Doripenem là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm carbapenem, được dùng bằng đường truyền tĩnh mạch để điều trị một số nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm. Theo nhãn FDA sửa đổi tháng 8/2015, thuốc được chỉ định cho người lớn mắc nhiễm khuẩn ổ bụng phức tạp hoặc nhiễm khuẩn đường tiết niệu phức tạp, bao gồm viêm thận–bể thận. Doripenem không được FDA phê duyệt để điều trị viêm phổi liên quan thở máy vì một thử nghiệm ghi nhận tỷ lệ tử vong cao hơn và đáp ứng lâm sàng thấp hơn so với imipenem–cilastatin. Thuốc có thể gây phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, co giật, tiêu chảy liên quan Clostridioides difficile và làm giảm đáng kể nồng độ valproat. Liều phải được hiệu chỉnh khi chức năng thận suy giảm. Doripenem chỉ được pha và truyền bởi nhân viên y tế; người bệnh không được tự mua, tự dùng hoặc tự thay đổi kháng sinh.
Nội dung chính
- Doripenem là thuốc gì?: Kháng sinh carbapenem diệt khuẩn, dùng bằng đường truyền tĩnh mạch.
- Chỉ định theo nhãn FDA: Nhiễm khuẩn ổ bụng phức tạp và nhiễm khuẩn đường tiết niệu phức tạp, bao gồm viêm thận–bể thận, ở người lớn.
- Liều người lớn tham khảo: 500 mg mỗi 8 giờ, truyền trong 1 giờ khi chức năng thận bình thường.
- Suy thận: Phải giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách dùng theo độ thanh thải creatinin.
- Viêm phổi liên quan thở máy: Không được FDA phê duyệt; thử nghiệm ghi nhận tăng tử vong và giảm đáp ứng lâm sàng.
- Tương tác quan trọng: Có thể làm giảm nồng độ valproic acid; probenecid làm tăng nồng độ doripenem.
- Phân nhóm AWaRe: Thuộc nhóm Watch của WHO và không nằm trong Danh mục thuốc thiết yếu của WHO trên cổng AWaRe.
- Tự sử dụng: Không. Thuốc phải được bác sĩ chỉ định và truyền tại cơ sở y tế.
Hoạt chất Doripenem là gì?
Doripenem là kháng sinh carbapenem diệt khuẩn, dùng bằng đường truyền tĩnh mạch để điều trị một số nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm. Thuốc ức chế quá trình tổng hợp thành tế bào vi khuẩn.
Doripenem
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Doripenem |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Doripenem |
| Tên IUPAC | (4R,5S,6S)-6-[(1R)-1-hydroxyethyl]-4-methyl-7-oxo-3-[(3S,5S)-5-[(sulfamoylamino)methyl]pyrrolidin-3-yl]sulfanyl-1-azabicyclo[3.2.0]hept-2-ene-2-carboxylic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Doripenem monohydrate, doripenem hydrate, doripenem monohydrat. |
| Tên viết tắt | DOR | DRPM |
| Tên Latinh / tên dược điển | Doripenemum |
| Tên USAN | doripenem |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 148016-81-3 |
|---|---|
| UNII | BHV525JOBH |
| PubChem CID | 73303 |
| RxNorm CUI | 119771 |
| Công thức phân tử | C15H24N4O6S2 |
Dược động học của Doripenem
Sau khi truyền 500 mg trong 1 giờ, nồng độ đỉnh trung bình trong huyết tương khoảng 23 microgam/mL và AUC trung bình khoảng 36,3 microgam·giờ/mL. Dược động học tuyến tính trong khoảng liều 500 mg đến 1 g. Thuốc ít gắn protein, phân bố chủ yếu trong dịch ngoại bào, được chuyển hóa hạn chế thành chất chuyển hóa không hoạt tính và đào thải chủ yếu qua thận. Thời gian bán thải khoảng 1 giờ ở người có chức năng thận bình thường.
Giai đoạn I: Hấp thu
Không áp dụng quá trình hấp thu qua đường tiêu hóa vì thuốc được truyền trực tiếp vào tuần hoàn. Nồng độ huyết tương phụ thuộc liều, thời gian truyền và chức năng thận.
| F · Sinh khả dụng | Về mặt dược động học, sinh khả dụng toàn thân là 100% khi doripenem được truyền trực tiếp vào tĩnh mạch. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ gắn protein huyết tương trung bình khoảng 8,1%. Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định trung vị khoảng 16,8 lít, gần với thể tích dịch ngoại bào.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Doripenem được chuyển hóa chủ yếu bởi dehydropeptidase-I thành doripenem-M1, một chất chuyển hóa không có hoạt tính vi sinh đáng kể. Thuốc không phải cơ chất quan trọng của hệ enzym cytochrome P450 ở gan.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Doripenem được đào thải chủ yếu qua thận. Sau một liều đánh dấu phóng xạ, khoảng 71% liều được tìm thấy trong nước tiểu dưới dạng không đổi và khoảng 15% dưới dạng chất chuyển hóa doripenem-M1 trong vòng 48 giờ; dưới 1% được thải qua phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 1 giờ ở người trưởng thành khỏe mạnh có chức năng thận bình thường và kéo dài khi chức năng thận suy giảm. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn phần trung bình trong huyết tương khoảng 15,9 lít/giờ và độ thanh thải qua thận khoảng 10,3 lít/giờ ở người lớn khỏe mạnh. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Chức năng thận là yếu tố ảnh hưởng quan trọng nhất. So với người có chức năng thận bình thường, AUC của doripenem tăng khoảng:
- 1,6 lần ở suy thận nhẹ.
- 2,8 lần ở suy thận trung bình.
- 5,1 lần ở suy thận nặng.
Ở người cao tuổi, AUC trung bình cao hơn khoảng 49%, chủ yếu do độ thanh thải creatinin giảm theo tuổi. Một phiên thẩm tách máu kéo dài 4 giờ có thể loại bỏ khoảng 52% liều 500 mg, nhưng dữ liệu chưa đủ để xác lập phác đồ liều cho người chạy thận nhân tạo.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Doripenem
Doripenem thuộc nhóm kháng sinh dùng toàn thân, phân nhóm carbapenem, mã ATC J01DH04. WHO phân loại doripenem trong nhóm Watch, tức nhóm kháng sinh cần được ưu tiên giám sát sử dụng do nguy cơ thúc đẩy kháng kháng sinh.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Doripenem gắn vào và bất hoạt các protein gắn penicillin của vi khuẩn, từ đó ức chế giai đoạn cuối của quá trình tổng hợp peptidoglycan thành tế bào và gây chết vi khuẩn. Ở Escherichia coli và Pseudomonas aeruginosa, thuốc có ái lực với PBP2, PBP3 và PBP4.
Vi khuẩn có thể kháng doripenem thông qua sản xuất carbapenemase, biến đổi protein gắn penicillin, giảm tính thấm màng ngoài hoặc tăng hệ thống bơm tống thuốc. Doripenem bền với nhiều beta-lactamase nhưng không bền với các enzym có khả năng thủy phân carbapenem.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Doripenem có tác dụng diệt khuẩn phụ thuộc thời gian. Chỉ số dược lực học liên quan chặt với hiệu quả là tỷ lệ thời gian trong khoảng liều mà nồng độ thuốc tự do duy trì cao hơn nồng độ ức chế tối thiểu của vi khuẩn. Vì vậy, liều và thời gian truyền phải được bác sĩ lựa chọn dựa trên vị trí nhiễm khuẩn, chức năng thận và mức độ nhạy cảm của vi khuẩn.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Doripenem
Theo nhãn FDA sửa đổi tháng 8/2015, doripenem được chỉ định ở người lớn để điều trị:
- Nhiễm khuẩn ổ bụng phức tạp do vi khuẩn nhạy cảm.
- Nhiễm khuẩn đường tiết niệu phức tạp, bao gồm viêm thận–bể thận, do vi khuẩn nhạy cảm.
Thuốc chỉ nên được dùng khi nhiễm khuẩn đã được chứng minh hoặc có căn cứ nghi ngờ mạnh do vi khuẩn nhạy cảm, đồng thời cần lấy bệnh phẩm nuôi cấy và điều chỉnh kháng sinh theo kháng sinh đồ khi có kết quả.
Doripenem không được FDA phê duyệt cho viêm phổi liên quan thở máy. Trong thử nghiệm lâm sàng, tỷ lệ tử vong là 23% ở nhóm doripenem so với 16,7% ở nhóm imipenem–cilastatin, đồng thời đáp ứng lâm sàng thấp hơn ở nhóm doripenem.
Doripenem đường hít từng được nghiên cứu ở người mắc xơ nang nhưng thử nghiệm bị dừng sớm do xuất hiện viêm phổi. Nhãn FDA cảnh báo không sử dụng doripenem bằng đường hít. Đây không phải đường dùng được phê duyệt hoặc một ứng dụng có thể khuyến nghị.
Các ứng dụng nghiên cứu khác có đủ căn cứ để khuyến nghị trong bài.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn FDA cho người lớn và chỉ dùng để tham khảo chuyên môn:
Khi độ thanh thải creatinin trên 50 mL/phút:
- Nhiễm khuẩn ổ bụng phức tạp: 500 mg truyền tĩnh mạch trong 1 giờ, mỗi 8 giờ, trong 5–14 ngày.
- Nhiễm khuẩn đường tiết niệu phức tạp, bao gồm viêm thận–bể thận: 500 mg truyền trong 1 giờ, mỗi 8 giờ, thường trong 10 ngày. Có thể kéo dài đến 14 ngày nếu có đồng thời nhiễm khuẩn huyết.
Hiệu chỉnh ở người suy thận:
- Độ thanh thải creatinin 30–50 mL/phút: 250 mg truyền trong 1 giờ, mỗi 8 giờ.
- Độ thanh thải creatinin trên 10 đến dưới 30 mL/phút: 250 mg truyền trong 1 giờ, mỗi 12 giờ.
- Chưa đủ dữ liệu để khuyến nghị liều cho người chạy thận nhân tạo.
Không tự áp dụng các liều trên. Liều thực tế phải do bác sĩ lựa chọn theo loại nhiễm khuẩn, kháng sinh đồ, chức năng thận, cân nặng, mức độ nặng và đáp ứng điều trị.
Doripenem phải được hoàn nguyên và pha loãng bằng kỹ thuật vô khuẩn, sau đó truyền tĩnh mạch trong thời gian được quy định trên nhãn sản phẩm. Không tiêm trực tiếp dạng bột hoặc dung dịch đậm đặc và không dùng đường hít.
Trước khi điều trị nên lấy bệnh phẩm nuôi cấy. Có thể bắt đầu điều trị kinh nghiệm khi cần, nhưng phải đánh giá lại và thu hẹp phổ kháng sinh khi có kết quả vi sinh. Dung dịch phải được kiểm tra bằng mắt về tiểu phân và đổi màu trước khi truyền. Không trộn chung với thuốc khác nếu chưa xác nhận tính tương hợp.
Trong quá trình điều trị cần theo dõi:
- Đáp ứng lâm sàng, nhiệt độ, huyết động và dấu hiệu kiểm soát ổ nhiễm khuẩn.
- Kết quả nuôi cấy và kháng sinh đồ.
- Creatinin huyết thanh, độ thanh thải creatinin và lượng nước tiểu.
- Công thức máu khi điều trị kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.
- Men gan.
- Phản ứng quá mẫn và phản vệ.
- Triệu chứng thần kinh, đặc biệt co giật.
- Tiêu chảy trong và sau điều trị, kể cả tiêu chảy xuất hiện muộn.
- Nồng độ hoặc hiệu quả kiểm soát co giật nếu người bệnh đang dùng valproic acid hoặc divalproex.
- Dấu hiệu viêm tĩnh mạch tại vị trí truyền.
Cảnh báo và lưu ý về Doripenem
Doripenem chống chỉ định ở người:
- Có tiền sử quá mẫn nghiêm trọng với doripenem hoặc thuốc khác thuộc nhóm carbapenem.
- Từng có phản ứng phản vệ với penicillin hoặc các kháng sinh beta-lactam khác.
