đồng nhất. NICE khuyến cáo không sử dụng glucosamine để quản lý thoái hóa khớp vì chưa có bằng chứng mạnh về lợi ích; NCCIH cũng đánh giá hiệu quả đối với đau và chức năng khớp gối vẫn chưa chắc chắn.2 Vì vậy, glucosamine không được xem là thuốc giảm đau cấp, không được chứng minh chắc chắn có khả năng tái tạo sụn và không thay thế vận động trị liệu, kiểm soát cân nặng hoặc điều trị do bác sĩ chỉ định.
Nội dung chính
- Glucosamine là thành phần bổ sung liên quan đến sụn khớp và viêm xương khớp.
- Thường được dùng như thực phẩm bổ sung, không phải lựa chọn điều trị cấp cứu đau khớp.
- Cần đọc kỹ nhãn và hỏi chuyên gia nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính.
- Có thể gây khó chịu tiêu hóa hoặc ảnh hưởng kiểm soát đường huyết ở một số người.
- Người dùng warfarin, phụ nữ mang thai/cho con bú nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng.
Hoạt chất Glucosamine là gì?
Glucosamine là một amino đường được cơ thể sử dụng trong quá trình hình thành các phân tử glycosaminoglycan liên quan đến cấu trúc sụn và dịch khớp. Glucosamine bổ sung thường được sản xuất dưới dạng sulfate hoặc hydrochloride. Sự hiện diện tự nhiên của glucosamine trong sụn không đồng nghĩa việc uống glucosamine đã được chứng minh chắc chắn có thể tái tạo sụn bị thoái hóa.1
Glucosamine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Glucosamine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Glucosamine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | D-glucosamine; 2-amino-2-deoxy-D-glucose. Các dạng sử dụng phổ biến gồm glucosamine sulfate, glucosamine hydrochloride và các phức hợp ổn định như glucosamine sulfate sodium chloride hoặc glucosamine sulfate potassium chloride. |
| Tên viết tắt | GlcN |
| Tên Latinh / tên dược điển | Glucosaminum |
| Tên USAN | glucosamine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 3416-24-8 |
|---|---|
| UNII | N08U5BOQ1K |
| PubChem CID | 439213 |
| RxNorm CUI | 4845 |
| Công thức phân tử | C6H13NO5 |
Dược động học của Glucosamine
Thông tin dược động học của glucosamine còn hạn chế. SmPC của glucosamine sulfate ghi nhận sinh khả dụng tuyệt đối chưa được xác định; thể tích phân bố sau tiêm tĩnh mạch khoảng 5 lít, thời gian bán thải sau tiêm tĩnh mạch khoảng 2 giờ và khoảng 38% liều tiêm tĩnh mạch được thải nguyên dạng trong nước tiểu. Các thông số này không được dùng để suy diễn trực tiếp cho mọi chế phẩm uống hoặc mọi dạng muối glucosamine.
Giai đoạn I: Hấp thu
Glucosamine là phân tử nhỏ, tan tốt trong nước. Viên glucosamine sulfate trong SmPC được đối chiếu có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn, nhưng tài liệu này không cung cấp thông số hấp thu đường uống đầy đủ như thời gian đạt nồng độ đỉnh hoặc tỷ lệ hấp thu tuyệt đối.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của glucosamine chưa được xác định chắc chắn trong SmPC được đối chiếu. Sinh khả dụng có thể phụ thuộc dạng muối, công thức bào chế và tiêu chuẩn sản phẩm; không nên coi các chế phẩm glucosamine khác nhau là tương đương nếu chưa có dữ liệu phù hợp. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố sau đường tiêm tĩnh mạch được ghi nhận khoảng 5 lít. Dữ liệu đáng tin cậy về tỷ lệ gắn protein huyết tương và phân bố mô sau khi uống các dạng glucosamine khác nhau.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Con đường chuyển hóa định lượng của glucosamine dùng đường uống ở người chưa được mô tả đầy đủ trong SmPC hiện được đối chiếu. Glucosamine là chất nội sinh và có thể tham gia các con đường tạo glycosaminoglycan hoặc chuyển hóa carbohydrate, nhưng mức độ đóng góp của từng con đường sau liều điều trị.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 38% liều glucosamine dùng đường tĩnh mạch được ghi nhận thải qua nước tiểu dưới dạng không đổi. Tỷ lệ bài tiết qua thận sau khi uống và đối với từng dạng muối cụ thể.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải sau tiêm tĩnh mạch khoảng 2 giờ theo SmPC được đối chiếu. Thời gian bán thải chính xác sau khi uống glucosamine sulfate hoặc glucosamine hydrochloride chưa được xác định đầy đủ trong tài liệu này. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn thân được kiểm chứng cho glucosamine đường uống. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Dạng muối và công thức bào chế có thể ảnh hưởng mức phơi nhiễm và không được mặc nhiên coi là tương đương. Chưa có nghiên cứu đầy đủ để đưa ra khuyến cáo liều cụ thể ở người suy gan hoặc suy thận. Thức ăn không bắt buộc đối với viên glucosamine sulfate trong SmPC được đối chiếu. Hàm lượng ghi trên nhãn có thể là lượng phức hợp muối, lượng glucosamine sulfate hoặc lượng glucosamine tương đương.1
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Glucosamine
Trong hệ thống ATC, glucosamine thuộc:
Hệ cơ xương: M. Thuốc chống viêm và chống thấp khớp: M01. Thuốc chống viêm và chống thấp khớp không steroid: M01A. Các thuốc chống viêm và chống thấp khớp khác: M01AX. Glucosamine: M01AX05.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế tác dụng của glucosamine ở người chưa được xác định đầy đủ. Nghiên cứu trong ống nghiệm và trên động vật cho thấy glucosamine có thể kích thích tế bào sụn tổng hợp glycosaminoglycan, proteoglycan và kích thích tế bào màng hoạt dịch tạo acid hyaluronic. Tuy nhiên, chưa thể dùng các kết quả này để kết luận glucosamine tái tạo sụn hoặc làm thay đổi tiến triển bệnh ở người.1
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Glucosamine không phải thuốc giảm đau tác dụng nhanh. SmPC ghi nhận người dùng có thể chưa cảm nhận giảm triệu chứng cho đến sau vài tuần và không xác định được chính xác thời gian khởi phát đáp ứng. Bằng chứng về tác dụng lên đau, chức năng khớp và cấu trúc khớp không đồng nhất giữa các nghiên cứu, dạng muối và thương hiệu.2
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Glucosamine
Theo SmPC của một chế phẩm glucosamine sulfate, thuốc được chỉ định để giảm triệu chứng thoái hóa khớp gối nhẹ đến trung bình.
Tuy nhiên, đây không phải kết luận chung cho mọi sản phẩm glucosamine. Hướng dẫn NICE NG226 khuyến cáo không sử dụng glucosamine để quản lý thoái hóa khớp vì không có bằng chứng mạnh về lợi ích. NCCIH nhận định kết quả nghiên cứu đối với đau và chức năng trong thoái hóa khớp gối không nhất quán, nên hiệu quả vẫn chưa chắc chắn.2
Glucosamine đã được nghiên cứu trong:
Thoái hóa khớp gối. Thoái hóa khớp háng. Thoái hóa khớp bàn tay. Thoái hóa khớp thái dương – hàm. Khả năng ảnh hưởng đến độ rộng khe khớp và cấu trúc sụn. Phối hợp glucosamine với chondroitin.
Kết quả giữa các nghiên cứu không đồng nhất. Chưa có đủ căn cứ để khẳng định glucosamine làm chậm thoái hóa khớp, tái tạo sụn hoặc có hiệu quả tương đương ở mọi vị trí khớp và mọi chế phẩm.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là thông tin từ nhãn của một chế phẩm thuốc cụ thể, không phải liều áp dụng chung cho mọi sản phẩm:
Glucosamine sulfate 750 mg: một viên, ngày hai lần; hoặc hai viên, ngày một lần. Tổng liều theo nhãn là 1.500 mg glucosamine sulfate mỗi ngày, tương đương khoảng 1.178 mg glucosamine từ sản phẩm được dẫn. Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Nếu không giảm triệu chứng sau 2–3 tháng, cần đánh giá lại việc tiếp tục điều trị.
Không tự áp dụng liều 1.500 mg cho glucosamine hydrochloride, sản phẩm phối hợp hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe vì lượng glucosamine thực tế và đặc tính chế phẩm có thể khác nhau.1
Nuốt nguyên viên với nước nếu nhãn sản phẩm yêu cầu. Viên glucosamine sulfate được đối chiếu có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn. Glucosamine không phù hợp để xử trí cơn đau khớp cấp vì tác dụng, nếu có, thường xuất hiện chậm sau vài tuần. Không tự phối hợp nhiều sản phẩm xương khớp có cùng glucosamine vì có thể dẫn đến dùng trùng liều.
Cần kiểm tra trên nhãn xem hàm lượng được ghi theo glucosamine tự do, glucosamine sulfate, glucosamine hydrochloride hay phức hợp muối.
Cần theo dõi:
Mức độ đau, cứng khớp và khả năng vận động. Đáp ứng sau 2–3 tháng để quyết định có tiếp tục hay không. Glucose huyết ở người rối loạn dung nạp glucose hoặc đái tháo đường. INR và dấu hiệu chảy máu ở người dùng thuốc kháng vitamin K. Dấu hiệu nặng lên của hen. Mỡ máu ở người có yếu tố nguy cơ tim mạch nếu bác sĩ đánh giá cần thiết. Phát ban, phù mặt, khó thở, vàng da hoặc phù ngoại biên.1
Cảnh báo và lưu ý về Glucosamine
Theo SmPC của chế phẩm được đối chiếu, chống chỉ định gồm:
Quá mẫn với glucosamine, dẫn xuất glucosamine, sulfate hoặc tá dược của sản phẩm. Dị ứng hải sản nếu glucosamine của sản phẩm được sản xuất từ hải sản có vỏ. Dị ứng đậu nành hoặc đậu phộng đối với sản phẩm có chứa lecithin đậu nành.
Chống chỉ định liên quan đến nguồn nguyên liệu và tá dược không được suy rộng cho mọi sản phẩm. Luôn kiểm tra thành phần trên nhãn cụ thể.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
Thường gặp: buồn nôn, đau bụng, khó tiêu, tiêu chảy, táo bón, đau đầu và mệt mỏi. Ít gặp: phát ban, ngứa và đỏ bừng. Chưa xác định tần suất: chóng mặt, nôn, mày đay, phù mạch, phù hoặc phù ngoại biên. Có báo cáo hen hoặc hen nặng lên, tăng cholesterol và kiểm soát đái tháo đường không đầy đủ, nhưng quan hệ nhân quả chưa được xác lập chắc chắn trong SmPC.
Các phản ứng có thể cần ngừng sử dụng và khám ngay gồm:
Phù mạch, mày đay, sưng mặt, môi hoặc họng. Khó thở hoặc hen nặng lên. Tăng men gan hoặc vàng da hiếm gặp. Chảy máu bất thường hoặc INR tăng khi dùng cùng thuốc kháng vitamin K. Rối loạn glucose huyết đáng kể ở người đái tháo đường.1
Không phải tất cả các phản ứng trên đều đã xác lập chắc chắn quan hệ nhân quả, nhưng cần được đánh giá y tế khi xuất hiện.
Cần loại trừ các bệnh khớp khác có thể cần điều trị chuyên biệt. Thận trọng ở người rối loạn dung nạp glucose hoặc đái tháo đường. Người mắc hen cần theo dõi nguy cơ triệu chứng nặng lên. Người dùng warfarin hoặc thuốc kháng vitamin K cần theo dõi INR. Sản phẩm có nguồn gốc từ hải sản có vỏ có thể không phù hợp với người dị ứng hải sản. Kiểm tra lượng natri, lactose, đậu nành, aspartame hoặc các tá dược khác trong từng sản phẩm. Glucosamine không thay thế giảm cân, vận động trị liệu và các phương pháp điều trị thoái hóa khớp đã được bác sĩ tư vấn. Không nên quảng bá glucosamine theo hướng tái tạo sụn hoặc chữa khỏi thoái hóa khớp vì bằng chứng chưa xác lập.1
Triệu chứng quá liều được báo cáo có thể gồm đau đầu, chóng mặt, mất định hướng, đau khớp, buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc táo bón. Khi nghi ngờ quá liều, cần ngừng sản phẩm và thực hiện các biện pháp điều trị hỗ trợ theo đánh giá y tế. Không tự gây nôn hoặc tự xử trí tại nhà nếu đã dùng lượng lớn hay có rối loạn ý thức.
Bảo quản theo nhãn của sản phẩm cụ thể. Đối với viên glucosamine sulfate trong SmPC được đối chiếu, không yêu cầu điều kiện nhiệt độ đặc biệt nhưng cần giữ trong bao bì gốc để tránh ẩm. Để thuốc và thực phẩm bổ sung ngoài tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả chưa được xác lập ở trẻ em và thanh thiếu niên. SmPC được đối chiếu khuyến cáo không sử dụng glucosamine sulfate cho người dưới 18 tuổi.
Không có nghiên cứu riêng đầy đủ ở người cao tuổi. SmPC ghi nhận không cần điều chỉnh liều ở người cao tuổi khỏe mạnh dựa trên kinh nghiệm lâm sàng. Tuy nhiên, cần xem xét bệnh gan, thận, đái tháo đường, thuốc chống đông và nguy cơ tương tác trước khi sử dụng.
Dữ liệu sử dụng glucosamine trong thai kỳ chưa đầy đủ. SmPC được đối chiếu khuyến cáo không sử dụng glucosamine trong thời kỳ mang thai. Người đang mang thai hoặc dự định mang thai cần hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay thực phẩm bổ sung nào chứa glucosamine.
Chưa có dữ liệu đầy đủ về việc glucosamine bài tiết vào sữa mẹ và độ an toàn đối với trẻ bú mẹ. SmPC không khuyến cáo sử dụng trong thời kỳ cho con bú.1
Chưa có nghiên cứu đầy đủ để đưa ra khuyến cáo liều cho người suy gan. Người suy gan, đặc biệt suy gan nặng hoặc có tăng men gan, chỉ nên dùng khi bác sĩ đã đánh giá lợi ích và nguy cơ. Glucosamine có báo cáo gây tăng men gan và hiếm khi vàng da.
Chưa có nghiên cứu đầy đủ để đưa ra khuyến cáo liều cho người suy thận. Do một phần glucosamine có thể được thải qua nước tiểu, người suy thận không nên tự sử dụng hoặc tự điều chỉnh liều.
Chưa có nghiên cứu riêng về ảnh hưởng của glucosamine đối với khả năng lái xe và vận hành máy. Không nên lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện chóng mặt hay buồn ngủ.
Tương tác thuốc của Glucosamine
Thuốc kháng vitamin K như warfarin hoặc acenocoumarol: đã có báo cáo tăng INR. Cần theo dõi chặt khi bắt đầu hoặc ngừng glucosamine.1 Thuốc điều trị đái tháo đường: cần theo dõi glucose huyết vì glucosamine có thể ảnh hưởng kiểm soát đường huyết ở một số người.1 Tetracycline: glucosamine có thể làm tăng hấp thu và nồng độ huyết thanh, nhưng ý nghĩa lâm sàng được đánh giá là hạn chế. Các thuốc khác: dữ liệu tương tác còn ít, vì vậy cần thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ toàn bộ thuốc và sản phẩm bổ sung đang dùng.
Thắc mắc về hoạt chất Glucosamine
Bằng chứng chưa thống nhất. Một số nhãn thuốc cho phép sử dụng glucosamine sulfate để giảm triệu chứng thoái hóa khớp gối nhẹ đến trung bình, nhưng NICE khuyến cáo không sử dụng glucosamine vì không có bằng chứng mạnh về lợi ích. NCCIH cũng nhận định hiệu quả đối với đau và chức năng khớp gối vẫn chưa chắc chắn.1
Không hoàn toàn. Cả hai đều cung cấp glucosamine nhưng khác dạng muối, khối lượng phân tử, hàm lượng glucosamine thực tế và dữ liệu nghiên cứu. Không nên tự quy đổi miligam giữa hai dạng hoặc cho rằng mọi thương hiệu có hiệu quả tương đương.1
Glucosamine không giảm đau ngay. Nếu có đáp ứng, người dùng có thể cần vài tuần mới nhận thấy thay đổi. Nhãn thuốc được đối chiếu khuyến cáo đánh giá lại nếu không cải thiện sau 2–3 tháng.
Không nên tự sử dụng. Glucosamine có thể ảnh hưởng glucose huyết ở một số người. Người mắc đái tháo đường hoặc rối loạn dung nạp glucose cần hỏi bác sĩ và theo dõi đường huyết khi bắt đầu hoặc ngừng sản phẩm.1
Cần tránh hoặc hỏi bác sĩ trước khi dùng nếu dị ứng với glucosamine, dị ứng hải sản đối với sản phẩm có nguồn từ hải sản, đang dùng warfarin, mắc hen, đái tháo đường, suy gan, suy thận, đang mang thai, cho con bú hoặc dưới 18 tuổi. Cũng cần kiểm tra tá dược như đậu nành, lactose, natri hoặc aspartame trong từng sản phẩm.

