Flucloxacillin là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm penicilin isoxazolyl kháng beta-lactamase, có phổ tương đối hẹp và tác dụng diệt khuẩn trên các vi khuẩn Gram dương nhạy cảm, đặc biệt là tụ cầu sinh beta-lactamase. Thuốc không có tác dụng đối với tụ cầu kháng methicillin, thường gọi là MRSA. Flucloxacillin có thể được sử dụng trong một số nhiễm khuẩn da và mô mềm, đường hô hấp, xương khớp hoặc nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm, nhưng lựa chọn thuốc phải dựa trên chẩn đoán, mức độ bệnh, kháng sinh đồ và hướng dẫn điều trị tại địa phương. Thuốc có dạng uống và dạng tiêm; dạng uống thường được dùng khi đói để tăng hấp thu. Flucloxacillin là thuốc kê đơn tại các hệ thống quản lý thuốc đã đối chiếu và có nguy cơ gây phản ứng dị ứng nghiêm trọng, tổn thương gan ứ mật cùng nhiều tương tác đáng chú ý. Không tự sử dụng hoặc tự thay đổi liều kháng sinh.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Kháng sinh beta-lactam, penicilin isoxazolyl kháng beta-lactamase.
- Tác dụng chính: Diệt các tụ cầu và liên cầu nhạy cảm; không có tác dụng với MRSA.
- Chỉ định thường gặp: Nhiễm khuẩn da, mô mềm và một số nhiễm khuẩn hô hấp, xương khớp hoặc nhiễm khuẩn toàn thân do vi khuẩn nhạy cảm.
- Cách uống: Uống khi đói, ít nhất 1 giờ trước hoặc 2 giờ sau bữa ăn; uống viên nang với khoảng 250 ml nước và không nằm ngay sau uống.
- Cảnh báo nổi bật: Dị ứng beta-lactam, phản vệ, viêm gan hoặc vàng da ứ mật, phản ứng da nặng, viêm đại tràng liên quan kháng sinh và hạ kali máu.
- Nguyên tắc sử dụng: Chỉ dùng khi có chỉ định chuyên môn; lựa chọn liều và thời gian điều trị phụ thuộc bệnh, tuổi, cân nặng, chức năng thận và mức độ nhiễm khuẩn.
Hoạt chất Flucloxacillin là gì?
Flucloxacillin là kháng sinh penicilin phổ hẹp, kháng beta-lactamase của tụ cầu và có tác dụng diệt khuẩn bằng cách cản trở quá trình hình thành thành tế bào vi khuẩn. Thuốc chủ yếu được sử dụng cho nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram dương nhạy cảm.
Flucloxacillin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Flucloxacillin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Flucloxacillin |
| Tên IUPAC | (2S,5R,6R)-6-[[3-(2-chloro-6-fluorophenyl)-5-methyl-1,2-oxazole-4-carbonyl]amino]-3,3-dimethyl-7-oxo-4-thia-1-azabicyclo[3.2.0]heptane-2-carboxylic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Flucloxacillin sodium; flucloxacillin natri; “flucloxacilin” là cách ghi tên hoạt chất trong một số văn bản đăng ký thuốc tại Việt Nam. |
| Tên viết tắt | FLC |
| Tên Latinh / tên dược điển | Flucloxacillinum |
| Tên USAN | floxacillin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 5250-39-5 |
|---|---|
| UNII | 43B2M34G2V |
| PubChem CID | 21319 |
| RxNorm CUI | 4448 |
| Công thức phân tử | C19H17ClFN3O5S |
Dược động học của Flucloxacillin
Flucloxacillin bền trong môi trường acid, hấp thu tốt hơn khi uống lúc đói, đạt nồng độ đỉnh trong huyết thanh khoảng 1 giờ sau uống. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 95%, phân bố vào nhiều mô, chuyển hóa một phần nhỏ thành acid penicilloic và được thải trừ chủ yếu qua thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thuốc được hấp thu qua đường tiêu hóa và đạt nồng độ đỉnh huyết thanh sau khoảng 1 giờ. Sau liều uống 250 mg và 500 mg ở người nhịn đói, nồng độ đỉnh được báo cáo lần lượt khoảng 8,8 mg/l và 14,5 mg/l. Thức ăn làm giảm hiệu quả hấp thu, vì vậy dạng uống thường được dùng khi đói.
| F · Sinh khả dụng | SmPC và dữ liệu sản phẩm New Zealand ghi nhận tổng lượng flucloxacillin được hấp thu sau khi uống lúc đói khoảng 79% liều dùng. Con số này là dữ liệu trên chế phẩm và điều kiện nghiên cứu cụ thể, không nên mặc định cho mọi sản phẩm hoặc mọi người bệnh. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Flucloxacillin phân bố vào nhiều mô, bao gồm mô xương. Tỷ lệ gắn protein huyết thanh khoảng 95%. Thuốc thấm ít vào dịch não tủy khi màng não không viêm và được bài tiết với lượng nhỏ vào sữa mẹ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Khoảng 10% liều flucloxacillin được chuyển hóa thành acid penicilloic ở người có chức năng sinh lý bình thường.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc được thải trừ chủ yếu qua thận dưới dạng còn hoạt tính, đồng thời một phần nhỏ được bài tiết qua mật. SmPC tại Anh báo cáo khoảng 65,5% liều uống và 76,1% liều ngoài đường tiêu hóa được tìm thấy dưới dạng không đổi trong nước tiểu trong 8 giờ; dữ liệu New Zealand báo cáo khoảng 50% trong 6 giờ. Sự khác biệt phản ánh dữ liệu và điều kiện trình bày của từng nhãn sản phẩm.
| t½ · Thời gian bán thải | Khoảng 30–60 phút; SmPC của một chế phẩm ghi thời gian bán thải xấp xỉ 53 phút. Thời gian bán thải có thể kéo dài ở trẻ sơ sinh và khi chức năng thận suy giảm. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn làm giảm hấp thu đường uống. Suy thận làm chậm thải trừ; trẻ sơ sinh có thể đạt nồng độ thuốc cao hơn do khả năng thải trừ qua thận chưa hoàn thiện. Probenecid và sulfinpyrazone làm giảm bài tiết flucloxacillin qua ống thận, từ đó có thể kéo dài nồng độ thuốc.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Flucloxacillin
Thuốc thuộc nhóm penicilin kháng beta-lactamase, còn gọi là penicilin kháng tụ cầu hoặc isoxazolyl penicillin. Flucloxacillin có phổ hẹp hơn nhiều kháng sinh beta-lactam khác và không nên được xem là thuốc điều trị mọi loại nhiễm khuẩn.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Flucloxacillin ức chế quá trình tổng hợp thành tế bào ở vi khuẩn nhạy cảm, làm mất tính toàn vẹn của thành tế bào và dẫn đến tác dụng diệt khuẩn. Cấu trúc của thuốc giúp hạn chế bị thủy phân bởi beta-lactamase của nhiều chủng tụ cầu.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Flucloxacillin có tác dụng diệt khuẩn trên các tụ cầu và liên cầu nhạy cảm, bao gồm nhiều chủng tụ cầu sinh beta-lactamase. Thuốc không có tác dụng đối với tụ cầu kháng methicillin. Enterococcus faecalis không nằm trong phổ tác dụng được mô tả của thuốc.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Flucloxacillin
Theo SmPC, flucloxacillin được chỉ định cho nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram dương nhạy cảm, gồm nhiễm khuẩn da và mô mềm như nhọt, áp xe, chốc lở, viêm mô tế bào, vết thương hoặc bỏng nhiễm khuẩn; một số nhiễm khuẩn đường hô hấp; viêm xương tủy; viêm nội tâm mạc; nhiễm khuẩn huyết và các nhiễm khuẩn khác do vi khuẩn nhạy cảm. NICE khuyến nghị flucloxacillin là một lựa chọn hàng đầu trong điều trị viêm mô tế bào hoặc viêm quầng không biến chứng tại Anh, nhưng khuyến nghị này không thay thế hướng dẫn chuyên môn tại Việt Nam.
Liều dùng và cách sử dụng
Theo SmPC của viên nang, liều uống tham khảo cho người lớn là 250 mg, ngày 4 lần; nhiễm khuẩn nặng có thể cần liều cao hơn theo chỉ định chuyên môn. Với viêm mô tế bào hoặc viêm quầng, NICE năm 2019 khuyến nghị người lớn dùng 500 mg–1 g, ngày 4 lần trong 5–7 ngày; hướng dẫn ghi rõ liều uống 1 g, ngày 4 lần là sử dụng ngoài chỉ định tại thời điểm ban hành.
Trong suy thận nặng với độ thanh thải creatinin dưới 10 ml/phút, nhãn thuốc yêu cầu cân nhắc giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách dùng; liều tối đa được nêu trong SmPC là 1 g mỗi 8–12 giờ.
Các thông tin trên chỉ nhằm mô tả nhãn thuốc và hướng dẫn chuyên môn, không phải liều dùng cho một cá nhân. Không tự áp dụng, tăng liều, giảm liều hoặc kéo dài thời gian điều trị.
Dạng uống nên được dùng khi đói, ít nhất 1 giờ trước hoặc 2 giờ sau bữa ăn. Viên nang cần được nuốt nguyên với một cốc nước đầy khoảng 250 ml; không nằm ngay sau khi uống nhằm giảm nguy cơ đau, kích ứng hoặc tổn thương thực quản. Uống đủ và đúng khoảng cách liều theo đơn; không dùng liều gấp đôi để bù liều quên nếu chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.
Theo dõi đáp ứng lâm sàng, tình trạng sốt, phạm vi tổn thương và dấu hiệu nhiễm khuẩn lan rộng. Trong điều trị kéo dài, nhãn thuốc khuyến nghị kiểm tra định kỳ chức năng gan và thận. Khi dùng liều cao, cần cân nhắc theo dõi kali máu. Người dùng đồng thời warfarin có thể cần theo dõi INR; người có yếu tố nguy cơ và dùng paracetamol đồng thời có thể cần đánh giá cân bằng acid–base. Với viêm mô tế bào, NICE khuyến nghị đánh giá lại nếu bệnh nặng lên hoặc không bắt đầu cải thiện sau 2–3 ngày.
Cảnh báo và lưu ý về Flucloxacillin
Chống chỉ định khi quá mẫn với flucloxacillin, thành phần của chế phẩm hoặc kháng sinh beta-lactam theo nhãn sản phẩm; đồng thời chống chỉ định ở người từng bị vàng da hoặc rối loạn chức năng gan liên quan đến flucloxacillin. Cần đối chiếu chống chỉ định trên tờ hướng dẫn của chính sản phẩm được kê.
Tác dụng không mong muốn thường gặp gồm rối loạn tiêu hóa nhẹ như buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Phát ban, mày đay và ban xuất huyết được ghi nhận với tần suất ít gặp trên SmPC. Đau hoặc kích ứng thực quản có thể xảy ra, đặc biệt khi uống viên nang với ít nước hoặc nằm ngay sau uống.
Các phản ứng nghiêm trọng được ghi nhận gồm phản vệ và phù mạch; viêm gan hoặc vàng da ứ mật có thể xuất hiện muộn đến hai tháng sau điều trị; viêm đại tràng giả mạc; giảm bạch cầu, mất bạch cầu hạt, giảm tiểu cầu hoặc thiếu máu tan máu; viêm thận kẽ; hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc và ngoại ban mụn mủ toàn thân cấp tính. Liều cao có thể gây hạ kali máu hoặc độc tính thần kinh. Flucloxacillin dùng cùng paracetamol ở người có yếu tố nguy cơ có thể liên quan đến nhiễm toan chuyển hóa tăng khoảng trống anion.
Cần hỏi kỹ tiền sử dị ứng penicilin, cephalosporin và các beta-lactam khác trước khi điều trị. Nguy cơ phản ứng gan cao hơn ở người trên 50 tuổi, người có bệnh nền hoặc rối loạn chức năng gan; tổn thương gan có thể khởi phát sau khi đã ngừng thuốc. Thận trọng đặc biệt ở trẻ sơ sinh do nguy cơ tăng bilirubin và tích lũy thuốc. Điều trị kéo dài có thể làm phát triển các vi sinh vật không nhạy cảm. Chế phẩm flucloxacillin natri có thể cung cấp một lượng natri đáng kể, cần lưu ý ở người phải hạn chế natri.
Quá liều có thể gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy và độc tính thần kinh, nhất là khi dùng liều cao ngoài đường tiêu hóa. Xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ theo đánh giá tại cơ sở y tế. Flucloxacillin không được loại bỏ đáng kể bằng thẩm tách máu. Khi nghi ngờ quá liều, cần liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc; không tự gây nôn.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng chế phẩm. SmPC viên nang yêu cầu bảo quản không quá 25°C trong bao bì gốc. Dữ liệu New Zealand yêu cầu viên nang và bột chưa pha được bảo quản dưới 25°C, tránh ánh sáng; dung dịch uống sau pha bảo quản ở 2–8°C, không đông lạnh và sử dụng trong 14 ngày. Luôn ưu tiên hướng dẫn trên nhãn của sản phẩm thực tế.
Đối tượng đặc biệt
Flucloxacillin có thể được sử dụng cho trẻ em khi có chỉ định. SmPC viên nang nêu liều tham khảo 125 mg, ngày 4 lần cho trẻ 2–10 tuổi và 62,5 mg, ngày 4 lần cho trẻ dưới 2 tuổi; dạng bào chế khác có thể phù hợp hơn cho trẻ nhỏ. NICE khuyến nghị lựa chọn kháng sinh cho trẻ dưới 1 tháng theo ý kiến chuyên khoa và cung cấp liều theo tuổi hoặc cân nặng cho trẻ từ 1 tháng trở lên trong viêm mô tế bào. Trẻ sơ sinh cần thận trọng đặc biệt do nguy cơ tăng bilirubin và khả năng thải trừ qua thận còn hạn chế. Không tự tính liều cho trẻ.
Nhãn thuốc sử dụng liều người lớn cho người cao tuổi, nhưng việc lựa chọn liều còn phụ thuộc chức năng thận, bệnh nền và mức độ nhiễm khuẩn. Người trên 50 tuổi được ghi nhận có nguy cơ phản ứng gan do flucloxacillin cao hơn, nhất là khi điều trị kéo dài hoặc có bệnh nghiêm trọng đi kèm.
Dữ liệu trên người mang thai còn hạn chế. Nhãn thuốc cho biết nghiên cứu trên động vật không ghi nhận tác dụng gây quái thai và số trường hợp sử dụng được báo cáo ở người chưa cho thấy tín hiệu bất lợi rõ ràng; tuy nhiên, flucloxacillin chỉ nên được dùng khi lợi ích dự kiến vượt trội nguy cơ tiềm ẩn. Người mang thai không tự sử dụng kháng sinh.
Flucloxacillin được bài tiết vào sữa mẹ với lượng nhỏ. Cần cân nhắc khả năng gây phản ứng quá mẫn, tiêu chảy hoặc thay đổi hệ vi khuẩn ở trẻ bú mẹ; nhãn thuốc khuyến nghị chỉ sử dụng khi lợi ích điều trị vượt trội nguy cơ tiềm ẩn.
SmPC không yêu cầu giảm liều thường quy chỉ vì suy giảm chức năng gan, nhưng cần thận trọng và theo dõi chức năng gan. Flucloxacillin chống chỉ định ở người từng bị vàng da hoặc rối loạn chức năng gan liên quan đến thuốc. Ngừng thuốc và đánh giá y tế khi xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm màu, ngứa lan tỏa hoặc đau vùng hạ sườn phải.
Suy thận nhẹ đến vừa thường không cần giảm liều theo nhãn. Khi độ thanh thải creatinin dưới 10 ml/phút, cần cân nhắc giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách dùng do nguy cơ tích lũy và độc tính thần kinh; SmPC nêu liều tối đa 1 g mỗi 8–12 giờ ở người lớn. Thuốc không được loại bỏ đáng kể bằng thẩm tách máu.
Nhãn thuốc không ghi nhận ảnh hưởng bất lợi trực tiếp lên khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Tuy nhiên, không nên thực hiện các hoạt động cần tỉnh táo nếu xuất hiện chóng mặt, mệt mỏi, phản ứng dị ứng hoặc các triệu chứng bất thường.
Tương tác thuốc của Flucloxacillin
Các tương tác đáng chú ý gồm:
- Probenecid và sulfinpyrazone làm chậm thải trừ flucloxacillin.
- Flucloxacillin có thể làm giảm thải trừ methotrexate và tăng nguy cơ độc tính.
- Có thể làm bất hoạt vắc xin thương hàn đường uống.
- Có báo cáo thay đổi INR khi dùng cùng warfarin; cần theo dõi khi bắt đầu hoặc ngừng flucloxacillin.
- Dùng cùng paracetamol có thể làm tăng nguy cơ nhiễm toan chuyển hóa tăng khoảng trống anion ở người có yếu tố nguy cơ.
- Flucloxacillin có thể làm giảm đáng kể nồng độ voriconazole.
- Thuốc kìm khuẩn có thể cản trở tác dụng diệt khuẩn của flucloxacillin.
Người bệnh cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và vắc xin đang sử dụng cho bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Flucloxacillin
Thuốc được sử dụng cho một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram dương nhạy cảm, đặc biệt là tụ cầu sinh beta-lactamase. Các chỉ định trên nhãn gồm nhiễm khuẩn da và mô mềm, một số nhiễm khuẩn đường hô hấp, viêm xương tủy, viêm nội tâm mạc và nhiễm khuẩn huyết. Việc có phù hợp với một trường hợp cụ thể hay không phải do bác sĩ đánh giá.
Không. Cả hai đều là kháng sinh penicilin, nhưng flucloxacillin thuộc nhóm penicilin kháng beta-lactamase và có phổ tương đối hẹp, tập trung vào các tụ cầu và liên cầu nhạy cảm. Hai thuốc không thể tự thay thế cho nhau.
Dạng uống thường được dùng khi đói: ít nhất 1 giờ trước hoặc 2 giờ sau bữa ăn. Viên nang nên được uống với khoảng 250 ml nước và không nằm ngay sau khi uống.
Không. Flucloxacillin là kháng sinh điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm, không điều trị cảm cúm hoặc các bệnh chỉ do virus. Dùng kháng sinh không cần thiết làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và kháng kháng sinh.
Cần tìm trợ giúp y tế ngay khi có khó thở, phù mặt hoặc họng, choáng; phát ban phồng rộp hoặc bong da; vàng da; tiêu chảy nặng, kéo dài hoặc có máu; co giật; yếu cơ, rối loạn nhịp tim hoặc dấu hiệu nhiễm khuẩn nặng lên nhanh chóng.

