Formoterol

Formoterol là thuốc chủ vận chọn lọc thụ thể beta-2 adrenergic tác dụng kéo dài, thường viết tắt là LABA. Thuốc làm giãn cơ trơn phế quản, khởi phát tác dụng nhanh trong vài phút và duy trì hiệu quả khoảng 12 giờ. Formoterol được bào chế dưới dạng dung dịch khí dung, bột hít đơn chất và nhiều chế phẩm phối hợp với corticosteroid dạng hít hoặc thuốc kháng muscarinic. Dung dịch khí dung Formoterol đơn chất tại Hoa Kỳ được chỉ định điều trị duy trì co thắt phế quản ở người lớn mắc COPD và không dùng cho hen. Một số bột hít đơn chất tại châu Âu có thể được dùng bổ sung cho corticosteroid dạng hít ở bệnh nhân hen. LABA không được dùng đơn trị trong hen vì làm tăng nguy cơ biến cố nghiêm trọng liên quan đến hen. Formoterol không thay thế thuốc xử trí cấp cứu trừ khi người bệnh đang sử dụng đúng một chế phẩm phối hợp ICS–Formoterol có chỉ định làm thuốc cắt triệu chứng.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc chủ vận beta-2 tác dụng kéo dài – LABA
  • Tác dụng: Làm giãn cơ trơn phế quản, khởi phát nhanh và kéo dài khoảng 12 giờ
  • Dạng đơn chất: Dung dịch khí dung 20 microgam/2 mL; bột hít định liều 6 hoặc 12 microgam tùy thiết bị
  • Chỉ định chính: Điều trị duy trì COPD; dùng bổ sung corticosteroid dạng hít trong hen theo từng nhãn
  • Hen phế quản: Không được dùng Formoterol đơn trị mà không có corticosteroid dạng hít
  • Cơn khó thở cấp: Dung dịch khí dung đơn chất không phải thuốc cắt cơn
  • Nguy cơ quan trọng: Co thắt phế quản nghịch thường, nhịp tim nhanh, loạn nhịp, hạ kali và tăng glucose máu
  • Lưu ý thiết bị: Liều định lượng và liều thực sự phát ra khỏi đầu hít có thể khác nhau
  • Khuyến cáo: Không tự tăng số nhát hít hoặc phối hợp nhiều thuốc cùng chứa LABA

Hoạt chất Formoterol là gì?

Formoterol là thuốc giãn phế quản LABA có khởi phát tác dụng nhanh. Thuốc làm giãn cơ trơn quanh đường thở, giúp giảm co thắt phế quản, khò khè và khó thở. Formoterol không điều trị tình trạng viêm đường thở nếu sử dụng đơn độc và không được dùng thay thế corticosteroid dạng hít trong bệnh hen.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Formoterol

CAS 73573-87-2 Công thức C19H24N2O4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Formoterol

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Formoterol

Tên IUPAC

N-[2-hydroxy-5-[1-hydroxy-2-[1-(4-methoxyphenyl)propan-2-ylamino]ethyl]phenyl]formamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Formoterol fumarate; Formoterol fumarate dihydrate; Formoterol fumarat dihydrat; eformoterol trong một số hệ thống tên gọi.

Tên viết tắt

FORM

Tên Latinh / tên dược điển

Formoterolum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

73573-87-2

UNII

5ZZ84GCW8B

PubChem CID

3410

RxNorm CUI

25255

Công thức phân tử

C19H24N2O4

Dược động học của Formoterol

Sau khi hít, Formoterol được hấp thu nhanh từ đường hô hấp và phần thuốc bị nuốt. Nồng độ huyết tương ở liều điều trị thường rất thấp hoặc khó định lượng. Thuốc liên kết protein huyết tương ở mức trung bình, được chuyển hóa chủ yếu bằng glucuronid hóa trực tiếp và O-demethyl hóa, sau đó được đào thải qua nước tiểu dưới dạng hoạt chất không đổi và các chất chuyển hóa.

Giai đoạn I: Hấp thu

Formoterol được hấp thu nhanh:

  • Với bột hít, nồng độ đỉnh sau một liều cao hơn điều trị được ghi nhận khoảng 5 phút sau hít.
  • Với dung dịch khí dung, liều cao hơn nhiều lần liều điều trị đạt nồng độ đỉnh huyết tương sau khoảng 12 phút.
  • Ở liều điều trị 10–20 microgam khí dung hoặc 12 microgam bột hít, nồng độ huyết tương thường không phát hiện được hoặc chỉ xuất hiện rải rác ở mức rất thấp.

Tác dụng giãn phế quản có thể bắt đầu trong khoảng 1–3 phút với một số bột hít và được duy trì khoảng 12 giờ.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của Formoterol sau khi hít chưa được xác lập đầy đủ và không có một giá trị áp dụng chung cho mọi thiết bị. Một tỷ lệ lớn liều bột hít có thể bị nuốt và hấp thu qua đường tiêu hóa, nhưng phơi nhiễm toàn thân ở liều hít điều trị vẫn thấp. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối đáng tin cậy.

Giai đoạn II: Phân bố

Formoterol liên kết khoảng 61–64% với protein huyết tương và khoảng 31–38% với albumin theo dữ liệu in vitro. Chưa xác định được thể tích phân bố toàn thân có thể áp dụng chung sau khi hít.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Formoterol được chuyển hóa qua:

  • Glucuronid hóa trực tiếp tại nhóm hydroxyl phenolic hoặc aliphatic.
  • O-demethyl hóa, sau đó liên hợp glucuronide.
  • Một phần nhỏ qua liên hợp sulfate và deformyl hóa.

Các enzym tham gia gồm UGT1A1, UGT1A8, UGT1A9, UGT2B7, UGT2B15, CYP2D6, CYP2C19, CYP2C9 và CYP2A6. Formoterol không ức chế đáng kể các enzym CYP450 ở nồng độ điều trị.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Formoterol và các chất chuyển hóa được bài tiết qua nước tiểu. Sau khi hít bột khô, khoảng 8–13% liều thực sự phát ra có thể được thải qua nước tiểu dưới dạng không đổi. Với dung dịch khí dung, khoảng 1,1–1,7% liều khí dung được tìm thấy dưới dạng Formoterol không đổi trong nước tiểu ở nghiên cứu liều đơn.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải phụ thuộc dạng thuốc và phương pháp xác định:

  • Khoảng 7 giờ sau một liều dung dịch khí dung cao hơn nhiều lần liều điều trị.
  • Khoảng 17 giờ sau khi hít bột khô trong dữ liệu SmPC.

Sự khác biệt phản ánh dạng bào chế, liều, quần thể và phương pháp phân tích; thời gian bán thải không đồng nghĩa với thời gian giãn phế quản, thường khoảng 12 giờ.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Tổng độ thanh thải huyết tương và thể tích phân bố chưa được xác định đầy đủ. Độ thanh thải qua thận sau khi khí dung trong một nghiên cứu nhỏ ở người COPD khoảng 157 mL/phút. Giá trị này không được sử dụng để điều chỉnh liều thường quy.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến phơi nhiễm hoặc lượng thuốc đến phổi gồm:

  • Loại dụng cụ hít và sự khác biệt giữa liều định lượng với liều phát ra.
  • Lưu lượng hít vào của người bệnh.
  • Kỹ thuật sử dụng thiết bị.
  • Hệ thống máy khí dung, máy nén khí và mặt nạ hoặc đầu ngậm.
  • Liều, tần suất sử dụng và phối hợp nhiều sản phẩm chứa LABA.
  • Chức năng gan: phơi nhiễm có thể tăng ở người xơ gan nặng.
  • Kiểu hình chuyển hóa CYP2D6 hoặc CYP2C19 có thể ảnh hưởng chuyển hóa, nhưng ý nghĩa lâm sàng chưa được xác định.
  • Dược động học ở người suy thận, người cao tuổi và một số nhóm trẻ em chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Formoterol

Formoterol là chất chủ vận tương đối chọn lọc thụ thể beta-2 adrenergic. Hoạt tính chủ vận beta-2 in vitro cao hơn trên 200 lần so với beta-1. Tuy nhiên, thụ thể beta-2 cũng hiện diện tại tim, vì vậy liều cao hoặc phơi nhiễm toàn thân có thể gây nhịp tim nhanh, đánh trống ngực và thay đổi điện tâm đồ.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Formoterol kích thích thụ thể beta-2 trên cơ trơn phế quản, hoạt hóa adenyl cyclase và làm tăng cyclic AMP nội bào. Nồng độ cyclic AMP tăng gây giãn cơ trơn đường thở và có thể ức chế giải phóng một số chất trung gian quá mẫn tức thì từ tế bào mast.

Formoterol có khởi phát nhanh hơn một số LABA khác nhưng vẫn có thời gian tác dụng khoảng 12 giờ.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng giãn phế quản có thể bắt đầu trong 1–3 phút và còn có ý nghĩa sau 12 giờ đối với một số bột hít. Ở người COPD dùng dung dịch khí dung 20 microgam, thời gian trung vị đạt mức tăng FEV1 có ý nghĩa sau liều đầu khoảng 11,7–13,1 phút và hiệu quả đỉnh trung vị khoảng 2 giờ.

Kích thích beta-2 toàn thân có thể làm giảm kali huyết, tăng glucose máu, tăng nhịp tim và kéo dài QTc, đặc biệt khi dùng quá liều.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Formoterol

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Formoterol

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Formoterol

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc cường giao cảm hoặc beta-2 agonist khác: làm tăng tác dụng và độc tính tim mạch.
  • Thuốc khác chứa LABA: không phối hợp do nguy cơ quá liều.
  • Dẫn xuất xanthine như theophylline, corticosteroid và thuốc lợi tiểu: có thể làm tăng hạ kali máu.
  • Thuốc lợi tiểu quai hoặc thiazide không giữ kali: có thể làm nặng hạ kali và thay đổi điện tâm đồ.
  • Digoxin: hạ kali do Formoterol có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp liên quan digitalis.
  • Thuốc ức chế monoamine oxidase và thuốc chống trầm cảm ba vòng: có thể làm tăng tác dụng tim mạch; một số SmPC khuyến cáo tránh Formoterol trong vòng 14 ngày sau khi ngừng MAOI.
  • Thuốc kéo dài QTc như một số thuốc chống loạn nhịp, kháng histamin, macrolide và thuốc chống trầm cảm: tăng nguy cơ loạn nhịp thất.
  • Thuốc chẹn beta, kể cả thuốc nhỏ mắt: làm giảm tác dụng giãn phế quản và có thể gây co thắt phế quản. Khi bắt buộc, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc chọn lọc beta-1 với theo dõi chặt chẽ.
  • Thuốc gây mê hydrocarbon halogen hóa: có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp.
  • Levodopa, levothyroxine, oxytocin và rượu có thể làm giảm khả năng dung nạp của tim với thuốc chủ vận beta-2.
  • Thuốc kháng muscarinic dạng hít có thể làm tăng tác dụng giãn phế quản; việc phối hợp phải theo đúng chế phẩm và đơn thuốc.

Thắc mắc về hoạt chất Formoterol

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *