Ganciclovir

Ganciclovir là thuốc kháng virus tương tự nucleosid, có hoạt tính nổi bật đối với cytomegalovirus — CMV. Dạng tiêm tĩnh mạch được sử dụng để điều trị viêm võng mạc CMV ở người lớn suy giảm miễn dịch và dự phòng bệnh CMV ở người ghép tạng có nguy cơ; một số hướng dẫn và nhãn quốc tế còn áp dụng cho các bệnh CMV tại cơ quan khác. Dạng gel tra mắt 0,15% có chỉ định riêng là điều trị viêm giác mạc cấp do herpes simplex và không thay thế ganciclovir toàn thân trong viêm võng mạc CMV. Thuốc toàn thân có thể gây giảm bạch cầu trung tính, thiếu máu, giảm tiểu cầu, suy thận, ảnh hưởng khả năng sinh sản và độc tính đối với thai. Ganciclovir được thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua thận nên liều phải được điều chỉnh theo độ thanh thải creatinin. Thuốc chỉ được sử dụng và theo dõi theo chỉ định của bác sĩ.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc kháng virus tương tự nucleosid, ức chế DNA polymerase của virus.
  • Chỉ định đường tiêm: Viêm võng mạc CMV ở người lớn suy giảm miễn dịch; dự phòng CMV ở người ghép tạng có nguy cơ.
  • Chỉ định gel mắt: Viêm giác mạc cấp do herpes simplex dạng loét cành cây từ 2 tuổi theo nhãn Hoa Kỳ.
  • Liều tiêm khởi đầu thường gặp: 5 mg/kg truyền trong 1 giờ mỗi 12 giờ, thời gian tùy chỉ định.
  • Đào thải: Hơn 90% liều tiêm có thể được bài tiết không đổi qua nước tiểu khi chức năng thận bình thường.
  • Cảnh báo chính: Suy tủy, suy thận, độc tính thai, ảnh hưởng khả năng sinh sản và nguy cơ gây đột biến hoặc ung thư theo dữ liệu động vật.
  • Theo dõi: Công thức máu, tiểu cầu, chức năng thận và khám mắt khi điều trị viêm võng mạc.
  • Nguyên tắc sử dụng: Không tiêm nhanh, không tự thay đổi liều và không dùng gel mắt để điều trị CMV toàn thân.

Hoạt chất Ganciclovir là gì?

Ganciclovir là thuốc kháng virus giúp ức chế quá trình nhân lên của CMV và một số herpesvirus. Thuốc có tác dụng kìm hãm virus nhưng không loại bỏ CMV tiềm ẩn khỏi cơ thể; bệnh có thể tái phát nếu tình trạng suy giảm miễn dịch tiếp diễn.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Ganciclovir

INN Ganciclovir; Ganciclovir sodium.

CAS 82410-32-0 Công thức C9H13N5O4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Ganciclovir

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ganciclovir; Ganciclovir sodium.

Tên IUPAC

2-amino-9-(1,3-dihydroxypropan-2-yloxymethyl)-1H-purin-6-one

Tên hóa học khác

Guanine, 9-((2-hydroxy-1-(hydroxymethyl)ethoxy)methyl)- | 9-((2-Hydroxy-1-(hydroxymethyl)ethoxy)methyl)guanine

Tên khác / tên đồng nghĩa

9-[[2-hydroxy-1-(hydroxymethyl)ethoxy]methyl]guanine; DHPG. Cytovene, Cymevene, Zirgan và Virgan là các tên thương mại được ghi nhận quốc tế cho những dạng bào chế khác nhau.

Tên viết tắt

GCV

Tên Latinh / tên dược điển

Ganciclovirum

Tên USAN

ganciclovir

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

82410-32-0

UNII

P9G3CKZ4P5

PubChem CID

135398740

RxNorm CUI

4678

Công thức phân tử

C9H13N5O4

Dược động học của Ganciclovir

Sau truyền tĩnh mạch, ganciclovir phân bố rộng, gắn protein huyết tương rất thấp và được bài tiết chủ yếu dưới dạng không đổi qua thận. Dược động học tuyến tính trong khoảng liều tiêm 1,6–5 mg/kg. Chức năng thận giảm làm giảm độ thanh thải và kéo dài thời gian bán thải. Mức phơi nhiễm toàn thân từ gel tra mắt rất thấp so với dạng tiêm.

