Glycyrrhizin (Acid Glycyrrhizinic)

Glycyrrhizin, còn gọi là acid glycyrrhizic hoặc acid glycyrrhizinic, là saponin triterpenoid tạo vị ngọt chủ yếu trong rễ cam thảo. Sau khi uống, glycyrrhizin được vi khuẩn đường ruột chuyển thành acid glycyrrhetinic. Chất chuyển hóa này ức chế enzym 11β-hydroxysteroid dehydrogenase type 2, làm cortisol tác động mạnh hơn lên thụ thể mineralocorticoid. Vì vậy, sử dụng nhiều hoặc kéo dài có thể gây giữ natri và nước, mất kali, tăng huyết áp, phù, yếu cơ và rối loạn nhịp tim. Một số thuốc tiêm phối hợp chứa monoammonium glycyrrhizinate được phê duyệt tại Nhật Bản cho một số bệnh da, phản ứng dị ứng và cải thiện bất thường chức năng gan trong bệnh gan mạn. Tuy nhiên, bằng chứng chưa đủ để coi thực phẩm bổ sung glycyrrhizin là phương pháp điều trị viêm gan hoặc bệnh gan nói chung. Không có liều uống điều trị chuẩn áp dụng cho mọi sản phẩm.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Saponin triterpenoid chính tạo vị ngọt trong rễ cam thảo
  • Tên đồng nghĩa: Glycyrrhizic acid, glycyrrhizinic acid, 18β-glycyrrhizic acid
  • Chất chuyển hóa quan trọng: 18β-glycyrrhetinic acid, còn gọi là enoxolone
  • Dạng thuốc được xác minh: Thuốc tiêm phối hợp monoammonium glycyrrhizinate, glycin và L-cystein tại Nhật Bản
  • Nguy cơ đặc trưng: Giả cường aldosteron, hạ kali, giữ nước, tăng huyết áp và rối loạn nhịp
  • Tương tác đáng chú ý: Thuốc lợi tiểu, corticosteroid, glycosid tim, thuốc nhuận tràng kích thích và thuốc kéo dài QT
  • Mức 100 mg/ngày: JECFA nhận định ít có khả năng gây hại cho đa số người lớn, nhưng không thiết lập ADI và người nhạy cảm vẫn có thể phản ứng ở mức thấp hơn
  • Lưu ý: Không quy đổi liều giữa glycyrrhizin tinh khiết, cao cam thảo, trà cam thảo và thuốc tiêm phối hợp

Hoạt chất Glycyrrhizin là gì?

Glycyrrhizin là hợp chất saponin triterpenoid có vị ngọt, hiện diện chủ yếu trong rễ của Glycyrrhiza glabra, Glycyrrhiza uralensis và Glycyrrhiza inflata. Hoạt chất này được sử dụng làm chất đánh dấu để tiêu chuẩn hóa một số dược liệu cam thảo và là thành phần của một số thuốc tại một số quốc gia. 2

Glycyrrhizin không đồng nghĩa với toàn bộ cao cam thảo vì cao còn chứa flavonoid, polysaccharid và nhiều hợp chất khác.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Glycyrrhizin

INN Glycyrrhizin; glycyrrhizic acid; glycyrrhizinic acid

CAS 1405-86-3 Công thức C42H62O16

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Glycyrrhizin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Glycyrrhizin; glycyrrhizic acid; glycyrrhizinic acid

Tên khác / tên đồng nghĩa

18β-Glycyrrhizic acid; glycyrrhizinic acid; glycyrrhizate; glycyrrhizinate; acid glycyrrhizic; acid glycyrrhizinic; licorice glycoside.

Các muối thường gặp gồm monoammonium glycyrrhizinate, ammonium glycyrrhizate và dipotassium glycyrrhizate. Acid glycyrrhetinic hoặc enoxolone là phần aglycon và chất chuyển hóa có hoạt tính, không phải tên hoàn toàn đồng nghĩa với glycyrrhizin.

Tên viết tắt

GL

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

1405-86-3

UNII

6FO62043WK

PubChem CID

14982

RxNorm CUI

1359426

Công thức phân tử

C42H62O16

Dược động học của Glycyrrhizin

Dược động học thay đổi rõ theo đường dùng.

Sau đường uống, glycyrrhizin nguyên vẹn được hấp thu kém. Vi khuẩn đường ruột thủy phân glycyrrhizin thành 18β-glycyrrhetinic acid, sau đó chất này được hấp thu và chuyển hóa tiếp tại gan. Vì vậy, nồng độ glycyrrhizin nguyên vẹn trong huyết tương có thể rất thấp dù chất chuyển hóa có tác dụng toàn thân. 3

Sau khi tiêm tĩnh mạch chế phẩm phối hợp chứa 80 mg glycyrrhizic acid, nồng độ glycyrrhizin trong máu giảm nhanh trong 10 giờ đầu rồi giảm chậm hơn; glycyrrhetinic acid xuất hiện từ khoảng 6 giờ, đạt đỉnh khoảng 24 giờ và gần như biến mất sau 48 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống, quá trình hấp thu phụ thuộc vào việc vi khuẩn ruột chuyển glycyrrhizin thành glycyrrhetinic acid. Thành phần hệ vi sinh, thời gian vận chuyển tiêu hóa, dạng cao và các thành phần khác trong cam thảo có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm. 3

Sau tiêm tĩnh mạch, không có giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng của glycyrrhizin nguyên vẹn sau đường uống thấp do phụ thuộc chuyển hóa của hệ vi sinh đường ruột trước khi hấp thu. Chưa có một tỷ lệ sinh khả dụng tuyệt đối áp dụng chung cho cao cam thảo, glycyrrhizin tinh khiết và các dạng muối.

Đường tĩnh mạch đưa glycyrrhizin trực tiếp vào tuần hoàn, nhưng thông số của thuốc tiêm phối hợp không được dùng để dự đoán phơi nhiễm từ sản phẩm uống. 1

Giai đoạn II: Phân bố

Trong nghiên cứu tiêm tĩnh mạch ở người khỏe mạnh, thể tích phân bố trung tâm biểu kiến của glycyrrhizin được ghi nhận khoảng 37–64 mL/kg và thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 59–98 mL/kg. Những thông số này được thu thập từ số lượng người tham gia nhỏ và không đại diện cho đường uống hoặc mọi nhóm bệnh nhân.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Sau đường uống, glycyrrhizin được vi khuẩn đường ruột thủy phân thành 18β-glycyrrhetinic acid. Chất này được hấp thu, chuyển hóa tại gan thành các dạng liên hợp glucuronid và có thể tham gia chu trình gan–ruột.

Glycyrrhetinic acid có hoạt lực ức chế 11β-hydroxysteroid dehydrogenase type 2 mạnh hơn glycyrrhizin nguyên vẹn. Đây là cơ sở quan trọng của tác dụng giữ natri, mất kali và tăng huyết áp khi phơi nhiễm quá mức. 3

Giai đoạn IV: Thải trừ

Glycyrrhizin và các chất chuyển hóa được thải trừ qua chuyển hóa gan, bài tiết mật và một phần qua nước tiểu. Nhãn thuốc tiêm ghi nhận glycyrrhizin trong nước tiểu giảm dần theo thời gian; glycyrrhetinic acid xuất hiện từ khoảng 6 giờ và đạt đỉnh bài tiết niệu khoảng 22–27 giờ sau tiêm.

Tỷ lệ thải trừ chính xác sau từng dạng uống.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Ở người khỏe mạnh dùng glycyrrhizin đường tĩnh mạch, thời gian bán thải cuối được ghi nhận khoảng 2,7–4,8 giờ trong nghiên cứu liều 40–120 mg. Ở người mắc viêm gan C mạn dùng đường tĩnh mạch, một nghiên cứu ghi nhận thời gian bán thải khoảng 9 giờ và có tích lũy sau khi dùng 200 mg sáu lần mỗi tuần trong hai tuần. 9

Các giá trị này không áp dụng trực tiếp cho glycyrrhetinic acid hình thành sau khi uống cam thảo.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Sau tiêm tĩnh mạch cho người khỏe mạnh, độ thanh thải toàn thân được ghi nhận khoảng 16–25 mL/kg/giờ trong một nghiên cứu dược động học nhỏ. Chức năng gan, nồng độ albumin và liều lặp lại có thể ảnh hưởng đến thông số này. 9

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Đường uống hoặc đường tĩnh mạch.
  • Dạng acid tự do hay muối glycyrrhizinate.
  • Loại và hàm lượng cao cam thảo.
  • Thành phần hệ vi sinh đường ruột.
  • Chức năng gan và nồng độ albumin.
  • Liều, thời gian điều trị và việc dùng lặp lại.
  • Tuổi cao.
  • Thuốc gây thay đổi điện giải.
  • Sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm chứa cam thảo.
  • Lượng muối trong chế độ ăn và bệnh tim, thận hoặc tăng huyết áp.

Người nhạy cảm có thể xuất hiện tác động sinh lý ở mức glycyrrhizin thấp hơn 100 mg/ngày. 17

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Glycyrrhizin

Glycyrrhizin được mô tả theo nhiều bối cảnh:

  • Saponin triterpenoid của cam thảo.
  • Tiền chất đường uống của glycyrrhetinic acid.
  • Thành phần trong một số thuốc điều trị hỗ trợ bệnh gan.
  • Thành phần của một số chế phẩm chống dị ứng hoặc chống viêm tại một số quốc gia.
  • Chất tạo ngọt và tạo hương trong thực phẩm theo giới hạn sử dụng.
  • Thành phần trong sản phẩm mỹ phẩm.

Các hoạt tính chống viêm, điều hòa miễn dịch, bảo vệ tế bào gan hoặc kháng virus được quan sát phần lớn trong nghiên cứu tiền lâm sàng; không được suy rộng thành chỉ định điều trị mọi bệnh viêm, virus hoặc bệnh gan. 1

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế có thể gồm:

  • Glycyrrhizin được ghi nhận trong nghiên cứu tiền lâm sàng có khả năng ảnh hưởng phospholipase A2 và lipoxygenase trong con đường chuyển hóa acid arachidonic.
  • Các nghiên cứu trong ống nghiệm cho thấy tác động lên hoạt hóa tế bào T, interferon-γ và một số phản ứng viêm.
  • Glycyrrhizin và glycyrrhetinic acid có các tác động bảo vệ tế bào gan trong mô hình thí nghiệm.

Cơ chế gây độc đặc trưng là glycyrrhetinic acid ức chế 11β-hydroxysteroid dehydrogenase type 2 tại thận. Cortisol không được chuyển đầy đủ thành cortisone và kích hoạt thụ thể mineralocorticoid, dẫn đến giữ natri, giữ nước, tăng thải kali, giảm renin và aldosteron.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng dược lực học phụ thuộc chế phẩm và đường dùng. Thuốc tiêm phối hợp tại Nhật Bản được sử dụng nhằm cải thiện một số phản ứng viêm, dị ứng và bất thường xét nghiệm chức năng gan.

Khi phơi nhiễm đủ lớn hoặc kéo dài, tác dụng giống mineralocorticoid có thể chiếm ưu thế, gây tăng huyết áp, phù, tăng cân, hạ kali, kiềm chuyển hóa, yếu cơ và rối loạn nhịp. Tác dụng có thể xuất hiện ngay cả khi aldosteron nội sinh bị ức chế, vì vậy thường được gọi là giả cường aldosteron. 1

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Glycyrrhizin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Glycyrrhizin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Glycyrrhizin

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc lợi tiểu quai như furosemide và thuốc lợi tiểu thiazide: làm tăng nguy cơ mất kali, yếu cơ và rối loạn nhịp.
  • Corticosteroid: có thể làm tăng giữ natri, mất kali và các tác dụng giống mineralocorticoid.
  • Glycosid tim như digoxin: hạ kali có thể làm tăng độc tính và rối loạn nhịp.
  • Thuốc nhuận tràng kích thích: có thể làm mất kali nặng hơn.
  • Thuốc hạ huyết áp: cam thảo có thể đối kháng hiệu quả hạ huyết áp.
  • Moxifloxacin và thuốc kéo dài QT: hạ kali do glycyrrhizin có thể làm tăng nguy cơ xoắn đỉnh.
  • Các thuốc hoặc sản phẩm khác chứa cam thảo: làm tăng tổng liều glycyrrhizin.
  • Thuốc gây hạ kali khác như amphotericin B hoặc một số thuốc nội tiết: cần được bác sĩ đánh giá nguy cơ cộng hợp. 1

Không tự ngừng thuốc tim mạch hoặc thuốc lợi tiểu; cần trao đổi với bác sĩ trước khi dùng sản phẩm cam thảo.

Thắc mắc về hoạt chất Glycyrrhizin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 3 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *