Ung thư phổi không tế bào nhỏ (Non-small cell lung cancer) là nhóm ung thư hình thành từ tế bào biểu mô của phổi và chiếm đa số trường hợp ung thư phổi. Bệnh gồm nhiều mô học, thường gặp nhất là ung thư biểu mô tuyến và ung thư biểu mô tế bào vảy. Người bệnh có thể ho kéo dài, khó thở, đau ngực, ho ra máu, khàn tiếng, sụt cân hoặc được phát hiện tình cờ trên phim chụp ngực.
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc nhiều vào giai đoạn, khả năng phẫu thuật và đặc điểm phân tử của khối u. Chẩn đoán cần mẫu mô, chụp cắt lớp và đánh giá giai đoạn; ở nhiều trường hợp còn cần xét nghiệm EGFR, ALK, ROS1, KRAS, MET, RET, BRAF, NTRK, HER2 và PD-L1. Phát hiện sớm giúp mở rộng cơ hội điều trị triệt căn, còn điều trị đúng dấu ấn sinh học có thể kiểm soát bệnh tốt hơn ở giai đoạn tiến xa.
Ung thư phổi không tế bào nhỏ là bệnh gì?
Ung thư phổi không tế bào nhỏ (Non-small cell lung cancer) là tên gọi chung cho các ung thư biểu mô của phổi không mang hình thái tế bào nhỏ điển hình. Nhóm này không phải một bệnh đồng nhất: ung thư biểu mô tuyến, ung thư biểu mô tế bào vảy và các thể ít gặp có nguồn gốc, vị trí khởi phát, kiểu lan rộng và dấu ấn phân tử khác nhau.

Khác với ung thư phổi tế bào nhỏ thường tăng sinh rất nhanh và được phân giai đoạn thực hành thành khu trú hoặc lan rộng, NSCLC thường được đánh giá bằng hệ thống TNM từ giai đoạn I đến IV. Việc phân biệt mô học có ý nghĩa trực tiếp vì một số thuốc chỉ phù hợp với mô học không vảy, trong khi xét nghiệm gene và protein khối u có thể xác định điều trị đích hoặc miễn dịch. Một nốt phổi trên phim chưa đồng nghĩa ung thư; chẩn đoán cần đối chiếu hình ảnh với mẫu mô và bối cảnh lâm sàng.
| Tên bệnh | Ung thư phổi không tế bào nhỏ |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Non-small cell lung cancer |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | NSCLC; ung thư phổi không tế bào nhỏ; ung thư biểu mô tuyến phổi; ung thư biểu mô tế bào vảy phổi |
| Mã ICD-10 | C34.- — U ác tính của phế quản và phổi. ICD-10 phân mã chủ yếu theo vị trí giải phẫu, không tách riêng mô học NSCLC. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Ung thư hô hấp – lồng ngực; chuyên khoa Ung bướu, Hô hấp và Ngoại lồng ngực |
| Cơ quan ảnh hưởng | Khởi phát tại biểu mô phế quản hoặc nhu mô phổi; có thể lan đến hạch trung thất, màng phổi, xương, não, gan, tuyến thượng thận và các cơ quan khác. |
| Tính chất bệnh | Bệnh ác tính, không lây, thường tiến triển mạn nhưng tốc độ thay đổi theo mô học, giai đoạn và đặc điểm phân tử của khối u. |
| Mức độ phổ biến | Là nhóm mô học chiếm phần lớn các trường hợp ung thư phổi; ung thư biểu mô tuyến thường gặp nhất trong nhóm này. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Ung thư phổi không tế bào nhỏ
Tổn thương DNA tích lũy trong tế bào biểu mô phế quản hoặc phế nang làm mất kiểm soát tăng trưởng, né tránh chết tế bào và tạo khả năng xâm lấn. Khói thuốc có thể gây nhiều đột biến và bất ổn bộ gene; ở người không hút thuốc, một biến đổi dẫn đường như EGFR, ALK, ROS1, RET hoặc một bất thường khác đôi khi giữ vai trò trung tâm.
Khi khối u lớn dần, tế bào ung thư kích thích tạo mạch, thay đổi vi môi trường miễn dịch và phá vỡ màng đáy. Tế bào có thể lan theo đường bạch huyết đến hạch vùng, theo máu đến não, xương, gan hoặc tuyến thượng thận, hoặc gieo rắc trên màng phổi gây tràn dịch ác tính. Cơ chế kháng thuốc xuất hiện do chọn lọc dòng tế bào, đột biến thứ phát, khuếch đại gene hoặc chuyển đổi kiểu hình.
- Ung thư biểu mô tuyến: thường ở ngoại vi phổi, gặp ở cả người hút và chưa từng hút thuốc; nhiều dấu ấn điều trị đích được nghiên cứu trong nhóm này.
- Ung thư biểu mô tế bào vảy: thường liên quan đường thở trung tâm và tiền sử hút thuốc; có thể gây ho ra máu hoặc tắc phế quản.
- Ung thư biểu mô tế bào lớn và các thể hiếm: chẩn đoán dựa trên mô học, hóa mô miễn dịch và tiêu chuẩn phân loại hiện hành.
NSCLC chiếm phần lớn gánh nặng ung thư phổi trên toàn cầu. Nguy cơ tăng rõ theo tuổi và số năm phơi nhiễm thuốc lá; nam giới từng có tỷ lệ cao hơn do mô hình hút thuốc nghề nghiệp, nhưng khoảng cách giới đang thay đổi ở nhiều quốc gia. Ung thư biểu mô tuyến là mô học nổi bật ở người chưa từng hút thuốc.
Tại Việt Nam, ung thư phổi thuộc nhóm ung thư thường gặp và gây tử vong cao, nhưng số liệu công khai tách riêng NSCLC theo mô học, gene và giai đoạn chưa đồng đều giữa các cơ sở. Khi sử dụng tỷ lệ quốc tế cần ghi rõ quần thể và thời điểm, không suy trực tiếp thành nguy cơ cá nhân.
Chất sinh ung thư có thể được hít vào và tiếp xúc lặp lại với biểu mô đường thở, tạo tổn thương DNA trong nhiều năm. Radon phân rã phát ra bức xạ ion hóa trong không gian kín; bụi nghề nghiệp có thể lắng đọng ở phổi và duy trì viêm hoặc stress oxy hóa. Ở nhóm không có phơi nhiễm rõ, bệnh có thể bắt đầu từ một biến đổi phân tử tự phát giúp một dòng tế bào tăng sinh vượt trội.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Ung thư phổi không tế bào nhỏ
Ung thư phổi không tế bào nhỏ hình thành do tích lũy biến đổi di truyền mắc phải trong tế bào phổi. Khói thuốc là nguồn chất sinh ung thư quan trọng nhất, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Radon, amiăng, silica tinh thể, khí thải diesel, một số kim loại và ô nhiễm không khí có thể đóng góp tùy mức phơi nhiễm.
Một số khối u ở người chưa từng hút thuốc mang bất thường phân tử đặc hiệu. Các biến đổi này thường phát sinh trong khối u chứ không đồng nghĩa bệnh di truyền. Hội chứng ung thư di truyền liên quan ung thư phổi tồn tại nhưng hiếm và chỉ nên được tư vấn xét nghiệm mầm khi tiền sử cá nhân hoặc gia đình gợi ý.
- Có thể thay đổi: hút thuốc chủ động, hút thuốc thụ động, phơi nhiễm radon chưa được xử lý, tiếp xúc nghề nghiệp không bảo hộ và ô nhiễm không khí kéo dài.
- Khó hoặc không thay đổi: tuổi cao, tiền sử xạ trị vùng ngực, sẹo phổi, bệnh phổi mạn, tiền sử ung thư phổi và một số khuynh hướng di truyền hiếm.
- Nguy cơ từ nhiều yếu tố có thể cộng dồn; ngừng hút thuốc vẫn có lợi ngay cả sau nhiều năm hút.
Người đang hoặc từng hút thuốc nhiều năm; người sống hoặc làm việc trong môi trường có radon, amiăng, silica, diesel hoặc kim loại gây ung thư; người có bệnh phổi mạn, tiền sử xạ trị ngực, tiền sử ung thư phổi hoặc nốt phổi cần theo dõi. Người không hút thuốc vẫn cần khám khi có triệu chứng kéo dài.
Triệu chứng và dấu hiệu của Ung thư phổi không tế bào nhỏ
NSCLC có thể âm thầm trong giai đoạn sớm và được phát hiện qua chụp hình vì lý do khác hoặc chương trình sàng lọc. Khi u ảnh hưởng phế quản, màng phổi hoặc thành ngực, triệu chứng hô hấp thường tăng dần. Bệnh ngoại vi nhỏ có thể ít ho hơn u trung tâm.
Biểu hiện giai đoạn tiến xa phụ thuộc vị trí di căn: đau xương, đau đầu, yếu liệt, vàng da hoặc mệt nhiều. Không có một triệu chứng đơn lẻ đủ xác định ung thư, và viêm phổi, lao, COPD hoặc bệnh tim có thể gây biểu hiện tương tự.
- Ho mới xuất hiện hoặc thay đổi tính chất ho: kéo dài nhiều tuần, tăng dần hoặc khác kiểu ho nền ở người hút thuốc.
- Khó thở: do tắc đường thở, xẹp phổi, tràn dịch màng phổi hoặc giảm dự trữ hô hấp.
- Đau ngực: thường âm ỉ hoặc tăng khi hít sâu nếu màng phổi hay thành ngực bị ảnh hưởng.
- Ho ra máu: có thể chỉ là vệt máu nhưng luôn cần đánh giá nguyên nhân.
- Khàn tiếng hoặc nhiễm trùng phổi tái diễn: gợi ý chèn ép thần kinh thanh quản hay tắc phế quản.
- Sụt cân, chán ăn và mệt: thường rõ hơn khi bệnh tiến triển.
- Đau vai lan xuống cánh tay, sụp mi hoặc co đồng tử trong u đỉnh phổi.
- Phù mặt, cổ hoặc nổi tĩnh mạch ngực do chèn ép tĩnh mạch chủ trên.
- Ngón tay dùi trống hoặc đau khớp liên quan hội chứng phì đại xương khớp do phổi.
- Tăng calci máu, yếu cơ hoặc lú lẫn trong một số ung thư biểu mô tế bào vảy.
- Biểu hiện thần kinh do di căn não hoặc hội chứng cận ung thư hiếm.
Nên đặt lịch khám: ho trên vài tuần, khàn tiếng kéo dài, sụt cân không chủ ý, đau ngực tái diễn hoặc khó thở mới xuất hiện.
Cần khám trong ngày: ho ra máu, khó thở tăng nhanh, sốt kèm tình trạng toàn thân xấu, đau xương dữ dội hoặc đau đầu mới ở người đã biết có ung thư.
Cần tái khám sớm: tác dụng phụ điều trị làm ăn uống kém, tiêu chảy kéo dài, phát ban lan rộng, sốt, vàng da hoặc triệu chứng mới giữa hai lần hẹn.
- Ho ra lượng máu nhiều, máu đỏ tươi liên tục hoặc kèm choáng: gọi 115 và nằm nghiêng về bên nghi chảy máu nếu được nhân viên y tế hướng dẫn.
- Khó thở dữ dội, tím tái, đau ngực cấp hoặc tiếng thở rít: đến cấp cứu ngay, không tự lái xe.
- Co giật, yếu liệt một bên, rối loạn ý thức hoặc đau đầu bùng phát: cần loại trừ tổn thương não cấp.
- Đau lưng kèm yếu chân, tê vùng yên ngựa hoặc bí tiểu: nghĩ đến chèn ép tủy sống.
Chẩn đoán Ung thư phổi không tế bào nhỏ
Quy trình chẩn đoán bắt đầu bằng bệnh sử, khám và hình ảnh ngực, sau đó cần lấy mẫu để xác nhận mô học. Vị trí sinh thiết được chọn sao cho vừa an toàn vừa cung cấp đủ mô cho phân loại và xét nghiệm phân tử. Hạch trung thất có thể được lấy mẫu bằng siêu âm nội phế quản; tổn thương ngoại vi có thể cần sinh thiết xuyên thành ngực hoặc phẫu thuật.
Sau khi xác định ung thư, bác sĩ đánh giá TNM, chức năng phổi, thể trạng và bệnh kèm. Không nên quyết định điều trị chỉ dựa trên một phim X-quang hoặc xét nghiệm máu.
Bác sĩ hỏi thời gian và mức độ ho, lượng máu khi ho, khó thở, đau ngực, sụt cân, tiền sử hút thuốc, nghề nghiệp, radon, amiăng, bệnh phổi và ung thư trước đây. Khám thường gồm nhịp thở, SpO2, nghe phổi, hạch cổ-thượng đòn, dấu tràn dịch, ngón tay dùi trống, tình trạng thần kinh và đánh giá thể trạng ECOG. Khám bình thường không loại trừ khối u nhỏ.
- Mô bệnh học và hóa mô miễn dịch: xác định NSCLC, mô học vảy hay không vảy và loại trừ di căn từ cơ quan khác.
- Xét nghiệm phân tử: tùy mô học và giai đoạn, thường đánh giá EGFR, ALK, ROS1, BRAF, KRAS, MET, RET, NTRK, HER2 và các bất thường có khả năng điều trị; panel đa gene giúp tiết kiệm mô.
- PD-L1: hỗ trợ lựa chọn một số chiến lược miễn dịch nhưng không thay thế đánh giá gene dẫn đường.
- Sinh thiết lỏng: ctDNA có thể hữu ích khi mô không đủ hoặc lúc tiến triển; kết quả âm tính không loại trừ bất thường và có thể cần xét nghiệm mô.
- Công thức máu, gan thận, điện giải: đánh giá nền và độ an toàn điều trị, không dùng để xác định ung thư.
- X-quang ngực: phát hiện bất thường ban đầu nhưng có thể bỏ sót tổn thương nhỏ hoặc bị che lấp.
- CT ngực có cản quang: mô tả khối u, hạch, mạch máu, màng phổi và định hướng sinh thiết.
- PET/CT: hỗ trợ đánh giá hạch và di căn ngoài não; viêm nhiễm có thể gây tăng hấp thu giả.
- MRI não: được chỉ định theo giai đoạn, triệu chứng và kế hoạch điều trị để tìm di căn não.
- CT liều thấp: dùng sàng lọc nhóm nguy cơ phù hợp, không phải xét nghiệm chẩn đoán duy nhất khi đã có triệu chứng.
Chẩn đoán xác định cần bằng chứng tế bào học hoặc mô bệnh học phù hợp với NSCLC, ngoại trừ một số tình huống đặc biệt được hội đồng đa chuyên khoa xử trí như nốt phổi rất nghi ngờ ở người không thể sinh thiết. Giai đoạn được xác định bằng TNM hiện hành dựa trên kích thước và xâm lấn u, hạch vùng và di căn. Mô học, PD-L1 và dấu ấn phân tử phải được báo cáo trong bối cảnh mẫu, phương pháp và giới hạn xét nghiệm; người đọc không thể tự áp dụng tiêu chuẩn này để chẩn đoán.
Điều trị Ung thư phổi không tế bào nhỏ
Mục tiêu điều trị được xác định theo giai đoạn: triệt căn khi bệnh khu trú hoặc tại vùng còn kiểm soát được, kéo dài kiểm soát và giảm triệu chứng khi bệnh di căn. Hội đồng đa chuyên khoa cân nhắc khả năng cắt bỏ, chức năng tim phổi, thể trạng, mô học, gene khối u, PD-L1 và mong muốn của người bệnh.
Giai đoạn sớm thường ưu tiên phẫu thuật hoặc xạ trị định vị nếu không mổ được. Giai đoạn III cần phối hợp điều trị tại chỗ và toàn thân theo khả năng cắt bỏ. Giai đoạn IV chủ yếu dùng điều trị toàn thân có chọn lọc và can thiệp giảm nhẹ tại vị trí gây triệu chứng. Nhập viện khi suy hô hấp, nhiễm trùng nặng, chảy máu, biến chứng thần kinh hoặc độc tính điều trị nghiêm trọng.
- Điều trị đích: dùng khi khối u có bất thường phân tử phù hợp và thuốc được phê duyệt/tiếp cận; lựa chọn phụ thuộc gene, biến thể, hàng điều trị và khả năng qua hàng rào máu não.
- Miễn dịch: thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch có thể dùng đơn độc hoặc phối hợp, tùy PD-L1, gene dẫn đường, mô học, giai đoạn và chống chỉ định.
- Hóa trị: phác đồ nền platinum và thuốc phối hợp được chọn theo mô học, thể trạng, chức năng cơ quan và mục tiêu điều trị.
- Điều trị hỗ trợ: thuốc giảm đau, chống nôn, điều trị nhiễm trùng, bảo vệ xương hoặc kiểm soát triệu chứng được kê theo đánh giá cá thể.
Nội soi phế quản có thể lấy mẫu, cắt đốt u trong lòng phế quản, đặt stent hoặc kiểm soát tắc nghẽn/chảy máu ở ca chọn lọc. Tràn dịch màng phổi có triệu chứng có thể cần chọc tháo, đặt catheter lưu hoặc gây dính màng phổi. Xạ trị định vị thân, đốt nhiệt hoặc kỹ thuật khu trú khác được cân nhắc cho tổn thương nhỏ, bệnh ít ổ hoặc người không phù hợp phẫu thuật; hiệu quả phụ thuộc vị trí và chuyên môn cơ sở.
Phẫu thuật là nền tảng của nhiều NSCLC giai đoạn sớm có thể cắt bỏ. Các lựa chọn gồm cắt thùy, cắt phân thùy giải phẫu ở trường hợp chọn lọc, hiếm khi cắt toàn bộ phổi, kèm đánh giá hạch có hệ thống. Quyết định dựa trên TNM, dự trữ hô hấp, nguy cơ tim mạch và khả năng đạt bờ cắt âm tính. Điều trị trước hoặc sau mổ bằng hóa trị, miễn dịch hoặc thuốc đích có thể được chỉ định theo giai đoạn và dấu ấn; không phải mọi nốt phổi đều cần mổ.
Chăm sóc hỗ trợ nên bắt đầu sớm, gồm cai thuốc lá, kiểm soát đau và khó thở, phục hồi chức năng hô hấp, dinh dưỡng, điều trị lo âu-mất ngủ và chăm sóc giảm nhẹ khi cần. Oxy chỉ dùng khi có chỉ định giảm oxy máu; opioid có thể được bác sĩ cân nhắc cho khó thở kháng trị. Vật lý trị liệu, chăm sóc răng miệng, dự phòng huyết khối và quản lý tác dụng phụ phải phù hợp từng phác đồ.
Thời gian rất khác nhau. Phẫu thuật và hồi phục thường diễn ra trong vài tuần, nhưng điều trị bổ trợ có thể kéo dài nhiều tháng. Hóa-xạ trị giai đoạn III được thực hiện theo các đợt có kế hoạch, sau đó có thể có điều trị củng cố. Ở giai đoạn tiến xa, thuốc đích hoặc miễn dịch có thể tiếp tục khi còn lợi ích và độc tính chấp nhận được. Không thể cam kết thời điểm kết thúc vì đáp ứng, biến cố và khả năng tiếp cận thuốc thay đổi giữa người bệnh.
Thời gian rất khác nhau. Phẫu thuật và hồi phục thường diễn ra trong vài tuần, nhưng điều trị bổ trợ có thể kéo dài nhiều tháng. Hóa-xạ trị giai đoạn III được thực hiện theo các đợt có kế hoạch, sau đó có thể có điều trị củng cố. Ở giai đoạn tiến xa, thuốc đích hoặc miễn dịch có thể tiếp tục khi còn lợi ích và độc tính chấp nhận được. Không thể cam kết thời điểm kết thúc vì đáp ứng, biến cố và khả năng tiếp cận thuốc thay đổi giữa người bệnh.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Tại ngực: tắc phế quản, viêm phổi sau tắc, xẹp phổi, ho ra máu, tràn dịch màng phổi ác tính hoặc chèn ép tĩnh mạch chủ trên.
- Do di căn: đau và gãy xương bệnh lý, di căn não gây co giật/yếu liệt, tổn thương gan hoặc tuyến thượng thận.
- Do điều trị: suy tủy, nhiễm trùng, viêm phổi do tia xạ hoặc miễn dịch, độc tính da-tiêu hóa-nội tiết và biến chứng phẫu thuật.
- Dài hạn: giảm chức năng phổi, mệt mạn, đau thần kinh và ung thư thứ hai ở một số người sống lâu.
Tiên lượng NSCLC thay đổi rộng. Yếu tố thuận lợi gồm giai đoạn sớm, bờ cắt âm tính, hạch chưa di căn, thể trạng tốt và đáp ứng sâu với điều trị phù hợp. Ở bệnh tiến xa, một số bất thường phân tử hoặc đáp ứng miễn dịch bền có thể giúp kiểm soát lâu, nhưng không áp dụng cho mọi người. Mô học, gánh nặng di căn, tình trạng não, sụt cân, bệnh nền và khả năng dung nạp điều trị cũng ảnh hưởng. Thống kê quần thể không dự đoán chính xác thời gian sống của cá nhân.
NSCLC có thể tái phát tại vùng mổ/xạ trị hoặc xuất hiện di căn xa, ngay cả sau điều trị triệt căn. Nguy cơ phụ thuộc giai đoạn bệnh lý, hạch, bờ cắt, đặc điểm mô học và sinh học khối u. Tái khám đúng lịch, báo sớm triệu chứng mới và không hút thuốc giúp phát hiện vấn đề kịp thời; điều trị bổ trợ đúng chỉ định có thể giảm nguy cơ ở một số nhóm. Khi tái phát, cần sinh thiết hoặc xét nghiệm phân tử lại nếu kết quả có thể thay đổi điều trị.
- Không hút thuốc và hỗ trợ cai thuốc là biện pháp quan trọng nhất; tránh khói thuốc thụ động.
- Đo và xử lý radon trong nhà ở khu vực nguy cơ; tuân thủ bảo hộ khi làm việc với amiăng, silica, diesel hoặc kim loại.
- Giảm phơi nhiễm ô nhiễm không khí theo khuyến cáo sức khỏe nghề nghiệp và môi trường.
- Người nguy cơ cao có thể được tư vấn sàng lọc CT liều thấp theo tiêu chí hiện hành; sàng lọc không thay thế cai thuốc.
- Sau điều trị, tiếp tục không hút thuốc, tiêm chủng phù hợp và theo dõi giúp giảm biến chứng, không bảo đảm ngăn tái phát.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Ung thư phổi không tế bào nhỏ
Mục tiêu là duy trì cân nặng, khối cơ và đủ năng lượng-protein trong suốt điều trị. Ưu tiên bữa nhỏ giàu dinh dưỡng khi chán ăn; điều chỉnh kết cấu nếu khó nuốt; uống đủ nước nếu không bị hạn chế. Người sụt cân, viêm niêm mạc, tiêu chảy hoặc bệnh thận cần chuyên gia dinh dưỡng cá thể hóa. Không có thực phẩm, nước ép hay chế độ kiêng đường nào chữa được NSCLC; tránh thực phẩm sống không an toàn khi giảm bạch cầu và không tự dùng chất chống oxy hóa liều cao trong xạ trị/hóa trị.
Vận động mức phù hợp giúp duy trì sức bền, giấc ngủ và chức năng. Người ổn định có thể đi bộ, tập sức mạnh nhẹ và bài thở, tăng dần theo khả năng. Sau mổ cần tuân thủ hạn chế nâng nặng, chăm sóc vết mổ và chương trình phục hồi phổi. Ngừng tập và liên hệ y tế khi đau ngực, khó thở tăng đột ngột, chóng mặt, sốt hoặc SpO2 thấp hơn ngưỡng đã được bác sĩ hướng dẫn. Tránh lái xe khi dùng thuốc gây buồn ngủ.
Ghi lại nhiệt độ, mức khó thở, lượng ho ra máu, đau, ăn uống, cân nặng và tác dụng phụ theo ngày. Người dùng thuốc uống chống ung thư nên có lịch uống và danh sách tương tác được kiểm tra, nhưng không tự bù liều. Máy đo SpO2 có thể hỗ trợ nếu bác sĩ yêu cầu; con số phải được diễn giải cùng triệu chứng. Báo cơ sở điều trị khi sốt, mất nước, tiêu chảy kéo dài, phát ban lan rộng, vàng da, đau đầu mới hoặc khả năng sinh hoạt giảm rõ.
- Không trì hoãn sinh thiết hoặc điều trị để dùng thuốc nam, truyền dịch, detox hay sản phẩm quảng cáo chữa ung thư.
- Không tự dùng kháng sinh, corticosteroid hoặc thuốc chống đông khi ho ra máu.
- Không hút thuốc trong quá trình điều trị; tiếp tục hút có thể tăng biến chứng và giảm dự trữ hô hấp.
- Không tự ngừng thuốc đích hoặc miễn dịch khi có tác dụng phụ; cần liên hệ đội điều trị để đánh giá mức độ.
- Không dùng chung thuốc uống chống ung thư và không nghiền viên nếu hướng dẫn không cho phép.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
NSCLC cực hiếm ở trẻ em và không nên áp dụng nguyên xi phác đồ người lớn. Khối u phổi ở trẻ có phổ mô học và nguyên nhân khác, cần hội chẩn ung bướu nhi, giải phẫu bệnh và di truyền khi phù hợp. Liều, ảnh hưởng tăng trưởng, khả năng sinh sản và độc tính muộn phải được đánh giá chuyên biệt.
Người cao tuổi có thể biểu hiện bằng mệt, giảm ăn, lú lẫn hoặc giảm vận động hơn là triệu chứng hô hấp rõ. Tuổi theo lịch không phải lý do duy nhất loại trừ điều trị; cần đánh giá lão khoa, chức năng tim phổi, suy yếu, nhận thức, dinh dưỡng, nguy cơ té ngã và đa thuốc. Mục tiêu có thể điều chỉnh để cân bằng hiệu quả, độc tính và độc lập sinh hoạt.
NSCLC trong thai kỳ hiếm nhưng cần phối hợp ung bướu, sản khoa nguy cơ cao, ngoại lồng ngực, chẩn đoán hình ảnh và sơ sinh. Thời điểm sinh thiết, phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị phụ thuộc tuổi thai và mức khẩn cấp; tránh suy diễn rằng phải chấm dứt thai kỳ. Một số thuốc đích và miễn dịch có nguy cơ cho thai, do đó không tự dùng hoặc tự ngừng thuốc; cần tư vấn tránh thai và bảo tồn sinh sản trước điều trị khi có thể.
Nhiều thuốc hóa trị, điều trị đích và miễn dịch có thể đi vào sữa hoặc gây nguy cơ cho trẻ. Việc cho bú thường phải tạm ngừng trong điều trị toàn thân và một khoảng thời gian sau liều cuối tùy hoạt chất, nhưng quyết định cần dựa trên nhãn thuốc và tư vấn bác sĩ/dược sĩ. Không tự vắt sữa để cho trẻ dùng lại nếu chưa biết thời gian thải trừ an toàn.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng và độc tính cao hơn, đồng thời một số liệu pháp miễn dịch có thể không phù hợp sau ghép tạng hoặc trong bệnh tự miễn đang hoạt động. Sốt, ho mới hoặc khó thở cần đánh giá sớm vì nhiễm trùng, viêm phổi do thuốc và tiến triển ung thư có thể giống nhau. Kế hoạch dự phòng nhiễm trùng và tiêm chủng phải do đội điều trị quyết định.
COPD, bệnh phổi mô kẽ, suy tim, bệnh mạch vành, suy thận, bệnh gan và đái tháo đường có thể ảnh hưởng khả năng phẫu thuật, xạ trị và chọn thuốc. Bệnh phổi mô kẽ làm tăng nguy cơ viêm phổi do một số điều trị; bệnh tự miễn có thể làm phức tạp miễn dịch. Cần rà soát toàn bộ thuốc, chức năng cơ quan và mục tiêu chăm sóc, không tự ngừng thuốc bệnh nền.
Sau cắt phổi, cần tập thở, ho có kiểm soát, vận động sớm, phòng huyết khối, chăm sóc dẫn lưu và vết mổ. Báo ngay khi khó thở tăng, sốt, đau ngực đột ngột, vết mổ đỏ chảy dịch hoặc ho ra máu. Kết quả mô bệnh học cuối cùng quyết định giai đoạn và nhu cầu điều trị bổ trợ; phục hồi chức năng nên được cá thể hóa theo phần phổi đã cắt.
Câu hỏi thường gặp về Ung thư phổi không tế bào nhỏ
Có thể điều trị với mục tiêu khỏi bệnh ở một số trường hợp được phát hiện sớm hoặc còn khu trú, đặc biệt khi khối u có thể cắt bỏ hoàn toàn hoặc kiểm soát triệt căn bằng xạ trị. Khả năng này giảm khi bệnh đã lan xa, nhưng điều trị đích, miễn dịch, hóa trị và xạ trị vẫn có thể thu nhỏ u, kéo dài thời gian kiểm soát và giảm triệu chứng. Kết quả phụ thuộc giai đoạn, mô học, gene khối u, thể trạng và đáp ứng. Không nên dùng một tỷ lệ sống chung để dự đoán chính xác cho cá nhân; bác sĩ cần dựa trên hồ sơ cụ thể.
Xét nghiệm gene tìm các bất thường giúp tế bào ung thư tăng trưởng, chẳng hạn EGFR, ALK, ROS1, KRAS, MET, RET, BRAF, NTRK hoặc HER2. Khi có đích phù hợp, thuốc nhắm trúng đích có thể hiệu quả hơn một số lựa chọn không chọn lọc và có hồ sơ tác dụng phụ khác. PD-L1 cung cấp thêm thông tin để cân nhắc miễn dịch, nhưng không thay thế xét nghiệm gene. Kết quả phải được diễn giải cùng mô học, giai đoạn, mẫu bệnh phẩm và điều trị trước đó; xét nghiệm âm tính trên máu đôi khi cần kiểm tra lại bằng mô.
Không. NSCLC là ung thư do biến đổi trong tế bào của người bệnh, không truyền qua ho, tiếp xúc, ăn chung, quan hệ tình dục hoặc chăm sóc thông thường. Người thân không cần cách ly. Tuy nhiên, các thành viên trong gia đình có thể cùng phơi nhiễm khói thuốc, radon hoặc môi trường nghề nghiệp, nên việc tạo không gian không khói thuốc và đánh giá nguy cơ chung vẫn quan trọng. Nếu gia đình có nhiều người mắc ung thư phổi ở tuổi trẻ, bác sĩ có thể cân nhắc tư vấn di truyền, nhưng đa số trường hợp không phải bệnh di truyền trực tiếp.
Phần lớn người bệnh ổn định có thể vận động nhẹ đến vừa theo khả năng, như đi bộ, bài thở và tập sức mạnh nhẹ. Vận động giúp hạn chế mất cơ, giảm mệt và hỗ trợ phục hồi sau mổ. Cường độ cần giảm khi thiếu máu, sốt, giảm oxy, đau xương do di căn hoặc nguy cơ gãy xương. Người có dẫn lưu, vừa phẫu thuật hoặc đang xạ trị cần hướng dẫn riêng. Dừng tập và liên hệ y tế nếu đau ngực, khó thở tăng đột ngột, chóng mặt, ho ra máu hoặc yếu liệt mới xuất hiện.
Có thể. Phẫu thuật loại bỏ khối u nhìn thấy nhưng tế bào vi thể có thể đã lan trước đó, vì vậy nguy cơ tái phát phụ thuộc kích thước u, hạch, bờ cắt, xâm lấn mạch-màng phổi và sinh học khối u. Một số người được đề nghị hóa trị, miễn dịch hoặc thuốc đích bổ trợ để giảm nguy cơ theo tiêu chí cụ thể. Theo dõi bằng CT và khám định kỳ nhằm phát hiện tái phát hoặc ung thư phổi mới. Ho, đau xương, đau đầu hoặc sụt cân mới cần báo sớm, nhưng không tự kết luận là tái phát.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

