Doxorubicin

Doxorubicin là thuốc hóa trị gây độc tế bào thuộc nhóm anthracyclin và ức chế topoisomerase II, được sử dụng trong nhiều phác đồ điều trị bệnh bạch cầu, u lympho, ung thư vú, sarcoma và một số khối u đặc khác. Thuốc chủ yếu được tiêm hoặc truyền tĩnh mạch tại cơ sở điều trị ung thư. Những nguy cơ nghiêm trọng gồm tổn thương cơ tim phụ thuộc liều tích lũy, suy tủy nặng, ung thư máu thứ phát và hoại tử mô nếu thuốc thoát ra ngoài mạch. Trước và trong điều trị, người bệnh thường phải được theo dõi công thức máu, chức năng gan, chức năng tim và tổng liều anthracyclin đã nhận. Doxorubicin thông thường không được tự động thay thế bằng dạng liposomal vì hai dạng có dược động học, liều lượng và cách truyền khác nhau. Thuốc chỉ được sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ có kinh nghiệm về hóa trị ung thư.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Hoạt chất: Doxorubicin, thường dùng dưới dạng doxorubicin hydrochloride
  • Nhóm thuốc: Anthracyclin; thuốc gây độc tế bào; chất ức chế topoisomerase II
  • Mã ATC: L01DB01
  • Dạng dùng chính: Dung dịch tiêm/truyền hoặc bột pha tiêm; có dạng liposomal riêng biệt
  • Đường dùng: Chủ yếu đường tĩnh mạch; một số SmPC cho phép bơm vào bàng quang
  • Chỉ định: Nhiều bệnh bạch cầu, u lympho, ung thư vú, sarcoma và một số khối u đặc
  • Liều tham khảo thông thường: Đơn trị liệu 60–75 mg/m² mỗi 21 ngày; phối hợp 40–75 mg/m² mỗi 21–28 ngày
  • Nguy cơ nổi bật: Bệnh cơ tim, suy tim, loạn nhịp, suy tủy, thoát mạch và hoại tử mô
  • Liều tích lũy: Nguy cơ bệnh cơ tim tăng theo tổng liều anthracyclin đã nhận
  • Theo dõi: Công thức máu, LVEF, chức năng gan, điện giải và dấu hiệu thoát mạch
  • Lưu ý đặc biệt: Doxorubicin thông thường và doxorubicin liposomal không được hoán đổi trực tiếp
  • Nhãn FDA ghi nhận tỷ lệ bệnh cơ tim ước tính tăng từ khoảng 1–2% ở tổng liều 300 mg/m² lên 6–20% ở 500 mg/m² khi thuốc được dùng ba tuần một lần. Nguy cơ còn tăng khi có xạ trị trung thất hoặc dùng thuốc gây độc tim khác.

Hoạt chất Doxorubicin là gì?

Doxorubicin là thuốc hóa trị anthracyclin có tác dụng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của tế bào ung thư thông qua việc gắn xen vào DNA, ức chế topoisomerase II và gây tổn thương phân tử trong tế bào. Thuốc được sử dụng đơn độc hoặc, phổ biến hơn, phối hợp với các thuốc chống ung thư khác.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Doxorubicin

CAS 23214-92-8 Công thức C27H29NO11

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Doxorubicin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Doxorubicin

Tên IUPAC

(7S,9S)-7-[(2R,4S,5S,6S)-4-amino-5-hydroxy-6-methyloxan-2-yl]oxy-6,9,11-trihydroxy-9-(2-hydroxyacetyl)-4-methoxy-8,10-dihydro-7H-tetracene-5,12-dione

Tên khác / tên đồng nghĩa

Doxorubicin hydrochloride.; Doxorubicin hydroclorid.; Adriamycin: tên gọi lịch sử và tên thương mại được biết đến rộng rãi.; Hydroxydaunorubicin: tên liên quan được sử dụng trong một số tài liệu khoa học.; Doxorubicinol là chất chuyển hóa chính, không phải tên đồng nghĩa của doxorubicin.

Tên viết tắt

ADM | ADR | ADRI

Tên Latinh / tên dược điển

Doxorubicinum

Tên USAN

doxorubicin

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

23214-92-8

UNII

80168379AG

PubChem CID

31703

RxNorm CUI

3639

Công thức phân tử

C27H29NO11

Dược động học của Doxorubicin

Sau khi tiêm tĩnh mạch, doxorubicin có quá trình phân bố nhiều pha, phân bố rộng vào mô và được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Thuốc cùng các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua mật; thải trừ qua nước tiểu chiếm tỷ lệ nhỏ hơn. Thời gian bán thải cuối khoảng 20–48 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Doxorubicin đường tĩnh mạch không trải qua giai đoạn hấp thu từ đường tiêu hóa. Sau khi tiêm, thuốc nhanh chóng rời huyết tương và phân bố vào mô; thời gian bán thải pha phân bố khoảng 5 phút.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Với đường tĩnh mạch, doxorubicin được đưa trực tiếp vào tuần hoàn nên khái niệm sinh khả dụng đường uống không áp dụng. Doxorubicin thông thường không được sử dụng bằng đường uống trong các nhãn thuốc tham khảo.

Sinh khả dụng toàn thân sau bơm vào bàng quang: Chưa có đủ dữ liệu.

