Flucytosine

Flucytosine, còn gọi là 5-fluorocytosine hoặc 5-FC, là thuốc kháng nấm toàn thân thuộc nhóm chất tương tự pyrimidine fluor hóa. Thuốc được dùng chủ yếu trong điều trị các nhiễm nấm nghiêm trọng do chủng Candida hoặc Cryptococcus nhạy cảm. Trong viêm màng não hoặc nhiễm Cryptococcus lan tỏa, flucytosine thường là thành phần của phác đồ phối hợp với amphotericin B; một số phác đồ còn kết hợp fluconazole. Không nên tự dùng flucytosine đơn độc vì nấm có thể nhanh chóng xuất hiện đề kháng.

Flucytosine có khoảng điều trị hẹp và được thải trừ chủ yếu qua thận. Việc điều trị cần theo dõi công thức máu, chức năng gan, chức năng thận, điện giải và nồng độ thuốc khi có điều kiện. Tích lũy thuốc có thể gây ức chế tủy xương, độc tính gan, tiêu hóa hoặc thần kinh nghiêm trọng.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc kháng nấm toàn thân, chất tương tự pyrimidine fluor hóa
  • Mã ATC: J02AX01
  • Tác nhân chính: Candida và Cryptococcus nhạy cảm
  • Vai trò thường gặp: Thành phần của phác đồ phối hợp điều trị viêm màng não hoặc nhiễm nấm toàn thân nặng
  • Đường dùng phổ biến: Uống
  • Nguy cơ quan trọng: Ức chế tủy xương, độc gan, tích lũy khi suy thận, độc tính nặng ở người thiếu DPD
  • Theo dõi: Công thức máu, gan, thận, điện giải và nồng độ flucytosine
  • Lưu ý: Không tự mua, tự chỉnh liều hoặc dùng đơn độc khi chưa có chỉ định chuyên khoa

Hoạt chất Flucytosine là gì?

Flucytosine là thuốc kháng nấm toàn thân được tế bào nấm chuyển thành các chất chuyển hóa của 5-fluorouracil. Các chất này cản trở quá trình tổng hợp RNA, protein và DNA của nấm.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Flucytosine

CAS 2022-85-7 Công thức C4H4FN3O

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Flucytosine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Flucytosine

Tên IUPAC

6-amino-5-fluoro-1H-pyrimidin-2-one

Tên hóa học khác

5-Fluorocytosine

Tên khác / tên đồng nghĩa

5-fluorocytosine; 5-FC. “Flucytosin” là cách viết thiếu chữ “e” đôi khi được sử dụng, nhưng tên hoạt chất chuẩn là flucytosine.

Tên viết tắt

5-FC

Tên Latinh / tên dược điển

Flucytosinum

Tên USAN

flucytosine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

2022-85-7

UNII

D83282DT06

PubChem CID

3366

RxNorm CUI

4451

Công thức phân tử

C4H4FN3O

Dược động học của Flucytosine

Flucytosine được hấp thu tốt qua đường uống, gắn protein huyết tương rất thấp, phân bố vào dịch não tủy và được thải trừ chủ yếu dưới dạng không đổi qua lọc cầu thận. Suy thận làm kéo dài đáng kể thời gian bán thải và tăng nguy cơ tích lũy.

Giai đoạn I: Hấp thu

Thuốc được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn. Ở người khỏe mạnh, sau liều uống 2 g, nồng độ đỉnh khoảng 30–40 microgam/mL đạt trong vòng khoảng 2 giờ.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Nhãn DailyMed ước tính sinh khả dụng đường uống khoảng 78–89%. SmPC của Ancotil mô tả mức hấp thu khoảng 90%; khác biệt nhỏ có thể liên quan thiết kế nghiên cứu và tài liệu sản phẩm.

Giai đoạn II: Phân bố

Tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 2,9–4%. Thể tích phân bố được ghi nhận khoảng 0,5–1 L/kg. Thuốc đi qua hàng rào máu–não và đạt nồng độ có ý nghĩa lâm sàng trong dịch não tủy.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Flucytosine không được chuyển hóa đáng kể trong cơ thể người. Một phần thuốc được vi khuẩn đường ruột khử amin thành 5-fluorouracil; tỷ lệ diện tích dưới đường cong của 5-fluorouracil so với flucytosine được ghi nhận khoảng 4% trong nhãn Hoa Kỳ.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Hơn 90% liều được thu hồi trong nước tiểu dưới dạng flucytosine không đổi. Thuốc được đào thải chủ yếu qua lọc cầu thận, với một phần nhỏ qua phân hoặc dưới dạng chất chuyển hóa.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Ở phần lớn người khỏe mạnh, thời gian bán thải khoảng 2,4–4,8 giờ. Ở người đã cắt thận hoặc vô niệu, thời gian bán thải trung bình được ghi nhận khoảng 85 giờ, với khoảng dao động 29,9–250 giờ.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Tốc độ thải trừ flucytosine có tương quan tuyến tính với độ thanh thải creatinine. Giá trị độ thanh thải toàn thân chuẩn hóa cụ thể.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Suy thận, vô niệu, tuổi sơ sinh và thuốc làm giảm lọc cầu thận có thể kéo dài thời gian bán thải. Lọc máu loại bỏ được flucytosine nên thời điểm dùng liều cần được bác sĩ điều chỉnh theo buổi lọc và nồng độ thuốc.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Flucytosine

Flucytosine là thuốc kháng nấm kiểu chất chống chuyển hóa, thuộc nhóm “thuốc kháng nấm toàn thân khác” trong hệ thống ATC, mã J02AX01.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Flucytosine đi vào tế bào nấm qua cytosine permease và được cytosine deaminase chuyển thành 5-fluorouracil. Các chất chuyển hóa tiếp theo được gắn sai vào RNA của nấm, làm rối loạn tổng hợp protein, đồng thời ức chế thymidylate synthase và cản trở tổng hợp DNA.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ở nồng độ điều trị, flucytosine chủ yếu có tác dụng kìm nấm. Thuốc có hoạt tính với nhiều chủng Candida albicans và Cryptococcus neoformans nhạy cảm. Đề kháng có thể xuất hiện nhanh khi dùng đơn độc do đột biến ở hệ vận chuyển hoặc chuyển hóa flucytosine của nấm.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Flucytosine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Flucytosine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Flucytosine

  • Cytarabine có thể đối kháng hoạt tính kháng nấm của flucytosine do cạnh tranh.
  • Thuốc làm giảm lọc cầu thận có thể kéo dài thời gian bán thải và làm tăng tích lũy flucytosine.
  • Brivudine, sorivudine, uracil và một số phối hợp chứa chất ức chế DPD có thể làm tăng độc tính của chất chuyển hóa 5-fluorouracil; một số SmPC quy định chống chỉ định phối hợp.
  • Zidovudine, ganciclovir, valganciclovir, thuốc độc tế bào và thuốc ức chế miễn dịch có thể làm tăng độc tính huyết học.
  • Amphotericin B có tác dụng hiệp đồng với flucytosine, nhưng cần theo dõi chức năng thận chặt chẽ vì suy thận có thể làm flucytosine tích lũy.

Phải cung cấp đầy đủ danh sách thuốc đang dùng cho bác sĩ và dược sĩ trước khi điều trị.

Thắc mắc về hoạt chất Flucytosine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *