Dopamin, tên tiếng Anh là dopamine, là một catecholamine nội sinh được sử dụng đường truyền tĩnh mạch như thuốc vận mạch và thuốc tăng co bóp cơ tim. Theo nhãn DailyMed cập nhật năm 2025, dopamine hydrochloride được chỉ định để cải thiện tình trạng huyết động trong sốc phân bố hoặc sốc do giảm cung lượng tim. Tác dụng của thuốc phụ thuộc tốc độ truyền: ở mức thấp, tác động dopaminergic chiếm ưu thế; ở mức trung bình, thuốc kích thích thụ thể beta-1; ở mức cao, tác dụng co mạch qua thụ thể alpha-1 trở nên rõ hơn. Dopamin có thể gây nhịp nhanh, loạn nhịp, tăng huyết áp, thiếu máu cục bộ ngoại vi và hoại tử nếu thoát mạch. Người bệnh phải được điều chỉnh giảm thể tích tuần hoàn, thiếu oxy và toan máu trước khi truyền. Thuốc chỉ được pha, truyền bằng bơm tiêm điện hoặc bơm truyền và theo dõi tại cơ sở y tế.
Nội dung chính
- Dopamin là thuốc gì?: Catecholamine dùng đường tĩnh mạch, có tác dụng vận mạch và tăng co bóp cơ tim phụ thuộc liều.
- Chỉ định theo nhãn Hoa Kỳ: Cải thiện huyết động trong sốc phân bố hoặc sốc do giảm cung lượng tim.
- Liều khởi đầu theo nhãn: 2–5 microgam/kg/phút, truyền tĩnh mạch liên tục; điều chỉnh theo đáp ứng.
- Liều tối đa theo nhãn: 50 microgam/kg/phút.
- Nguy cơ chính: Loạn nhịp, tăng huyết áp, thiếu máu cục bộ, hoại tử do thoát mạch và hạ huyết áp khi ngừng đột ngột.
- Sốc nhiễm khuẩn: Hướng dẫn Surviving Sepsis Campaign năm 2026 ưu tiên norepinephrine hơn dopamin.
- “Liều thận”: KDIGO khuyến cáo không dùng dopamin liều thấp để phòng hoặc điều trị tổn thương thận cấp.
- Tự sử dụng: Không. Thuốc phải được truyền và theo dõi liên tục trong cơ sở y tế.
Hoạt chất Dopamin là gì?
Dopamin là một catecholamine tự nhiên được sử dụng dưới dạng thuốc truyền tĩnh mạch để tăng co bóp cơ tim, thay đổi nhịp tim và co mạch tùy theo tốc độ truyền. Thuốc được dùng nhằm hỗ trợ huyết động trong một số tình trạng sốc hoặc suy tuần hoàn nghiêm trọng.
Dopamin
INN Dopamine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dopamin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Dopamine |
| Tên IUPAC | 4-(2-aminoethyl)benzene-1,2-diol |
| Tên hóa học khác | 3,4-Dihydroxyphenethylamine | 2-(3,4-dihydroxyphenyl)ethylamine | 3-Hydroxytyramine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Dopamine hydrochloride, dopamin hydroclorid, 3-hydroxytyramine, 4-(2-aminoethyl)benzene-1,2-diol. |
| Tên viết tắt | DA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Dopaminum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 51-61-6 |
|---|---|
| UNII | VTD58H1Z2X |
| PubChem CID | 681 |
| RxNorm CUI | 3628 |
| Công thức phân tử | C8H11NO2 |
Dược động học của Dopamin
Dopamin có khởi phát tác dụng trong khoảng 5 phút sau khi bắt đầu truyền và tác dụng thường kéo dài dưới 10 phút sau khi ngừng. Thuốc phân bố rộng nhưng không vượt qua hàng rào máu–não với lượng đáng kể. Dopamin được chuyển hóa nhanh bởi monoamine oxidase và catechol-O-methyltransferase tại gan, thận và huyết tương. Khoảng 80% liều được đào thải qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa bất hoạt trong vòng 24 giờ. Thời gian bán thải ở người lớn dưới 2 phút.
Giai đoạn I: Hấp thu
Không áp dụng quá trình hấp thu qua đường tiêu hóa vì dopamin được truyền trực tiếp vào tuần hoàn. Tác dụng huyết động bắt đầu trong khoảng 5 phút.
| F · Sinh khả dụng | Về mặt quy ước, sinh khả dụng toàn thân là 100% khi thuốc được truyền trực tiếp vào tĩnh mạch sau pha loãng đúng cách. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dopamin phân bố rộng trong cơ thể nhưng không đi qua hàng rào máu–não với lượng đáng kể. Vì vậy, dopamin truyền tĩnh mạch không được sử dụng để bổ sung dopamin trực tiếp cho hệ thần kinh trung ương trong bệnh Parkinson.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Khoảng 75% dopamin được chuyển hóa bởi monoamine oxidase và catechol-O-methyltransferase tại gan, thận và huyết tương thành acid homovanillic và acid 3,4-dihydroxyphenylacetic. Khoảng 25% được chuyển thành norepinephrine tại các đầu tận thần kinh adrenergic.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 80% liều được đào thải qua nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa bất hoạt trong vòng 24 giờ.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải ở người lớn dưới 2 phút. Ở trẻ sơ sinh và trẻ em, thời gian bán thải biểu kiến được báo cáo khoảng 5–11 phút. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải ở người lớn. Ở trẻ em, nhãn Hoa Kỳ ghi nhận độ thanh thải biểu kiến khoảng 46–168 mL/kg/phút, với biến thiên đáng kể giữa các nhóm tuổi và tình trạng lâm sàng. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Đáp ứng với dopamin có thể bị ảnh hưởng bởi:
- Tình trạng giảm thể tích tuần hoàn chưa được điều chỉnh.
- Toan máu hoặc thiếu oxy.
- Tuổi và mức độ trưởng thành ở trẻ sơ sinh.
- Chức năng tim và sức cản mạch hệ thống.
- Tốc độ truyền và thời gian truyền.
- Thuốc ức chế monoamine oxidase.
- Thuốc mê halogen hóa và các thuốc tác động lên hệ adrenergic.
- Việc ngừng truyền đột ngột.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dopamin
Dopamin thuộc nhóm thuốc tim mạch, phân nhóm thuốc kích thích adrenergic và dopaminergic, mã ATC C01CA04. Thuốc có đặc tính vừa tăng co bóp cơ tim vừa vận mạch, với tác động tương đối lên thụ thể D1, D2, beta-1 và alpha-1 thay đổi theo tốc độ truyền.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Tác dụng của dopamin phụ thuộc liều và tình trạng người bệnh:
- Ở tốc độ dưới khoảng 5 microgam/kg/phút, kích thích thụ thể dopaminergic D1 và D2 chiếm ưu thế, gây giãn một số giường mạch như mạch thận, mạc treo và vành.
- Khoảng 5–10 microgam/kg/phút, tác dụng beta-1 làm tăng sức co bóp cơ tim và có thể tăng nhịp tim.
- Trên khoảng 10 microgam/kg/phút, tác dụng alpha-1 trở nên rõ hơn, làm co mạch và tăng sức cản mạch hệ thống.
Các ngưỡng này chỉ mang tính gần đúng; đáp ứng thực tế có thể khác giữa từng người bệnh.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dopamin có thể làm tăng cung lượng tim thông qua tăng sức co bóp và thể tích nhát bóp. Ở tốc độ truyền cao hơn, tác dụng co mạch làm tăng huyết áp nhưng cũng có thể giảm tưới máu ngoại vi và tạng. Thuốc khởi phát nhanh và hết tác dụng nhanh sau khi giảm hoặc ngừng truyền, cho phép điều chỉnh theo đáp ứng huyết động.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dopamin
Theo nhãn DailyMed cập nhật năm 2025, dopamine hydrochloride được chỉ định để cải thiện tình trạng huyết động ở người lớn và trẻ em trong:
- Sốc phân bố.
- Sốc do giảm cung lượng tim.
SmPC tại Anh mô tả suy tuần hoàn kèm giảm tưới máu liên quan đến nhồi máu cơ tim, chấn thương, nhiễm khuẩn huyết, suy tim hoặc phẫu thuật tim hở. Các nguyên nhân nền phải được chẩn đoán và điều trị đồng thời; dopamin không thay thế hồi sức dịch, kiểm soát nhiễm trùng, tái tưới máu hoặc điều trị nguyên nhân khác.
Trong nhịp chậm có triệu chứng ở người lớn kèm tổn thương tim–phổi còn tồn tại sau atropine, thuật toán AHA năm 2025 liệt kê truyền dopamin là một lựa chọn bên cạnh tạo nhịp qua da hoặc epinephrine. Đây là khuyến nghị hồi sức chuyên môn, không đồng nhất với chỉ định sốc trên nhãn Hoa Kỳ.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ dùng để tham khảo từ nhãn và hướng dẫn chuyên môn, không được tự áp dụng:
Theo nhãn DailyMed đối với hỗ trợ huyết động trong sốc ở người lớn và trẻ em:
- Liều khởi đầu: 2–5 microgam/kg/phút, truyền tĩnh mạch liên tục.
- Điều chỉnh tăng từng 5–10 microgam/kg/phút theo đáp ứng huyết động.
- Liều tối đa: 50 microgam/kg/phút.
Theo thuật toán AHA năm 2025 đối với nhịp chậm có triệu chứng ở người lớn:
- Truyền tĩnh mạch 5–20 microgam/kg/phút.
- Điều chỉnh theo đáp ứng và giảm dần khi ngừng.
Không dùng “dopamin liều thận” để phòng hoặc điều trị tổn thương thận cấp vì KDIGO khuyến cáo không sử dụng biện pháp này.
Dopamin đậm đặc phải được pha loãng trước khi truyền. Thuốc nên được truyền vào tĩnh mạch lớn bằng bơm truyền định lượng, ưu tiên trong khoa hồi sức hoặc môi trường có theo dõi liên tục. Cần điều chỉnh giảm thể tích tuần hoàn, toan máu và thiếu oxy trước khi bắt đầu truyền.
Không truyền chung cùng đường với:
- Sodium bicarbonate hoặc dung dịch có tính kiềm vì có thể làm bất hoạt dopamin.
- Máu.
- Muối sắt.
- Các thuốc khác nếu tính tương hợp chưa được xác nhận.
Khi ngừng điều trị phải giảm tốc độ truyền từ từ vì ngừng đột ngột có thể gây hạ huyết áp đáng kể. Theo dõi liên tục vị trí truyền để phát hiện thoát mạch sớm.
Trong quá trình truyền cần theo dõi:
- Huyết áp động mạch và huyết áp trung bình.
- Điện tâm đồ liên tục, nhịp tim và rối loạn nhịp.
- Cung lượng tim hoặc các chỉ số huyết động khi có điều kiện.
- Mức độ tỉnh táo, tưới máu da và thời gian làm đầy mao mạch.
- Nhiệt độ, màu sắc và đau ở các đầu chi.
- Lượng nước tiểu.
- Lactate, khí máu, tình trạng toan–kiềm và oxy hóa.
- Điện giải, đặc biệt kali và magnesi.
- Cân bằng dịch và dấu hiệu quá tải dịch.
- Vị trí truyền để phát hiện đau, sưng, tái nhợt hoặc thoát mạch.
- Dấu hiệu phản vệ hoặc co thắt phế quản do sulfite.
Cảnh báo và lưu ý về Dopamin
Theo nhãn DailyMed, dopamin chống chỉ định ở người mắc u tủy thượng thận.
SmPC tại Anh còn liệt kê:
- Quá mẫn với dopamin hoặc tá dược.
- Cường giáp.
- Nhịp nhanh nhĩ hoặc nhịp nhanh thất chưa được kiểm soát.
- Rung thất.
Chống chỉ định cụ thể phải được đối chiếu với nhãn của sản phẩm thực tế.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Đau đầu, lo âu.
- Buồn nôn, nôn.
- Hồi hộp, nhịp nhanh.
- Ngoại tâm thu.
- Đau thắt ngực.
- Tăng hoặc hạ huyết áp.
- Khó thở.
- Dựng lông.
- Tăng ure máu.
- Co mạch ngoại vi.
- Giãn đồng tử.
- Nhịp chậm hoặc mở rộng phức bộ QRS.
Các phản ứng nghiêm trọng có thể gồm:
- Loạn nhịp thất, bao gồm nhịp nhanh thất, rung thất và loạn nhịp có thể tử vong.
- Tăng huyết áp nghiêm trọng.
- Thiếu máu cục bộ ngoại vi, hoại tử hoặc hoại thư, đặc biệt khi dùng liều cao hoặc kéo dài.
- Hoại tử mô do thoát mạch.
- Hạ huyết áp đáng kể khi ngừng truyền đột ngột.
- Phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, phản vệ hoặc co thắt phế quản liên quan đến sodium metabisulfite trong một số chế phẩm.
Trước khi truyền phải điều chỉnh giảm thể tích tuần hoàn, thiếu oxy và toan máu. Dopamin cần được dùng thận trọng ở người có bệnh mạch máu ngoại vi tắc nghẽn, tiền sử huyết khối, bệnh Buerger, xơ vữa động mạch nặng hoặc tổn thương do lạnh vì nguy cơ thiếu máu cục bộ và hoại thư.
Thoát mạch có thể gây hoại tử mô. Nhãn Hoa Kỳ hướng dẫn thâm nhiễm vùng thoát mạch càng sớm càng tốt bằng phentolamine pha trong natri chloride 0,9%:
- Người lớn: phentolamine 5–10 mg trong 10–15 mL dung dịch.
- Trẻ em: 0,1–0,2 mg/kg, tối đa 10 mg.
Biện pháp này nên được thực hiện bởi nhân viên y tế, lý tưởng trong vòng 12 giờ sau thoát mạch.
Một số chế phẩm chứa sodium metabisulfite, có thể gây phản vệ hoặc co thắt phế quản, đặc biệt ở người có cơ địa hen. Không ngừng truyền đột ngột; cần giảm dần tốc độ và theo dõi huyết áp.
Quá liều hoặc tốc độ truyền quá cao có thể gây tăng huyết áp quá mức, co mạch nghiêm trọng, thiếu máu cục bộ và loạn nhịp. Cần giảm tốc độ hoặc tạm ngừng truyền. Do dopamin có thời gian tác dụng rất ngắn, huyết áp thường giảm sau khi điều chỉnh truyền. Nếu tăng huyết áp hoặc co mạch vẫn kéo dài, có thể cân nhắc thuốc chẹn alpha tác dụng ngắn như phentolamine dưới sự chỉ định của bác sĩ hồi sức hoặc độc chất.
Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo bảo quản dung dịch đậm đặc ở 20–25°C. SmPC tại Anh hướng dẫn không bảo quản trên 25°C và bảo vệ khỏi ánh sáng.
Độ ổn định sau pha khác nhau theo sản phẩm: một số nhãn Hoa Kỳ mô tả dung dịch pha trong các dịch truyền tương hợp có thể ổn định đến 24 giờ, trong khi SmPC tại Anh yêu cầu sử dụng ngay sau pha nếu không có điều kiện pha vô khuẩn đã được kiểm soát. Phải tuân thủ đúng nhãn của sản phẩm thực tế và quy trình pha thuốc của cơ sở y tế.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận kinh nghiệm sử dụng dopamin từ trẻ sơ sinh đến thanh thiếu niên với liều tính theo microgam/kg/phút tương tự người lớn và điều chỉnh theo đáp ứng. Tuy nhiên, SmPC tại Anh cho biết tính an toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được xác lập đầy đủ. Sự khác biệt này phản ánh dữ liệu và phạm vi nhãn tại từng quốc gia.
Ở trẻ sơ sinh, không truyền dopamin vào động mạch rốn vì có thể gây co mạch nghiêm trọng. Trẻ em cần theo dõi huyết áp, nhịp tim, tưới máu ngoại vi, lượng nước tiểu và vị trí truyền đặc biệt chặt chẽ.
Dữ liệu chuyên biệt ở người cao tuổi còn hạn chế. Do người cao tuổi thường có bệnh tim mạch, suy chức năng cơ quan và sử dụng nhiều thuốc, nhãn khuyến cáo lựa chọn tốc độ truyền thận trọng, thường bắt đầu ở đầu thấp của khoảng liều rồi điều chỉnh theo đáp ứng huyết động.
Chưa có dữ liệu đầy đủ trên người để xác định nguy cơ liên quan đến dopamin đối với thai kỳ. Các nghiên cứu động vật ghi nhận một số ảnh hưởng phát triển ở mức phơi nhiễm nhất định. Tuy nhiên, sốc và hạ huyết áp nghiêm trọng là tình trạng đe dọa tính mạng của cả mẹ và thai; nhãn Hoa Kỳ nhấn mạnh không nên trì hoãn điều trị duy trì sự sống chỉ vì lo ngại về nguy cơ đối với thai. Việc sử dụng phải do đội ngũ hồi sức và sản khoa quyết định.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của dopamin trong sữa mẹ, ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến tiết sữa. Trong tình huống cần hỗ trợ huyết động cấp cứu, quyết định điều trị phải ưu tiên tình trạng lâm sàng của người mẹ; việc tiếp tục cho bú cần được đánh giá riêng bởi bác sĩ.
Nhãn được rà soát không đưa ra phác đồ hiệu chỉnh liều cố định cho người suy gan. Dopamin được chuyển hóa một phần tại gan nhưng có thời gian bán thải rất ngắn. Tốc độ truyền phải được điều chỉnh theo huyết áp, cung lượng tim, tưới máu và khả năng dung nạp, đồng thời theo dõi sát ở người suy gan.
Nhãn được rà soát không đưa ra phác đồ hiệu chỉnh liều cố định theo mức lọc cầu thận. Các chất chuyển hóa chủ yếu được đào thải qua nước tiểu, nhưng tốc độ truyền dopamin được điều chỉnh theo đáp ứng huyết động thay vì một bảng liều theo chức năng thận.
Không dùng dopamin liều thấp với mục đích “bảo vệ thận” hoặc điều trị tổn thương thận cấp vì KDIGO khuyến cáo không sử dụng.
Không áp dụng trong thực hành thông thường vì dopamin được dùng bằng truyền tĩnh mạch cho người bệnh nặng tại cơ sở y tế. SmPC tại Anh cũng đánh giá nội dung lái xe và vận hành máy là không phù hợp với chỉ định và hoàn cảnh sử dụng thuốc.
Tương tác thuốc của Dopamin
Các tương tác quan trọng gồm:
- Thuốc ức chế monoamine oxidase có thể làm tăng mạnh và kéo dài tác dụng dopamin. Nếu đã dùng thuốc ức chế MAO trong 2–3 tuần trước đó, liều khởi đầu dopamin không nên vượt quá một phần mười liều thông thường theo nhãn.
- Thuốc mê halogen hóa có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp thất hoặc tăng huyết áp.
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng có thể làm tăng đáp ứng tăng huyết áp.
- Norepinephrine, epinephrine, oxytocin và các thuốc co mạch khác có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp nghiêm trọng.
- Thuốc chẹn beta có thể đối kháng tác dụng trên tim; thuốc chẹn alpha có thể đối kháng tác dụng co mạch ngoại vi.
- Phenytoin tiêm tĩnh mạch phối hợp có thể gây hạ huyết áp và nhịp chậm.
- Alkaloid nấm cựa gà có thể làm tăng co mạch quá mức.
- Dopamin có thể làm tăng tác dụng lợi tiểu của một số thuốc lợi tiểu.
Thắc mắc về hoạt chất Dopamin
Dopamin là catecholamine dùng đường truyền tĩnh mạch, có tác dụng tăng co bóp cơ tim và co mạch phụ thuộc tốc độ truyền. Thuốc được sử dụng để hỗ trợ huyết động trong một số tình trạng sốc hoặc suy tuần hoàn nghiêm trọng.
Không phải trong đa số trường hợp người lớn. Surviving Sepsis Campaign năm 2026 khuyến nghị norepinephrine thay vì dopamin làm thuốc vận mạch đầu tay trong sốc nhiễm khuẩn. Dopamin chỉ có thể được cân nhắc trong bối cảnh lâm sàng cụ thể do bác sĩ hồi sức quyết định, đồng thời phải lưu ý nguy cơ loạn nhịp.
Không. KDIGO khuyến cáo không dùng dopamin liều thấp để phòng hoặc điều trị tổn thương thận cấp vì không chứng minh được lợi ích lâm sàng và có thể gây tác dụng bất lợi như nhịp nhanh hoặc thiếu máu cục bộ cơ tim.
Dopamin kích thích thụ thể alpha-1 ở nồng độ hoặc tốc độ truyền cao, gây co mạch mạnh. Khi thuốc thoát khỏi lòng mạch, co mạch tại chỗ có thể làm giảm tưới máu và gây tổn thương hoặc hoại tử mô. Cần ngừng truyền qua đường bị ảnh hưởng, đánh giá ngay và xử trí bằng phentolamine khi phù hợp.
Có thể trong một số trường hợp cấp cứu. Thuật toán AHA năm 2025 liệt kê truyền dopamin 5–20 microgam/kg/phút là một lựa chọn khi người lớn có nhịp chậm kèm tổn thương tim–phổi vẫn còn sau atropine, bên cạnh tạo nhịp qua da hoặc epinephrine. Việc sử dụng phải do nhân viên hồi sức thực hiện và theo dõi liên tục.

