Felodipine là thuốc chẹn kênh canxi nhóm dihydropyridine, tác động ưu tiên lên cơ trơn tiểu động mạch. Thuốc làm giảm sức cản mạch ngoại vi, từ đó hạ huyết áp và giảm hậu tải cho tim. Felodipine dạng phóng thích kéo dài được sử dụng điều trị tăng huyết áp; tại một số quốc gia, thuốc còn được phê duyệt để dự phòng đau thắt ngực ổn định. Thuốc thường được uống một lần mỗi ngày và phải nuốt nguyên viên để duy trì đặc tính giải phóng kéo dài. Felodipine được chuyển hóa gần như hoàn toàn bởi CYP3A4, vì vậy nước bưởi chùm, thuốc ức chế CYP3A4 mạnh hoặc thuốc cảm ứng CYP3A4 có thể làm thay đổi rõ rệt nồng độ thuốc. Các tác dụng phụ thường gặp gồm phù mắt cá chân, đau đầu, đỏ bừng mặt, chóng mặt và đánh trống ngực. Người cao tuổi hoặc suy gan thường cần bắt đầu bằng liều thấp hơn.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc chẹn kênh canxi dihydropyridine
- Tác dụng chính: Giãn tiểu động mạch và giảm sức cản mạch ngoại vi
- Chỉ định chính: Tăng huyết áp
- Chỉ định tại một số nước: Dự phòng đau thắt ngực ổn định
- Dạng dùng: Viên phóng thích kéo dài 2,5 mg, 5 mg và 10 mg
- Liều thường dùng: 2,5–10 mg một lần mỗi ngày
- Thời điểm dùng: Buổi sáng, lúc đói hoặc sau bữa ăn nhẹ
- Lưu ý quan trọng: Nuốt nguyên viên, không nhai, nghiền hoặc chia
- Tương tác nổi bật: Bưởi chùm, thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4
- Tác dụng phụ phổ biến: Phù ngoại biên, đau đầu, đỏ bừng và chóng mặt
- Phạm vi chỉ định và chống chỉ định có thể khác nhau giữa nhãn Hoa Kỳ và châu Âu; cần áp dụng theo sản phẩm được cấp phép tại nơi điều trị.
Hoạt chất Felodipine là gì?
Felodipine là thuốc chẹn kênh canxi giúp làm giãn các tiểu động mạch. Khi sức cản mạch ngoại vi giảm, huyết áp hạ xuống và tim phải bơm máu chống lại mức cản thấp hơn.
Felodipine không phải thuốc lợi tiểu chính, mặc dù có thể gây tác dụng lợi tiểu và thải natri nhẹ.
Felodipine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Felodipine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Felodipine |
| Tên IUPAC | 5-O-ethyl 3-O-methyl 4-(2,3-dichlorophenyl)-2,6-dimethyl-1,4-dihydropyridine-3,5-dicarboxylate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Felodipin; Felodipine USP. Một số biệt dược quốc tế được ghi nhận gồm Plendil, Delofine XL, Felotens XL và Cardioplen XL. |
| Tên viết tắt | FEL |
| Tên Latinh / tên dược điển | Felodipinum |
| Tên USAN | felodipine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 72509-76-3 |
|---|---|
| UNII | OL961R6O2C |
| PubChem CID | 3333 |
| RxNorm CUI | 4316 |
| Công thức phân tử | C18H19Cl2NO4 |
Dược động học của Felodipine
Felodipine được hấp thu gần như hoàn toàn sau khi uống nhưng chịu chuyển hóa bước đầu mạnh, khiến sinh khả dụng toàn thân tương đối thấp. Viên phóng thích kéo dài tạo giai đoạn hấp thu kéo dài và duy trì nồng độ trong phạm vi điều trị khoảng 24 giờ. Thuốc liên kết protein rất cao, được chuyển hóa tại gan qua CYP3A4 và bài tiết chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa.
Giai đoạn I: Hấp thu
Felodipine được hấp thu gần như hoàn toàn qua đường tiêu hóa. Viên phóng thích kéo dài thường đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 2,5–5 giờ.
Bữa ăn nhiều chất béo hoặc carbohydrate có thể làm tăng nồng độ đỉnh mà không làm thay đổi đáng kể tổng mức phơi nhiễm; vì vậy thuốc nên được uống lúc đói hoặc sau một bữa ăn nhẹ.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng toàn thân của Felodipine đường uống khoảng 20% do chuyển hóa bước đầu mạnh tại gan. Nước bưởi chùm có thể làm tăng sinh khả dụng khoảng hai lần hoặc hơn. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Felodipine liên kết với protein huyết tương khoảng 99%, chủ yếu với albumin. Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 10 L/kg, cho thấy thuốc phân bố rộng vào mô.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Felodipine được chuyển hóa rộng rãi tại gan, chủ yếu bởi CYP3A4. Tất cả các chất chuyển hóa đã được xác định đều được xem là không có hoạt tính dược lý đáng kể.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 70% liều được bài tiết trong nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa; phần còn lại chủ yếu được thải qua phân. Dưới 0,5% liều được tìm thấy trong nước tiểu dưới dạng Felodipine không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải ở pha thải trừ của Felodipine phóng thích kéo dài khoảng 25 giờ theo SmPC châu Âu. Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận thời gian bán thải cuối khoảng 11–16 giờ đối với dạng giải phóng tức thì; sự khác biệt có thể liên quan dạng bào chế và phương pháp đánh giá. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải máu trung bình của Felodipine khoảng 1.200 mL/phút. Thanh thải giảm ở người cao tuổi và người suy giảm chức năng gan. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng đáng chú ý gồm:
- Tuổi cao: độ thanh thải ở người cao tuổi có thể thấp hơn rõ rệt và AUC cao hơn người trẻ.
- Suy gan: độ thanh thải giảm và nồng độ thuốc tăng.
- Suy thận: nồng độ Felodipine không thay đổi đáng kể, dù các chất chuyển hóa không hoạt tính có thể tăng.
- Bữa ăn nhiều chất béo hoặc carbohydrate: làm tăng nồng độ đỉnh.
- Bưởi chùm và thuốc ức chế CYP3A4: làm tăng mạnh mức phơi nhiễm.
- Thuốc cảm ứng CYP3A4: làm giảm mạnh nồng độ và hiệu quả thuốc.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Felodipine
Felodipine thuộc nhóm chẹn kênh canxi dihydropyridine có tính chọn lọc mạch máu cao. Ở liều điều trị, thuốc tác động lên cơ trơn tiểu động mạch mạnh hơn cơ tim và ít ảnh hưởng trực tiếp đến dẫn truyền nhĩ–thất hoặc sức co bóp tim.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Felodipine ức chế dòng ion canxi đi qua kênh canxi phụ thuộc điện thế type L ở cơ trơn mạch máu. Lượng canxi nội bào giảm làm cơ trơn tiểu động mạch giãn ra, giảm sức cản mạch hệ thống và hạ huyết áp.
Thuốc có thể gây tăng nhịp tim phản xạ nhẹ, đặc biệt trong tuần đầu hoặc sau khi tăng liều.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Huyết áp thường bắt đầu giảm trong khoảng 2–5 giờ sau khi dùng Felodipine phóng thích kéo dài. Khi dùng đều đặn, tác dụng kiểm soát huyết áp duy trì trong khoảng 24 giờ.
Felodipine làm giảm cả huyết áp tâm thu và tâm trương. Tác dụng phụ thuộc liều và tương quan với nồng độ thuốc trong huyết tương.
Trong đau thắt ngực ổn định, thuốc làm giảm hậu tải và nhu cầu oxy cơ tim, đồng thời giãn động mạch vành, giúp cải thiện cân bằng cung–cầu oxy.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Felodipine
Theo nhãn Hoa Kỳ:
- Điều trị tăng huyết áp.
- Có thể dùng đơn trị hoặc phối hợp với thuốc hạ huyết áp khác.
Theo một số SmPC tại Vương quốc Anh:
- Điều trị tăng huyết áp.
- Điều trị hoặc dự phòng đau thắt ngực ổn định.
Felodipine không được dùng để xử trí cấp cứu cơn tăng huyết áp hoặc cắt nhanh một cơn đau thắt ngực đang xảy ra.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều tham khảo ở người lớn:
Tăng huyết áp:
- Liều khởi đầu thông thường: 5 mg một lần mỗi ngày.
- Có thể giảm xuống 2,5 mg hoặc tăng lên 10 mg một lần mỗi ngày tùy đáp ứng.
- Điều chỉnh liều thường cách nhau ít nhất 2 tuần.
- Liều duy trì thường trong khoảng 2,5–10 mg/ngày.
Đau thắt ngực ổn định theo một số nhãn châu Âu:
- Khởi đầu 5 mg một lần mỗi ngày.
- Có thể tăng lên 10 mg một lần mỗi ngày nếu cần.
Người cao tuổi hoặc suy gan:
- Cân nhắc khởi đầu 2,5 mg một lần mỗi ngày.
- Theo dõi huyết áp chặt khi chỉnh liều.
Không tự tăng liều khi huyết áp chưa giảm ngay. Liều phải được bác sĩ điều chỉnh dựa trên huyết áp và tác dụng không mong muốn.
Felodipine phóng thích kéo dài nên được:
- Uống một lần mỗi ngày, thường vào buổi sáng.
- Uống lúc đói hoặc sau một bữa ăn nhẹ không quá nhiều chất béo hoặc carbohydrate.
- Nuốt nguyên viên với nước.
- Không nhai, nghiền hoặc bẻ chia viên nếu nhãn sản phẩm không cho phép.
- Tránh bưởi chùm và nước bưởi chùm trong quá trình điều trị.
Nếu quên liều, không uống gấp đôi để bù. Thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ hoặc tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể.
Các nội dung cần theo dõi gồm:
- Huyết áp trước điều trị và định kỳ.
- Nhịp tim, đặc biệt khi đánh trống ngực hoặc tim đập nhanh.
- Chóng mặt, choáng hoặc ngất do tụt huyết áp.
- Phù mắt cá chân, cẳng chân hoặc tăng phù sau khi tăng liều.
- Đau ngực mới xuất hiện hoặc đau thắt ngực nặng hơn.
- Tình trạng răng, lợi và vệ sinh răng miệng.
- Chức năng gan ở người có bệnh gan.
- Nồng độ Tacrolimus nếu dùng phối hợp.
- Các thuốc hoặc thực phẩm có khả năng ảnh hưởng CYP3A4.
Cảnh báo và lưu ý về Felodipine
Theo nhãn Hoa Kỳ, chống chỉ định ở người quá mẫn với Felodipine hoặc thành phần của sản phẩm.
Một số SmPC châu Âu còn chống chỉ định trong:
- Mang thai.
- Suy tim mất bù.
- Nhồi máu cơ tim cấp.
- Đau thắt ngực không ổn định.
- Hẹp van tim có ảnh hưởng huyết động đáng kể.
- Tắc nghẽn đường ra của tim có tính động.
- Quá mẫn với Felodipine hoặc tá dược của sản phẩm.
Cần áp dụng chống chỉ định theo nhãn của sản phẩm được cấp phép tại nơi điều trị.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp gồm:
- Phù mắt cá chân hoặc phù ngoại biên.
- Đau đầu.
- Đỏ bừng hoặc cảm giác nóng.
- Chóng mặt.
- Đánh trống ngực hoặc nhịp tim nhanh.
- Mệt mỏi.
- Buồn nôn hoặc đau bụng.
- Dị cảm.
- Táo bón.
- Phát ban hoặc ngứa.
Phù ngoại biên thường liên quan đến giãn tiểu động mạch trước mao mạch, phụ thuộc liều và tuổi, không nhất thiết phản ánh cơ thể giữ nước toàn thân.
Các phản ứng nghiêm trọng hoặc hiếm gặp gồm:
- Hạ huyết áp rõ rệt và ngất.
- Nhịp tim nhanh phản xạ gây khởi phát hoặc làm nặng đau thắt ngực.
- Loạn nhịp hoặc đau ngực.
- Nhồi máu cơ tim được báo cáo nhưng quan hệ nhân quả không luôn được xác định.
- Phù mạch và phản ứng quá mẫn.
- Viêm mạch tăng bạch cầu hạt.
- Tăng men gan.
- Suy tim nặng hơn ở người có chức năng thất trái suy giảm.
- Sốc tim trong trường hợp chống chỉ định hoặc quá liều.
Cần cấp cứu khi có ngất, đau ngực mới hoặc nặng lên, khó thở, phù mặt, lưỡi hoặc họng, hoặc tụt huyết áp nghiêm trọng.
Cần thận trọng trong các trường hợp:
- Huyết áp thấp hoặc dễ ngất.
- Bệnh động mạch vành có triệu chứng.
- Suy tim hoặc giảm chức năng thất trái.
- Suy gan.
- Người cao tuổi.
- Đang dùng thuốc ảnh hưởng CYP3A4.
- Viêm lợi hoặc viêm nha chu.
- Tăng huyết áp cấp cứu hoặc ác tính, vì hiệu quả và độ an toàn chưa được xác lập.
Felodipine có thể gây tụt huyết áp kèm nhịp tim nhanh phản xạ, từ đó làm khởi phát thiếu máu cơ tim ở người nhạy cảm. Cần báo bác sĩ nếu đau ngực xuất hiện hoặc nặng lên ngay sau khi bắt đầu thuốc hoặc tăng liều.
Phì đại lợi thường nhẹ nhưng có thể rõ hơn ở người viêm lợi hoặc viêm nha chu. Vệ sinh răng miệng và khám nha khoa định kỳ giúp giảm nguy cơ.
Quá liều Felodipine có thể gây giãn mạch ngoại vi quá mức, tụt huyết áp nghiêm trọng và đôi khi chậm nhịp tim.
Xử trí tại cơ sở y tế có thể gồm:
- Đặt người bệnh nằm ngửa và nâng chân.
- Theo dõi huyết áp, nhịp tim và điện tâm đồ.
- Truyền dịch tĩnh mạch khi phù hợp.
- Atropine khi có chậm nhịp đáng kể.
- Thuốc vận mạch tác động ưu tiên lên thụ thể alpha-1 nếu tụt huyết áp không đáp ứng.
- Than hoạt hoặc rửa dạ dày sớm trong trường hợp phù hợp.
Chưa xác định được thẩm tách máu có loại bỏ Felodipine hiệu quả hay không.
Theo nhãn DailyMed được đối chiếu:
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Cho phép dao động trong khoảng 15–30°C.
- Bảo vệ khỏi ánh sáng.
- Giữ trong bao bì kín, chống ánh sáng và có nắp an toàn cho trẻ em.
Điều kiện cụ thể có thể khác giữa các nhà sản xuất; cần tuân thủ nhãn của sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Felodipine ở trẻ em chưa được xác lập.
Một thử nghiệm ở trẻ 6–16 tuổi bị tăng huyết áp sử dụng 2,5 mg, 5 mg hoặc 10 mg mỗi ngày không chứng minh rõ hiệu quả hạ huyết áp so với giả dược. Vì vậy, không tự sử dụng Felodipine cho trẻ em ngoài chỉ định chuyên khoa.
Người trên 65 tuổi có thể đạt nồng độ Felodipine cao hơn do độ thanh thải giảm. Liều nên được lựa chọn thận trọng và thường bắt đầu ở mức thấp nhất, khoảng 2,5 mg mỗi ngày.
Cần theo dõi huyết áp, chóng mặt, ngã và phù ngoại biên sau khi bắt đầu hoặc chỉnh liều.
Felodipine không được khuyến cáo sử dụng trong thai kỳ và được liệt kê là chống chỉ định trong một số SmPC châu Âu.
Dữ liệu trên động vật ghi nhận bất thường ở các đốt ngón thai, kéo dài chuyển dạ và tăng tử vong thai hoặc sơ sinh ở một số mức liều. Dữ liệu có kiểm soát ở phụ nữ mang thai còn thiếu. Cần lựa chọn thuốc hạ huyết áp có dữ liệu thai kỳ phù hợp hơn theo chỉ định bác sĩ.
Dữ liệu trực tiếp về Felodipine trong thời kỳ cho con bú còn hạn chế.
SmPC châu Âu không khuyến cáo điều trị khi đang cho con bú do thiếu dữ liệu về ảnh hưởng đối với trẻ. LactMed cũng nhận định có thể ưu tiên thuốc thay thế có thông tin an toàn đầy đủ hơn.
Quyết định sử dụng cần do bác sĩ cân nhắc dựa trên lợi ích điều trị cho người mẹ, tuổi và tình trạng sức khỏe của trẻ.
Felodipine được thanh thải chủ yếu tại gan. Người suy gan có thể có độ thanh thải chỉ bằng khoảng 60% người có chức năng gan bình thường và đạt nồng độ thuốc cao hơn.
Nên cân nhắc liều khởi đầu 2,5 mg một lần mỗi ngày, chỉnh liều chậm và theo dõi huyết áp chặt.
Suy thận thường không làm thay đổi đáng kể dược động học của Felodipine và thông thường không cần điều chỉnh liều chỉ dựa trên chức năng thận.
Nồng độ các chất chuyển hóa không hoạt tính có thể tăng do giảm bài tiết qua nước tiểu. Vẫn cần theo dõi huyết áp, phù, chức năng tim và các bệnh đồng mắc.
Felodipine có thể gây đau đầu, chóng mặt, buồn nôn hoặc mệt mỏi, đặc biệt khi mới bắt đầu điều trị hoặc sau khi tăng liều.
Không nên lái xe, vận hành máy hoặc làm việc trên cao nếu có chóng mặt, choáng, giảm khả năng phản ứng hoặc triệu chứng tụt huyết áp.
Tương tác thuốc của Felodipine
Felodipine là cơ chất CYP3A4. Những tương tác quan trọng gồm:
Thuốc hoặc thực phẩm làm tăng nồng độ Felodipine:
- Itraconazole và Ketoconazole.
- Clarithromycin hoặc Erythromycin.
- Ritonavir và một số thuốc kháng virus.
- Cimetidine.
- Bưởi chùm hoặc nước bưởi chùm.
Itraconazole có thể làm tăng mức phơi nhiễm Felodipine khoảng 6–8 lần; Erythromycin làm tăng khoảng 2,5 lần và nước bưởi chùm làm tăng hơn hai lần.
Thuốc làm giảm nồng độ Felodipine:
- Phenytoin.
- Carbamazepine.
- Phenobarbital và các barbiturate.
- Rifampicin.
- Efavirenz hoặc Nevirapine.
- St. John’s wort.
Các thuốc cảm ứng mạnh CYP3A4 có thể làm giảm AUC Felodipine đến khoảng 96%, dẫn đến mất hiệu quả kiểm soát huyết áp.
Tương tác khác:
- Felodipine có thể làm tăng nồng độ Tacrolimus; cần theo dõi nồng độ và chỉnh liều Tacrolimus.
- Phối hợp thuốc hạ huyết áp khác hoặc thuốc gây mê có thể làm tăng nguy cơ tụt huyết áp.
- Felodipine có thể làm tăng nhẹ nồng độ Metoprolol, nhưng phối hợp đã được dung nạp trong các thử nghiệm.
Thắc mắc về hoạt chất Felodipine
Felodipine là thuốc chẹn kênh canxi nhóm dihydropyridine. Thuốc làm giãn tiểu động mạch, giảm sức cản mạch và hạ huyết áp. Một số quốc gia còn phê duyệt Felodipine để điều trị dự phòng đau thắt ngực ổn định.
Felodipine phóng thích kéo dài thường được uống một lần vào buổi sáng, lúc đói hoặc sau một bữa ăn nhẹ. Cần uống vào thời điểm tương đối cố định và nuốt nguyên viên với nước.
Bưởi chùm ức chế CYP3A4 tại ruột, làm tăng sinh khả dụng và nồng độ Felodipine hơn hai lần. Điều này có thể làm tăng nguy cơ tụt huyết áp, chóng mặt, đỏ bừng, nhịp tim nhanh và phù.
Có. Phù mắt cá chân hoặc phù ngoại biên là một trong những tác dụng phụ phổ biến nhất và thường phụ thuộc liều. Phù liên quan đến giãn mạch trước mao mạch, không nhất thiết do suy tim hoặc giữ nước toàn thân. Không tự dùng thuốc lợi tiểu hoặc ngừng Felodipine khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Thông thường không cần chỉnh liều chỉ do suy thận vì dược động học của Felodipine không thay đổi đáng kể. Ngược lại, người suy gan hoặc cao tuổi thường cần bắt đầu liều thấp hơn do nồng độ thuốc có thể tăng.

