Enoxolone

Enoxolone, còn gọi là acid glycyrrhetinic hoặc 18β-glycyrrhetinic acid, là một triterpenoid pentacyclic có nguồn gốc từ acid glycyrrhizic trong cam thảo. Hoạt chất được sử dụng trong một số chế phẩm bôi da, sản phẩm chăm sóc da, kem hỗ trợ kiểm soát bệnh da và thuốc phối hợp dùng tại miệng hoặc họng. WHO xếp Enoxolone vào mã ATC D03AX10, nhóm các chất hỗ trợ liền vết thương khác.

Enoxolone không phải corticosteroid, mặc dù cấu trúc và một số tác dụng sinh học có liên quan đến chuyển hóa glucocorticoid. Hoạt chất có thể ức chế enzym 11β-hydroxysteroid dehydrogenase. Khi phơi nhiễm toàn thân đủ lớn, cơ chế này có thể gây giữ natri, mất kali, phù và tăng huyết áp. Health Canada đang đánh giá nguy cơ từ một số sản phẩm bôi, hít hoặc thực phẩm chứa Enoxolone; kết luận này vẫn thuộc quy trình đánh giá và quản lý nguy cơ, không đồng nghĩa mọi sản phẩm chứa hoạt chất đều gây hại.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Tên khác: acid glycyrrhetinic, glycyrrhetinic acid, glycyrrhetic acid và 18β-glycyrrhetinic acid.
  • Nguồn gốc: dạng aglycon hình thành khi acid glycyrrhizic hoặc glycyrrhizin trong cam thảo bị thủy phân.
  • Phân loại ATC: D03AX10 – Enoxolone, nhóm các chất hỗ trợ liền vết thương khác.
  • Cách dùng phổ biến: dùng ngoài da hoặc dùng tại chỗ trong các chế phẩm phối hợp cho da, miệng và họng; không có một liều chuẩn áp dụng cho mọi sản phẩm.
  • Không phải corticosteroid: không nên gọi Enoxolone là corticoid tự nhiên hoặc dùng thay thuốc corticosteroid.
  • Nguy cơ toàn thân: phơi nhiễm đủ lớn có thể ức chế 11β-HSD, làm tăng tác dụng mineralocorticoid của cortisol, dẫn đến tăng huyết áp, phù và hạ kali máu.
  • Nhóm cần thận trọng: trẻ em, người mang thai hoặc cho con bú, người tăng huyết áp, bệnh tim, bệnh thận hoặc đang sử dụng thuốc làm giảm kali.

Hoạt chất Enoxolone là gì?

Enoxolone là dạng aglycon triterpenoid của glycyrrhizin trong cam thảo. Hoạt chất được dùng chủ yếu như thành phần tại chỗ trong một số chế phẩm da liễu, chăm sóc da, sản phẩm miệng hoặc họng.

Enoxolone không phải hydrocortisone, dexamethasone hoặc một corticosteroid khác. Một sản phẩm có thể đồng thời chứa Enoxolone và corticosteroid; khi đó tác dụng và nguy cơ của sản phẩm không được quy hoàn toàn cho Enoxolone.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Enoxolone

INN Enoxolone; Glycyrrhetinic acid

CAS 471-53-4 Công thức C30H46O4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Enoxolone

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Enoxolone; Glycyrrhetinic acid

Tên IUPAC

(2S,4aS,6aR,6aS,6bR,8aR,10S,12aS,14bR)-10-hydroxy-2,4a,6a,6b,9,9,12a-heptamethyl-13-oxo-3,4,5,6,6a,7,8,8a,10,11,12,14b-dodecahydro-1H-picene-2-carboxylic acid

Tên hóa học khác

Olean-12-en-29-oic acid, 3-hydroxy-11-oxo-, (3beta,20beta)- | (3beta,20beta)-3-Hydroxy-11-oxo-olean-12-en-29-oic acid

Tên khác / tên đồng nghĩa

Glycyrrhetic acid; 18β-glycyrrhetinic acid; beta-glycyrrhetinic acid; uralenic acid; glycyrrhetin; 3β-hydroxy-11-oxoolean-12-en-30-oic acid; CAS 471-53-4; PubChem CID 10114.

Tên Latinh / tên dược điển

Enoxolonum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

471-53-4

UNII

P540XA09DR

PubChem CID

10114

RxNorm CUI

Không tìm thấy

Công thức phân tử

C30H46O4

Dược động học của Enoxolone

Dữ liệu dược động học chuẩn hóa của Enoxolone dùng ngoài da ở người còn hạn chế. Mức hấp thu phụ thuộc nồng độ, tá dược, diện tích bôi, tình trạng hàng rào da, thời gian tiếp xúc và việc băng kín.

Trong một nghiên cứu ở người khỏe mạnh sử dụng trực tiếp 18β-glycyrrhetinic acid đường uống với liều nghiên cứu 500, 1.000 hoặc 1.500 mg, nồng độ thuốc giảm theo hai pha ở các liều trên 500 mg. Nồng độ đỉnh và AUC tăng theo liều, đồng thời thời gian bán thải pha sau tăng khi dùng liều cao hơn. Các liều nghiên cứu này không phải liều điều trị thường quy và không được sử dụng để hướng dẫn tự dùng.

Giai đoạn I: Hấp thu

Enoxolone có tính thân lipid. Hoạt chất có thể được hấp thu sau đường uống và có khả năng thấm qua da tùy công thức sản phẩm.

Health Canada xác định phơi nhiễm qua da từ một số loại kem dưỡng, thuốc trị mụn, sản phẩm chống nắng, miếng dán giảm đau và sản phẩm chăm sóc da là lĩnh vực cần đánh giá nguy cơ. Điều này phản ánh khả năng có phơi nhiễm toàn thân trong một số điều kiện sử dụng, nhưng không cung cấp một tỷ lệ hấp thu chung cho mọi sản phẩm.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của Enoxolone đơn thành phần dùng đường uống hoặc dùng ngoài da ở người chưa được xác định chắc chắn.

Dữ liệu dược động học của glycyrrhizin hoặc chiết xuất cam thảo không được sử dụng thay thế hoàn toàn cho sinh khả dụng của Enoxolone tinh khiết.

Giai đoạn II: Phân bố

Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố, mức gắn protein huyết tương và phân bố mô của Enoxolone đơn thành phần ở người.

Tính thân lipid và thời gian thải trừ kéo dài ở liều uống cao cho thấy thuốc có thể phân bố vào mô và có động học phụ thuộc liều, nhưng không đủ căn cứ để xác lập một mô hình phân bố chuẩn cho sử dụng tại chỗ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Enoxolone có thể được liên hợp tạo các chất chuyển hóa glucuronid. Glycyrrhizin trong cam thảo được hệ vi sinh đường ruột thủy phân thành glycyrrhetinic acid trước khi hấp thu; đây là quá trình hình thành Enoxolone từ tiền chất, không phải chuyển hóa của Enoxolone sau khi đã được sử dụng trực tiếp.

Một số chất chuyển hóa liên quan glycyrrhetinic acid có khả năng ức chế 11β-hydroxysteroid dehydrogenase và góp phần gây hội chứng giả cường aldosteron.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Trong nghiên cứu đường uống ở người khỏe mạnh, tổng lượng 18β-glycyrrhetinic acid và các glucuronid được đào thải qua nước tiểu trong 24 giờ dưới 1% liều sử dụng. Kết quả này cho thấy thải trừ qua thận không phải con đường duy nhất hoặc chủ yếu trong khoảng thời gian nghiên cứu.

Dữ liệu cân bằng khối lượng, tỷ lệ thải qua mật và phân của Enoxolone đơn thành phần ở người.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Dược động học đường uống có thể phụ thuộc liều. Trong nghiên cứu sử dụng liều cao ở người khỏe mạnh:

  • Thời gian bán thải trung bình của pha thải trừ thứ hai khoảng 11,5 ± 1,2 giờ sau liều 1.000 mg.
  • Thời gian bán thải trung bình của pha này khoảng 38,7 ± 10,5 giờ sau liều 1.500 mg.

Không được dùng các giá trị này để xác định khoảng cách bôi da hoặc liều dùng lâm sàng vì nghiên cứu sử dụng liều uống lớn, không phản ánh các chế phẩm tại chỗ thông thường.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân chuẩn hóa của Enoxolone ở người.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng mức phơi nhiễm gồm:

  • Nồng độ Enoxolone trong sản phẩm.
  • Đường dùng và dạng bào chế.
  • Diện tích da được bôi.
  • Da viêm, trầy xước hoặc suy giảm hàng rào bảo vệ.
  • Băng kín vùng bôi.
  • Tần suất và thời gian sử dụng.
  • Tuổi, đặc biệt ở trẻ nhỏ có tỷ lệ diện tích da trên khối lượng cơ thể cao.
  • Liều đường uống; nghiên cứu ở người ghi nhận động học thải trừ phụ thuộc liều.

Mức ảnh hưởng định lượng của suy gan, suy thận và tương tác thuốc đối với dược động học Enoxolone đơn thành phần.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Enoxolone

Trong hệ thống ATC, Enoxolone được xếp vào D03AX10, thuộc nhóm các chế phẩm điều trị vết thương và loét – các chất hỗ trợ liền vết thương khác.

Trong mỹ phẩm, Enoxolone thường được sử dụng với vai trò thành phần điều hòa hoặc làm dịu da. Vai trò mỹ phẩm không đồng nghĩa với chỉ định điều trị bệnh, và hiệu quả phải được đánh giá theo công thức hoàn chỉnh của sản phẩm.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Các cơ chế được mô tả chủ yếu từ nghiên cứu dược lý và tiền lâm sàng gồm:

  • Ức chế 11β-hydroxysteroid dehydrogenase, làm thay đổi chuyển đổi giữa cortisol và cortisone.
  • Điều biến chuyển hóa prostaglandin và các chất trung gian viêm.
  • Ảnh hưởng đến một số đường truyền tín hiệu viêm và stress oxy hóa.
  • Ức chế kênh liên kết khe trong nghiên cứu thực nghiệm ở nồng độ nhất định.

Cơ chế ức chế 11β-HSD giải thích cả tác dụng sinh học và nguy cơ toàn thân. Khi 11β-HSD2 ở thận bị ức chế, cortisol có thể hoạt hóa thụ thể mineralocorticoid, gây giữ natri, tăng thải kali, tăng huyết áp và giảm renin–aldosterone.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Trong nghiên cứu người khỏe mạnh dùng Enoxolone đường uống, nồng độ cortisone giảm và tỷ lệ cortisol/cortisone tăng theo liều, phù hợp với tác dụng ức chế 11β-HSD. Mức thay đổi cortisone tương quan với nồng độ và AUC của glycyrrhetinic acid.

Các tác dụng chống viêm, làm dịu da, chống oxy hóa hoặc điều hòa miễn dịch đã được báo cáo trong nghiên cứu thực nghiệm. Tuy nhiên, mức độ hiệu quả lâm sàng phụ thuộc nồng độ, công thức, đường dùng và bệnh lý; không được coi toàn bộ kết quả tiền lâm sàng là chỉ định đã được phê duyệt.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Enoxolone

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Enoxolone

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Enoxolone

Dữ liệu tương tác trực tiếp của Enoxolone dùng tại chỗ còn hạn chế. Khi có hấp thu toàn thân đáng kể, cần thận trọng với:

  • Thuốc lợi tiểu làm mất kali như furosemide hoặc thiazide.
  • Corticosteroid toàn thân.
  • Thuốc nhuận tràng kích thích dùng kéo dài.
  • Digoxin và các glycoside tim, do hạ kali làm tăng nguy cơ độc tính.
  • Thuốc chống loạn nhịp hoặc thuốc kéo dài QT.
  • Thuốc điều trị tăng huyết áp, vì tác dụng giữ natri có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát huyết áp.
  • Các sản phẩm cam thảo, glycyrrhizin hoặc acid glycyrrhizic khác, do có thể làm tăng tổng mức phơi nhiễm liên quan glycyrrhetinic acid.

Tương tác thực tế phụ thuộc đường dùng, diện tích bôi và nồng độ. Người dùng thuốc tim mạch hoặc thuốc làm thay đổi kali cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng kéo dài.

Thắc mắc về hoạt chất Enoxolone

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *