Dacarbazine (Dacarbazin)

Dacarbazine, đôi khi được viết là dacarbazin và viết tắt là DTIC, là thuốc hóa trị gây độc tế bào thuộc nhóm dẫn xuất triazene có tác dụng alkyl hóa DNA. Thuốc được dùng đường tĩnh mạch và phải được bác sĩ chuyên khoa ung thư hoặc huyết học chỉ định, pha chế, truyền và theo dõi. Theo nhãn thuốc tại Hoa Kỳ, dacarbazine được phê duyệt cho melanoma ác tính di căn và điều trị hàng hai lymphoma Hodgkin khi phối hợp với thuốc khác. SmPC tại Anh còn ghi nhận dacarbazine trong hóa trị phối hợp cho lymphoma Hodgkin tiến triển và một số sarcoma mô mềm ở người lớn. Độc tính quan trọng gồm ức chế tủy xương, buồn nôn và nôn, tổn thương mô khi thoát mạch, phản vệ và bệnh tắc tĩnh mạch gan có thể gây tử vong. Dacarbazine là thuốc kê đơn đặc biệt, không được tự mua, tự tiêm truyền hoặc tự điều chỉnh liều.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Dacarbazine là gì?: Thuốc chống ung thư dẫn xuất triazene, được xếp trong nhóm tác nhân alkyl hóa khác, mã ATC L01AX04.
  • Đường dùng: Chỉ dùng đường tĩnh mạch trong các nhãn thuốc đã tham khảo.
  • Chỉ định tại Hoa Kỳ: Melanoma ác tính di căn; lymphoma Hodgkin hàng hai khi phối hợp với thuốc chống ung thư khác.
  • Chỉ định theo SmPC Anh: Melanoma di căn; phối hợp điều trị lymphoma Hodgkin tiến triển và sarcoma mô mềm tiến triển ở người lớn, ngoại trừ mesothelioma và sarcoma Kaposi.
  • Cơ chế: Dacarbazine là tiền thuốc, được gan hoạt hóa qua CYP1A1, CYP1A2 và CYP2E1 thành các chất trung gian có khả năng alkyl hóa DNA.
  • Độc tính chính: Ức chế tủy xương, buồn nôn, nôn, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu và độc tính gan.
  • Biến chứng nghiêm trọng: Phản vệ; suy tủy nặng; hoại tử gan do bệnh tắc tĩnh mạch gan hoặc hội chứng Budd–Chiari; tổn thương và hoại tử mô khi thoát mạch.
  • Theo dõi bắt buộc: Công thức máu, chức năng gan, chức năng thận và dấu hiệu nhiễm trùng, chảy máu hoặc bệnh tắc tĩnh mạch gan.
  • Thai kỳ: SmPC tham khảo chống chỉ định trong thai kỳ và cho con bú; thuốc có khả năng gây đột biến, gây quái thai và gây ung thư trong nghiên cứu động vật.
  • Lưu ý đặc biệt: Dung dịch dacarbazine nhạy sáng, phải được pha chế, truyền và xử lý như thuốc độc tế bào bởi nhân viên được đào tạo.

Hoạt chất Dacarbazine là gì?

Dacarbazine là thuốc hóa trị chống ung thư dạng tiêm tĩnh mạch. Thuốc thuộc nhóm dẫn xuất triazene và được xếp trong nhóm tác nhân alkyl hóa. Sau khi được gan hoạt hóa, các chất chuyển hóa của dacarbazine gây tổn thương DNA, cản trở chức năng và quá trình tổng hợp DNA, từ đó hạn chế sự phát triển của tế bào ung thư.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Dacarbazine

INN Dacarbazine.; Dacarbazine được ghi nhận là tên INN, USAN, USP, BAN và JAN trong dữ liệu định danh dược chất.

CAS 4342-03-4 Công thức C6H10N6O

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Dacarbazine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Dacarbazine.; Dacarbazine được ghi nhận là tên INN, USAN, USP, BAN và JAN trong dữ liệu định danh dược chất.

Tên IUPAC

4-[(E)-dimethylaminodiazenyl]-1H-imidazole-5-carboxamide

Tên hóa học khác

Imidazole-4-carboxamide, 5-(3,3-dimethyl-1-triazenyl)- | Dimethyltriazenoimidazolecarboxamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

DTIC.; DIC.; Dimethyl-triazeno-imidazole-carboxamide.; 5-(3,3-Dimethyl-1-triazeno)imidazole-4-carboxamide.; 5-(3,3-Dimethyl-1-triazenyl)-1H-imidazole-4-carboxamide.; Dacarbazine citrate: dạng muối được hình thành trong dung dịch của một số chế phẩm tiêm.; DTIC-Dome: tên thương mại lịch sử, tình trạng lưu hành hiện nay tùy thị trường.; Dacarbazine không phải temozolomide. Temozolomide là chất tương tự triazene có liên quan nhưng là dược chất khác, với cách dùng và chỉ định khác.

Tên viết tắt

DTIC

Tên Latinh / tên dược điển

Dacarbazinum

Tên USAN

dacarbazine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

4342-03-4

UNII

7GR28W0FJI

PubChem CID

2942

RxNorm CUI

3098

Công thức phân tử

C6H10N6O

Dược động học của Dacarbazine

Dacarbazine được đưa trực tiếp vào tuần hoàn bằng đường tĩnh mạch, phân bố nhanh vào mô và có dược động học huyết tương hai pha. Thuốc ít gắn protein huyết tương, được chuyển hóa chủ yếu tại gan và một phần đáng kể được bài tiết nguyên dạng qua thận bằng cơ chế bài tiết ở ống thận. Chức năng gan và thận đồng thời suy giảm có thể làm kéo dài quá trình thải trừ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Không áp dụng theo nghĩa hấp thu đường tiêu hóa vì dacarbazine được sử dụng qua đường tĩnh mạch.

Dữ liệu về hấp thu qua các đường dùng khác.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Dacarbazine được dùng đường tĩnh mạch nên không trải qua giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa; toàn bộ liều được đưa trực tiếp vào tuần hoàn.

Không có dạng uống được phê duyệt trong các nhãn thuốc đã tham khảo.

Giai đoạn II: Phân bố

Sau tiêm tĩnh mạch, dacarbazine nhanh chóng phân bố vào mô. Nhãn DailyMed ghi nhận thể tích phân bố lớn hơn tổng lượng nước cơ thể, gợi ý thuốc khu trú tại một số mô, có thể bao gồm gan. SmPC ghi nhận tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 5%, trong khi DailyMed mô tả thuốc không gắn đáng kể với protein huyết tương ở nồng độ điều trị.

Dữ liệu định lượng về khả năng qua hàng rào máu–não, nhau thai và phân bố vào sữa mẹ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Dacarbazine là tiền thuốc được chuyển hóa chủ yếu tại gan. CYP1A1, CYP1A2 và CYP2E1 xúc tác quá trình N-demethyl hóa, tạo HMMTIC và MTIC. MTIC tiếp tục được chuyển hóa thành 5-aminoimidazole-4-carboxamide, viết tắt là AIC. Các chất trung gian phản ứng tạo tác động alkyl hóa DNA.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 20–50% liều dacarbazine có thể được thải nguyên dạng qua thận bằng bài tiết ở ống thận theo SmPC. Nhãn DailyMed ghi nhận trung bình khoảng 40% liều được bài tiết nguyên dạng trong nước tiểu trong vòng 6 giờ. AIC là một chất chuyển hóa chính được tìm thấy trong nước tiểu.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Dược động học huyết tương có hai pha:

  • Thời gian bán thải phân bố ban đầu khoảng 19–20 phút.
  • Thời gian bán thải cuối được ghi nhận khoảng 0,5–3,5 giờ trong SmPC và khoảng 5 giờ trong một nhãn DailyMed.
  • Ở một bệnh nhân đồng thời suy gan và suy thận, nhãn DailyMed ghi nhận thời gian bán thải ban đầu khoảng 55 phút và cuối khoảng 7,2 giờ.

Sự khác nhau giữa các số liệu có thể liên quan đến quần thể, phương pháp đo và nhãn sản phẩm.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Thông số độ thanh thải toàn phần chuẩn hóa.

Dacarbazine được loại bỏ qua cả chuyển hóa ở gan và bài tiết qua thận. Bài tiết thận liên quan đến cơ chế bài tiết ở ống thận, không chỉ lọc cầu thận.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Chức năng gan.
  • Chức năng thận.
  • Đồng thời suy cả gan và thận.
  • Hoạt tính của CYP1A1, CYP1A2 và CYP2E1.
  • Thuốc dùng đồng thời có chung con đường chuyển hóa.
  • Liều và phác đồ truyền.
  • Mức độ tiếp xúc ánh sáng của dung dịch.
  • Tuổi và tình trạng bệnh lý toàn thân.

SmPC cho biết suy gan nhẹ đến vừa hoặc suy thận nhẹ đến vừa đơn độc thường không bắt buộc giảm liều, nhưng suy đồng thời cả gan và thận làm kéo dài thải trừ và chưa có hướng dẫn giảm liều được thẩm định.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Dacarbazine

  • Thuốc chống ung thư gây độc tế bào.
  • Tác nhân alkyl hóa khác.
  • Dẫn xuất triazene.
  • Tiền thuốc được hoạt hóa bởi hệ cytochrome P450 tại gan.
  • Thuốc tác động không phụ thuộc hoàn toàn vào một pha cụ thể của chu kỳ tế bào.

Dacarbazine không phải thuốc điều trị đích, liệu pháp miễn dịch hay kháng thể đơn dòng.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Dacarbazine ban đầu ít hoặc chưa có hoạt tính chống ung thư. Sau quá trình N-demethyl hóa tại gan, thuốc tạo các chất trung gian HMMTIC và MTIC cùng tác nhân methyl hóa phản ứng. Các chất này gây alkyl hóa và liên kết chéo DNA, làm rối loạn chức năng DNA, ức chế tổng hợp DNA, gây ngừng chu kỳ tế bào và thúc đẩy tế bào chết.

Nhãn DailyMed cũng nêu ba cơ chế được đề xuất:

  • Ức chế tổng hợp DNA thông qua hoạt động tương tự purine.
  • Hoạt động như một tác nhân alkyl hóa.
  • Tương tác với các nhóm sulfhydryl.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng gây độc tế bào của dacarbazine không giới hạn ở một pha duy nhất của chu kỳ tế bào. Thuốc làm giảm tăng trưởng tế bào thông qua tổn thương và ức chế tổng hợp DNA. Do tác động lên các tế bào phân chia nhanh, dacarbazine có thể đồng thời ảnh hưởng đến tủy xương, nang tóc và niêm mạc tiêu hóa, giải thích một phần các độc tính huyết học, rụng tóc, buồn nôn và nôn.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Dacarbazine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Dacarbazine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Dacarbazine

Các tương tác và phối hợp cần đặc biệt lưu ý:

  • Thuốc gây độc tủy hoặc xạ trị: có thể làm tăng ức chế tủy.
  • Thuốc chuyển hóa qua CYP1A1, CYP1A2 hoặc CYP2E1: có khả năng ảnh hưởng lẫn nhau về chuyển hóa.
  • Methoxypsoralen: dacarbazine có thể tăng tác dụng nhạy cảm ánh sáng.
  • Vaccine sống: tránh sử dụng do nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng hoặc tử vong ở người bị ức chế miễn dịch.
  • Thuốc chống đông đường uống: cần tăng tần suất theo dõi INR.
  • Phenytoin: phối hợp có thể làm giảm hấp thu phenytoin và tăng nguy cơ co giật.
  • Cyclosporine hoặc tacrolimus: có thể gây ức chế miễn dịch quá mức và tăng nguy cơ tăng sinh lympho.
  • Fotemustine: không dùng đồng thời do nguy cơ độc tính phổi cấp và hội chứng suy hô hấp ở người lớn có thể tử vong.
  • Thuốc độc gan và rượu: nên tránh trong thời gian hóa trị.

Người bệnh phải cung cấp cho bác sĩ danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, không kê đơn, vaccine, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang dùng.

Thắc mắc về hoạt chất Dacarbazine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *