Docetaxel

Docetaxel là thuốc hóa trị độc tế bào thuộc nhóm taxane, có tác dụng ổn định hệ thống vi ống và ngăn tế bào phân chia. Thuốc được sử dụng đơn trị hoặc phối hợp trong một số phác đồ điều trị ung thư vú, ung thư phổi không tế bào nhỏ, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư dạ dày và ung thư đầu cổ. Docetaxel được truyền tĩnh mạch, thường trong khoảng một giờ và theo chu kỳ ba tuần, nhưng liều cùng số chu kỳ phụ thuộc loại ung thư, diện tích bề mặt cơ thể, chức năng gan, xét nghiệm máu và các thuốc phối hợp. Người bệnh thường được dùng corticosteroid trước truyền để giảm phản ứng quá mẫn và tình trạng giữ dịch. Thuốc có thể gây giảm bạch cầu trung tính nghiêm trọng, nhiễm trùng, phản vệ, độc tính gan, bệnh lý thần kinh ngoại biên và phù. Docetaxel chỉ được sử dụng tại đơn vị chuyên khoa hóa trị dưới sự giám sát của bác sĩ.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Docetaxel là gì?: Thuốc chống ung thư nhóm taxane, có tác dụng ổn định vi ống và ức chế phân bào.
  • Đường dùng: Truyền tĩnh mạch tại cơ sở chuyên khoa ung bướu.
  • Chỉ định chính: Một số thể ung thư vú, phổi không tế bào nhỏ, tuyến tiền liệt, dạ dày và đầu cổ.
  • Cách dùng thường gặp: Truyền trong khoảng một giờ; nhiều phác đồ lặp lại mỗi ba tuần.
  • Thuốc dự phòng: Thường dùng corticosteroid như dexamethasone trước truyền để giảm giữ dịch và phản ứng quá mẫn.
  • Theo dõi bắt buộc: Công thức máu, bạch cầu trung tính, tiểu cầu, chức năng gan, dấu hiệu nhiễm trùng, phù và độc tính thần kinh.
  • Nguy cơ nổi bật: Giảm bạch cầu trung tính, sốt giảm bạch cầu, nhiễm trùng, phản vệ, giữ dịch, độc tính gan và viêm ruột giảm bạch cầu.
  • Chống chỉ định quan trọng: Bạch cầu trung tính ban đầu dưới 1.500 tế bào/mm³ hoặc tiền sử quá mẫn nặng với thuốc/tá dược liên quan.
  • Tương tác chính: Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 có thể làm tăng phơi nhiễm và độc tính của Docetaxel.
  • Lưu ý: Liều phải được bác sĩ tính theo diện tích bề mặt cơ thể và điều chỉnh theo độc tính từng chu kỳ.
  • Các chỉ định và chế độ liều có thể khác nhau giữa nhãn thuốc Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và từng chế phẩm được cấp phép.

Hoạt chất Docetaxel là gì?

Docetaxel là thuốc hóa trị thuộc nhóm taxane. Thuốc làm gián đoạn hệ thống vi ống cần thiết cho quá trình phân chia và hoạt động bình thường của tế bào, qua đó ức chế sự phát triển của tế bào ung thư.

Vì Docetaxel cũng ảnh hưởng đến các tế bào bình thường phân chia nhanh, thuốc có thể gây giảm tế bào máu, rụng tóc, viêm niêm mạc và các độc tính khác.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Docetaxel

INN Docetaxel.; Tên INN: Docetaxel.

CAS 148408-66-6 Công thức C43H53NO14·3H2O

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Docetaxel

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Docetaxel.; Tên INN: Docetaxel.

Tên IUPAC

[(1S,2S,3R,4S,7R,9S,10S,12R,15S)-4-acetyloxy-1,9,12-trihydroxy-15-[(2R,3S)-2-hydroxy-3-[(2-methylpropan-2-yl)oxycarbonylamino]-3-phenylpropanoyl]oxy-10,14,17,17-tetramethyl-11-oxo-6-oxatetracyclo[11.3.1.0^{3,10}.0^{4,7}]heptadec-13-en-2-yl] benzoate

Tên khác / tên đồng nghĩa

Docetaxel anhydrous.; Docetaxel khan.; Docetaxel trihydrate ở một số dạng nguyên liệu hoặc chế phẩm.; Taxoid bán tổng hợp.; Tên thương mại không được xem là tên đồng nghĩa của hoạt chất và được trình bày riêng ở phần biệt dược.

Tên viết tắt

DTX

Tên Latinh / tên dược điển

Docetaxelum

Tên USAN

docetaxel

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

148408-66-6

UNII

15H5577CQD

PubChem CID

148123

RxNorm CUI

72962

Công thức phân tử

C43H53NO14·3H2O

Dược động học của Docetaxel

Dược động học của Docetaxel phù hợp với mô hình ba ngăn, bao gồm pha phân bố nhanh ban đầu và pha thải trừ cuối kéo dài. Sau truyền tĩnh mạch từ 70–115 mg/m² trong khoảng 1–2 giờ, diện tích dưới đường cong nồng độ theo thời gian tăng gần tương ứng với liều.

Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định trung bình khoảng 113 lít. Độ thanh thải toàn thân trung bình khoảng 18 lít/giờ/m². Docetaxel được chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4 và thải trừ phần lớn qua phân.

Giai đoạn I: Hấp thu

Không có giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa do thuốc được truyền tĩnh mạch.

Trong các nghiên cứu pha I, mức phơi nhiễm Docetaxel tăng gần tỷ lệ với liều trong khoảng 70–115 mg/m² khi truyền trong 1–2 giờ.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Docetaxel được truyền trực tiếp vào tĩnh mạch nên toàn bộ lượng thuốc đã truyền đi vào tuần hoàn hệ thống. Khái niệm sinh khả dụng đường uống không áp dụng vì thuốc không được sử dụng theo đường uống trong các chỉ định được phê duyệt.

Giai đoạn II: Phân bố

  • Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định trung bình: khoảng 113 lít.
  • Tỷ lệ gắn protein huyết tương in vitro: khoảng 94%.
  • Các protein gắn chính gồm alpha-1-acid glycoprotein, albumin và lipoprotein.
  • Trong một số mẫu huyết tương người bệnh ung thư, tỷ lệ gắn protein ghi nhận khoảng 97%.
  • Dexamethasone không làm thay đổi đáng kể mức độ gắn protein của Docetaxel.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Docetaxel được chuyển hóa chủ yếu bởi enzym CYP3A4.

Các chất ức chế mạnh CYP3A4 có thể làm giảm chuyển hóa, tăng nồng độ Docetaxel và làm tăng nguy cơ độc tính. Trong một nghiên cứu nhỏ, ketoconazole làm tăng mức phơi nhiễm Docetaxel khoảng 2,2 lần và giảm độ thanh thải khoảng 49%.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau khi sử dụng Docetaxel đánh dấu phóng xạ:

  • Khoảng 75% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong phân trong vòng bảy ngày.
  • Khoảng 6% được thu hồi trong nước tiểu.
  • Phần lớn lượng thải qua phân trong 48 giờ đầu ở dạng chất chuyển hóa.
  • Dưới 8% lượng thu hồi trong phân là thuốc không đổi.
Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải cuối trung bình được ghi nhận khoảng 116 giờ, với khoảng trung bình từ 92–135 giờ khi lấy mẫu huyết tương kéo dài đến 8–22 ngày sau truyền.

Đây là thời gian bán thải của pha thải trừ cuối và không đồng nghĩa với việc tác dụng điều trị hoặc tác dụng phụ chỉ kéo dài đúng khoảng thời gian này.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân trung bình được ước tính khoảng 18 lít/giờ/m², với khoảng trung bình được báo cáo từ 14–23 lít/giờ/m².

Ở người có bất thường chức năng gan mức độ nhẹ đến vừa theo tiêu chí xét nghiệm của nhãn thuốc, độ thanh thải giảm trung bình khoảng 27%, làm mức phơi nhiễm toàn thân tăng khoảng 38%.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Chức năng gan: bất thường men gan và bilirubin có thể làm giảm độ thanh thải, tăng phơi nhiễm và tăng nguy cơ độc tính.
  • Thuốc ức chế mạnh CYP3A4: có thể làm tăng đáng kể nồng độ Docetaxel.
  • Thuốc cảm ứng CYP3A4: về lý thuyết có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm; ý nghĩa cụ thể phụ thuộc thuốc phối hợp.
  • Tuổi: phân tích dược động học quần thể không cho thấy tuổi đơn thuần làm thay đổi đáng kể dược động học.
  • Giới tính: không ghi nhận ảnh hưởng rõ trong phân tích quần thể được đối chiếu.
  • Protein huyết tương: thay đổi alpha-1-acid glycoprotein hoặc albumin có thể ảnh hưởng phần thuốc tự do, nhưng chưa có hướng dẫn hiệu chỉnh liều chỉ dựa trên thông số này.
  • Suy thận: dữ liệu xác lập ảnh hưởng trực tiếp lên dược động học Docetaxel còn hạn chế; Chưa có đủ dữ liệu.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Docetaxel

Docetaxel thuộc nhóm:

  • Taxane bán tổng hợp.
  • Thuốc chống vi ống.
  • Thuốc ổn định vi ống.
  • Thuốc ức chế phân bào.
  • Thuốc hóa trị độc tế bào.

Khác với các thuốc làm phá hủy vi ống, Docetaxel thúc đẩy sự lắp ráp tubulin thành các vi ống ổn định đồng thời ức chế quá trình tháo rời của chúng.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Docetaxel gắn với tubulin tự do, thúc đẩy tubulin tạo thành các vi ống bền vững và ngăn vi ống bị tháo rời.

Hệ quả gồm:

  • Tạo các bó vi ống không còn hoạt động bình thường.
  • Làm mất khả năng tái tổ chức bộ xương tế bào.
  • Ngăn hình thành thoi phân bào bình thường.
  • Gây ngừng chu kỳ tế bào, chủ yếu ở pha G2/M.
  • Dẫn đến chết tế bào ở những tế bào nhạy cảm.

Cơ chế này không chọn lọc tuyệt đối cho tế bào ung thư nên các mô có tốc độ phân chia nhanh cũng có thể bị ảnh hưởng.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng chống ung thư của Docetaxel liên quan đến mức phơi nhiễm của khối u với thuốc và khả năng nhạy cảm của từng loại tế bào ung thư.

Độc tính giới hạn liều quan trọng là ức chế tủy xương, đặc biệt giảm bạch cầu trung tính. Nguy cơ sốt giảm bạch cầu, nhiễm trùng và tử vong liên quan điều trị tăng theo liều, tình trạng chức năng gan, bệnh nền và phác đồ phối hợp.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Docetaxel

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Docetaxel

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Docetaxel

Docetaxel là cơ chất của CYP3A4. Cần đặc biệt lưu ý:

Thuốc ức chế mạnh CYP3A4

Có thể làm tăng phơi nhiễm và độc tính của Docetaxel, ví dụ:

  • Ketoconazole.
  • Itraconazole.
  • Voriconazole.
  • Clarithromycin.
  • Ritonavir và một số thuốc ức chế protease.
  • Nefazodone.
  • Telithromycin.
  • Một số thuốc kháng virus khác có tác dụng ức chế CYP3A4 mạnh.

Nên tránh phối hợp nếu có thể. Nếu không thể tránh, cần theo dõi sát và bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh liều theo nhãn của chế phẩm.

Thuốc cảm ứng CYP3A4

Các thuốc cảm ứng mạnh CYP3A4 có khả năng làm giảm nồng độ Docetaxel. Mức độ ảnh hưởng và hướng xử trí cụ thể phụ thuộc thuốc phối hợp; cần được dược sĩ lâm sàng hoặc bác sĩ đánh giá.

Thuốc hóa trị và thuốc điều trị đích phối hợp

Doxorubicin, cyclophosphamide, cisplatin, fluorouracil, capecitabine và trastuzumab có thể làm thay đổi tổng thể độc tính của phác đồ. Cần theo dõi độc tính tủy xương, tim, thận, tiêu hóa và các cơ quan khác theo từng phối hợp.

Người bệnh cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc kê đơn, không kê đơn, dược liệu và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.

Thắc mắc về hoạt chất Docetaxel

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *