Didanosine, còn gọi là ddI, là thuốc kháng retrovirus thuộc nhóm chất ức chế men sao chép ngược tương tự nucleoside — NRTI. Thuốc từng được dùng phối hợp với các thuốc ARV khác để điều trị nhiễm HIV-1. Sau khi vào tế bào, didanosine được chuyển thành chất có hoạt tính dideoxyadenosine triphosphate, chất này ức chế men sao chép ngược và làm kết thúc chuỗi DNA của virus. Tuy nhiên, didanosine hiện không nằm trong các phác đồ khởi trị HIV được NIH ưu tiên; thuốc cũng được xếp vào nhóm thuốc lưu trữ và không còn được khuyến nghị cho trẻ em do độc tính cao hơn các NRTI khác. Didanosine có thể gây viêm tụy, nhiễm toan lactic, gan nhiễm mỡ, tăng áp lực tĩnh mạch cửa không do xơ gan và bệnh thần kinh ngoại biên. Thuốc không được dùng đơn trị và người bệnh không tự chuyển sang hoặc ngừng thuốc nếu đang sử dụng.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: NRTI — chất ức chế men sao chép ngược tương tự nucleoside
- Mã ATC: J05AF02
- Chỉ định theo nhãn cũ: Điều trị HIV-1 khi phối hợp với các thuốc ARV khác
- Vị trí hiện nay: Không thuộc phác đồ khởi trị HIV được ưu tiên; không còn được khuyến nghị cho trẻ em
- Dạng dùng lịch sử: Viên nang giải phóng chậm và bột pha dung dịch uống
- Cách dùng: Uống khi bụng đói; viên nang giải phóng chậm phải nuốt nguyên viên
- Độc tính nổi bật: Viêm tụy, nhiễm toan lactic, gan nhiễm mỡ, bệnh thần kinh ngoại biên
- Chống chỉ định phối hợp: Allopurinol, ribavirin và stavudine theo nhãn Videx năm 2018
- Suy thận: Phải giảm liều vì độ thanh thải didanosine giảm
- Tình trạng tại Hoa Kỳ: Không còn được cung ứng thương mại
- Didanosine là thuốc ARV thế hệ cũ. Việc thay đổi một phác đồ đang chứa didanosine phải dựa trên tải lượng HIV, tiền sử kháng thuốc và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.
Hoạt chất Didanosine là gì?
Didanosine là thuốc ARV thế hệ cũ dùng để ức chế sự nhân lên của HIV-1. Thuốc không loại bỏ HIV khỏi cơ thể, không chữa khỏi AIDS và không được sử dụng đơn độc vì nguy cơ xuất hiện kháng thuốc.
Didanosine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Didanosine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Didanosine |
| Tên IUPAC | 9-[(2R,5S)-5-(hydroxymethyl)oxolan-2-yl]-1H-purin-6-one |
| Tên hóa học khác | 2',3'-Dideoxyinosine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Didanosine còn được gọi là ddI hoặc 2′,3′-dideoxyinosine. Các tên biệt dược lịch sử gồm Videx và Videx EC. |
| Tên viết tắt | ddI |
| Tên Latinh / tên dược điển | Didanosinum |
| Tên USAN | didanosine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 69655-05-6 |
|---|---|
| UNII | K3GDH6OH08 |
| PubChem CID | 135398739 |
| RxNorm CUI | 3364 |
| Công thức phân tử | C10H12N4O3 |
Dược động học của Didanosine
Didanosine được hấp thu nhanh sau khi uống nhưng dễ bị phân hủy trong môi trường acid. Dạng bao tan trong ruột giải phóng thuốc tại ruột non. Thuốc có tỷ lệ gắn protein thấp, thể tích phân bố biểu kiến lớn và được đào thải một phần qua thận. Nồng độ trong huyết tương giảm nhanh, với thời gian bán thải khoảng 1,2 giờ ở người lớn có chức năng thận bình thường.
Giai đoạn I: Hấp thu
Với viên nang giải phóng chậm, thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 2 giờ. Thức ăn làm giảm Cmax khoảng 46% và AUC khoảng 19%, vì vậy viên phải được uống khi bụng đói.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống trung bình của dạng didanosine có chất đệm sau một liều đơn khoảng 42% ± 12%. Diện tích dưới đường cong của viên nang giải phóng chậm được ghi nhận tương đương dạng viên có chất đệm, nhưng nồng độ đỉnh thấp hơn khoảng 40%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Didanosine gắn với protein huyết tương dưới 5%. Thể tích phân bố biểu kiến trung bình được báo cáo khoảng 308 lít ở người lớn từ 60 kg trở lên, cho thấy thuốc phân bố ngoài khoang huyết tương. Tỷ lệ nồng độ dịch não tủy so với huyết tương sau dùng đường tĩnh mạch được ghi nhận khoảng 21%.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Didanosine được chuyển hóa nội bào thành dideoxyadenosine 5′-triphosphate có hoạt tính. Phần thuốc không được hoạt hóa được cho là chuyển hóa theo các con đường sinh lý liên quan đến quá trình loại bỏ purine nội sinh. Thuốc không được mô tả là phụ thuộc chủ yếu vào hệ cytochrome P450.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 18% ± 8% liều uống được thu hồi trong nước tiểu dưới dạng didanosine. Đào thải qua thận là một phần quan trọng của quá trình loại bỏ thuốc; độ thanh thải giảm và thời gian bán thải tăng khi chức năng thận suy giảm.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình khoảng 1,19 giờ ở người lớn từ 60 kg trở lên có chức năng thận phù hợp. Thời gian này có thể tăng lên khoảng 4,1 giờ ở người cần lọc máu. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải biểu kiến trung bình ở người lớn từ 60 kg trở lên khoảng 174,5 lít/giờ trong nghiên cứu dược động học được trình bày trên nhãn. Độ thanh thải đường uống giảm theo độ thanh thải creatinine. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố quan trọng gồm:
- Thức ăn làm giảm mức phơi nhiễm của viên nang giải phóng chậm.
- Suy thận làm giảm độ thanh thải và tăng thời gian bán thải.
- Cân nặng là yếu tố chính liên quan đến độ thanh thải đường uống ở trẻ em.
- Suy gan mức độ vừa hoặc nặng làm tăng AUC khoảng 13% và Cmax khoảng 19% trong nghiên cứu liều đơn, nhưng nhãn cũ không yêu cầu điều chỉnh liều chỉ dựa trên chức năng gan.
- Tenofovir disoproxil fumarate và allopurinol có thể làm tăng mức phơi nhiễm hoặc độc tính của didanosine.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Didanosine
Didanosine thuộc nhóm NRTI. Đây là nhóm thuốc phải được phosphoryl hóa trong tế bào thành dạng triphosphate có hoạt tính, sau đó cạnh tranh với nucleotide tự nhiên tại men sao chép ngược của HIV. So với các NRTI hiện đại, didanosine có hồ sơ độc tính bất lợi hơn, đặc biệt đối với tụy, ty thể, gan và thần kinh ngoại biên.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trong tế bào, didanosine được chuyển thành dideoxyadenosine 5′-triphosphate. Chất chuyển hóa này ức chế men sao chép ngược HIV-1 bằng hai cơ chế:
- Cạnh tranh với cơ chất tự nhiên deoxyadenosine 5′-triphosphate.
- Gắn vào DNA của virus và gây kết thúc kéo dài chuỗi do không có nhóm hydroxyl 3′ cần thiết.
Kết quả là quá trình tổng hợp DNA của HIV bị gián đoạn.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Didanosine có hoạt tính chống HIV-1 trong các mô hình tế bào. Các đột biến men sao chép ngược như L74V, K65R và M184V có thể làm giảm độ nhạy với thuốc; L74V là đột biến thường được ghi nhận trong các chủng phân lập từ người đã điều trị bằng didanosine. Việc lựa chọn lại thuốc ở người từng phơi nhiễm phải dựa trên tiền sử phác đồ và xét nghiệm kháng thuốc.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Didanosine
Theo nhãn quản lý lịch sử, didanosine được chỉ định phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác để điều trị nhiễm HIV-1 ở người lớn và trẻ em. Thuốc không được dùng đơn trị.
Trong thực hành hiện nay, didanosine không phải lựa chọn khởi trị thông thường. Hướng dẫn NIH ưu tiên các phác đồ dựa trên bictegravir hoặc dolutegravir phối hợp với tenofovir và emtricitabine hoặc lamivudine cho đa số người nhiễm HIV.
Chưa có ứng dụng nghiên cứu mới của didanosine đủ căn cứ để thay đổi vị trí điều trị hiện hành. Phần lớn dữ liệu nghiên cứu của thuốc mang tính lịch sử; các hướng dẫn hiện đại đã thay thế didanosine bằng những thuốc ARV có hiệu lực, khả năng dung nạp và thuận tiện sử dụng tốt hơn.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn cũ của viên nang giải phóng chậm và không phản ánh một phác đồ HIV được ưu tiên hiện nay:
- Người lớn và người từ 60 kg trở lên: 400 mg uống một lần mỗi ngày.
- Người dưới 60 kg: 250 mg uống một lần mỗi ngày.
- Trẻ từ 20 kg đến dưới 25 kg có thể nuốt viên: 200 mg một lần mỗi ngày.
- Trẻ từ 25 kg đến dưới 60 kg: 250 mg một lần mỗi ngày.
- Trẻ từ 60 kg trở lên: 400 mg một lần mỗi ngày.
Phải giảm liều ở người có độ thanh thải creatinine dưới 60 mL/phút. Nhãn Videx dạng bột pha uống sử dụng lịch liều khác, thường chia hai lần mỗi ngày, và không được tự quy đổi với viên nang giải phóng chậm.
Didanosine không còn là lựa chọn thường quy. Không tự áp dụng liều, khởi trị, dùng lại thuốc cũ hoặc thay thế thành phần trong phác đồ ARV mà chưa được bác sĩ HIV đánh giá tải lượng virus, chức năng thận và tình trạng kháng thuốc.
Viên nang giải phóng chậm phải được uống khi bụng đói và nuốt nguyên viên. Không nhai, nghiền, hòa tan hoặc mở viên. Theo nhãn Videx dạng bột pha uống, thuốc được dùng ít nhất 30 phút trước hoặc 2 giờ sau bữa ăn.
Nếu quên liều, dùng ngay khi nhớ ra nếu chưa gần liều kế tiếp; không dùng hai liều cùng lúc. Không uống rượu vì có thể làm tăng nguy cơ viêm tụy và tổn thương gan. Người bệnh đang dùng didanosine không được tự ngừng toàn bộ phác đồ ARV vì có thể làm tải lượng HIV tăng và thúc đẩy kháng thuốc.
Bác sĩ có thể theo dõi:
- Tải lượng HIV-1 RNA, số lượng tế bào CD4 và mức độ tuân thủ.
- Creatinine, độ thanh thải creatinine và xét nghiệm nước tiểu.
- Men gan, bilirubin, albumin, công thức máu và INR.
- Triệu chứng viêm tụy; amylase hoặc lipase khi có đau bụng, buồn nôn hoặc nôn.
- Lactate khi có mệt lả, khó thở, đau bụng, sụt cân hoặc triệu chứng nghi nhiễm toan lactic.
- Tê, đau hoặc cảm giác kim châm ở bàn tay và bàn chân.
- Tiểu cầu, lách to, cổ trướng hoặc xuất huyết tiêu hóa gợi ý tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
- Thị lực và khám võng mạc định kỳ khi tiếp tục điều trị kéo dài.
Cảnh báo và lưu ý về Didanosine
Nhãn viên nang didanosine trên DailyMed chống chỉ định phối hợp với:
- Allopurinol, do làm tăng mức phơi nhiễm và độc tính didanosine.
- Ribavirin, do làm tăng chất chuyển hóa hoạt tính và đã ghi nhận suy gan tử vong, viêm tụy, bệnh thần kinh ngoại biên và nhiễm toan lactic.
Nhãn Videx năm 2018 còn chống chỉ định phối hợp với stavudine vì tăng nguy cơ viêm tụy, nhiễm toan lactic, độc tính trên gan và bệnh thần kinh ngoại biên nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng.
Các phản ứng không mong muốn thường được ghi nhận gồm:
- Tiêu chảy và đau bụng.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Đau đầu.
- Phát ban.
- Tê, đau, bỏng rát hoặc cảm giác kim châm ở tay chân.
- Mệt mỏi.
- Giảm mỡ dưới da ở mặt, tay, chân hoặc mông.
- Thay đổi xét nghiệm gan hoặc tụy.
Triệu chứng có thể liên quan đồng thời đến HIV, các thuốc ARV khác hoặc bệnh kèm, nên phải được bác sĩ đánh giá thay vì tự ngừng riêng didanosine.
Các phản ứng nghiêm trọng hoặc có thể tử vong gồm:
- Viêm tụy cấp.
- Nhiễm toan lactic và gan to nặng kèm gan nhiễm mỡ.
- Suy gan.
- Tăng áp lực tĩnh mạch cửa không do xơ gan, có thể dẫn đến giãn tĩnh mạch thực quản, xuất huyết, ghép gan hoặc tử vong.
- Bệnh thần kinh ngoại biên nặng.
- Viêm thần kinh thị giác và biến đổi võng mạc.
- Hội chứng phục hồi miễn dịch.
- Độc tính nghiêm trọng khi phối hợp stavudine, ribavirin, allopurinol hoặc hydroxyurea.
Cần được đánh giá khẩn cấp khi có đau bụng dữ dội lan ra sau lưng, nôn liên tục, sốt, khó thở, yếu lả, vàng da, bụng trướng, nôn ra máu, phân đen, tê đau tăng dần hoặc giảm thị lực.
Didanosine có cảnh báo đóng khung về viêm tụy, nhiễm toan lactic và gan to nặng kèm gan nhiễm mỡ. Phải tạm ngừng khi nghi ngờ viêm tụy hoặc nhiễm toan lactic và ngừng vĩnh viễn nếu xác nhận viêm tụy hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa không do xơ gan.
Cần đặc biệt thận trọng ở người:
- Từng viêm tụy hoặc uống nhiều rượu.
- Có HIV tiến triển.
- Suy thận hoặc cao tuổi.
- Béo phì, bệnh gan hoặc phơi nhiễm NRTI kéo dài.
- Có tiền sử bệnh thần kinh ngoại biên.
- Đang dùng thuốc gây độc cho tụy, gan hoặc thần kinh.
- Có tiền sử giãn tĩnh mạch thực quản, lách to hoặc giảm tiểu cầu chưa rõ nguyên nhân.
Không nên tiếp tục một phác đồ chứa didanosine chỉ vì người bệnh đã dùng lâu năm mà không đánh giá lại hiệu quả, độc tính và các lựa chọn thay thế hiện hành.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Quá liều có thể làm tăng nguy cơ viêm tụy, bệnh thần kinh ngoại biên, tăng acid uric, rối loạn chức năng gan và nhiễm toan lactic. Xử trí gồm ngừng thuốc, theo dõi lâm sàng, điện giải, lactate, chức năng gan thận, men tụy và điều trị hỗ trợ.
Lọc máu chỉ loại bỏ một lượng nhỏ didanosine, khoảng 0,6–7,4% liều trong một phiên lọc máu kéo dài 3–4 giờ theo dữ liệu trên nhãn; không nên xem lọc máu là biện pháp giải độc hoàn toàn.
Viên nang giải phóng chậm được bảo quản ở 20–25°C và tránh ẩm, nhiệt quá mức.
Bột Videx chưa pha được bảo quản ở 15–30°C. Dung dịch sau pha phải đựng kín trong tủ lạnh ở 2–8°C, lắc kỹ trước khi dùng và loại bỏ phần còn lại sau 30 ngày. Các yêu cầu này thuộc nhãn Videx lịch sử; phải tuân thủ tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm thực tế.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn FDA lịch sử cho phép sử dụng didanosine trong phác đồ phối hợp ở trẻ từ 2 tuần tuổi và cung cấp liều theo diện tích bề mặt cơ thể hoặc cân nặng. Tuy nhiên, NIH hiện xếp thuốc vào mục lưu trữ và không còn khuyến nghị didanosine cho trẻ em do độc tính đáng kể và đã có các thuốc an toàn hơn.
Không tự áp dụng liều nhi khoa cũ hoặc dùng thuốc còn thừa cho trẻ.
Dữ liệu ở người từ 65 tuổi trở lên còn hạn chế. Trong chương trình tiếp cận mở, tỷ lệ viêm tụy ở nhóm từ 65 tuổi trở lên khoảng 10%, so với 5% ở nhóm trẻ hơn. Didanosine được thải đáng kể qua thận nên người cao tuổi có thể cần giảm liều và theo dõi chức năng thận chặt chẽ hơn.
Didanosine không còn được NIH khuyến nghị trong thai kỳ do hồ sơ độc tính bất lợi. Đã ghi nhận nhiễm toan lactic tử vong ở người mang thai sử dụng didanosine phối hợp stavudine và các thuốc ARV khác.
Người đang mang thai và còn dùng một phác đồ chứa didanosine không được tự ngừng toàn bộ thuốc ARV. Cần liên hệ ngay bác sĩ HIV–sản khoa để chuyển đổi phác đồ an toàn, đồng thời duy trì kiểm soát tải lượng virus.
Chưa xác định rõ didanosine có bài tiết vào sữa người hay không; thuốc hoặc chất chuyển hóa đã được phát hiện trong sữa động vật. Nhãn lịch sử khuyến cáo không cho con bú khi sử dụng didanosine do nguy cơ phản ứng bất lợi nghiêm trọng.
Didanosine hiện không phải thuốc ARV được lựa chọn cho người đang cho con bú. Việc nuôi con bằng sữa mẹ ở người nhiễm HIV phải được tư vấn theo hướng dẫn HIV hiện hành, tải lượng virus và điều kiện theo dõi; không dựa riêng vào thông tin của nhãn thuốc cũ.
Nhãn cũ không yêu cầu điều chỉnh liều chỉ dựa trên suy gan, vì AUC và Cmax chỉ tăng ở mức hạn chế trong nghiên cứu liều đơn ở người Child-Pugh B hoặc C. Tuy nhiên, độ an toàn chưa được thiết lập đầy đủ ở người có bệnh gan đáng kể và didanosine có thể gây suy gan hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa không do xơ gan.
Cần theo dõi men gan, bilirubin, albumin, INR, công thức máu, lách to và dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa. Ngừng thuốc nếu có bằng chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa không do xơ gan.
Phải giảm liều didanosine khi độ thanh thải creatinine dưới 60 mL/phút vì độ thanh thải giảm và nguy cơ độc tính tăng. Nhãn cũ cung cấp liều theo cả cân nặng và mức độ suy thận; người lọc máu hoặc thẩm phân phúc mạc dùng lịch liều tương ứng độ thanh thải creatinine dưới 10 mL/phút và không cần liều bổ sung sau lọc máu.
Do didanosine hiện không còn được ưu tiên, người suy thận nên được bác sĩ HIV đánh giá khả năng chuyển sang một phác đồ hiện đại phù hợp chức năng thận thay vì chỉ tiếp tục giảm liều thuốc cũ.
Chưa có nghiên cứu chuyên biệt xác định ảnh hưởng của didanosine đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy. Người có đau đầu, chóng mặt, giảm thị lực, bệnh thần kinh ngoại biên hoặc mệt lả không nên lái xe hay vận hành máy cho đến khi được đánh giá.
Tương tác thuốc của Didanosine
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Cidofovir
Trong một nghiên cứu dược động học, cidofovir dùng cùng probenecid làm tăng AUC didanosine khoảng 1,6 lần; dược động học cidofovir không thay đổi. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược động học đã được quan sát trong phác đồ cidofovir/probenecid; cơ chế chính xác đối với didanosine chưa được xác định rõ trong nguồn báo cáo. Ảnh hưởng: Tăng phơi nhiễm didanosine có thể làm tăng nguy cơ viêm tụy, tăng lactate/nhiễm acid lactic và bệnh lý thần kinh ngoại biên. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi chặt độc tính didanosine và đáp ứng lâm sàng. Cân nhắc điều chỉnh hoặc thay thế didanosine theo thông tin kê đơn và đánh giá chuyên khoa; không có khuyến cáo liều cidofovir cụ thể từ nghiên cứu này. | Theo dõi triệu chứng đau bụng/viêm tụy, amylase hoặc lipase khi có chỉ định, lactate và dấu hiệu nhiễm acid lactic, chức năng gan và triệu chứng bệnh lý thần kinh ngoại biên. | Bằng chứng: moderate Nguồn: Liverpool HIV Drug Interactions | Didanosine–Cidofovir | Clinical PK study: didanosine AUC increased 1.6-fold | https://www.hiv-druginteractions.org/interactions/2109/all | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Didanosine
Didanosine là thuốc kháng retrovirus NRTI thế hệ cũ, từng được dùng phối hợp với các thuốc ARV khác để điều trị HIV-1. Thuốc ức chế men sao chép ngược và làm kết thúc chuỗi DNA của virus.
Didanosine có chỉ định điều trị HIV-1 trong các nhãn lịch sử nhưng hiện không nằm trong các phác đồ khởi trị được NIH ưu tiên. Thuốc không còn được khuyến nghị cho trẻ em và không còn được cung ứng thương mại tại Hoa Kỳ. Một số người từng dùng thuốc lâu năm có thể cần bác sĩ đánh giá chuyển phác đồ dựa trên kháng thuốc và tải lượng virus.
Didanosine không bền trong môi trường acid và thức ăn làm giảm mức hấp thu của viên nang giải phóng chậm. Trong nghiên cứu trên nhãn, thức ăn làm giảm Cmax khoảng 46% và AUC khoảng 19%, vì vậy viên được uống khi bụng đói.
Không. Phối hợp didanosine với stavudine bị chống chỉ định trong nhãn Videx năm 2018 do nguy cơ viêm tụy, nhiễm toan lactic, độc tính gan và bệnh thần kinh nghiêm trọng. Ribavirin cũng bị chống chỉ định vì làm tăng chất chuyển hóa hoạt tính của didanosine và đã ghi nhận biến cố tử vong.
Cần liên hệ cơ sở y tế ngay khi có đau bụng dữ dội, nôn liên tục, sốt, khó thở, mệt lả, vàng da, bụng trướng, nôn ra máu, phân đen, tê đau tăng dần ở tay chân hoặc giảm thị lực. Đây có thể là biểu hiện của viêm tụy, nhiễm toan lactic, tổn thương gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa hoặc độc tính thần kinh.

