Estriol, còn gọi là oestriol hoặc E3, là một estrogen tự nhiên và là sản phẩm chuyển hóa cuối của estradiol và estrone. Trong điều trị, estriol hiện được sử dụng phổ biến dưới dạng kem hoặc viên đặt âm đạo để giảm khô, rát, ngứa, đau khi quan hệ và các triệu chứng tiết niệu–sinh dục liên quan thiếu estrogen sau mãn kinh. Một số quốc gia còn có viên estriol đường uống dùng cho các triệu chứng mãn kinh hoặc chỉ định chuyên khoa nhất định. Estriol âm đạo vẫn được hấp thu một phần vào tuần hoàn, nhưng mức hấp thu khi dùng liều duy trì thấp thường nằm gần phạm vi sau mãn kinh. NICE khuyến nghị estrogen âm đạo cho triệu chứng tiết niệu–sinh dục và có thể cân nhắc trong dự phòng nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát ở người phù hợp. Không nên tự dùng hormone, tự tăng liều hoặc bỏ qua tình trạng chảy máu âm đạo bất thường.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Estrogen tự nhiên, thuộc liệu pháp hormone.
- Công dụng phổ biến: Điều trị teo, khô, rát âm đạo và các triệu chứng tiết niệu–sinh dục do thiếu estrogen sau mãn kinh.
- Dạng thường gặp: Kem âm đạo 1 mg/g và viên đặt âm đạo 0,5 mg; viên uống 1 mg có tại một số quốc gia.
- Liều âm đạo tham khảo: Thường 0,5 mg mỗi ngày trong 2–4 tuần, sau đó giảm xuống 0,5 mg hai lần mỗi tuần tùy nhãn.
- Mức hấp thu: Chủ yếu tác dụng tại chỗ nhưng vẫn có hấp thu toàn thân.
- Dấu hiệu cần khám: Chảy máu âm đạo bất thường, đau hoặc sưng một chân, đau ngực, khó thở, vàng da hoặc đau đầu kiểu migraine mới xuất hiện.
Hoạt chất Estriol là gì?
Estriol là một estrogen tự nhiên, có tác dụng ngắn và là estrogen chính được tạo ra với nồng độ cao trong thai kỳ. Trong điều trị sau mãn kinh, estriol bổ sung tác dụng estrogen tại biểu mô âm đạo và đường tiết niệu dưới, giúp cải thiện các thay đổi do thiếu estrogen.
Estriol
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Estriol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Estriol |
| Tên IUPAC | (8R,9S,13S,14S,16R,17R)-13-methyl-6,7,8,9,11,12,14,15,16,17-decahydrocyclopenta[a]phenanthrene-3,16,17-triol |
| Tên hóa học khác | Estra-1,3,5(10)-trien-3,16alpha,17beta-triol | 3,16alpha,17beta-Trihydroxyestra-1,3,5(10)-triene |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Oestriol theo cách viết Anh; E3; 16α-hydroxyestradiol; estra-1,3,5(10)-triene-3,16α,17β-triol. Không đồng nhất estriol với estradiol, estrone, ethinylestradiol hoặc estriol succinate. |
| Tên viết tắt | E3 |
| Tên Latinh / tên dược điển | Estriolum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 50-27-1 |
|---|---|
| UNII | FB33469R8E |
| PubChem CID | 5756 |
| RxNorm CUI | 4094 |
| Công thức phân tử | C18H24O3 |
Dược động học của Estriol
Estriol được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa và niêm mạc âm đạo. Sau dùng âm đạo 0,5 mg, nồng độ đỉnh huyết tương đạt sau khoảng 1–2 giờ. Khoảng 90% estriol trong huyết tương gắn với albumin và hầu như không gắn với SHBG. Thuốc trải qua quá trình liên hợp, khử liên hợp trong tuần hoàn gan–ruột và được thải chủ yếu dưới dạng liên hợp qua nước tiểu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau uống, nồng độ estriol tự do trong huyết tương đạt đỉnh trong khoảng một giờ. Sau dùng âm đạo 0,5 mg, nồng độ đỉnh đạt sau khoảng 1–2 giờ; nhãn ghi Cmax xấp xỉ 100 pg/mL trong điều kiện nghiên cứu. Mức hấp thu có thể cao hơn trong giai đoạn đầu khi niêm mạc âm đạo còn teo và giảm khi biểu mô được phục hồi.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối. Sau uống, estriol được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn qua đường tiêu hóa. Sau dùng âm đạo, thuốc vẫn đi vào tuần hoàn, nhưng mức phơi nhiễm khi dùng liều duy trì hai lần mỗi tuần thường gần phạm vi sinh lý sau mãn kinh. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Khoảng 90% estriol trong huyết tương gắn với albumin. Khác với nhiều estrogen khác, estriol hầu như không gắn đáng kể với globulin gắn hormon sinh dục — SHBG.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Estriol là sản phẩm chuyển hóa cuối của các estrogen khác. Quá trình chuyển hóa chủ yếu gồm liên hợp và khử liên hợp trong chu trình gan–ruột, tạo các dạng glucuronide và sulfate tan trong nước để bài tiết.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Estriol được thải chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng liên hợp. Khoảng 2% được bài tiết qua phân, chủ yếu dưới dạng estriol không liên hợp.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Dược động học chịu ảnh hưởng bởi đường dùng, liều, tần suất sử dụng và tình trạng niêm mạc âm đạo. Hấp thu toàn thân có thể cao hơn trong thời gian dùng hằng ngày ban đầu và giảm khi chuyển sang liều duy trì. Bệnh gan hoặc thuốc ảnh hưởng chuyển hóa hormon có thể làm thay đổi phơi nhiễm toàn thân, đặc biệt với estriol đường uống.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Estriol
Estriol thuộc nhóm hormon steroid và chất chủ vận thụ thể estrogen. So với các estrogen có thời gian lưu giữ dài hơn tại nhân tế bào, estriol được mô tả trong nhãn là estrogen tác dụng ngắn. Đặc tính này không có nghĩa estriol không gây nguy cơ toàn thân hoặc luôn an toàn hơn các estrogen khác.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Estriol gắn với thụ thể estrogen và điều hòa biểu hiện gen tại mô đáp ứng estrogen. Khi sử dụng tại âm đạo, thuốc làm dày và bình thường hóa biểu mô niệu–sinh dục, hỗ trợ phục hồi hệ vi sinh bình thường và pH sinh lý, qua đó làm giảm khô, rát, ngứa, đau khi quan hệ và một số triệu chứng đường tiểu liên quan thiếu estrogen.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Estriol thay thế một phần tác dụng estrogen bị suy giảm sau mãn kinh. Dùng tại âm đạo giúp cải thiện tình trạng teo niêm mạc và tăng khả năng chống lại kích ứng, viêm hoặc nhiễm trùng tại đường niệu–sinh dục. Triệu chứng thường bắt đầu cải thiện trong vài tuần đầu, nhưng có thể tái phát sau khi ngừng điều trị.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Estriol
Theo các nhãn estriol đã được xác minh, chỉ định gồm:
- Điều trị triệu chứng teo âm đạo hoặc thiếu estrogen âm đạo ở phụ nữ sau mãn kinh.
- Giảm khô, kích ứng, ngứa, đau khi quan hệ và một số triệu chứng tiết niệu liên quan thiếu estrogen.
- Điều trị trước phẫu thuật âm đạo và hỗ trợ giai đoạn hồi phục sau phẫu thuật ở phụ nữ sau mãn kinh, tùy sản phẩm.
- Viên estriol đường uống tại Australia được chỉ định giảm triệu chứng sau mãn kinh; có thể được kê trong một số trường hợp vô sinh, hỗ trợ phẫu thuật âm đạo hoặc đánh giá phiến đồ cổ tử cung theo nhãn quốc gia.
NICE khuyến nghị cân nhắc estrogen âm đạo để phòng ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát ở người quanh mãn kinh hoặc sau mãn kinh khi các biện pháp hành vi và vệ sinh chưa hiệu quả. Tính đến tháng 12 năm 2024, đây là sử dụng ngoài chỉ định đối với các sản phẩm estrogen âm đạo tại Anh; không được xem là chỉ định phê duyệt của mọi sản phẩm estriol. Không nên dùng estrogen toàn thân chỉ nhằm phòng ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các nhãn quốc tế và không dùng để tự áp dụng:
- Kem estriol 1 mg/g: một liều 0,5 g, tương đương 0,5 mg estriol, đặt âm đạo mỗi ngày trong 2 tuần hoặc trong vài tuần đầu, tối đa 4 tuần tùy sản phẩm; sau đó giảm dần đến liều duy trì một lần hai lần mỗi tuần.
- Viên đặt estriol 0,5 mg: một viên mỗi ngày trong những tuần đầu, tối đa 4 tuần; sau đó giảm xuống một viên hai lần mỗi tuần.
- Trước phẫu thuật âm đạo: 0,5 mg mỗi ngày trong 2 tuần trước phẫu thuật theo một số nhãn.
- Sau phẫu thuật: chờ ít nhất 2 tuần rồi có thể dùng 0,5 mg hai lần mỗi tuần theo nhãn.
- Viên uống Ovestin tại Australia: liều đầu 4–8 mg mỗi ngày trong 5–7 ngày, sau đó giảm còn 1–2 mg mỗi ngày trong 1–3 tuần tùy đáp ứng.
Liều và thời gian điều trị thay đổi đáng kể theo sản phẩm, quốc gia và chẩn đoán.
Kem âm đạo được đưa vào sâu trong âm đạo bằng dụng cụ định liều, thường vào buổi tối trước khi ngủ. Viên đặt cũng được đưa vào âm đạo trước khi đi ngủ. Dụng cụ bơm kem cần được tháo rời, rửa bằng nước ấm và xà phòng theo hướng dẫn; không luộc dụng cụ.
Nếu quên liều, dùng khi nhớ ra nếu chưa quá 12 giờ theo một số nhãn. Nếu đã quá thời điểm này, bỏ qua liều quên và dùng liều tiếp theo đúng lịch; không dùng hai liều trong cùng ngày. Không uống viên đặt, không dùng lượng kem vượt vạch định liều và không tự chuyển giữa kem, viên đặt hoặc viên uống.
Trước và trong điều trị, cần đánh giá tiền sử cá nhân, gia đình, tình trạng vú, vùng chậu và các chống chỉ định liên quan estrogen. Người dùng cần được theo dõi đáp ứng, kích ứng tại chỗ và chảy máu âm đạo.
Điều trị lặp lại hoặc kéo dài bằng estrogen âm đạo nên được đánh giá ít nhất hằng năm vì độ an toàn nội mạc tử cung khi dùng trên một năm chưa được xác lập đầy đủ. NICE khuyến nghị rà soát việc điều trị triệu chứng mãn kinh sau khoảng 3 tháng và sau đó hằng năm; estrogen âm đạo để phòng UTI tái phát cần được xem xét lại trong vòng 12 tháng.
Cảnh báo và lưu ý về Estriol
Chống chỉ định phụ thuộc nhãn sản phẩm, thường gồm:
- Quá mẫn với estriol hoặc tá dược.
- Ung thư vú hiện tại, trước đây hoặc nghi ngờ.
- Khối u phụ thuộc estrogen, như ung thư nội mạc tử cung.
- Chảy máu đường sinh dục chưa xác định nguyên nhân.
- Tăng sản nội mạc tử cung chưa điều trị.
- Huyết khối tĩnh mạch sâu, thuyên tắc phổi hiện tại hoặc tiền sử.
- Rối loạn tăng đông đã biết.
- Bệnh huyết khối động mạch đang hoạt động hoặc mới xảy ra, như đau thắt ngực hoặc nhồi máu cơ tim.
- Bệnh gan cấp hoặc tiền sử bệnh gan khi chức năng gan chưa trở về bình thường.
- Porphyria.
Ovesse không kê đơn tại Anh có danh sách chống chỉ định riêng và phạm vi người dùng hẹp hơn; phải áp dụng đúng nhãn của sản phẩm thực tế.
Tác dụng không mong muốn có thể gồm:
- Kích ứng, ngứa hoặc cảm giác nóng rát tại âm đạo hay âm hộ.
- Đau hoặc căng vú.
- Tăng tiết dịch âm đạo hoặc chất nhầy cổ tử cung.
- Tiểu buốt.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Đau đầu.
- Ra huyết hoặc chảy máu âm đạo.
- Giữ nước, phù mắt cá hoặc triệu chứng giống cúm.
Các biểu hiện này thường thoáng qua nhưng cũng có thể cho thấy liều đang sử dụng quá cao.
Các biến cố nghiêm trọng cần lưu ý gồm huyết khối tĩnh mạch sâu, thuyên tắc phổi, đột quỵ, bệnh động mạch vành, phản ứng dị ứng nặng, vàng da hoặc suy giảm chức năng gan, tăng huyết áp đáng kể và đau đầu kiểu migraine mới xuất hiện. Nguy cơ ung thư nội mạc tử cung tăng khi estrogen toàn thân được dùng đơn độc kéo dài ở người còn tử cung.
Các nguy cơ được xác lập chủ yếu từ liệu pháp hormone toàn thân và được cho là áp dụng ở mức độ thấp hơn đối với estriol âm đạo liều duy trì do phơi nhiễm toàn thân thấp. Tuy nhiên, bất kỳ chảy máu âm đạo bất thường nào cũng phải được đánh giá.
Chỉ bắt đầu liệu pháp hormone khi triệu chứng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và cần đánh giá lợi ích–nguy cơ định kỳ. Thận trọng ở người có u xơ tử cung, lạc nội mạc tử cung, tăng huyết áp, đái tháo đường, sỏi mật, migraine, lupus ban đỏ hệ thống, động kinh, hen, xơ cứng tai, nguy cơ huyết khối hoặc tiền sử tăng sản nội mạc tử cung.
Phơi nhiễm estriol âm đạo liều duy trì thấp thường nằm gần mức sau mãn kinh và nhãn không khuyến nghị bổ sung progestogen thường quy. Tuy nhiên, độ an toàn nội mạc tử cung khi điều trị lặp lại hoặc trên một năm chưa chắc chắn. Chảy máu hoặc ra huyết bất thường cần được kiểm tra, có thể gồm sinh thiết nội mạc tử cung.
Quá liều estriol có thể gây buồn nôn, nôn và chảy máu âm đạo do ngừng hormon. Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí chủ yếu là ngừng thuốc, đánh giá lâm sàng và điều trị triệu chứng hoặc hỗ trợ. Nếu nuốt nhầm nhiều viên hoặc kem, cần liên hệ cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Kem Estriol 1 mg/g và Ovesse: bảo quản không quá 25°C, không để đông lạnh.
- Viên đặt Estriol 0,5 mg: bảo quản dưới 25°C, trong bao bì gốc để tránh ánh sáng và độ ẩm.
- Viên uống Ovestin tại Australia: bảo quản dưới 30°C, trong bao bì gốc, tránh ánh sáng.
- Ovestin Cream tại Australia: bảo quản dưới 30°C.
Luôn ưu tiên điều kiện ghi trên bao bì sản phẩm thực tế và để xa tầm tay trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Không có chỉ định liên quan mãn kinh ở trẻ em và các nhãn estriol âm đạo được trích dẫn không có thử nghiệm hỗ trợ sử dụng cho trẻ. An toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được xác lập. Trẻ vô tình nuốt hoặc tiếp xúc với thuốc cần được đánh giá y tế.
Các nhãn kem và viên đặt estriol áp dụng cùng chế độ liều cho người lớn và người cao tuổi. Tuy nhiên, nguy cơ nền của huyết khối, đột quỵ, ung thư và bệnh tim mạch tăng theo tuổi, nên cần đánh giá bệnh nền, thuốc đang dùng và nhu cầu tiếp tục điều trị định kỳ. Dữ liệu về bắt đầu liệu pháp hormone toàn thân sau 65 tuổi còn hạn chế.
Estriol điều trị triệu chứng mãn kinh không được chỉ định trong thai kỳ. Nếu có thai trong khi sử dụng, phải ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ. Các nghiên cứu dịch tễ về phơi nhiễm estrogen vô tình chưa cho thấy tác dụng gây quái thai hoặc độc thai rõ ràng, nhưng không phải căn cứ để chủ động sử dụng estriol khi mang thai.
Estriol không được chỉ định trong thời kỳ cho con bú. Hoạt chất có thể bài tiết vào sữa mẹ và làm giảm sản xuất sữa. Người đang cho con bú không nên tự sử dụng estriol mà cần được bác sĩ đánh giá lựa chọn điều trị khác.
Bệnh gan cấp hoặc tiền sử bệnh gan khi xét nghiệm chức năng gan chưa trở về bình thường là chống chỉ định trong các nhãn estriol được trích dẫn. Không có phác đồ giảm liều chung được xác lập cho suy gan. Phải ngừng thuốc nếu xuất hiện vàng da hoặc chức năng gan xấu đi.
Chưa xác minh được nghiên cứu dược động học hoặc khuyến cáo chỉnh liều estriol riêng theo mức suy thận. Estrogen có thể gây giữ nước; người có bệnh thận, phù hoặc bệnh tim cần được theo dõi thận trọng. Không tự điều chỉnh liều chỉ dựa trên eGFR.
Các nhãn estriol được trích dẫn không ghi nhận ảnh hưởng đến sự tỉnh táo, tập trung hoặc khả năng lái xe, vận hành máy. Tuy nhiên, người xuất hiện đau đầu nặng, chóng mặt, ngất hoặc rối loạn thị giác không nên lái xe và cần được đánh giá y tế.
Tương tác thuốc của Estriol
Với estriol âm đạo liều thấp, nhãn Ovesse cho rằng tương tác có ý nghĩa lâm sàng ít có khả năng xảy ra do hấp thu toàn thân tối thiểu; tuy nhiên, cần cân nhắc tương tác với các thuốc hoặc sản phẩm khác cũng dùng tại âm đạo.
Với estriol đường uống hoặc phơi nhiễm toàn thân cao hơn, các thuốc có thể ảnh hưởng gồm thuốc chống đông, corticosteroid, succinylcholine, theophylline, lamotrigine, phenytoin, phenobarbital, carbamazepine, rifampicin, rifabutin, griseofulvin, nevirapine, efavirenz, ritonavir, nelfinavir và St. John’s wort. Phác đồ ombitasvir/paritaprevir/ritonavir có hoặc không có dasabuvir có thể liên quan tăng enzym gan với một số estrogen; nguy cơ riêng với estriol chưa được xác định.
Thắc mắc về hoạt chất Estriol
Estriol là một estrogen tự nhiên, còn gọi là E3. Thuốc được sử dụng chủ yếu dưới dạng kem hoặc viên đặt âm đạo để điều trị khô, rát, ngứa, đau khi quan hệ và những triệu chứng tiết niệu–sinh dục do thiếu estrogen sau mãn kinh.
Không. Estriol và estradiol đều là estrogen tự nhiên nhưng là hai hoạt chất khác nhau. Estriol được mô tả là estrogen tác dụng ngắn và thường được dùng tại âm đạo, trong khi estradiol có nhiều dạng dùng toàn thân hơn. Không được quy đổi liều hoặc tự thay thế hai hoạt chất này.
Với estriol âm đạo 0,5 mg dùng duy trì hai lần mỗi tuần, các nhãn được trích dẫn không khuyến nghị bổ sung progestogen thường quy vì phơi nhiễm toàn thân gần phạm vi sau mãn kinh. Tuy nhiên, độ an toàn nội mạc tử cung khi điều trị trên một năm hoặc lặp lại chưa chắc chắn. Người có chảy máu bất thường hoặc từng dùng estrogen toàn thân đơn độc cần được bác sĩ đánh giá.
Triệu chứng thường tái phát khi ngừng estrogen âm đạo và NICE cho phép tiếp tục hoặc bắt đầu lại khi cần sau khi đánh giá. Tuy nhiên, nhãn estriol lưu ý độ an toàn nội mạc tử cung khi dùng lặp lại hoặc trên một năm chưa được xác lập đầy đủ. Nhu cầu điều trị cần được rà soát tối thiểu hằng năm.
Cần trợ giúp y tế ngay khi có đau hoặc sưng một chân, đau ngực, khó thở, ho ra máu, yếu liệt, rối loạn lời nói, mất thị lực, phù mặt hoặc khó thở. Chảy máu âm đạo sau mãn kinh, vàng da, tăng huyết áp rõ hoặc đau đầu kiểu migraine mới xuất hiện cũng cần được đánh giá sớm.