Cần khai thác kỹ tiền sử dị ứng với penicillin, cephalosporin, carbapenem và các thuốc beta-lactam trước khi truyền.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận trong thử nghiệm lâm sàng gồm:
- Đau đầu.
- Buồn nôn.
- Tiêu chảy.
- Phát ban.
- Viêm tĩnh mạch tại vị trí truyền.
- Thiếu máu.
- Tăng enzym gan.
Các phản ứng nghiêm trọng đã được cảnh báo hoặc ghi nhận sau lưu hành gồm:
- Phản vệ và phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
- Co giật.
- Tiêu chảy hoặc viêm đại tràng do Clostridioides difficile, có thể nặng hoặc tử vong.
- Suy giảm chức năng thận hoặc suy thận.
- Giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính hoặc giảm tiểu cầu.
- Viêm phổi kẽ.
- Hội chứng Stevens–Johnson.
- Hoại tử thượng bì nhiễm độc.
Các cảnh báo quan trọng gồm:
- Không dùng doripenem để điều trị viêm phổi liên quan thở máy do nguy cơ tăng tử vong và giảm hiệu quả lâm sàng được ghi nhận trong thử nghiệm.
- Phải ngừng thuốc và xử trí cấp cứu nếu xảy ra phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
- Nguy cơ co giật tăng ở người có bệnh lý thần kinh trung ương, tiền sử co giật, suy thận hoặc dùng liều cao hơn khuyến cáo.
- Tránh phối hợp với valproic acid hoặc divalproex do nguy cơ giảm nồng độ valproat và xuất hiện cơn co giật.
- Tiêu chảy do Clostridioides difficile có thể xuất hiện trong thời gian điều trị hoặc hơn hai tháng sau khi dùng kháng sinh.
- Không sử dụng đường hít vì đã ghi nhận viêm phổi trong thử nghiệm.
- Dùng thuốc khi không có nhiễm khuẩn đã được chứng minh hoặc nghi ngờ hợp lý làm tăng nguy cơ phát triển vi khuẩn kháng thuốc.
- Phải đánh giá chức năng thận và hiệu chỉnh liều để hạn chế tích lũy thuốc.
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho doripenem. Khi nghi quá liều, cần ngừng thuốc, theo dõi chức năng thận, trạng thái thần kinh, điện giải, huyết học và điều trị hỗ trợ.
Một phiên thẩm tách máu kéo dài 4 giờ có thể loại bỏ khoảng 52% liều doripenem 500 mg. Tuy nhiên, chưa có đủ dữ liệu để xác lập hiệu quả hoặc phác đồ thẩm tách cụ thể trong quá liều. Việc sử dụng thẩm tách phải do bác sĩ hồi sức, thận học hoặc độc chất quyết định.
Theo nhãn DORIBAX:
- Bảo quản lọ chưa hoàn nguyên ở 25°C; cho phép dao động trong khoảng 15–30°C.
- Sau khi hoàn nguyên trong lọ, dung dịch phải được chuyển và pha loãng vào túi truyền trong vòng 1 giờ.
- Dung dịch pha trong natri chloride 0,9% có thể được bảo quản tối đa 12 giờ ở nhiệt độ phòng hoặc 72 giờ trong tủ lạnh.
- Dung dịch pha trong glucose 5% có thể được bảo quản tối đa 4 giờ ở nhiệt độ phòng hoặc 24 giờ trong tủ lạnh.
- Không đông lạnh dung dịch đã pha.
Các mốc ổn định trên chỉ áp dụng cho chế phẩm và điều kiện được mô tả trong nhãn DORIBAX; phải tuân thủ hướng dẫn của sản phẩm thực tế và quy trình của cơ sở y tế.
Đối tượng đặc biệt
Theo nhãn FDA, tính an toàn và hiệu quả của doripenem ở người dưới 18 tuổi chưa được xác lập. Không được tự ngoại suy liều người lớn cho trẻ em. Nhãn sản phẩm tại quốc gia khác có thể có thông tin khác và phải được đối chiếu riêng trước khi sử dụng.
Trong thử nghiệm lâm sàng, không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về độ an toàn hoặc hiệu quả giữa người cao tuổi và người trẻ. Tuy nhiên, doripenem được đào thải chủ yếu qua thận và người cao tuổi có khả năng suy giảm chức năng thận cao hơn. Cần lựa chọn liều theo độ thanh thải creatinin và theo dõi chức năng thận.
Dữ liệu sử dụng doripenem ở phụ nữ mang thai còn hạn chế. Nhãn FDA năm 2015 ghi nhận nghiên cứu trên chuột và thỏ không cho thấy tác dụng gây quái thai ở mức phơi nhiễm được nghiên cứu, nhưng không có nghiên cứu đầy đủ và có đối chứng tốt trên phụ nữ mang thai. Chỉ sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích điều trị vượt trội nguy cơ tiềm tàng.
Chưa xác định doripenem có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Do nhiều thuốc có thể đi vào sữa và dữ liệu ở trẻ bú mẹ còn hạn chế, cần thận trọng và đánh giá giữa lợi ích điều trị đối với người mẹ với nguy cơ tiềm tàng đối với trẻ.
Dược động học của doripenem chưa được nghiên cứu chuyên biệt ở người suy gan. Do thuốc không chuyển hóa đáng kể tại gan, suy gan được dự đoán ít ảnh hưởng đến dược động học. Nhãn FDA không đưa ra phác đồ hiệu chỉnh liều riêng theo chức năng gan.
Doripenem tích lũy khi chức năng thận suy giảm và phải hiệu chỉnh liều:
- Độ thanh thải creatinin trên 50 mL/phút: không cần hiệu chỉnh theo nhãn FDA.
- Từ 30–50 mL/phút: 250 mg mỗi 8 giờ.
- Trên 10 đến dưới 30 mL/phút: 250 mg mỗi 12 giờ.
- Chưa đủ dữ liệu để khuyến nghị liều ở người chạy thận nhân tạo.
Chức năng thận cần được đánh giá trước điều trị và theo dõi trong quá trình dùng thuốc, đặc biệt khi tình trạng huyết động hoặc creatinin thay đổi.
Tương tác thuốc của Doripenem
Valproic acid và divalproex:
Doripenem có thể làm giảm nhanh và đáng kể nồng độ valproat trong huyết thanh, dẫn đến mất kiểm soát co giật. Nhãn khuyến cáo nhìn chung không phối hợp carbapenem với valproic acid hoặc divalproex; tăng liều valproat có thể không đủ để khắc phục tương tác. Cần cân nhắc kháng sinh hoặc thuốc chống co giật khác dưới sự quản lý của bác sĩ.
Probenecid:
Probenecid cạnh tranh bài tiết ở ống thận, làm tăng nồng độ doripenem trong huyết tương. Không khuyến cáo phối hợp hai thuốc.
Thắc mắc về hoạt chất Doripenem
Doripenem là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm carbapenem, có tác dụng diệt khuẩn bằng cách ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn. Thuốc được dùng bằng đường truyền tĩnh mạch tại cơ sở y tế.
Theo nhãn FDA sửa đổi tháng 8/2015, doripenem được dùng ở người lớn để điều trị nhiễm khuẩn ổ bụng phức tạp và nhiễm khuẩn đường tiết niệu phức tạp, bao gồm viêm thận–bể thận, do vi khuẩn nhạy cảm.
Không theo nhãn FDA. Một thử nghiệm ở người bệnh viêm phổi liên quan thở máy ghi nhận tỷ lệ tử vong cao hơn và đáp ứng lâm sàng thấp hơn với doripenem so với imipenem–cilastatin. Vì vậy, FDA cảnh báo doripenem không được phê duyệt cho chỉ định này.
Thông thường không nên phối hợp. Doripenem có thể làm giảm nhanh nồng độ valproat xuống dưới mức điều trị và làm tăng nguy cơ xuất hiện cơn co giật. Bác sĩ cần cân nhắc một kháng sinh hoặc thuốc chống co giật khác.
Có. Doripenem được đào thải chủ yếu qua thận và mức phơi nhiễm tăng rõ khi độ thanh thải creatinin giảm. Nhãn FDA yêu cầu giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách dùng khi độ thanh thải creatinin từ 50 mL/phút trở xuống. Liều phải do bác sĩ tính toán, không tự điều chỉnh.

