Hydrocortisone

Hydrocortisone là dạng dược phẩm của cortisol, hormon glucocorticoid tự nhiên do vỏ tuyến thượng thận sản xuất. Thuốc được dùng để thay thế cortisol ở người suy tuyến thượng thận và để kiểm soát phản ứng viêm hoặc miễn dịch trong nhiều bệnh lý. Hydrocortisone có cả hoạt tính glucocorticoid và giữ muối ở mức nhất định, vì vậy có thể gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali và các rối loạn chuyển hóa khi sử dụng liều cao hoặc kéo dài.
Các dạng dùng gồm viên uống, thuốc tiêm hydrocortisone sodium succinate, kem hoặc thuốc mỡ bôi da và một số chế phẩm dùng tại mắt, trực tràng hoặc đại tràng. Liều, chỉ định và độ an toàn khác nhau đáng kể giữa từng dạng bào chế. Không được tự chuyển đổi giữa thuốc uống, thuốc tiêm và thuốc bôi hoặc ngừng Hydrocortisone toàn thân đột ngột sau khi đã dùng kéo dài.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Hydrocortisone là glucocorticoid tự nhiên, còn được gọi là cortisol khi nói đến hormon nội sinh.
  • Thuốc được dùng để thay thế hormon trong suy tuyến thượng thận và chống viêm hoặc ức chế miễn dịch trong nhiều bệnh.
  • Dạng tiêm Hydrocortisone là thuốc cấp cứu quan trọng trong cơn suy thượng thận; việc điều trị không nên bị trì hoãn để chờ xét nghiệm.
  • Dùng toàn thân kéo dài có thể gây suy trục hạ đồi–tuyến yên–thượng thận, hội chứng Cushing do thuốc, nhiễm trùng, tăng đường huyết, loãng xương, tăng huyết áp và đục thủy tinh thể.
  • Hydrocortisone bôi da có thể gây teo da và vẫn có khả năng hấp thu toàn thân khi bôi trên diện rộng, da viêm, dùng kéo dài hoặc băng kín.
  • Không tự ngừng Hydrocortisone toàn thân đột ngột, tự tăng liều khi bị bệnh hoặc tự dùng thuốc tiêm tại nhà nếu chưa được huấn luyện và chỉ định.

Hoạt chất Hydrocortisone là gì?

Hydrocortisone là dạng thuốc của cortisol, hormon thiết yếu giúp duy trì huyết áp, chuyển hóa glucose, đáp ứng với stress và kiểm soát phản ứng viêm. Ở liều thay thế, thuốc bù lượng cortisol mà cơ thể không sản xuất đủ. Ở liều cao hơn, Hydrocortisone có tác dụng chống viêm và ức chế miễn dịch.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Hydrocortisone

CAS 50-23-7 Công thức C21H30O5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Hydrocortisone

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Hydrocortisone

Tên hóa học khác

Pregn-4-ene-3,20-dione, 11,17,21-trihydroxy-, (11beta)- | 11beta,17alpha,21-Trihydroxypregn-4-ene-3,20-dione | 4-Pregnene-11beta,17alpha,21-triol-3,20-dione

Tên khác / tên đồng nghĩa

Cortisol; hydrocortison; hydrocortisone sodium succinate; hydrocortisone acetate; hydrocortisone sodium phosphate.
Hydrocortisone sodium succinate là dạng muối tan trong nước thường dùng để pha tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp. Hydrocortisone acetate thường được sử dụng trong một số chế phẩm bôi, nhỏ mắt, trực tràng hoặc tiêm tại chỗ.

Tên viết tắt

HC

Tên Latinh / tên dược điển

Hydrocortisonum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

50-23-7

UNII

WI4X0X7BPJ

PubChem CID

5754

RxNorm CUI

5492

Công thức phân tử

C21H30O5

Dược động học của Hydrocortisone

Hydrocortisone đường uống được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Ít nhất 90% thuốc liên kết thuận nghịch với protein huyết tương, chủ yếu corticosteroid-binding globulin và albumin. Thuốc được chuyển hóa tại gan và nhiều mô thành tetrahydrocortisone, tetrahydrocortisol cùng các sản phẩm phân hủy khác, sau đó thải chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng liên hợp glucuronid. Thời gian bán thải huyết tương khoảng 1,5 giờ.
Hydrocortisone bôi ngoài da có thể hấp thu qua da lành. Viêm da, tổn thương hàng rào biểu bì, bôi trên diện rộng và băng kín làm tăng đáng kể hấp thu qua da. Sau khi hấp thu, thuốc được xử lý theo các con đường dược động học tương tự Hydrocortisone dùng toàn thân.

Giai đoạn I: Hấp thu

Hydrocortisone dùng đường uống được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Thuốc tiêm tĩnh mạch tạo nồng độ toàn thân ngay lập tức; tiêm bắp có khởi phát chậm hơn nhưng vẫn được sử dụng khi chưa thiết lập được đường truyền.
Dạng bôi hấp thu nhiều hơn qua vùng da viêm, da mỏng, diện tích lớn hoặc khi được che kín.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng toàn thân của dạng bôi phụ thuộc vị trí, tình trạng da, tá dược, diện tích bôi, thời gian dùng và việc băng kín.

Giai đoạn II: Phân bố

Khoảng 90% hoặc nhiều hơn Hydrocortisone liên kết thuận nghịch với protein huyết tương, chủ yếu với corticosteroid-binding globulin và albumin. Thuốc phân bố rộng trong mô, qua nhau thai và có thể xuất hiện trong sữa mẹ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Hydrocortisone được chuyển hóa tại gan và các mô ngoại vi thành tetrahydrocortisone, tetrahydrocortisol và các chất chuyển hóa khác. Enzym 11β-hydroxysteroid dehydrogenase type 1, type 2 và CYP3A4 tham gia vào quá trình chuyển hóa hoặc thanh thải cortisol.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng liên hợp glucuronid. Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ Hydrocortisone được bài tiết nguyên dạng; thanh thải qua thận và mật của hoạt chất không đổi không đáng kể.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải huyết tương hoặc thời gian bán thải cuối của Hydrocortisone giải phóng tức thời khoảng 1,5 giờ; một số SmPC ghi thời gian bán thải sinh học khoảng 100 phút.
Thời gian tác dụng sinh học dài hơn thời gian bán thải huyết tương do tác động lên biểu hiện gen và đáp ứng tế bào.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân thay đổi theo công thức bào chế, tuổi, tình trạng bệnh và chức năng gan.
Thuốc được loại bỏ gần như hoàn toàn thông qua chuyển hóa thay vì bài tiết nguyên dạng qua thận.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng đến nồng độ hoặc tác dụng Hydrocortisone gồm:

  • Thuốc cảm ứng CYP3A4 như rifampin, carbamazepine, phenytoin hoặc barbiturat có thể tăng chuyển hóa và làm giảm tác dụng.
  • Thuốc ức chế CYP3A4 như ketoconazole và một số macrolide có thể làm tăng nồng độ và độc tính.
  • Estrogen có thể làm giảm chuyển hóa một số corticosteroid và tăng tác dụng.
  • Suy gan nặng có thể làm giảm khả năng chuyển hóa.
  • Cường giáp có thể tăng thanh thải corticosteroid; suy giáp có thể làm giảm thanh thải.
  • Viêm da, băng kín và diện tích bôi lớn làm tăng hấp thu Hydrocortisone dùng ngoài da.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Hydrocortisone

Hydrocortisone là glucocorticoid tác dụng ngắn có hoạt tính mineralocorticoid đáng kể hơn nhiều corticosteroid tổng hợp như dexamethasone. Đặc tính giữ muối giúp thuốc phù hợp trong điều trị thay thế suy tuyến thượng thận nhưng đồng thời làm tăng nguy cơ giữ nước, phù, tăng huyết áp và mất kali khi dùng liều cao.
Dạng bôi Hydrocortisone được xếp trong nhóm corticosteroid ngoài da có hiệu lực yếu.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Hydrocortisone khuếch tán qua màng tế bào và liên kết với thụ thể glucocorticoid trong bào tương. Phức hợp thuốc–thụ thể đi vào nhân, điều chỉnh phiên mã gen và làm thay đổi tổng hợp các protein liên quan đến viêm, miễn dịch, chuyển hóa carbohydrate, protein và lipid.
Tác dụng chống viêm liên quan đến giảm sản xuất cytokine, prostaglandin, leukotriene và các chất trung gian khác; giảm tính thấm mao mạch và hạn chế hoạt động của tế bào miễn dịch. Hydrocortisone cũng có tác dụng mineralocorticoid, thúc đẩy giữ natri và nước, đồng thời tăng bài tiết kali.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ở liều sinh lý, Hydrocortisone thay thế cortisol và duy trì chức năng thiết yếu trong suy tuyến thượng thận. Ở liều dược lý, thuốc ức chế phản ứng viêm, miễn dịch và dị ứng nhưng cũng làm tăng đường huyết, dị hóa protein, giữ natri, tăng thải kali và giảm tạo xương.
Dạng bôi có tác dụng chống viêm, giảm ngứa và co mạch tại da.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Hydrocortisone

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Hydrocortisone

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Hydrocortisone

  • Rifampin, phenytoin, carbamazepine, phenobarbital và các chất cảm ứng CYP3A4 có thể làm tăng chuyển hóa Hydrocortisone và giảm hiệu quả.
  • Ketoconazole và một số kháng sinh macrolide có thể giảm độ thanh thải, làm tăng nồng độ và độc tính corticosteroid.
  • Thuốc lợi tiểu mất kali, amphotericin B và thuốc khác gây hạ kali làm tăng nguy cơ hạ kali; hạ kali có thể tăng nguy cơ loạn nhịp ở người dùng digoxin.
  • Hydrocortisone có thể làm tăng glucose máu và khiến cần điều chỉnh insulin hoặc thuốc hạ đường huyết.
  • Tác động lên warfarin có thể tăng hoặc giảm; cần theo dõi INR hoặc các chỉ số đông máu.
  • Corticosteroid có thể làm giảm nồng độ salicylate khi dùng kéo dài và gây ngộ độc salicylate khi ngừng steroid; aspirin và NSAID cũng làm tăng nguy cơ tổn thương tiêu hóa.
  • Cyclosporine có thể làm tăng tác dụng của cả hai thuốc và đã có báo cáo co giật.
  • Estrogen có thể tăng tác dụng corticosteroid.
  • Thuốc kháng cholinesterase có thể làm yếu cơ nặng hơn ở người nhược cơ.
  • Vaccine sống không được dùng khi đang sử dụng liều corticosteroid gây ức chế miễn dịch.

Thắc mắc về hoạt chất Hydrocortisone

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *