Disopyramid, tên tiếng Anh là disopyramide, là thuốc chống loạn nhịp nhóm I – Chẹn kênh Natri, làm chậm dẫn truyền điện trong cơ tim và kéo dài thời kỳ trơ. Theo nhãn thuốc tại Hoa Kỳ, disopyramid được dành cho các rối loạn nhịp thất đã được ghi nhận, chẳng hạn nhịp nhanh thất kéo dài, khi bác sĩ đánh giá tình trạng có thể đe dọa tính mạng. Thuốc có khả năng gây rối loạn nhịp mới hoặc làm nặng rối loạn nhịp hiện có, kéo dài QT, suy tim, hạ huyết áp, hạ đường huyết và các tác dụng kháng cholinergic như khô miệng hoặc bí tiểu. Việc bắt đầu điều trị rối loạn nhịp đe dọa tính mạng phải được thực hiện tại bệnh viện, có theo dõi điện tâm đồ và chức năng tim. Disopyramid là thuốc kê đơn, người bệnh không được tự mua, tự điều chỉnh liều hoặc tự ngừng thuốc.
Nội dung chính
- Disopyramid là thuốc gì?: Thuốc chống loạn nhịp nhóm IA, có tác dụng chẹn kênh natri và ức chế co bóp cơ tim.
- Chỉ định theo nhãn Hoa Kỳ: Rối loạn nhịp thất đã được ghi nhận và có nguy cơ đe dọa tính mạng, như nhịp nhanh thất kéo dài.
- Đường dùng phổ biến: Đường uống, dạng giải phóng ngay hoặc giải phóng kéo dài.
- Nguy cơ quan trọng: Rối loạn nhịp do thuốc, xoắn đỉnh, suy tim, hạ huyết áp, hạ đường huyết và bí tiểu.
- Theo dõi: Điện tâm đồ, huyết áp, dấu hiệu suy tim, điện giải, đường huyết, chức năng gan và thận.
- Tự sử dụng: Không. Thuốc phải được bác sĩ chuyên khoa tim mạch chỉ định và theo dõi.
Hoạt chất Disopyramid là gì?
Disopyramid là thuốc chống loạn nhịp nhóm IA. Thuốc làm giảm tính kích thích và tốc độ dẫn truyền điện của cơ tim, kéo dài điện thế hoạt động và thời kỳ trơ, đồng thời có tác dụng giảm co bóp cơ tim và kháng cholinergic.
Disopyramid
INN Disopyramide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Disopyramid |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Disopyramide |
| Tên IUPAC | 4-[di(propan-2-yl)amino]-2-phenyl-2-pyridin-2-ylbutanamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Disopyramide phosphate, disopyramid phosphat, disopyramide phosphat. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Disopyramidum |
| Tên USAN | disopyramide |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 3737-09-5 |
|---|---|
| UNII | GFO928U8MQ |
| PubChem CID | 3114 |
| RxNorm CUI | 3541 |
| Công thức phân tử | C21H29N3O |
Dược động học của Disopyramid
Disopyramid được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn sau khi uống dạng giải phóng ngay, thường đạt nồng độ đỉnh trong khoảng 2 giờ. Tỷ lệ gắn protein huyết tương phụ thuộc nồng độ, khoảng 50–65%. Thuốc được chuyển hóa một phần qua CYP3A4 thành chất chuyển hóa mono-N-dealkylated và được đào thải đáng kể dưới dạng không đổi qua thận. Thời gian bán thải trung bình ở người khỏe mạnh khoảng 6,7 giờ và có thể kéo dài khi suy thận, suy gan hoặc có bệnh tim.
Giai đoạn I: Hấp thu
Disopyramid dạng giải phóng ngay được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn qua đường tiêu hóa. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt được trong khoảng 2 giờ sau khi uống.
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ gắn với protein huyết tương ở nồng độ điều trị khoảng 50–65%, có tính bão hòa và phụ thuộc nồng độ. Nồng độ điều trị thường được nhãn Hoa Kỳ mô tả trong khoảng 2–4 microgam/mL.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Disopyramid được chuyển hóa một phần tại gan, trong đó CYP3A4 có vai trò quan trọng. Khoảng 20–25% liều có thể được chuyển thành chất mono-N-dealkylated và một phần nhỏ thành các chất chuyển hóa khác.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thận là đường đào thải quan trọng. Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận khoảng 50% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi, trong khi SmPC tại Anh báo cáo tỷ lệ có thể cao hơn. Sự khác biệt có thể liên quan đến thiết kế nghiên cứu và tài liệu sản phẩm; điểm thống nhất là cần giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách dùng khi chức năng thận suy giảm.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình ở người khỏe mạnh khoảng 6,7 giờ, với khoảng được báo cáo 4–10 giờ. Ở người có độ thanh thải creatinin dưới 40 mL/phút, thời gian bán thải có thể kéo dài khoảng 8–18 giờ. SmPC tại Anh mô tả thời gian bán thải thường khoảng 5–8 giờ và tăng trong suy gan hoặc bệnh tim–gan. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm thay đổi nồng độ hoặc thời gian bán thải gồm:
- Suy thận.
- Suy gan.
- Suy tim hoặc rối loạn chức năng thất trái.
- Tuổi cao.
- Thuốc ức chế CYP3A4 như clarithromycin, erythromycin hoặc thuốc kháng nấm azol.
- Thuốc cảm ứng enzym như phenytoin, rifampicin, phenobarbital hoặc primidone.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Disopyramid
Disopyramid thuộc nhóm thuốc điều trị tim mạch, phân nhóm thuốc chống loạn nhịp nhóm IA, mã ATC C01BA03. Những thuốc cùng nhóm dược lý gồm quinidine và procainamide, nhưng không được xem là có thể tự thay thế cho nhau.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Disopyramid ức chế dòng natri nhanh qua màng tế bào cơ tim, làm giảm tốc độ khử cực pha 0 và làm chậm dẫn truyền xung động. Thuốc đồng thời kéo dài điện thế hoạt động và thời kỳ trơ hiệu quả ở một số mô tim. Disopyramid không có tác dụng chẹn thụ thể alpha hoặc beta giao cảm đáng kể nhưng có tác dụng giảm co bóp cơ tim và kháng cholinergic.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở nồng độ điều trị, disopyramid kéo dài thời kỳ trơ hiệu quả của tâm nhĩ, làm chậm tính tự động ở các tế bào có tính tự động tăng và kéo dài dẫn truyền qua đường dẫn truyền phụ. Thuốc có thể kéo dài PR, mở rộng QRS và kéo dài QT, đặc biệt khi nồng độ tăng cao hoặc có tương tác thuốc. Tác dụng giảm co bóp có thể làm nặng suy tim hoặc gây hạ huyết áp ở người có chức năng tim suy giảm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Disopyramid
Theo nhãn Hoa Kỳ, disopyramid được chỉ định để điều trị rối loạn nhịp thất đã được ghi nhận, chẳng hạn nhịp nhanh thất kéo dài, khi bác sĩ đánh giá rối loạn nhịp có nguy cơ đe dọa tính mạng. Không khuyến cáo dùng để điều trị ngoại tâm thu thất không triệu chứng hoặc các rối loạn nhịp nhẹ hơn vì nguy cơ gây rối loạn nhịp do thuốc. Việc bắt đầu điều trị phải được thực hiện tại bệnh viện.
SmPC tại Anh còn ghi nhận các chỉ định như duy trì nhịp xoang sau chuyển nhịp, ngoại tâm thu thất dai dẳng, nhịp nhanh trên thất kịch phát và hội chứng Wolff–Parkinson–White. Các chỉ định này phụ thuộc nhãn quản lý tại từng quốc gia và không được tự động xem là chỉ định được phê duyệt tại Việt Nam.
Hướng dẫn AHA/ACC đa chuyên ngành năm 2024 về bệnh cơ tim phì đại khuyến nghị có thể cân nhắc disopyramid ở người bệnh cơ tim phì đại tắc nghẽn còn triệu chứng dù đã điều trị bằng thuốc chẹn beta và thuốc chẹn kênh canxi không dihydropyridine. Việc dùng này cần được quản lý tại trung tâm có kinh nghiệm về bệnh cơ tim phì đại. Đây là khuyến nghị theo hướng dẫn chuyên môn và có thể là sử dụng ngoài chỉ định tùy nhãn thuốc tại từng quốc gia; không phải chỉ định rối loạn nhịp thất được ghi trong nhãn Hoa Kỳ.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn hoặc SmPC và chỉ có giá trị tham khảo chuyên môn:
Dạng giải phóng ngay theo nhãn Hoa Kỳ:
- Liều người lớn thường dùng: 400–800 mg disopyramid base mỗi ngày, chia nhiều lần.
- Liều được khuyến nghị cho đa số người lớn: 600 mg/ngày, tương đương 150 mg mỗi 6 giờ.
- Người có cân nặng dưới 50 kg: 400 mg/ngày, tương đương 100 mg mỗi 6 giờ.
- Suy thận mức độ vừa với độ thanh thải creatinin trên 40 mL/phút hoặc suy gan: 400 mg/ngày, chia 100 mg mỗi 6 giờ.
- Độ thanh thải creatinin 30–40 mL/phút: 100 mg mỗi 8 giờ.
- Độ thanh thải creatinin 15–30 mL/phút: 100 mg mỗi 12 giờ.
- Độ thanh thải creatinin dưới 15 mL/phút: 100 mg mỗi 24 giờ.
Dạng giải phóng kéo dài 250 mg theo SmPC tại Anh:
- Liều tham khảo: 250–375 mg, hai lần mỗi ngày.
- Dạng giải phóng kéo dài này chống chỉ định trong suy thận, suy gan và ở trẻ em theo SmPC tương ứng.
Liều phải được cá thể hóa theo đáp ứng, dung nạp, điện tâm đồ, chức năng thận, chức năng gan và các thuốc dùng kèm. Không tự áp dụng hoặc tự thay đổi liều.
Thuốc được dùng đường uống. Dạng giải phóng ngay thường được chia thành nhiều lần trong ngày. Dạng giải phóng kéo dài phải được nuốt nguyên viên, không nghiền hoặc nhai vì có thể làm thay đổi đặc tính giải phóng thuốc.
Khi dùng cho rối loạn nhịp đe dọa tính mạng, việc bắt đầu điều trị phải tiến hành trong bệnh viện. Người bệnh không được tự chuyển đổi giữa dạng giải phóng ngay và giải phóng kéo dài vì liều, khoảng cách dùng và giới hạn sử dụng không giống nhau.
Trong quá trình điều trị cần theo dõi:
- Điện tâm đồ: nhịp tim, khoảng PR, độ rộng QRS và khoảng QT/QTc.
- Huyết áp và dấu hiệu giảm cung lượng tim.
- Khó thở, phù, tăng cân hoặc các biểu hiện suy tim.
- Kali, magnesi và các bất thường điện giải khác.
- Đường huyết, nhất là ở người cao tuổi, suy dinh dưỡng, đái tháo đường, suy thận hoặc suy tim.
- Chức năng thận và chức năng gan.
- Bí tiểu, táo bón, rối loạn thị giác và các tác dụng kháng cholinergic.
- Nồng độ disopyramid trong huyết tương khi có suy cơ quan, tương tác thuốc hoặc dấu hiệu độc tính.
Cảnh báo và lưu ý về Disopyramid
Theo nhãn Hoa Kỳ, disopyramid chống chỉ định trong:
- Sốc tim.
- Block nhĩ–thất độ II hoặc III có từ trước nếu không có máy tạo nhịp.
- Hội chứng QT dài bẩm sinh.
- Quá mẫn với disopyramid.
SmPC tại Anh còn chống chỉ định trong block hai nhánh không được tạo nhịp, rối loạn chức năng nút xoang nặng, suy tim nặng trừ trường hợp suy tim thứ phát do rối loạn nhịp, và phối hợp với thuốc có nguy cơ gây rối loạn nhịp thất hoặc xoắn đỉnh. Chống chỉ định cụ thể có thể khác theo sản phẩm và quốc gia.
Các tác dụng không mong muốn thường liên quan đến đặc tính kháng cholinergic:
- Khô miệng.
- Tiểu khó hoặc cảm giác khó bắt đầu tiểu.
- Táo bón.
- Nhìn mờ, khô mắt, khô mũi hoặc họng.
- Buồn nôn, đau bụng, chướng bụng.
- Chóng mặt, đau đầu, mệt mỏi hoặc yếu cơ.
- Tiểu nhiều lần, tiểu gấp hoặc bí tiểu.
- Rối loạn cương.
- Phát ban hoặc ngứa.
Các phản ứng nghiêm trọng có thể gồm:
- Rối loạn nhịp mới hoặc làm nặng rối loạn nhịp hiện có.
- Kéo dài QT, xoắn đỉnh, nhịp nhanh thất hoặc rung thất.
- Block nhĩ–thất, mở rộng QRS hoặc ngừng tim.
- Suy tim nặng hơn, hạ huyết áp, sốc tim.
- Bí tiểu cấp hoặc liệt ruột.
- Hạ đường huyết nặng, đôi khi dẫn đến hôn mê.
- Giảm bạch cầu trung tính hoặc mất bạch cầu hạt.
- Vàng da ứ mật.
- Rối loạn tâm thần cấp hiếm gặp.
Disopyramid có phạm vi an toàn hẹp và phải được sử dụng thận trọng vì:
- Thuốc có thể gây rối loạn nhịp và không được chứng minh làm tăng sống còn ở người có rối loạn nhịp thất.
- Tác dụng giảm co bóp có thể gây hoặc làm nặng suy tim và hạ huyết áp.
- Cần ngừng thuốc và đánh giá ngay nếu QRS tăng trên 25%, QT kéo dài đáng kể, xuất hiện block dẫn truyền hoặc rối loạn nhịp mới.
- Phải điều chỉnh bất thường kali trước khi bắt đầu thuốc.
- Nguy cơ hạ đường huyết tăng ở người cao tuổi, suy dinh dưỡng, đái tháo đường, suy thận hoặc suy tim.
- Tác dụng kháng cholinergic có thể làm nặng tăng nhãn áp góc đóng, phì đại tuyến tiền liệt, bí tiểu, liệt ruột và nhược cơ.
- Cần thận trọng ở hội chứng nút xoang bệnh lý, hội chứng Wolff–Parkinson–White, block nhánh và bệnh cơ tim.
Quá liều disopyramid có thể gây giãn đồng tử, ngất, hạ huyết áp hoặc sốc, mở rộng QRS, kéo dài QT, xoắn đỉnh, block dẫn truyền, suy tim, ngừng tim, ngừng thở, mất ý thức hoặc hôn mê. Tử vong đã được báo cáo.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Người nghi quá liều phải được đưa đến khoa cấp cứu hoặc đơn vị hồi sức tích cực để theo dõi điện tâm đồ liên tục, đường huyết, kali, magnesi, calci, huyết áp và hô hấp. Điều trị hỗ trợ có thể bao gồm than hoạt khi phù hợp, thuốc vận mạch hoặc tăng co bóp, tạo nhịp, sốc điện, hỗ trợ hô hấp và các biện pháp lọc máu trong trường hợp được bác sĩ độc chất chỉ định. Không tự gây nôn hoặc tự xử trí tại nhà.
Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo bảo quản ở 20–25°C, trong bao bì kín, tránh ánh sáng và xa tầm tay trẻ em. SmPC tại Anh ghi không bảo quản trên 25°C. Thực hiện theo điều kiện bảo quản trên nhãn của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được xác lập bằng các thử nghiệm lâm sàng có đối chứng theo nhãn Hoa Kỳ. Nhãn có đưa ra bảng liều gợi ý dựa trên kinh nghiệm lâm sàng đã công bố, nhưng yêu cầu trẻ phải được nhập viện trong giai đoạn bắt đầu điều trị, theo dõi nồng độ thuốc và đáp ứng chặt chẽ. SmPC của một số dạng giải phóng kéo dài chống chỉ định cho người dưới 18 tuổi. Không tự áp dụng liều người lớn hoặc liều trong tài liệu cho trẻ em.
Cần lựa chọn liều thận trọng, thường bắt đầu ở đầu thấp của khoảng liều vì người cao tuổi có tỷ lệ suy thận, suy gan, suy tim và dùng nhiều thuốc cao hơn. Nhãn Hoa Kỳ cho rằng giảm tổng liều từ 600 mg/ngày xuống 400 mg/ngày có thể hợp lý trong một số trường hợp, nhưng phải do bác sĩ quyết định. Cần theo dõi chức năng thận, đường huyết, bí tiểu, táo bón, tăng nhãn áp và rối loạn nhận thức.
Chưa có nghiên cứu đầy đủ và có đối chứng tốt ở phụ nữ mang thai. Disopyramid đã được phát hiện trong máu thai nhi và có báo cáo kích thích co bóp tử cung khi mang thai. Nghiên cứu động vật ghi nhận giảm số vị trí làm tổ, giảm tăng trưởng hoặc sống sót của con non và tăng tiêu phôi ở liều gây độc cho mẹ. Chỉ cân nhắc dùng khi lợi ích dự kiến vượt trội nguy cơ đối với mẹ và thai, dưới sự quản lý phối hợp của bác sĩ tim mạch và bác sĩ sản khoa.
Disopyramid được bài tiết vào sữa mẹ. Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo cân nhắc ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc, dựa trên tầm quan trọng của điều trị đối với người mẹ. SmPC tại Anh khuyến cáo chỉ sử dụng khi thật cần thiết, theo dõi trẻ bú mẹ về tác dụng kháng cholinergic và cân nhắc phương pháp nuôi dưỡng thay thế.
Suy gan làm kéo dài thời gian bán thải của disopyramid. Với dạng giải phóng ngay, nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị tổng liều tham khảo 400 mg/ngày, chia 100 mg mỗi 6 giờ, đồng thời theo dõi điện tâm đồ chặt chẽ. Dạng giải phóng kéo dài 250 mg được nêu trong SmPC tại Anh chống chỉ định ở người suy gan. Việc lựa chọn dạng thuốc và liều phải dựa trên nhãn của sản phẩm cụ thể.
Hơn một nửa liều disopyramid có thể được đào thải qua thận dưới dạng không đổi, vì vậy phải giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách dùng khi chức năng thận suy giảm. Nhãn Hoa Kỳ đưa ra khoảng cách dùng 100 mg mỗi 8, 12 hoặc 24 giờ tùy độ thanh thải creatinin. SmPC của dạng giải phóng kéo dài 250 mg tại Anh chống chỉ định trong suy thận. Cần theo dõi điện tâm đồ, creatinin và dấu hiệu độc tính.
Chóng mặt, nhìn mờ, mệt mỏi, yếu cơ hoặc rối loạn khả năng tập trung có thể ảnh hưởng đến việc lái xe và vận hành máy. Người bệnh không nên thực hiện các hoạt động đòi hỏi tỉnh táo cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng đến mình như thế nào.
Tương tác thuốc của Disopyramid
Các tương tác quan trọng gồm:
- Thuốc ức chế CYP3A4 như clarithromycin, erythromycin hoặc thuốc kháng nấm azol có thể làm tăng nồng độ disopyramid; đã có báo cáo tương tác đe dọa tính mạng với clarithromycin và erythromycin.
- Thuốc cảm ứng enzym như phenytoin, rifampicin, primidone hoặc phenobarbital có thể làm giảm nồng độ disopyramid và thay đổi nồng độ chất chuyển hóa.
- Thuốc chống loạn nhịp khác và thuốc kéo dài QT có thể làm tăng nguy cơ mở rộng QRS, kéo dài QT hoặc xoắn đỉnh.
- Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo không dùng disopyramid trong vòng 48 giờ trước hoặc 24 giờ sau verapamil.
- Thuốc kháng cholinergic có thể làm tăng khô miệng, bí tiểu, tăng nhãn áp hoặc liệt ruột.
- Thuốc gây hạ kali như một số thuốc lợi tiểu, corticosteroid, amphotericin B hoặc thuốc nhuận tràng kích thích có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp.
- Thuốc ức chế protease HIV và các thuốc khác chuyển hóa qua CYP3A có thể gây tương tác cạnh tranh.
Thắc mắc về hoạt chất Disopyramid
Disopyramid là thuốc chống loạn nhịp tim nhóm IA. Thuốc chẹn kênh natri, làm chậm dẫn truyền điện trong cơ tim, kéo dài thời kỳ trơ và có tác dụng giảm co bóp cơ tim.
Theo nhãn Hoa Kỳ, disopyramid được dành cho rối loạn nhịp thất đã được ghi nhận và có nguy cơ đe dọa tính mạng, chẳng hạn nhịp nhanh thất kéo dài. Một số nhãn tại châu Âu có phạm vi chỉ định rộng hơn. Hướng dẫn AHA/ACC năm 2024 cũng cho phép cân nhắc thuốc trong bệnh cơ tim phì đại tắc nghẽn còn triệu chứng sau điều trị ban đầu, nhưng việc này có thể là sử dụng ngoài chỉ định tùy quốc gia.
Có. Disopyramid có thể kéo dài QT và gây xoắn đỉnh, nhịp nhanh thất hoặc rung thất, nhất là khi dùng liều cao, suy thận, hạ kali hoặc phối hợp với thuốc kéo dài QT hay thuốc ức chế CYP3A4. Người dùng thuốc cần được theo dõi điện tâm đồ.
Disopyramid có hoạt tính kháng cholinergic. Hoạt tính này có thể gây khô miệng, táo bón, nhìn mờ, khó tiểu hoặc bí tiểu, đặc biệt ở người cao tuổi và nam giới phì đại tuyến tiền liệt.
Không. Tự ngừng hoặc thay đổi liều có thể làm rối loạn nhịp tái phát hoặc trở nên nguy hiểm. Người bệnh cần dùng đúng đơn và liên hệ bác sĩ ngay khi có ngất, hồi hộp tăng, khó thở, phù, đau ngực, bí tiểu, lú lẫn hoặc dấu hiệu hạ đường huyết.