Giai đoạn I: Hấp thu

Dạng tiêm đi trực tiếp vào tuần hoàn. Với gel tra mắt, liều tối đa ước tính khoảng 0,375 mg/ngày và mức phơi nhiễm toàn thân thấp hơn rất nhiều so với ganciclovir truyền tĩnh mạch.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng của dạng truyền tĩnh mạch được xem là 100%.

Sinh khả dụng của ganciclovir uống thấp, khoảng 6% khi dùng cùng thức ăn trong dữ liệu SmPC gel mắt; đây là một lý do valganciclovir thường được lựa chọn khi cần điều trị đường uống. Mức hấp thu toàn thân của gel mắt 0,15% được dự kiến rất thấp.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định sau tiêm khoảng 0,74 ± 0,15 L/kg. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 1–2%, qua được nhau thai và có thể đạt nồng độ trong dịch não tủy bằng khoảng 24–70% nồng độ huyết tương trong dữ liệu hạn chế.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Ganciclovir ít bị chuyển hóa bởi cơ thể. Trong tế bào nhiễm CMV, protein kinase UL97 của virus phosphoryl hóa thuốc thành monophosphat; kinase tế bào tiếp tục tạo ganciclovir triphosphat có hoạt tính.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Ganciclovir được thải chủ yếu qua lọc cầu thận và bài tiết tích cực ở ống thận. Khoảng 91% liều tiêm được thu hồi dưới dạng không đổi trong nước tiểu ở người có chức năng thận bình thường.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trung bình sau tiêm tĩnh mạch khoảng 3,5 giờ khi chức năng thận bình thường. Khi độ thanh thải creatinin dưới 25 mL/phút, thời gian bán thải trung bình có thể tăng lên khoảng 10,7 giờ.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân trung bình sau tiêm khoảng 3,52 mL/phút/kg; độ thanh thải qua thận khoảng 3,20 mL/phút/kg và chiếm phần lớn tổng độ thanh thải.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng mức phơi nhiễm gồm:

  • Chức năng thận và thẩm tách máu.
  • Tuổi cao do độ thanh thải thận giảm.
  • Probenecid làm giảm thải trừ qua thận.
  • Các thuốc cùng được thải qua thận.
  • Đường dùng toàn thân hay tra mắt.
  • Nồng độ và tốc độ truyền.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Ganciclovir

Ganciclovir thuộc nhóm chất tương tự nucleosid purin. Thuốc chỉ phát huy hoạt tính sau khi được phosphoryl hóa trong tế bào nhiễm virus, tạo dạng triphosphat ức chế tổng hợp DNA virus.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Trong tế bào nhiễm CMV, kinase UL97 của virus chuyển ganciclovir thành dạng monophosphat; kinase tế bào tiếp tục tạo ganciclovir triphosphat. Chất này ức chế cạnh tranh DNA polymerase UL54 và được gắn vào DNA virus, làm hạn chế kéo dài chuỗi DNA. Với herpes simplex ở giác mạc, thuốc cũng được phosphoryl hóa và ức chế tổng hợp DNA của HSV.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng kháng virus phụ thuộc mức phosphoryl hóa trong tế bào nhiễm và độ nhạy của virus. Đột biến UL97 có thể làm giảm hoạt hóa thuốc; đột biến UL54 có thể gây kháng ganciclovir và đôi khi kháng chéo cidofovir hoặc foscarnet.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Ganciclovir

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Ganciclovir

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Ganciclovir

  • Imipenem–cilastatin: đã ghi nhận co giật; không khuyến cáo phối hợp trừ khi lợi ích vượt nguy cơ.
  • Cyclosporin, amphotericin B, tacrolimus và thuốc độc thận khác: tăng nguy cơ tổn thương thận.
  • Zidovudin, trimethoprim–sulfamethoxazol, dapsone, pentamidine, thuốc hóa trị hoặc thuốc ức chế tủy: tăng nguy cơ suy tủy.
  • Mycophenolate mofetil: cần theo dõi độc tính huyết học và thận.
  • Didanosine: ganciclovir có thể làm tăng nồng độ didanosine và nguy cơ viêm tụy.
  • Probenecid: làm giảm độ thanh thải ganciclovir và tăng mức phơi nhiễm.

Thắc mắc về hoạt chất Ganciclovir

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *