Gatifloxacin là kháng sinh fluoroquinolon có tác dụng ức chế DNA gyrase và topoisomerase IV của vi khuẩn. Dạng hiện còn được FDA chấp thuận và lưu hành là dung dịch nhỏ mắt, chủ yếu dùng điều trị viêm kết mạc do các chủng vi khuẩn nhạy cảm. Dung dịch gatifloxacin 0,5% thường được nhỏ nhiều lần trong ngày đầu, sau đó giảm tần suất từ ngày thứ hai đến ngày thứ bảy. Mức hấp thu toàn thân sau nhỏ mắt rất thấp; trong nghiên cứu nhãn thuốc, nồng độ huyết thanh đều dưới giới hạn định lượng 5 ng/mL. Tuy nhiên, thuốc vẫn có thể gây phản vệ, phù mạch và hiếm gặp hội chứng Stevens–Johnson. Gatifloxacin đường uống, tiêm và hỗn dịch mang tên Tequin đã bị FDA xác định rút khỏi thị trường vì lý do an toàn, nổi bật là nguy cơ hạ hoặc tăng đường huyết nghiêm trọng; quyết định này không áp dụng cho dung dịch nhỏ mắt. 1
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Kháng sinh fluoroquinolon thế hệ sau, dẫn xuất 8-methoxyfluoroquinolone.
- Mã ATC: S01AE06 đối với dạng nhỏ mắt; J01MA16 đối với dạng toàn thân lịch sử. 4
- Chỉ định hiện hành: Viêm kết mạc do các chủng vi khuẩn nhạy cảm.
- Hàm lượng thường gặp: Dung dịch nhỏ mắt 0,5%, tương đương 5 mg/mL.
- Liều nhỏ mắt: Ngày 1: một giọt mỗi 2 giờ khi thức, tối đa 8 lần; ngày 2–7: một giọt, 2–4 lần/ngày.
- Tác dụng phụ thường gặp: Kích ứng hoặc đau mắt, viêm kết mạc nặng hơn và vị bất thường trong miệng.
- Cảnh báo nghiêm trọng: Phản vệ, phù mạch, khó thở, mày đay và hiếm gặp hội chứng Stevens–Johnson.
- Dạng toàn thân: Viên uống, tiêm và hỗn dịch Tequin đã bị rút khỏi thị trường Hoa Kỳ vì lý do an toàn. 2
- Kính áp tròng: Không nên đeo kính áp tròng khi có viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc trong quá trình điều trị.
- Nguyên tắc sử dụng: Chỉ dùng tại mắt, không tự dùng cho mắt đỏ chưa được chẩn đoán và không kéo dài liệu trình.
Hoạt chất Gatifloxacin là gì?
Gatifloxacin là kháng sinh fluoroquinolon có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn bằng cách ức chế hai enzym cần thiết cho quá trình sao chép và phân chia DNA. Dạng nhỏ mắt hiện được dùng chủ yếu để điều trị viêm kết mạc do các chủng vi khuẩn nhạy cảm.
Gatifloxacin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Gatifloxacin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Gatifloxacin |
| Tên IUPAC | 1-cyclopropyl-6-fluoro-8-methoxy-7-(3-methylpiperazin-1-yl)-4-oxoquinoline-3-carboxylic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Gatifloxacin anhydrous; gatifloxacin sesquihydrate; AM-1155. Zymaxid là biệt dược dung dịch nhỏ mắt 0,5%; Tequin là biệt dược đường toàn thân đã bị rút khỏi thị trường Hoa Kỳ. 2 |
| Tên viết tắt | GFLX |
| Tên Latinh / tên dược điển | Gatifloxacinum |
| Tên USAN | gatifloxacin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 112811-59-3 |
|---|---|
| UNII | 81485Y3A9A |
| PubChem CID | 5379 |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
| Công thức phân tử | C19H22FN3O4 |
Dược động học của Gatifloxacin
Dược động học của gatifloxacin nhỏ mắt chủ yếu được đặc trưng bởi mức hấp thu toàn thân rất thấp. Trong một nghiên cứu, người khỏe mạnh được nhỏ gatifloxacin 0,5% theo chế độ tăng dần đến hai giọt, tám lần mỗi ngày; nồng độ gatifloxacin trong huyết thanh tại mọi thời điểm đều dưới giới hạn định lượng 5 ng/mL.
Không nên áp dụng các thông số dược động học của gatifloxacin đường uống hoặc tiêm lịch sử để điều chỉnh liều dung dịch nhỏ mắt.
Giai đoạn I: Hấp thu
Gatifloxacin có thể được hấp thu một lượng nhỏ qua giác mạc, kết mạc và hệ thống lệ–mũi. Tuy nhiên, sau dùng dung dịch nhỏ mắt 0,5% với chế độ liều cao hơn thông thường, nồng độ thuốc trong huyết thanh vẫn dưới 5 ng/mL ở tất cả người tham gia nghiên cứu.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng toàn thân tuyệt đối sau nhỏ mắt. Mức phơi nhiễm toàn thân được đánh giá là rất thấp vì nồng độ huyết thanh không định lượng được trong nghiên cứu sử dụng nhãn khoa. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dữ liệu định lượng về phân bố toàn thân, thể tích phân bố và gắn protein sau khi nhỏ mắt.
Do mức hấp thu toàn thân thấp, các thông số phân bố của dạng uống hoặc tiêm lịch sử không được dùng để suy luận trực tiếp cho dung dịch nhỏ mắt.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dữ liệu chuyển hóa toàn thân sau nhỏ mắt.
Mức gatifloxacin đi vào tuần hoàn sau dùng tại mắt thấp đến mức không định lượng được trong nghiên cứu dược động học của nhãn.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Dữ liệu định lượng về thải trừ sau nhỏ mắt.
Sự thải trừ toàn thân được dự kiến có vai trò lâm sàng hạn chế khi thuốc được sử dụng đúng tại mắt do mức hấp thu rất thấp.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải toàn thân sau sử dụng dung dịch nhỏ mắt. Không sử dụng thời gian bán thải của các dạng toàn thân đã bị rút khỏi thị trường để thiết lập khoảng cách nhỏ mắt. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn thân của gatifloxacin sau nhỏ mắt. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng mức hấp thu tại chỗ hoặc toàn thân gồm:
- Tần suất nhỏ thuốc.
- Tình trạng giác mạc và kết mạc.
- Tổn thương hàng rào biểu mô mắt.
- Việc ấn ống lệ sau khi nhỏ.
- Sử dụng đồng thời nhiều thuốc nhỏ mắt.
- Đưa thuốc nhầm trực tiếp vào tiền phòng mắt, có thể gây tổn thương tế bào nội mô giác mạc.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Gatifloxacin
Gatifloxacin thuộc nhóm 8-methoxyfluoroquinolone. Khác với các kháng sinh aminoglycosid, macrolid và tetracyclin, thuốc tác động trực tiếp lên DNA gyrase và topoisomerase IV của vi khuẩn. Đề kháng có thể hình thành qua nhiều bước đột biến và có thể xảy ra đề kháng chéo với các fluoroquinolon khác.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Gatifloxacin ức chế DNA gyrase, còn được gọi là topoisomerase II, và topoisomerase IV:
- DNA gyrase tham gia sao chép, phiên mã và sửa chữa DNA của vi khuẩn.
- Topoisomerase IV tham gia phân tách nhiễm sắc thể trong quá trình phân chia tế bào.
Sự ức chế đồng thời hai enzym làm gián đoạn DNA và dẫn đến tác dụng diệt khuẩn.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Gatifloxacin có hoạt tính in vitro và lâm sàng trong viêm kết mạc đối với các chủng nhạy cảm của:
- Staphylococcus aureus.
- Staphylococcus epidermidis.
- Streptococcus pneumoniae.
- Streptococcus mitis group.
- Streptococcus oralis.
- Haemophilus influenzae.
Kết quả nuôi cấy nhạy cảm không bảo đảm đáp ứng ở mọi người bệnh và việc sử dụng kháng sinh không phù hợp có thể thúc đẩy đề kháng.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Gatifloxacin
Dung dịch nhỏ mắt gatifloxacin 0,5% được chỉ định điều trị viêm kết mạc do các chủng vi khuẩn nhạy cảm được liệt kê trong nhãn thuốc.
Thuốc không được chỉ định cho:
- Viêm kết mạc do virus.
- Viêm kết mạc dị ứng.
- Mắt đỏ do khô mắt hoặc kích ứng hóa chất.
- Nhiễm nấm mắt.
- Điều trị nhiễm khuẩn toàn thân bằng cách uống dung dịch nhỏ mắt.
Gatifloxacin nhỏ mắt đã được nghiên cứu hoặc sử dụng ngoài chỉ định trong một số nhiễm khuẩn bề mặt mắt, viêm giác mạc do vi khuẩn và dự phòng nhiễm khuẩn quanh phẫu thuật mắt. Những ứng dụng này không phải chỉ định được phê duyệt trong nhãn gatifloxacin 0,5% được đối chiếu.
Việc sử dụng cho loét giác mạc hoặc nhiễm khuẩn sâu phải do bác sĩ nhãn khoa quyết định sau khi khám, nhuộm fluorescein và lấy mẫu vi sinh khi cần.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dung dịch nhỏ mắt gatifloxacin 0,5% theo nhãn Hoa Kỳ:
- Ngày 1: nhỏ một giọt vào mắt bị bệnh mỗi hai giờ khi đang thức, tối đa tám lần.
- Ngày 2 đến ngày 7: nhỏ một giọt vào mắt bị bệnh từ hai đến bốn lần mỗi ngày khi đang thức.
Liều áp dụng cho người lớn và trẻ từ một tuổi theo nhãn được đối chiếu.
Gatifloxacin đường uống, tiêm và hỗn dịch đã bị rút khỏi thị trường Hoa Kỳ vì lý do an toàn; không cung cấp liều toàn thân lịch sử để tự áp dụng.
- Rửa sạch tay trước khi nhỏ mắt.
- Ngửa đầu, kéo nhẹ mi dưới và nhỏ đúng một giọt vào túi kết mạc.
- Không để đầu lọ chạm vào mắt, mi mắt, ngón tay hoặc bề mặt khác.
- Có thể nhắm mắt và ấn nhẹ góc trong mắt khoảng một phút để hạn chế thuốc chảy xuống mũi.
- Không đeo kính áp tròng khi đang có triệu chứng viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc trong quá trình điều trị.
- Không dùng chung lọ nhỏ mắt với người khác.
- Không tự kéo dài thời gian dùng sau bảy ngày nếu chưa được khám lại.
- Chỉ dùng tại mắt; không tiêm vào mắt, không đưa trực tiếp vào tiền phòng và không uống. 1
Cần theo dõi:
- Giảm đỏ mắt, ghèn và cảm giác cộm sau khi bắt đầu điều trị.
- Đau mắt tăng, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực.
- Sưng mí, phù giác mạc hoặc kết mạc.
- Phát ban, mày đay, phù môi–lưỡi–họng hoặc khó thở.
- Tình trạng nhiễm nấm hoặc bội nhiễm khi dùng kéo dài.
- Đáp ứng sau 48–72 giờ; nếu không cải thiện cần đánh giá lại chẩn đoán.
- Dấu hiệu loét giác mạc hoặc tổn thương sâu cần khám bằng đèn khe và nhuộm fluorescein.
Cảnh báo và lưu ý về Gatifloxacin
Nhãn gatifloxacin 0,5% hiện hành chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn với:
- Gatifloxacin.
- Các quinolon khác.
- Bất kỳ thành phần nào trong sản phẩm.
Một số nhãn Zymaxid cũ ghi không có chống chỉ định chính thức, nhưng nhãn generic mới hơn đã bổ sung chống chỉ định quá mẫn. Khi sử dụng phải áp dụng thông tin của đúng sản phẩm đang được kê. 1
Các phản ứng được báo cáo ở từ 1% người bệnh trở lên gồm:
- Viêm kết mạc nặng hơn.
- Kích ứng mắt.
- Đau mắt.
- Vị khó chịu hoặc vị thuốc trong miệng.
Các phản ứng khác có thể gồm:
- Khô mắt.
- Đỏ mắt.
- Chảy nước mắt.
- Ghèn mắt.
- Phù mi.
- Xuất huyết kết mạc.
- Viêm giác mạc.
- Nhìn mờ hoặc giảm thị lực tạm thời.
- Đau đầu.
Các biến cố nghiêm trọng có thể bao gồm:
- Phản vệ.
- Phù mạch, gồm phù mặt, miệng, họng hoặc thanh quản.
- Khó thở.
- Mày đay hoặc dị ứng toàn thân.
- Hội chứng Stevens–Johnson hiếm gặp.
- Tổn thương tế bào nội mô giác mạc nếu thuốc được đưa trực tiếp vào tiền phòng mắt.
- Bội nhiễm do vi khuẩn không nhạy cảm hoặc nấm khi dùng kéo dài.
Ngừng thuốc và đi cấp cứu ngay khi có khó thở, sưng mặt–môi–lưỡi hoặc phát ban phồng rộp.
- Chỉ sử dụng khi có chỉ định cho nhiễm khuẩn do vi khuẩn.
- Không dùng để điều trị mắt đỏ do virus hoặc dị ứng.
- Không dùng kéo dài vì có thể phát triển vi khuẩn không nhạy cảm hoặc nấm.
- Không để đầu lọ chạm vào mắt hoặc tay nhằm tránh nhiễm bẩn.
- Không đeo kính áp tròng trong quá trình điều trị viêm kết mạc.
- Không đưa thuốc trực tiếp vào tiền phòng mắt.
- Ngừng ngay khi có phản ứng dị ứng.
- Cần khám nhãn khoa nếu đau mắt nhiều, sợ ánh sáng, giảm thị lực hoặc không cải thiện.
- Không sử dụng gatifloxacin đường toàn thân; các dạng Tequin đường uống, tiêm và hỗn dịch đã bị rút khỏi thị trường Hoa Kỳ vì lý do an toàn. 1
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều gatifloxacin nhỏ mắt.
Nếu nhỏ quá nhiều:
- Có thể rửa mắt bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý.
- Không tiếp tục nhỏ thêm để bù hoặc “tăng hiệu quả”.
- Liên hệ bác sĩ nếu kích ứng, đau hoặc nhìn mờ kéo dài.
Nếu vô tình uống dung dịch nhỏ mắt, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc, đặc biệt ở trẻ em hoặc khi uống lượng lớn. Không tự gây nôn.
Dung dịch gatifloxacin nhỏ mắt 0,5% theo nhãn hiện hành:
- Bảo quản ở 15–25°C đối với sản phẩm được cập nhật tháng 6 năm 2025.
- Bảo vệ khỏi đông lạnh.
- Đóng kín nắp sau khi sử dụng.
- Tránh làm nhiễm bẩn đầu lọ.
Một số nhãn khác ghi bảo quản ở 20–25°C; cần tuân thủ điều kiện trên đúng bao bì sản phẩm đang dùng.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của dung dịch gatifloxacin nhỏ mắt 0,5% đã được xác lập cho trẻ từ một tuổi trong điều trị viêm kết mạc do vi khuẩn.
Chưa xác lập độ an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới một tuổi.
Không tự sử dụng cho trẻ sơ sinh có mắt đỏ hoặc chảy ghèn vì cần loại trừ tắc lệ đạo, nhiễm Chlamydia, lậu cầu và các nguyên nhân cần điều trị chuyên biệt.
Không ghi nhận khác biệt tổng thể về độ an toàn hoặc hiệu quả giữa người cao tuổi và người trẻ khi dùng gatifloxacin nhỏ mắt.
Tuy nhiên, người cao tuổi cần thận trọng khi tự nhỏ thuốc nếu thị lực kém, run tay hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc mắt nhằm tránh nhầm thuốc và nhiễm bẩn đầu lọ.
Chưa có dữ liệu đầy đủ về việc sử dụng dung dịch gatifloxacin 0,5% ở phụ nữ mang thai để xác định nguy cơ liên quan thuốc. Nghiên cứu động vật không ghi nhận bất lợi phát triển ở mức phơi nhiễm tương ứng lâm sàng, nhưng ghi nhận dị tật hoặc chậm phát triển ở liều đường uống rất cao.
Do mức hấp thu toàn thân sau nhỏ mắt thấp, nguy cơ được dự kiến hạn chế, nhưng thuốc chỉ nên dùng khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn và lợi ích điều trị phù hợp.
Chưa có thông tin về gatifloxacin trong sữa mẹ sau nhỏ mắt, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc khả năng tiết sữa. Gatifloxacin được phát hiện trong sữa chuột sau khi dùng đường uống, nhưng mức thuốc toàn thân sau nhỏ mắt ở người rất thấp.
Có thể ấn nhẹ ống lệ sau khi nhỏ để hạn chế hấp thu toàn thân. Cần cân nhắc lợi ích của việc cho bú cùng nhu cầu điều trị và nguy cơ tiềm ẩn đối với trẻ.
Nhãn dung dịch nhỏ mắt không đưa ra yêu cầu điều chỉnh liều riêng cho người suy gan. Mức gatifloxacin toàn thân sau nhỏ mắt thấp hơn giới hạn định lượng trong nghiên cứu nhãn khoa.
Dữ liệu ở người suy gan nặng.
Nhãn dung dịch nhỏ mắt không đưa ra yêu cầu điều chỉnh liều theo độ thanh thải creatinin do mức hấp thu toàn thân rất thấp.
Không sử dụng bảng điều chỉnh liều của gatifloxacin đường toàn thân lịch sử cho thuốc nhỏ mắt. Dữ liệu ở người suy thận giai đoạn cuối.
Gatifloxacin nhỏ mắt có thể gây nhìn mờ tạm thời, kích ứng hoặc chảy nước mắt. Không lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc cần thị lực rõ cho đến khi mắt nhìn lại bình thường.
Tương tác thuốc của Gatifloxacin
Các nghiên cứu tương tác thuốc cụ thể chưa được thực hiện với gatifloxacin nhỏ mắt. Mức hấp thu toàn thân thấp nên nguy cơ tương tác toàn thân được dự kiến thấp khi dùng đúng cách. 1
Khi dùng nhiều loại thuốc nhỏ mắt:
- Nên trao đổi với bác sĩ về thứ tự và khoảng cách giữa các thuốc.
- Thuốc mỡ mắt thường được dùng sau dung dịch nhỏ mắt.
- Không nhỏ đồng thời nhiều thuốc vào mắt nếu chưa có hướng dẫn.
Dữ liệu tương tác của gatifloxacin đường toàn thân lịch sử không được tự động áp dụng cho dạng nhỏ mắt.
Thắc mắc về hoạt chất Gatifloxacin
Gatifloxacin là kháng sinh fluoroquinolon. Dạng hiện hành chủ yếu là dung dịch nhỏ mắt dùng điều trị viêm kết mạc do các chủng vi khuẩn nhạy cảm. Thuốc ức chế DNA gyrase và topoisomerase IV của vi khuẩn.
Thuốc được phê duyệt để điều trị viêm kết mạc do các vi khuẩn nhạy cảm như Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Streptococcus pneumoniae và Haemophilus influenzae. Thuốc không điều trị viêm kết mạc do virus hoặc dị ứng.
Không nên. Mắt đỏ có thể do virus, dị ứng, khô mắt, dị vật, viêm giác mạc hoặc tăng nhãn áp cấp. Dùng kháng sinh không đúng nguyên nhân không giúp cải thiện và có thể thúc đẩy đề kháng. Cần khám ngay nếu đau nhiều, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực.
Không. Người có dấu hiệu viêm kết mạc do vi khuẩn không nên đeo kính áp tròng và cần tránh sử dụng kính trong quá trình điều trị. Kính, hộp đựng và dung dịch ngâm có thể cần được thay hoặc khử khuẩn theo hướng dẫn.
FDA xác định các dạng Tequin đường uống, tiêm và hỗn dịch đã bị rút khỏi thị trường vì lý do an toàn. Dữ liệu được đánh giá cho thấy nguy cơ rối loạn đường huyết nghiêm trọng, gồm cả tăng và hạ đường huyết. Quyết định này không áp dụng cho dung dịch nhỏ mắt. 2

