Eszopiclone là thuốc an thần nhóm Z-drugs không thuộc nhóm benzodiazepine, thường được xếp vào nhóm “thuốc Z”. Thuốc được chỉ định điều trị mất ngủ ở người lớn, bao gồm khó đi vào giấc ngủ và khó duy trì giấc ngủ. Eszopiclone tác động lên phức hợp thụ thể GABA trong hệ thần kinh trung ương, làm giảm hoạt động thần kinh và thúc đẩy giấc ngủ. Hiệu quả trong các thử nghiệm hỗ trợ cấp phép được đánh giá trong thời gian đến 6 tháng, nhưng nhu cầu và thời gian điều trị phải được rà soát định kỳ. Liệu pháp nhận thức hành vi cho mất ngủ thường được khuyến nghị là lựa chọn ban đầu đối với mất ngủ mạn tính.
Eszopiclone có cảnh báo đóng khung về hành vi phức tạp khi ngủ như mộng du, lái xe, ăn uống hoặc thực hiện hoạt động khác trong khi chưa tỉnh hoàn toàn. Các sự kiện này có thể gây chấn thương nghiêm trọng hoặc tử vong. Người bệnh không được tự mua, tự tăng liều, dùng cùng rượu hoặc phối hợp với thuốc gây buồn ngủ khác.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc an thần gây ngủ không benzodiazepine, thuộc nhóm thuốc Z.
- Chỉ định: Điều trị mất ngủ ở người lớn, giúp giảm thời gian đi vào giấc ngủ và cải thiện khả năng duy trì giấc ngủ.
- Liều khởi đầu theo nhãn FDA: 1 mg uống ngay trước khi đi ngủ; có thể tăng theo bác sĩ, tối đa 3 mg mỗi đêm.
- Điều kiện dùng: Chỉ dùng khi có thể ngủ trọn 7–8 giờ trước khi phải hoạt động trở lại.
- Cảnh báo nổi bật: Hành vi phức tạp khi ngủ, suy giảm tỉnh táo ngày hôm sau, té ngã, phản ứng dị ứng nặng, bất thường hành vi và nguy cơ lệ thuộc.
- Không được phối hợp: Rượu, thuốc ngủ khác hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
- Điều trị mất ngủ mạn: CBT-I thường được khuyến nghị là điều trị ban đầu; thuốc chỉ là một phần của kế hoạch điều trị.
Hoạt chất Eszopiclone là gì?
Eszopiclone là thuốc gây ngủ tác dụng lên hệ thần kinh trung ương, được sử dụng để điều trị mất ngủ ở người lớn. Thuốc có thể giúp người bệnh đi vào giấc ngủ nhanh hơn và giảm tình trạng thức giấc trong đêm, nhưng không điều trị mọi nguyên nhân thể chất hoặc tâm thần gây mất ngủ.
Eszopiclone
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Eszopiclone |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Eszopiclone |
| Tên IUPAC | [(7S)-6-(5-chloro-2-pyridinyl)-5-oxo-7H-pyrrolo[3,4-b]pyrazin-7-yl] 4-methylpiperazine-1-carboxylate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Eszopiclon; S-zopiclone; (S)-zopiclone; đồng phân S có hoạt tính của zopiclone; CAS 138729-47-2. Không đồng nhất eszopiclone với hỗn hợp racemic zopiclone vì liều và tình trạng phê duyệt khác nhau. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Eszopiclonum |
| Tên USAN | eszopiclone |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 138729-47-2 |
|---|---|
| UNII | UZX80K71OE |
| PubChem CID | 969472 |
| RxNorm CUI | 461016 |
| Công thức phân tử | C17H17ClN6O3 |
Dược động học của Eszopiclone
Eszopiclone được hấp thu nhanh sau uống, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng một giờ. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 52–59%, chuyển hóa rộng qua oxy hóa và khử methyl với sự tham gia của CYP3A4 và CYP2E1. Thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 6 giờ ở người trưởng thành khỏe mạnh và kéo dài khoảng 9 giờ ở người từ 65 tuổi. Dưới 10% liều được thải nguyên dạng qua nước tiểu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Eszopiclone được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa và thường đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng một giờ. Phơi nhiễm tăng tỷ lệ với liều trong phạm vi 1–6 mg và không tích lũy đáng kể khi dùng một lần mỗi ngày ở người trưởng thành khỏe mạnh.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối. Bữa ăn nhiều chất béo không làm thay đổi AUC nhưng làm Cmax giảm trung bình khoảng 21% và trì hoãn thời gian đạt đỉnh khoảng một giờ, có thể làm giảm hoặc làm chậm tác dụng hỗ trợ khởi phát giấc ngủ. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 52–59%. Tỷ lệ máu so với huyết tương dưới 1, cho thấy không có sự hấp thu chọn lọc đáng kể vào hồng cầu. Do mức gắn protein không cao, tương tác do cạnh tranh vị trí gắn protein ít có khả năng mang ý nghĩa lâm sàng.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Eszopiclone được chuyển hóa rộng qua oxy hóa và khử methyl. Các chất chuyển hóa chính trong huyết tương là (S)-zopiclone-N-oxide và (S)-N-desmethyl zopiclone. Chất N-desmethyl có ái lực với thụ thể GABA thấp hơn đáng kể so với eszopiclone, còn chất N-oxide không gắn đáng kể vào thụ thể này. CYP3A4 và CYP2E1 tham gia chuyển hóa.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Dữ liệu từ zopiclone racemic cho thấy đến khoảng 75% liều được thải qua nước tiểu, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa. Dưới 10% liều eszopiclone uống được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng thuốc không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 6 giờ ở người trưởng thành khỏe mạnh. Ở người từ 65 tuổi, thời gian bán thải kéo dài khoảng 9 giờ và AUC tăng khoảng 41%, làm tăng nguy cơ tác dụng tồn lưu vào ngày hôm sau. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng gồm:
- Tuổi cao: tăng phơi nhiễm và kéo dài thải trừ.
- Suy gan nặng: phơi nhiễm tăng khoảng hai lần.
- Thuốc ức chế mạnh CYP3A4: có thể làm tăng đáng kể nồng độ eszopiclone.
- Thuốc cảm ứng CYP3A4: có thể làm giảm phơi nhiễm và hiệu quả.
- Bữa ăn nhiều chất béo: làm chậm hấp thu.
- Suy thận: không tạo thay đổi đáng kể về AUC hoặc Cmax trong nghiên cứu theo nhãn.
- Giới tính và chủng tộc: không ghi nhận khác biệt dược động học có ý nghĩa rõ ràng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Eszopiclone
Eszopiclone thuộc nhóm thuốc Z, là thuốc an thần gây ngủ không có cấu trúc benzodiazepine nhưng chia sẻ một số đặc tính dược lý với benzodiazepine. Theo ATC, thuốc thuộc nhóm N05CF — các thuốc liên quan benzodiazepine. Eszopiclone có thể gây dung nạp, lệ thuộc thể chất, lạm dụng và triệu chứng cai thuốc.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế gây ngủ chính xác chưa được xác định hoàn toàn. Nhãn thuốc cho rằng tác dụng có liên quan đến tương tác với phức hợp thụ thể GABA tại các vùng gắn nằm gần hoặc liên kết dị lập thể với vị trí gắn benzodiazepine. Sự tăng cường dẫn truyền ức chế qua GABA làm giảm hoạt động thần kinh trung ương và thúc đẩy giấc ngủ.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong các thử nghiệm có đối chứng, eszopiclone dùng ngay trước khi ngủ làm giảm thời gian đi vào giấc ngủ và cải thiện khả năng duy trì giấc ngủ. Các nghiên cứu hỗ trợ hiệu quả bao gồm người trưởng thành và người cao tuổi, với thời gian theo dõi đến 6 tháng. AASM đưa ra khuyến nghị có điều kiện về việc sử dụng eszopiclone cho mất ngủ khởi phát và mất ngủ duy trì ở người lớn.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Eszopiclone
Eszopiclone được FDA chỉ định điều trị mất ngủ ở người lớn. Trong các nghiên cứu lâm sàng, thuốc làm giảm độ trễ đi vào giấc ngủ và cải thiện khả năng duy trì giấc ngủ.
Đối với mất ngủ mạn tính, ACP khuyến nghị liệu pháp nhận thức hành vi cho mất ngủ — CBT-I — là điều trị ban đầu. Việc bổ sung thuốc cần được thảo luận giữa người bệnh và bác sĩ sau khi cân nhắc lợi ích, tác hại, nguyên nhân mất ngủ và thời gian điều trị.
Eszopiclone đã được nghiên cứu trong một số tình trạng mất ngủ đi kèm bệnh tâm thần, bệnh nội khoa hoặc rối loạn giấc ngủ khác. Những ứng dụng này không mặc nhiên là chỉ định được phê duyệt riêng và phải được đánh giá theo từng nghiên cứu, bệnh đồng mắc và nguy cơ ức chế hô hấp. Dữ liệu để xác lập thêm một ứng dụng nghiên cứu cụ thể trong phạm vi bài này.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn FDA và không dùng để tự áp dụng:
- Người lớn: liều khởi đầu 1 mg uống một lần ngay trước khi đi ngủ.
- Có thể tăng lên 2 mg hoặc 3 mg nếu bác sĩ đánh giá cần thiết và người bệnh dung nạp.
- Tổng liều tối đa: 3 mg trong một đêm.
- Người cao tuổi hoặc suy nhược: tổng liều không vượt quá 2 mg mỗi đêm.
- Suy gan nặng: tổng liều không vượt quá 2 mg mỗi đêm.
- Dùng đồng thời thuốc ức chế CYP3A4 mạnh: tổng liều không vượt quá 2 mg mỗi đêm.
- Khi phối hợp thuốc ức chế thần kinh trung ương, có thể cần giảm liều eszopiclone hoặc thuốc phối hợp.
Liều 2 mg và 3 mg làm tăng nguy cơ suy giảm khả năng lái xe, phản xạ và hoạt động cần tỉnh táo vào sáng hôm sau. Luôn sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả.
Uống eszopiclone ngay trước khi lên giường và chỉ khi có thể ngủ liên tục 7–8 giờ trước khi phải hoạt động trở lại. Không uống thuốc sớm rồi tiếp tục làm việc, đi lại hoặc lái xe. Không dùng thêm liều vào giữa đêm và không dùng quá một lần trong cùng một đêm.
Không uống cùng hoặc ngay sau bữa ăn nhiều chất béo vì tác dụng hỗ trợ đi vào giấc ngủ có thể chậm hoặc giảm. Không dùng nếu đã uống rượu vào buổi tối. Không phối hợp thuốc ngủ khác, opioid, benzodiazepine, thuốc an thần hoặc thuốc gây buồn ngủ khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Cần theo dõi:
- Thời gian đi vào giấc ngủ, số lần thức giấc và mức tỉnh táo ban ngày.
- Buồn ngủ, chóng mặt, suy giảm trí nhớ, phản xạ và nguy cơ té ngã.
- Hành vi phức tạp khi ngủ và tình trạng không nhớ sự kiện xảy ra trong đêm.
- Thay đổi hành vi, kích động, ảo giác, trầm cảm hoặc ý nghĩ tự sát.
- Dấu hiệu lạm dụng, tự tăng liều, dung nạp hoặc lệ thuộc.
- Hô hấp ở người mắc bệnh phổi, ngưng thở khi ngủ hoặc dùng thuốc ức chế thần kinh trung ương.
- Chức năng gan khi có bệnh gan hoặc dùng thuốc ảnh hưởng CYP3A4.
Nếu mất ngủ không cải thiện hoặc trở nên nặng hơn sau 7–10 ngày, cần đánh giá nguyên nhân tâm thần, nội khoa, thuốc hoặc rối loạn giấc ngủ khác.
Cảnh báo và lưu ý về Eszopiclone
Eszopiclone chống chỉ định trong các trường hợp:
- Đã từng xảy ra hành vi phức tạp khi ngủ sau khi dùng eszopiclone, như mộng du, lái xe, ăn uống hoặc thực hiện hoạt động trong khi chưa tỉnh hoàn toàn.
- Quá mẫn với eszopiclone hoặc thành phần của sản phẩm; phản ứng được báo cáo gồm phản vệ và phù mạch.
Người từng bị phù mạch liên quan eszopiclone không được thử dùng lại thuốc.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp gồm:
- Vị khó chịu, đắng hoặc vị kim loại trong miệng.
- Đau đầu.
- Buồn ngủ, kể cả vào ngày hôm sau.
- Chóng mặt.
- Khô miệng.
- Khó tiêu, buồn nôn hoặc nôn.
- Lo âu, lú lẫn hoặc giấc mơ bất thường.
- Triệu chứng nhiễm trùng hô hấp hoặc cảm lạnh.
- Phát ban.
- Giảm khả năng phối hợp vận động và tăng nguy cơ té ngã.
Vị khó chịu trong miệng là phản ứng có xu hướng tăng rõ theo liều trong các thử nghiệm.
Các biến cố nghiêm trọng gồm:
- Hành vi phức tạp khi ngủ gây chấn thương hoặc tử vong.
- Suy giảm khả năng lái xe và phản xạ vào ngày hôm sau, dù người dùng cảm thấy đã tỉnh.
- Phản vệ hoặc phù mạch ở lưỡi, thanh môn hoặc thanh quản, có thể gây tắc đường thở.
- Bất thường suy nghĩ và hành vi, kích động, hung hăng, ảo giác hoặc mất nhân cách.
- Mất trí nhớ và rối loạn phối hợp vận động.
- Trầm cảm nặng hơn, ý nghĩ hoặc hành vi tự sát.
- Ức chế hô hấp, đặc biệt khi dùng với opioid, rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương.
- Té ngã và chấn thương, nhất là ở người cao tuổi.
- Triệu chứng cai thuốc hoặc mất ngủ dội ngược khi giảm liều nhanh hay ngừng đột ngột.
Eszopiclone chỉ nên được kê sau khi đánh giá nguyên nhân mất ngủ. Mất ngủ có thể là biểu hiện của trầm cảm, rối loạn lo âu, ngưng thở khi ngủ, đau mạn tính, bệnh nội khoa, sử dụng chất kích thích hoặc tác dụng của thuốc khác.
Cần đặc biệt thận trọng ở người có:
- Trầm cảm, bệnh tâm thần hoặc ý nghĩ tự sát.
- Tiền sử lạm dụng hoặc lệ thuộc rượu và thuốc.
- Bệnh hô hấp hoặc ngưng thở khi ngủ.
- Bệnh gan.
- Tuổi cao, suy nhược hoặc nguy cơ té ngã.
- Công việc cần lái xe, làm việc trên cao hoặc vận hành máy.
- Đang dùng opioid hay thuốc gây buồn ngủ khác.
Không nên dùng eszopiclone cùng thuốc an thần gây ngủ khác vào giờ ngủ hoặc giữa đêm. Thuốc có thể bị lạm dụng và gây lệ thuộc; không được cho, bán hoặc chia sẻ thuốc cho người khác.
Quá liều có thể gây buồn ngủ sâu, giảm ý thức đến hôn mê, hạ huyết áp và ức chế thần kinh trung ương. Các trường hợp tử vong được báo cáo chủ yếu khi dùng quá liều cùng rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương khác.
Xử trí gồm bảo đảm đường thở, theo dõi hô hấp, mạch và huyết áp, truyền dịch và điều trị hỗ trợ. Rửa dạ dày chỉ được xem xét tại cơ sở y tế khi phù hợp. Flumazenil có thể hữu ích trong một số trường hợp nhưng chỉ được dùng bởi nhân viên y tế sau khi cân nhắc chống chỉ định và nguy cơ co giật. Có thể cần theo dõi methemoglobin khi quá liều rất cao. Hiệu quả của thẩm tách chưa được xác định.
Bảo quản ở 20–25°C, trong bao bì kín và tránh ẩm hoặc ánh sáng theo hướng dẫn của sản phẩm. Để thuốc tại nơi an toàn, tránh trẻ em và người có nguy cơ sử dụng sai mục đích. Không sử dụng sau hạn dùng.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của eszopiclone chưa được xác lập ở trẻ em. Trong nghiên cứu 12 tuần ở trẻ 6–17 tuổi bị mất ngủ liên quan ADHD, eszopiclone không làm giảm có ý nghĩa thời gian đi vào giấc ngủ so với giả dược. Các phản ứng được ghi nhận gồm rối loạn vị giác, chóng mặt, ảo giác và ý nghĩ tự sát. Thuốc không được tự sử dụng cho trẻ em.
Người từ 65 tuổi có AUC tăng khoảng 41% và thời gian bán thải kéo dài khoảng 9 giờ. Liều không được vượt quá 2 mg mỗi đêm. Nên khởi đầu ở mức thấp nhất và theo dõi buồn ngủ ngày hôm sau, lú lẫn, suy giảm phối hợp vận động, té ngã và tương tác do đa thuốc.
Dữ liệu theo dõi sau lưu hành ở người mang thai chưa đủ để xác định nguy cơ dị tật lớn, sẩy thai hoặc kết cục bất lợi cho mẹ và thai nhi liên quan đến eszopiclone. Nghiên cứu động vật không ghi nhận gây quái thai nhưng ghi nhận giảm trọng lượng thai, biến đổi xương và độc tính đối với con non ở mức phơi nhiễm cao. Chỉ sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ.
Nhãn thuốc chưa có dữ liệu trực tiếp về eszopiclone trong sữa mẹ, ảnh hưởng đối với trẻ bú hoặc sản xuất sữa. LactMed cho biết dữ liệu từ zopiclone racemic gợi ý việc sử dụng không thường xuyên ở người đang cho trẻ lớn bú có thể mang nguy cơ thấp, nhưng cần theo dõi trẻ về buồn ngủ, bú kém và tăng cân kém. Nên ưu tiên lựa chọn khác khi nuôi trẻ sơ sinh hoặc trẻ sinh non.
Không cần chỉnh liều theo nhãn ở suy gan nhẹ hoặc vừa. Ở suy gan nặng, phơi nhiễm eszopiclone tăng khoảng hai lần và tổng liều không được vượt quá 2 mg mỗi đêm. Cần thận trọng vì tác dụng an thần có thể kéo dài và tăng nguy cơ suy giảm tỉnh táo.
Nghiên cứu ở người suy thận nhẹ, vừa và nặng không ghi nhận thay đổi đáng kể về AUC hoặc Cmax. Nhãn không yêu cầu chỉnh liều theo chức năng thận vì dưới 10% liều được thải nguyên dạng qua nước tiểu. Tuy nhiên, vẫn cần đánh giá bệnh đồng mắc, tuổi và thuốc phối hợp.
Eszopiclone có thể làm giảm khả năng lái xe, suy nghĩ rõ ràng, phản xạ và phối hợp vận động vào sáng hôm sau. Nguy cơ tăng khi dùng liều 2–3 mg, không ngủ đủ 7–8 giờ, uống rượu, dùng thuốc ức chế thần kinh trung ương hoặc dùng thuốc làm tăng nồng độ eszopiclone.
Người dùng liều 3 mg được cảnh báo không lái xe hoặc thực hiện hoạt động nguy hiểm cần tỉnh táo hoàn toàn vào ngày hôm sau. Suy giảm vẫn có thể tồn tại dù người dùng cảm thấy đã tỉnh.
Tương tác thuốc của Eszopiclone
Các tương tác quan trọng gồm:
- Rượu: làm tăng suy giảm tâm thần–vận động, buồn ngủ và nguy cơ hành vi phức tạp khi ngủ.
- Opioid, benzodiazepine, thuốc ngủ khác, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc chống loạn thần, thuốc kháng histamine gây buồn ngủ và các chất ức chế thần kinh trung ương: tăng an thần, giảm tỉnh táo, té ngã và ức chế hô hấp.
- Olanzapine: làm giảm thêm hiệu suất tâm thần–vận động.
- Ketoconazole và các thuốc ức chế CYP3A4 mạnh như itraconazole, clarithromycin, ritonavir hoặc nelfinavir: làm tăng phơi nhiễm eszopiclone; cần giới hạn hoặc giảm liều theo bác sĩ.
- Rifampicin và các thuốc cảm ứng CYP3A4 mạnh: có thể làm giảm nồng độ và tác dụng của eszopiclone.
- Lorazepam: nghiên cứu liều đơn ghi nhận thay đổi Cmax nhưng không có tương tác lâm sàng rõ; tác dụng an thần cộng hợp vẫn cần được cân nhắc.
Không tự phối hợp eszopiclone với sản phẩm hỗ trợ ngủ không kê đơn hoặc thảo dược gây buồn ngủ.
Thắc mắc về hoạt chất Eszopiclone
Eszopiclone là thuốc an thần gây ngủ không benzodiazepine, thuộc nhóm thuốc Z. Thuốc được kê cho người lớn mắc mất ngủ nhằm giúp đi vào giấc ngủ nhanh hơn và duy trì giấc ngủ tốt hơn.
Thuốc phải được uống ngay trước khi lên giường và chỉ khi người dùng có thể ngủ liên tục ít nhất 7–8 giờ. Không uống thuốc sớm rồi tiếp tục làm việc, không dùng giữa đêm và không uống cùng hoặc ngay sau bữa ăn nhiều chất béo.
Có khả năng. Eszopiclone là chất được kiểm soát Schedule IV tại Hoa Kỳ do có nguy cơ lạm dụng và lệ thuộc. Dùng kéo dài, tự tăng liều hoặc ngừng đột ngột có thể dẫn đến triệu chứng cai thuốc hoặc mất ngủ dội ngược. Không được tự điều chỉnh hoặc chia sẻ thuốc.
Không. Rượu làm tăng buồn ngủ, suy giảm phản xạ, ức chế thần kinh trung ương và nguy cơ thực hiện hành vi phức tạp trong khi chưa tỉnh hoàn toàn. Không dùng eszopiclone nếu đã uống rượu vào buổi tối hoặc trước khi đi ngủ.
Cần cấp cứu khi có khó thở, phù lưỡi hoặc họng, không thể đánh thức, thở chậm, ngất, lú lẫn nặng, hành vi nguy hiểm trong lúc ngủ hoặc đã dùng quá liều. Phải ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ ngay khi xảy ra mộng du, lái xe, ăn uống hoặc hoạt động khác trong khi chưa tỉnh hoàn toàn.