Giai đoạn II: Phân bố

  • Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 809–1.214 L/m².
  • Khoảng 75% doxorubicin và doxorubicinol gắn với protein huyết tương.
  • Thuốc phân bố rộng nhưng không đi qua hàng rào máu–não ở mức có ý nghĩa theo nhãn tham khảo.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Doxorubicin được chuyển hóa rộng tại gan. Thuốc là cơ chất của CYP3A4, CYP2D6 và P-glycoprotein. Phản ứng khử tạo doxorubicinol, một chất chuyển hóa có hoạt tính, cùng các aglycon và gốc tự do. Sự hình thành gốc tự do được xem là một trong các cơ chế góp phần gây độc tính tim.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Thải trừ chủ yếu diễn ra qua chuyển hóa và bài tiết mật:

  • Khoảng 40% liều được tìm thấy trong mật trong vòng 5 ngày.
  • Khoảng 5–12% thuốc và chất chuyển hóa xuất hiện trong nước tiểu trong cùng khoảng thời gian.
  • Dưới 3% liều được tìm thấy trong nước tiểu dưới dạng doxorubicinol trong 7 ngày.
Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải
  • Thời gian bán thải pha phân bố: khoảng 5 phút.
  • Thời gian bán thải cuối: khoảng 20–48 giờ.
  • Thời gian bán thải cuối của doxorubicinol tương tự doxorubicin do sự hình thành chất chuyển hóa là bước giới hạn tốc độ.
CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải huyết tương được ghi nhận trong khoảng 324–809 mL/phút/m². Độ thanh thải giảm ở người có bilirubin huyết thanh tăng và có thể giảm ở một số người béo phì.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến phơi nhiễm doxorubicin gồm:

  • Suy gan hoặc tăng bilirubin làm giảm độ thanh thải và tăng nguy cơ độc tính.
  • Béo phì có thể làm giảm độ thanh thải toàn thân.
  • Trẻ từ 2–20 tuổi có thể có độ thanh thải cao hơn người trưởng thành; trẻ dưới 2 tuổi có độ thanh thải gần tương tự người lớn trong dữ liệu nhãn.
  • Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4, CYP2D6 và P-glycoprotein có thể làm thay đổi nồng độ doxorubicin.
  • Dạng liposomal tạo hồ sơ dược động học khác biệt và không được hoán đổi với dạng thông thường.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Doxorubicin

  • Thuốc chống ung thư.
  • Kháng sinh anthracyclin gây độc tế bào.
  • Chất ức chế topoisomerase II.
  • Mã ATC L01DB01.
  • Thuốc gây phỏng rộp mô khi thoát mạch, còn gọi là thuốc vesicant.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Doxorubicin tác động qua nhiều cơ chế:

  • Gắn xen giữa các cặp base của DNA.
  • Ổn định phức hợp DNA–topoisomerase II sau khi DNA bị cắt, ngăn quá trình nối lại chuỗi DNA.
  • Ức chế sao chép DNA và hoạt động của DNA polymerase, RNA polymerase.
  • Tạo chất chuyển hóa và gốc tự do có thể gây tổn thương màng tế bào, protein và DNA.
  • Gắn với lipid màng tế bào.

Các cơ chế này không chỉ ảnh hưởng tế bào ung thư mà còn gây độc cho tế bào phân chia nhanh và một số mô nhạy cảm như tủy xương, niêm mạc và cơ tim.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Doxorubicin có hoạt tính gây độc tế bào và chống phân bào trên nhiều loại tế bào ác tính. Đáp ứng và độc tính phụ thuộc vào loại ung thư, phác đồ phối hợp, cường độ liều, khoảng cách giữa các chu kỳ và tổng liều anthracyclin tích lũy. Độc tính tim có thể xuất hiện trong điều trị hoặc nhiều năm sau khi kết thúc.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Doxorubicin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Doxorubicin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Doxorubicin

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc ức chế CYP3A4, CYP2D6 hoặc P-glycoprotein: có thể làm tăng nồng độ và độc tính doxorubicin.
  • Thuốc cảm ứng CYP3A4, CYP2D6 hoặc P-glycoprotein: có thể làm giảm nồng độ và tác dụng của doxorubicin.
  • Paclitaxel: nếu dùng trước doxorubicin có thể làm tăng nồng độ doxorubicin và chất chuyển hóa; nhãn tham khảo khuyến cáo dùng doxorubicin trước paclitaxel khi phối hợp.
  • Trastuzumab: tăng nguy cơ rối loạn chức năng tim; tránh dùng đồng thời. Trastuzumab có thể tồn tại trong tuần hoàn nhiều tháng sau khi ngừng.
  • Các anthracyclin, anthracenedion hoặc thuốc gây độc tim khác: làm tăng nguy cơ tổn thương cơ tim.
  • 6-mercaptopurine: doxorubicin có thể làm tăng độc tính gan.
  • Các thuốc gây suy tủy hoặc xạ trị: có thể làm tăng độc tính huyết học và tổn thương mô.
  • Vắc xin sống: cần được bác sĩ đánh giá do nguy cơ nhiễm trùng ở người suy giảm miễn dịch.

Danh sách trên không đầy đủ. Bác sĩ cần biết toàn bộ thuốc, dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và các liệu pháp ung thư người bệnh đang sử dụng.

Thắc mắc về hoạt chất Doxorubicin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *