Etamsylat, tên tiếng Anh là etamsylate, là thuốc cầm máu toàn thân có tác dụng chủ yếu lên giai đoạn cầm máu ban đầu. Thuốc giúp cải thiện khả năng kết dính của tiểu cầu và tăng sức bền thành mao mạch, từ đó có thể rút ngắn thời gian chảy máu trong một số tình trạng xuất huyết mao mạch. Etamsylat không phải thuốc co mạch, không phải chất chống tiêu fibrin và không trực tiếp bổ sung các yếu tố đông máu.
Phạm vi chỉ định khác nhau theo quốc gia và sản phẩm, bao gồm xuất huyết do mao mạch dễ vỡ, một số chảy máu phụ khoa, giảm mất máu quanh phẫu thuật và dự phòng xuất huyết quanh hoặc trong não thất ở một số trẻ sinh non tại bệnh viện. Đối với kinh nguyệt ra nhiều, hướng dẫn NICE hiện hành không liệt kê etamsylat trong các lựa chọn thuốc được khuyến nghị, và bằng chứng thử nghiệm lâm sàng còn không nhất quán. Không nên tự dùng thuốc để trì hoãn việc tìm nguyên nhân chảy máu.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc cầm máu toàn thân và bảo vệ mao mạch.
- Cơ chế chính: Tăng kết dính tiểu cầu và phục hồi sức bền mao mạch trong cầm máu ban đầu.
- Dạng phổ biến: Viên uống 250–500 mg và dung dịch tiêm 250 mg/2 ml; một số sản phẩm có hàm lượng 500 mg/2 ml hoặc 500 mg/4 ml.
- Chỉ định theo nhãn: Xuất huyết mao mạch, chảy máu phụ khoa, giảm mất máu quanh phẫu thuật; một số nhãn có chỉ định sơ sinh.
- Nguy cơ cần lưu ý: Dị ứng hoặc co thắt phế quản do sulfite, sốt, hạ huyết áp khi tiêm, rối loạn tế bào máu và huyết khối rất hiếm.
- Lưu ý về rong kinh: Phải tìm nguyên nhân; thuốc không phải lựa chọn đầu tay trong hướng dẫn NICE hiện hành.
- Nguyên tắc sử dụng: Không tự tiêm, không tự kéo dài điều trị và không dùng để thay thế cầm máu ngoại khoa hoặc điều trị nguyên nhân.
Hoạt chất Etamsylat là gì?
Etamsylat là thuốc cầm máu tổng hợp tác động chủ yếu lên tương tác giữa nội mô mạch máu và tiểu cầu. Thuốc được dùng trong một số trường hợp xuất huyết mao mạch hoặc mất máu liên quan phẫu thuật theo nhãn sản phẩm, nhưng không thay thế việc chẩn đoán nguyên nhân chảy máu hoặc cầm máu ngoại khoa.
Etamsylat
INN Etamsylate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Etamsylat |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Etamsylate |
| Tên IUPAC | 2,5-dihydroxybenzenesulfonic acid;N-ethylethanamine |
| Tên hóa học khác | Benzenesulfonic acid, 2,5-dihydroxy-, compound with N-ethylethanamine (1:1) | 2,5-Dihydroxybenzene-sulfonic acid diethylamine salt |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ethamsylate; étamsylate; etamsilate; diethylammonium 2,5-dihydroxybenzenesulfonate; diethylamine 2,5-dihydroxybenzenesulfonate. Dicynone hoặc Dicynene là tên thương mại, không phải tên hoạt chất. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Etamsylatum |
| Tên USAN | ethamsylate |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 2624-44-4 |
|---|---|
| UNII | 24YL531VOH |
| PubChem CID | 17506 |
| RxNorm CUI | 4112 |
| Công thức phân tử | C6H6O5S·C4H11N |
Dược động học của Etamsylat
Dược động học thay đổi theo đường dùng:
- Đường uống: hấp thu chậm; sau liều 500 mg, nồng độ đỉnh khoảng 15 microgam/ml đạt sau khoảng 4 giờ.
- Đường tiêm: nhãn HPRA ghi nồng độ tối đa đạt trong 2–3 phút sau tiêm tĩnh mạch và khoảng một giờ sau tiêm bắp.
- Tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 90–95%.
- Thuốc chỉ được chuyển hóa ở mức độ nhỏ.
- Phần lớn thuốc được đào thải dưới dạng không đổi qua nước tiểu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau uống 500 mg, Cmax khoảng 15 microgam/ml đạt sau khoảng 4 giờ. Sau tiêm bắp, nồng độ tối đa thường đạt sau khoảng một giờ; sau tiêm tĩnh mạch, nồng độ máu tăng nhanh hơn.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của etamsylat đường uống. Nhãn thuốc xác nhận thuốc được hấp thu chậm sau uống nhưng không cung cấp tỷ lệ sinh khả dụng tuyệt đối đáng tin cậy. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Khoảng 90–95% etamsylat gắn với protein huyết tương. Thuốc đi qua nhau thai; một số nhãn cho biết nồng độ trong máu mẹ và máu dây rốn tương tự nhau. Chưa xác định chắc chắn thuốc có bài tiết vào sữa mẹ hay không.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Etamsylat chỉ được chuyển hóa ở mức độ nhỏ. Phần lớn lượng thuốc được tìm thấy trong quá trình đào thải vẫn ở dạng không đổi.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Etamsylat được đào thải chủ yếu qua thận. Các nhãn ghi trên 80% thuốc được thải dưới dạng không đổi và khoảng 72–85% liều có thể được tìm thấy trong nước tiểu trong 24 giờ đầu, tùy đường dùng và tài liệu sản phẩm.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải phụ thuộc đường dùng và nhãn sản phẩm:
Một số tài liệu sản phẩm khác ghi giá trị khác, vì vậy không nên dùng một giá trị duy nhất để quy đổi liều giữa các dạng thuốc. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Đường dùng ảnh hưởng rõ đến tốc độ hấp thu và thời gian bán thải. Chưa có nghiên cứu lâm sàng đầy đủ ở người suy gan hoặc suy thận; do thuốc được thải chủ yếu qua nước tiểu, cần thận trọng ở người suy thận. Các yếu tố tuổi cao, tình trạng giảm protein máu và tương tác dược động học cụ thể chưa được xác lập đầy đủ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Etamsylat
Etamsylat thuộc nhóm các thuốc cầm máu toàn thân khác, mã ATC B02BX01. Thuốc hỗ trợ cầm máu ban đầu thông qua cải thiện kết dính tiểu cầu và sức bền mao mạch; không thuộc nhóm chống tiêu fibrin như acid tranexamic và không hoạt động như vitamin K.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Etamsylat được cho là làm tăng khả năng kết dính của tiểu cầu tại vị trí tổn thương nội mô và phục hồi sức bền của thành mao mạch, từ đó giảm tính thấm, thời gian chảy máu và lượng máu mất. Một số nhãn mô tả thuốc ức chế sự tạo thành hoặc tác dụng của các prostaglandin gây giãn mạch, giảm kết tập tiểu cầu và tăng tính thấm mao mạch.
Thuốc không có tác dụng co mạch, không ức chế tiêu fibrin và không làm thay đổi trực tiếp các yếu tố đông máu huyết tương.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Etamsylat có thể rút ngắn thời gian chảy máu và giảm lượng máu mất trong những tình trạng mà tính dễ vỡ mao mạch hoặc cầm máu ban đầu giữ vai trò đáng kể. Thuốc không làm thay đổi thời gian prothrombin, số lượng tiểu cầu hoặc tiêu fibrin theo nhãn HPRA. Hiệu quả không được bảo đảm trong chảy máu do tổn thương mạch lớn, thiếu yếu tố đông máu hoặc nguyên nhân cần phẫu thuật.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Etamsylat
Chỉ định thay đổi theo từng nhãn quốc gia:
- Điều trị triệu chứng chảy máu liên quan tính dễ vỡ của mao mạch.
- Hỗ trợ điều trị rong kinh hoặc rong huyết sau khi đã đánh giá nguyên nhân.
- Giảm mất máu trước, trong hoặc sau một số phẫu thuật, đặc biệt tại mô giàu mạch máu.
- Điều trị một số xuất huyết mao mạch bất kể vị trí theo nhãn DICYNONE dạng tiêm.
- Một số nhãn có chỉ định dự phòng hoặc điều trị xuất huyết quanh hoặc trong não thất ở trẻ sơ sinh nhẹ cân hay sinh non.
Các chỉ định này không chứng minh etamsylat phù hợp với mọi trường hợp chảy máu. Chảy máu tiêu hóa, chảy máu trong thai kỳ, xuất huyết sau sinh hoặc chảy máu do thuốc chống đông cần được xử trí theo nguyên nhân và phác đồ chuyên khoa.
Etamsylat đã được Liên minh châu Âu cấp quy chế thuốc mồ côi năm 2018 cho nghiên cứu điều trị bệnh giãn mao mạch xuất huyết di truyền — hereditary haemorrhagic telangiectasia — với hướng phát triển dạng xịt mũi để giảm chảy máu cam. Quy chế thuốc mồ côi không phải là giấy phép lưu hành và không xác nhận thuốc đã chứng minh đầy đủ hiệu quả hoặc an toàn cho chỉ định này.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh một số nhãn quốc tế, không dùng để tự áp dụng:
- DICYNONE 500 mg dạng uống tại Pháp: 1.500 mg/ngày, tương đương 3 viên 500 mg mỗi ngày.
- DICYNONE 250 mg/2 ml dạng tiêm tại Pháp:
- Trường hợp cấp cứu: 2–3 ống mỗi lần, ba lần mỗi ngày, tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp.
- Trước phẫu thuật: 2 ống tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp một giờ trước thủ thuật.
- Trong phẫu thuật: dùng khi cần theo đánh giá của bác sĩ.
- Sau phẫu thuật: 1 ống, hai lần mỗi ngày.
- SmPC Rwanda sử dụng chế độ khác: thường 1–2 ống trước, trong hoặc sau phẫu thuật và có thể nhắc lại mỗi 4–6 giờ khi nguy cơ chảy máu còn tồn tại.
- Trẻ em: một số nhãn ghi một nửa liều người lớn.
- Sơ sinh: các nhãn khác nhau ghi khoảng 10–12,5 mg/kg mỗi 6 giờ trong bốn ngày đầu, chỉ dùng tại đơn vị sơ sinh theo phác đồ chuyên khoa.
Sự khác biệt giữa nhãn là đáng kể. Không được quy đổi hoặc áp dụng liều của quốc gia hay sản phẩm khác nếu chưa được bác sĩ xác nhận.
Viên uống phải được sử dụng đúng liều và thời gian theo nhãn hoặc đơn thuốc. Không tự nghiền, chia hoặc chuyển đổi giữa viên 250 mg và 500 mg nếu chưa kiểm tra dạng bào chế.
Dung dịch tiêm phải do nhân viên y tế sử dụng. Tiêm tĩnh mạch có thể gây tụt huyết áp, vì vậy cần theo dõi huyết áp và tốc độ dùng thuốc. Một số nhãn cho phép dùng dung dịch tiêm bằng đường uống hoặc thấm gạc tại chỗ, nhưng cách này không áp dụng mặc định cho mọi sản phẩm.
Nếu điều trị kinh nguyệt ra nhiều mà không cải thiện, phải tìm nguyên nhân bệnh lý thay vì tiếp tục tăng liều hoặc kéo dài thuốc.
Có thể cần theo dõi:
- Vị trí, lượng và diễn biến chảy máu.
- Huyết áp trong và sau khi tiêm.
- Công thức máu nếu điều trị kéo dài hoặc xuất hiện sốt, nhiễm trùng, bầm tím hay xuất huyết bất thường.
- Dấu hiệu dị ứng, nổi mề đay, co thắt phế quản hoặc phản vệ.
- Chức năng gan và thận ở người có bệnh nền.
- Nguyên nhân rong kinh, rong huyết hoặc chảy máu tái diễn.
- Kết quả creatinin: etamsylat có thể làm xét nghiệm enzym cho giá trị thấp giả; mẫu máu nên được lấy trước liều đầu tiên trong ngày khi có thể.
Cảnh báo và lưu ý về Etamsylat
Chống chỉ định hoặc không nên sử dụng, tùy nhãn sản phẩm, trong các trường hợp:
- Quá mẫn với etamsylat hoặc bất kỳ tá dược nào.
- Porphyria cấp; một số nhãn xếp là chống chỉ định, trong khi nhãn Pháp ghi không khuyến nghị do thiếu dữ liệu.
- Hen phế quản hoặc quá mẫn đã biết với sulfite đối với chế phẩm chứa natri metabisulfit.
- Dị ứng lúa mì đối với một số viên DICYNONE 500 mg chứa tinh bột lúa mì; bệnh celiac không đồng nghĩa với dị ứng lúa mì.
Phải đọc chống chỉ định của đúng sản phẩm vì thành phần tá dược khác nhau.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc khó chịu ở bụng.
- Đau đầu.
- Phát ban, nổi mề đay.
- Suy nhược.
- Đau khớp.
- Sốt; sốt có thể tái phát nếu dùng lại thuốc.
- Hạ huyết áp, đặc biệt liên quan đường tiêm.
Phần lớn phản ứng được mô tả là hồi phục sau khi ngừng thuốc. Khi xuất hiện sốt hoặc phản ứng da, cần ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ vì đây có thể là dấu hiệu quá mẫn.
Các biến cố nghiêm trọng, hiếm hoặc rất hiếm trong một số nhãn gồm:
- Phản vệ hoặc sốc phản vệ.
- Co thắt phế quản, đặc biệt ở người hen hoặc nhạy cảm với sulfite.
- Mất bạch cầu hạt, giảm bạch cầu trung tính hoặc giảm tiểu cầu.
- Huyết khối hoặc thuyên tắc huyết khối.
- Hạ huyết áp đáng kể khi dùng đường tiêm.
- Phản ứng quá mẫn nặng kèm sốt hoặc phát ban.
Cần cấp cứu khi có khó thở, phù mặt hoặc họng, đau ngực, yếu liệt, ngất hoặc chảy máu nặng không kiểm soát.
Etamsylat không được dùng để trì hoãn việc tìm nguyên nhân xuất huyết. Người có rong kinh hoặc rong huyết kéo dài cần được đánh giá thai kỳ, thiếu máu, rối loạn đông máu, u xơ, bệnh nội mạc tử cung, thuốc đang dùng và các nguyên nhân phụ khoa khác.
Cần thận trọng ở người có tiền sử huyết khối, huyết áp thấp, hen, dị ứng sulfite, porphyria, suy gan hoặc suy thận. Ngừng thuốc nếu có sốt tái diễn, phản ứng da hoặc biểu hiện quá mẫn.
Đối với kinh nguyệt ra nhiều, NICE không liệt kê etamsylat trong những lựa chọn thuốc được khuyến nghị và một thử nghiệm ngẫu nhiên năm 1996 không ghi nhận giảm trung bình lượng máu kinh với etamsylat. Điều này không hủy bỏ mọi chỉ định đã được cấp phép, nhưng cho thấy hiệu quả phụ thuộc tình huống và bằng chứng còn hạn chế.
Chưa có đặc điểm quá liều điển hình được xác lập. Các nhãn ghi chưa có hoặc có rất ít kinh nghiệm về quá liều. Không có thuốc giải độc đặc hiệu; xử trí chủ yếu là ngừng thuốc, theo dõi huyết áp, hô hấp, công thức máu và điều trị triệu chứng hoặc hỗ trợ. Khi uống hoặc tiêm nhầm liều lớn, cần liên hệ cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm. Một số nhãn hướng dẫn bảo quản dung dịch tiêm dưới 25–30°C, trong bao bì gốc và tránh ánh sáng; không dùng ống thuốc nếu dung dịch đổi màu. Dung dịch sau khi mở nên được sử dụng ngay. Viên uống phải được bảo quản theo thông tin trên bao bì thực tế và để xa tầm tay trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Liều và chỉ định ở trẻ em khác nhau rõ rệt theo nhãn:
- Nhãn Pháp ghi trẻ nhỏ và trẻ em dùng một nửa chế độ liều người lớn đối với dạng tiêm.
- Nhãn Rwanda ghi trẻ em dùng một nửa liều người lớn.
- Đối với sơ sinh, một số nhãn ghi dự phòng xuất huyết quanh hoặc trong não thất ở trẻ sinh non hoặc nhẹ cân với liều chuyên khoa trong bốn ngày đầu đời.
- Nhãn HPRA chỉ định riêng cho trẻ sơ sinh dưới 1,5 kg và sử dụng tại bệnh viện.
Không tự áp dụng liều trẻ em hoặc sơ sinh từ tài liệu chung; các chế độ 10 mg/kg và 12,5 mg/kg trong các nhãn khác nhau không được xem là tương đương.
Chưa có khuyến cáo chỉnh liều riêng được xác lập chỉ dựa trên tuổi. Người cao tuổi có thể có suy thận, suy gan, huyết áp thấp, tiền sử huyết khối hoặc dùng nhiều thuốc, nên cần lựa chọn liều và đường dùng thận trọng. Dữ liệu dược động học chuyên biệt ở nhóm này.
Dữ liệu sử dụng ở phụ nữ mang thai còn hạn chế. Etamsylat đi qua nhau thai và nồng độ trong máu mẹ có thể tương tự máu dây rốn. Nhãn Pháp khuyến nghị tránh dùng trong thai kỳ như một biện pháp thận trọng; các nhãn khác chỉ cho phép khi thật sự cần thiết. Chảy máu trong thai kỳ phải được đánh giá cấp cứu hoặc chuyên khoa, không tự dùng thuốc cầm máu.
Chưa có dữ liệu đầy đủ về việc etamsylat bài tiết vào sữa mẹ. Các nhãn được trích dẫn không khuyến nghị cho con bú trong thời gian điều trị; nếu tiếp tục cho con bú, bác sĩ có thể yêu cầu ngừng thuốc hoặc lựa chọn phương án khác.
Chưa có nghiên cứu lâm sàng đầy đủ ở người suy gan và chưa xác lập chế độ chỉnh liều. Cần thận trọng, đánh giá nguyên nhân chảy máu và theo dõi phản ứng bất lợi; không tự áp dụng liều thông thường trong suy gan nặng.
Chưa có nghiên cứu lâm sàng đầy đủ hoặc hướng dẫn chỉnh liều theo eGFR. Vì etamsylat được thải chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng không đổi, cần thận trọng ở người suy thận và theo dõi tích lũy hoặc tác dụng không mong muốn.
Các nhãn được trích dẫn không ghi nhận ảnh hưởng trực tiếp đáng kể đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy. Tuy nhiên, người xuất hiện đau đầu, suy nhược, hạ huyết áp, chóng mặt hoặc phản ứng dị ứng không nên lái xe và cần được đánh giá y tế.
Tương tác thuốc của Etamsylat
Nhãn ANSM hiện hành không ghi nhận tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng rõ ràng, nhưng có các lưu ý sau:
- Etamsylat có thể làm xét nghiệm creatinin bằng phương pháp enzym cho kết quả thấp giả.
- Sulfite trong một số dung dịch tiêm có thể làm bất hoạt thiamin — vitamin B1.
- Nếu cần truyền dextran, một số nhãn hướng dẫn dùng etamsylat trước.
- Dung dịch tiêm có thể không tương thích với natri bicarbonat hoặc dung dịch natri lactat hỗn hợp.
- Không tự pha chung etamsylat với thuốc khác trong cùng bơm tiêm hoặc dịch truyền nếu chưa có dữ liệu tương thích.
Thắc mắc về hoạt chất Etamsylat
Etamsylat là thuốc cầm máu toàn thân giúp tăng kết dính tiểu cầu và sức bền mao mạch. Thuốc được dùng trong một số trường hợp xuất huyết mao mạch, chảy máu phụ khoa hoặc quanh phẫu thuật theo nhãn sản phẩm. Thuốc không phải acid tranexamic, vitamin K hoặc yếu tố đông máu.
Một số nhãn cho phép dùng etamsylat hỗ trợ điều trị rong kinh hoặc rong huyết sau khi đã loại trừ nguyên nhân bệnh lý. Tuy nhiên, NICE hiện không liệt kê etamsylat trong các lựa chọn thuốc được khuyến nghị cho kinh nguyệt ra nhiều, và một thử nghiệm ngẫu nhiên không ghi nhận giảm trung bình lượng máu kinh. Người bệnh cần khám để tìm nguyên nhân và lựa chọn điều trị phù hợp.
Không. Etamsylat chủ yếu hỗ trợ kết dính tiểu cầu và sức bền mao mạch, trong khi acid tranexamic là thuốc chống tiêu fibrin, giúp hạn chế sự phân hủy cục máu đông. Hai thuốc có cơ chế, bằng chứng, chống chỉ định và liều dùng khác nhau; không tự thay thế hoặc phối hợp.
Thuyên tắc huyết khối được ghi nhận là biến cố rất hiếm trong một số nhãn. Chưa thể kết luận mọi người dùng đều có nguy cơ tăng như nhau, nhưng người có tiền sử huyết khối, đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc yếu tố tăng đông phải báo bác sĩ trước khi sử dụng.
Cần cấp cứu khi chảy máu nhiều hoặc không cầm, choáng, ngất, da tái lạnh, khó thở, phù mặt hoặc họng, đau ngực, ho ra máu, yếu liệt, đau đầu dữ dội hoặc tụt huyết áp. Cũng cần ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ ngay khi có sốt hoặc phát ban vì có thể là phản ứng quá mẫn.

