Etoposid

Etoposid, tên tiếng Anh là etoposide, là thuốc hóa trị bán tổng hợp có nguồn gốc từ podophyllotoxin. Thuốc gắn và ức chế enzym topoisomerase II, làm tích tụ các đứt gãy trên DNA, cản trở quá trình sao chép và phiên mã, từ đó dẫn đến chết tế bào ung thư. Hoạt tính của etoposid nổi bật ở pha S và G2 của chu kỳ tế bào.

Theo nhãn Hoa Kỳ, etoposid đường tiêm được dùng phối hợp trong điều trị bước đầu ung thư phổi tế bào nhỏ và điều trị ung thư tinh hoàn kháng trị. Viên nang etoposid được phê duyệt trong phác đồ phối hợp điều trị bước đầu ung thư phổi tế bào nhỏ. Độc tính giới hạn liều quan trọng nhất là suy tủy xương, có thể dẫn đến nhiễm trùng hoặc xuất huyết gây tử vong.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc chống ung thư, dẫn xuất podophyllotoxin và chất ức chế topoisomerase II.
  • Chỉ định được phê duyệt: Ung thư phổi tế bào nhỏ và ung thư tinh hoàn kháng trị trong phác đồ phối hợp.
  • Dạng dùng: Dung dịch đậm đặc pha truyền, bột etoposide phosphate pha truyền và viên nang mềm đường uống.
  • Độc tính giới hạn liều: Suy tủy xương, đặc biệt giảm bạch cầu trung tính và giảm tiểu cầu.
  • Cảnh báo nghiêm trọng: Nhiễm trùng, xuất huyết, phản vệ, bệnh bạch cầu thứ phát, độc tính thai nhi và hoại tử khi thoát mạch.
  • Nguyên tắc truyền: Pha loãng và truyền tĩnh mạch chậm; không tiêm tĩnh mạch nhanh hoặc tiêm bolus.
  • Chỉnh liều suy thận: Độ thanh thải creatinin 15–50 ml/phút: cân nhắc dùng 75% liều khuyến nghị ban đầu.
  • Điều kiện sử dụng: Chỉ dùng dưới sự giám sát của bác sĩ có kinh nghiệm về hóa trị ung thư.

Hoạt chất Etoposid là gì?

Etoposid là thuốc hóa trị gây độc tế bào, có tác dụng ngăn các tế bào ung thư sửa chữa và nhân đôi DNA. Thuốc thường là một thành phần của phác đồ phối hợp, không được tự sử dụng đơn độc hoặc thay đổi lịch dùng vì hiệu quả và độc tính phụ thuộc toàn bộ phác đồ ung thư.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Etoposid

INN Etoposide

CAS 33419-42-0 Công thức C29H32O13

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Etoposid

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Etoposide

Tên IUPAC

(5S,5aR,8aR,9R)-5-[[(2R,4aR,6R,7R,8R,8aS)-7,8-dihydroxy-2-methyl-4,4a,6,7,8,8a-hexahydropyrano[3,2-d][1,3]dioxin-6-yl]oxy]-9-(4-hydroxy-3,5-dimethoxyphenyl)-5a,6,8a,9-tetrahydro-5H-[2]benzofuro[6,5-f][1,3]benzodioxol-8-one

Tên khác / tên đồng nghĩa

VP-16; VP-16-213; EPEG; etoposide base; demethyl epipodophyllotoxin ethylidene glucoside. Etoposide phosphate là tiền dược phosphate tan trong nước và được chuyển đổi hoàn toàn thành etoposide trong huyết tương; không được tự quy đổi hàm lượng nếu nhãn không ghi lượng tương đương etoposide.

Tên viết tắt

EPEG

Tên Latinh / tên dược điển

Etoposidum

Tên USAN

etoposide

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

33419-42-0

UNII

6PLQ3CP4P3

PubChem CID

36462

RxNorm CUI

4179

Công thức phân tử

C29H32O13

Dược động học của Etoposid

Sau truyền tĩnh mạch, etoposid có dược động học hai pha, với thời gian bán thải phân bố khoảng 1,5 giờ và thời gian bán thải cuối khoảng 4–11 giờ. Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 18–29 lít, mức gắn protein huyết tương khoảng 97% và khả năng đi vào dịch não tủy thấp. Thuốc được chuyển hóa qua mở vòng lactone, O-demethyl hóa qua CYP3A4, glucuronid hóa và sulfat hóa; thải trừ qua cả nước tiểu và phân.

Giai đoạn I: Hấp thu

Viên nang etoposid được hấp thu qua đường tiêu hóa nhưng có mức độ biến thiên lớn giữa các người bệnh và giữa các lần dùng. Cmax và AUC của liều uống thường nằm trong phạm vi tương tự một liều truyền tĩnh mạch bằng khoảng một nửa liều uống. Sinh khả dụng được mô tả tuyến tính đến ít nhất 250 mg/m².

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng của etoposid truyền tĩnh mạch là 100%. Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình của viên nang etoposid khoảng 50%, với khoảng biến thiên rộng 25–75%. Do đó, liều uống thường lớn hơn liều truyền và không được tự quy đổi theo tỷ lệ cố định ngoài hướng dẫn của phác đồ.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 18–29 lít. Etoposid gắn khoảng 97% với protein huyết tương, chủ yếu là albumin. Nồng độ trong dịch não tủy thấp hơn rõ rệt so với huyết tương; vì vậy khả năng thấm vào hệ thần kinh trung ương hạn chế.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Etoposid được chuyển hóa bằng:

  • Mở vòng lactone để tạo chất chuyển hóa hydroxy acid.
  • O-demethyl hóa qua CYP3A4, tạo chất chuyển hóa catechol có hoạt tính.
  • Liên hợp glucuronide và sulfate.

Etoposide phosphate được chuyển đổi hoàn toàn thành etoposid trong huyết tương trước khi etoposid tiếp tục được chuyển hóa.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau khi dùng etoposid đánh dấu phóng xạ đường tĩnh mạch, khoảng 56% liều được thu hồi trong nước tiểu trong 120 giờ, trong đó khoảng 45% liều được thải dưới dạng etoposid. Khoảng 44% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong phân. Thải trừ gồm cả bài tiết qua thận, chuyển hóa và bài tiết mật.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải phân bố khoảng 1,5 giờ. Thời gian bán thải cuối của etoposid thường trong khoảng 4–11 giờ. Giá trị có thể kéo dài khi suy thận, albumin thấp hoặc phối hợp một số thuốc làm giảm độ thanh thải.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân khoảng 33–48 ml/phút, tương đương khoảng 16–36 ml/phút/m² trong các nghiên cứu đường tĩnh mạch. Độ thanh thải có tương quan với độ thanh thải creatinin, nồng độ albumin huyết thanh và phần thải trừ ngoài thận.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến phơi nhiễm etoposid gồm:

  • Suy thận làm giảm độ thanh thải và tăng AUC.
  • Albumin huyết thanh thấp làm tăng phần thuốc tự do và có thể tăng độc tính.
  • Bilirubin tăng có tương quan với phần etoposid tự do cao hơn.
  • Điều trị cisplatin hiện tại hoặc trước đó có thể làm giảm độ thanh thải etoposid.
  • Phenytoin, phenobarbital, carbamazepine và valproate có thể làm tăng độ thanh thải etoposid.
  • Tiền sử hóa trị hoặc xạ trị có thể làm giảm dự trữ tủy xương và yêu cầu giảm liều.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Etoposid

Etoposid thuộc nhóm epipodophyllotoxin và được phân loại là chất ức chế topoisomerase II. Thuốc không hoạt động như chất alkyl hóa và không ức chế sự hình thành vi ống như vinca alkaloid. Hoạt tính gây độc tế bào phụ thuộc chu kỳ, nổi bật ở pha S muộn và G2.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Topoisomerase II tạo các đứt gãy tạm thời trên DNA để tháo xoắn trong quá trình sao chép và phiên mã, sau đó nối lại các sợi DNA. Etoposid ổn định phức hợp topoisomerase II–DNA sau khi DNA đã bị cắt, ngăn enzym nối lại sợi DNA. Hậu quả là các đứt gãy DNA đơn hoặc kép tích tụ, làm ngừng sao chép, phiên mã và kích hoạt chết tế bào theo chương trình.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Etoposid gây tổn thương DNA và ức chế tăng sinh tế bào theo nồng độ và thời gian tiếp xúc. Suy tủy có tính chất phụ thuộc liều và là độc tính giới hạn liều. Sau điều trị, bạch cầu hạt thường giảm thấp nhất vào ngày 7–14, tiểu cầu giảm thấp nhất khoảng ngày 9–16 và tủy thường phục hồi vào khoảng ngày 20 nếu không có biến chứng hoặc điều trị phối hợp gây độc tủy kéo dài.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Etoposid

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Etoposid

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Etoposid

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Warfarin: có thể làm tăng INR; cần kiểm tra INR thường xuyên.
  • Cisplatin: có thể làm tăng phơi nhiễm etoposid hoặc giảm độ thanh thải etoposid.
  • Phenytoin, phenobarbital, carbamazepine và valproic acid: có thể làm tăng độ thanh thải etoposid và giảm phơi nhiễm.
  • Aspirin, natri salicylate và phenylbutazone: có thể đẩy etoposid khỏi vị trí gắn protein trong các nghiên cứu in vitro.
  • Thuốc hóa trị gây suy tủy khác hoặc xạ trị trước đó: làm tăng nguy cơ giảm tế bào máu và có thể yêu cầu giảm liều.
  • Các thuốc hoặc bệnh lý làm giảm albumin: có thể làm tăng phần etoposid tự do và độc tính.

Không tự dùng thuốc không kê đơn, thảo dược, aspirin hoặc thuốc chống động kinh trong thời gian hóa trị nếu chưa được bác sĩ ung bướu kiểm tra.

Thắc mắc về hoạt chất Etoposid

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *