Didanosine

Didanosine, còn gọi là ddI, là thuốc kháng retrovirus thuộc nhóm chất ức chế men sao chép ngược tương tự nucleoside — NRTI. Thuốc từng được dùng phối hợp với các thuốc ARV khác để điều trị nhiễm HIV-1. Sau khi vào tế bào, didanosine được chuyển thành chất có hoạt tính dideoxyadenosine triphosphate, chất này ức chế men sao chép ngược và làm kết thúc chuỗi DNA của virus. Tuy nhiên, didanosine hiện không nằm trong các phác đồ khởi trị HIV được NIH ưu tiên; thuốc cũng được xếp vào nhóm thuốc lưu trữ và không còn được khuyến nghị cho trẻ em do độc tính cao hơn các NRTI khác. Didanosine có thể gây viêm tụy, nhiễm toan lactic, gan nhiễm mỡ, tăng áp lực tĩnh mạch cửa không do xơ gan và bệnh thần kinh ngoại biên. Thuốc không được dùng đơn trị và người bệnh không tự chuyển sang hoặc ngừng thuốc nếu đang sử dụng.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: NRTI — chất ức chế men sao chép ngược tương tự nucleoside
  • Mã ATC: J05AF02
  • Chỉ định theo nhãn cũ: Điều trị HIV-1 khi phối hợp với các thuốc ARV khác
  • Vị trí hiện nay: Không thuộc phác đồ khởi trị HIV được ưu tiên; không còn được khuyến nghị cho trẻ em
  • Dạng dùng lịch sử: Viên nang giải phóng chậm và bột pha dung dịch uống
  • Cách dùng: Uống khi bụng đói; viên nang giải phóng chậm phải nuốt nguyên viên
  • Độc tính nổi bật: Viêm tụy, nhiễm toan lactic, gan nhiễm mỡ, bệnh thần kinh ngoại biên
  • Chống chỉ định phối hợp: Allopurinol, ribavirin và stavudine theo nhãn Videx năm 2018
  • Suy thận: Phải giảm liều vì độ thanh thải didanosine giảm
  • Tình trạng tại Hoa Kỳ: Không còn được cung ứng thương mại
  • Didanosine là thuốc ARV thế hệ cũ. Việc thay đổi một phác đồ đang chứa didanosine phải dựa trên tải lượng HIV, tiền sử kháng thuốc và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.

Hoạt chất Didanosine là gì?

Didanosine là thuốc ARV thế hệ cũ dùng để ức chế sự nhân lên của HIV-1. Thuốc không loại bỏ HIV khỏi cơ thể, không chữa khỏi AIDS và không được sử dụng đơn độc vì nguy cơ xuất hiện kháng thuốc.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Didanosine

CAS 69655-05-6 Công thức C10H12N4O3

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Didanosine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Didanosine

Tên IUPAC

9-[(2R,5S)-5-(hydroxymethyl)oxolan-2-yl]-1H-purin-6-one

Tên hóa học khác

2',3'-Dideoxyinosine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Didanosine còn được gọi là ddI hoặc 2′,3′-dideoxyinosine. Các tên biệt dược lịch sử gồm Videx và Videx EC.

Tên viết tắt

ddI

Tên Latinh / tên dược điển

Didanosinum

Tên USAN

didanosine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

69655-05-6

UNII

K3GDH6OH08

PubChem CID

135398739

RxNorm CUI

3364

Công thức phân tử

C10H12N4O3

Dược động học của Didanosine

Didanosine được hấp thu nhanh sau khi uống nhưng dễ bị phân hủy trong môi trường acid. Dạng bao tan trong ruột giải phóng thuốc tại ruột non. Thuốc có tỷ lệ gắn protein thấp, thể tích phân bố biểu kiến lớn và được đào thải một phần qua thận. Nồng độ trong huyết tương giảm nhanh, với thời gian bán thải khoảng 1,2 giờ ở người lớn có chức năng thận bình thường.

Giai đoạn I: Hấp thu

Với viên nang giải phóng chậm, thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 2 giờ. Thức ăn làm giảm Cmax khoảng 46% và AUC khoảng 19%, vì vậy viên phải được uống khi bụng đói.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống trung bình của dạng didanosine có chất đệm sau một liều đơn khoảng 42% ± 12%. Diện tích dưới đường cong của viên nang giải phóng chậm được ghi nhận tương đương dạng viên có chất đệm, nhưng nồng độ đỉnh thấp hơn khoảng 40%.

Giai đoạn II: Phân bố

Didanosine gắn với protein huyết tương dưới 5%. Thể tích phân bố biểu kiến trung bình được báo cáo khoảng 308 lít ở người lớn từ 60 kg trở lên, cho thấy thuốc phân bố ngoài khoang huyết tương. Tỷ lệ nồng độ dịch não tủy so với huyết tương sau dùng đường tĩnh mạch được ghi nhận khoảng 21%.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Didanosine được chuyển hóa nội bào thành dideoxyadenosine 5′-triphosphate có hoạt tính. Phần thuốc không được hoạt hóa được cho là chuyển hóa theo các con đường sinh lý liên quan đến quá trình loại bỏ purine nội sinh. Thuốc không được mô tả là phụ thuộc chủ yếu vào hệ cytochrome P450.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 18% ± 8% liều uống được thu hồi trong nước tiểu dưới dạng didanosine. Đào thải qua thận là một phần quan trọng của quá trình loại bỏ thuốc; độ thanh thải giảm và thời gian bán thải tăng khi chức năng thận suy giảm.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trung bình khoảng 1,19 giờ ở người lớn từ 60 kg trở lên có chức năng thận phù hợp. Thời gian này có thể tăng lên khoảng 4,1 giờ ở người cần lọc máu.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải biểu kiến trung bình ở người lớn từ 60 kg trở lên khoảng 174,5 lít/giờ trong nghiên cứu dược động học được trình bày trên nhãn. Độ thanh thải đường uống giảm theo độ thanh thải creatinine.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố quan trọng gồm:

  • Thức ăn làm giảm mức phơi nhiễm của viên nang giải phóng chậm.
  • Suy thận làm giảm độ thanh thải và tăng thời gian bán thải.
  • Cân nặng là yếu tố chính liên quan đến độ thanh thải đường uống ở trẻ em.
  • Suy gan mức độ vừa hoặc nặng làm tăng AUC khoảng 13% và Cmax khoảng 19% trong nghiên cứu liều đơn, nhưng nhãn cũ không yêu cầu điều chỉnh liều chỉ dựa trên chức năng gan.
  • Tenofovir disoproxil fumarate và allopurinol có thể làm tăng mức phơi nhiễm hoặc độc tính của didanosine.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Didanosine

Didanosine thuộc nhóm NRTI. Đây là nhóm thuốc phải được phosphoryl hóa trong tế bào thành dạng triphosphate có hoạt tính, sau đó cạnh tranh với nucleotide tự nhiên tại men sao chép ngược của HIV. So với các NRTI hiện đại, didanosine có hồ sơ độc tính bất lợi hơn, đặc biệt đối với tụy, ty thể, gan và thần kinh ngoại biên.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Trong tế bào, didanosine được chuyển thành dideoxyadenosine 5′-triphosphate. Chất chuyển hóa này ức chế men sao chép ngược HIV-1 bằng hai cơ chế:

  • Cạnh tranh với cơ chất tự nhiên deoxyadenosine 5′-triphosphate.
  • Gắn vào DNA của virus và gây kết thúc kéo dài chuỗi do không có nhóm hydroxyl 3′ cần thiết.

Kết quả là quá trình tổng hợp DNA của HIV bị gián đoạn.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Didanosine có hoạt tính chống HIV-1 trong các mô hình tế bào. Các đột biến men sao chép ngược như L74V, K65R và M184V có thể làm giảm độ nhạy với thuốc; L74V là đột biến thường được ghi nhận trong các chủng phân lập từ người đã điều trị bằng didanosine. Việc lựa chọn lại thuốc ở người từng phơi nhiễm phải dựa trên tiền sử phác đồ và xét nghiệm kháng thuốc.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Didanosine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Didanosine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Didanosine

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Cidofovir

Trong một nghiên cứu dược động học, cidofovir dùng cùng probenecid làm tăng AUC didanosine khoảng 1,6 lần; dược động học cidofovir không thay đổi.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược động học đã được quan sát trong phác đồ cidofovir/probenecid; cơ chế chính xác đối với didanosine chưa được xác định rõ trong nguồn báo cáo.

Ảnh hưởng:

Tăng phơi nhiễm didanosine có thể làm tăng nguy cơ viêm tụy, tăng lactate/nhiễm acid lactic và bệnh lý thần kinh ngoại biên.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Theo dõi chặt độc tính didanosine và đáp ứng lâm sàng. Cân nhắc điều chỉnh hoặc thay thế didanosine theo thông tin kê đơn và đánh giá chuyên khoa; không có khuyến cáo liều cidofovir cụ thể từ nghiên cứu này.

Theo dõi triệu chứng đau bụng/viêm tụy, amylase hoặc lipase khi có chỉ định, lactate và dấu hiệu nhiễm acid lactic, chức năng gan và triệu chứng bệnh lý thần kinh ngoại biên.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

Liverpool HIV Drug Interactions | Didanosine–Cidofovir | Clinical PK study: didanosine AUC increased 1.6-fold | https://www.hiv-druginteractions.org/interactions/2109/all | Kiểm tra ngày 2026-08-02
DailyMed/FDA label | Didanosine delayed-release capsules | Increased exposure and didanosine-related toxicities | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=829e744d-7bd4-43dc-9b58-ffb016cb8e67&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Didanosine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *