Dactinomycin, còn gọi là actinomycin D, là thuốc hóa trị độc tế bào thuộc nhóm kháng sinh chống ung thư actinomycin. Thuốc gắn vào DNA và ức chế quá trình tổng hợp RNA, từ đó làm chậm hoặc ngăn tế bào ung thư phát triển. Dactinomycin được dùng đơn độc hoặc phối hợp trong điều trị u Wilms, rhabdomyosarcoma, Ewing sarcoma, ung thư tinh hoàn không seminoma di căn và bệnh nguyên bào nuôi thai kỳ. Một số nhãn thuốc còn cho phép sử dụng trong truyền tưới vùng đối với khối u đặc tái phát tại chỗ. Thuốc chỉ được dùng đường tĩnh mạch hoặc theo kỹ thuật truyền tưới vùng tại cơ sở y tế. Các nguy cơ quan trọng gồm suy tủy, nhiễm trùng, bệnh tắc tĩnh mạch gan, độc tính gan, phản ứng da–niêm mạc nghiêm trọng và hoại tử mô khi thoát mạch. Dactinomycin phải được chỉ định, pha chế và sử dụng bởi nhân viên chuyên khoa ung thư.
Nội dung chính
- Dactinomycin là gì?: Thuốc hóa trị thuộc nhóm actinomycin, còn gọi là actinomycin D; thuốc gắn DNA và ức chế tổng hợp RNA.
- Có phải kháng sinh trị nhiễm khuẩn không?: Không. Mặc dù được xếp là kháng sinh chống ung thư, độc tính của thuốc không cho phép sử dụng để điều trị nhiễm khuẩn.
- Chỉ định chính: U Wilms, rhabdomyosarcoma, Ewing sarcoma, ung thư tinh hoàn không seminoma di căn, bệnh nguyên bào nuôi thai kỳ và một số trường hợp truyền tưới vùng.
- Đường dùng: Tiêm hoặc truyền tĩnh mạch; truyền tưới vùng trong chỉ định chuyên biệt.
- Độc tính quan trọng: Suy tủy, nhiễm trùng, độc tính gan, bệnh tắc tĩnh mạch gan, phản ứng da–niêm mạc nghiêm trọng và tổn thương mô nặng do thoát mạch.
- Tương tác với xạ trị: Dactinomycin có thể làm tăng độc tính của xạ trị và gây phản ứng hồi tưởng tia xạ; nhãn Hoa Kỳ yêu cầu giảm 50% liều khi dùng đồng thời với xạ trị.
- Thai kỳ: Có thể gây hại cho thai; cần thử thai và sử dụng biện pháp tránh thai theo thời gian được nhãn thuốc hướng dẫn.
- Cho con bú: Không cho con bú trong điều trị và trong ít nhất 14 ngày sau liều cuối theo nhãn Hoa Kỳ.
- Liều dùng: Tính theo cân nặng, diện tích bề mặt cơ thể, loại ung thư và phác đồ; không được tự tính hoặc tự điều chỉnh liều.
- Xử trí thuốc: Là thuốc độc tế bào, có tính ăn mòn mô; chỉ được pha và sử dụng tại cơ sở có quy trình an toàn hóa trị.
Hoạt chất Dactinomycin là gì?
Dactinomycin là thuốc hóa trị còn được gọi là actinomycin D. Thuốc có nguồn gốc từ sản phẩm của vi khuẩn Streptomyces và được xếp vào nhóm kháng sinh chống ung thư. Dactinomycin liên kết với DNA, ức chế quá trình tạo RNA cần thiết cho tế bào sản xuất protein và phát triển.
Mặc dù có đặc tính kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm, dactinomycin không được dùng điều trị nhiễm khuẩn vì độc tính quá cao.
Dactinomycin
INN Dactinomycin.; Dactinomycin được ghi nhận là tên INN, USAN, USP và BAN.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dactinomycin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Dactinomycin.; Dactinomycin được ghi nhận là tên INN, USAN, USP và BAN. |
| Tên IUPAC | 2-amino-4,6-dimethyl-3-oxo-1-N,9-N-bis[(3R,6S,7R,10S,16S)-7,11,14-trimethyl-2,5,9,12,15-pentaoxo-3,10-di(propan-2-yl)-8-oxa-1,4,11,14-tetrazabicyclo[14.3.0]nonadecan-6-yl]phenoxazine-1,9-dicarboxamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Actinomycin D.; Actinomycin IV.; Actinomycin C1.; DACT.; ACT-D.; Dactinomycine.; Cosmegen, tên thương mại thường gặp.; Cosmegen Lyovac.; Không nhầm dactinomycin với:; Daptomycin, là kháng sinh điều trị nhiễm khuẩn Gram dương.; Daunorubicin hoặc doxorubicin, là các anthracycline.; Mitomycin, là một thuốc chống ung thư khác. |
| Tên viết tắt | DACT |
| Tên Latinh / tên dược điển | Dactinomycinum |
| Tên USAN | dactinomycin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 50-76-0 |
|---|---|
| UNII | 1CC1JFE158 |
| PubChem CID | 457193 |
| RxNorm CUI | 3100 |
| Công thức phân tử | C62H86N12O16 |
Dược động học của Dactinomycin
Dữ liệu dược động học của dactinomycin còn hạn chế và phần lớn dựa trên nghiên cứu dactinomycin đánh dấu phóng xạ ở số lượng rất ít bệnh nhân. Sau tiêm tĩnh mạch, thuốc tập trung trong các tế bào có nhân, gần như không qua hàng rào máu–não và được chuyển hóa rất ít. Khoảng 30% liều đánh dấu phóng xạ được thu hồi qua nước tiểu và phân trong vòng một tuần.
Giai đoạn I: Hấp thu
Không áp dụng theo nghĩa hấp thu qua đường tiêu hóa vì dactinomycin được dùng đường tĩnh mạch hoặc truyền tưới vùng.
Dactinomycin không có dạng uống được phê duyệt trong các nhãn thuốc đã tham khảo.
| F · Sinh khả dụng | Dactinomycin được dùng đường tĩnh mạch nên toàn bộ liều được đưa trực tiếp vào tuần hoàn. Sinh khả dụng của các đường dùng khác. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dactinomycin đánh dấu phóng xạ được ghi nhận tập trung trong các tế bào có nhân và không thấm qua hàng rào máu–não. Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố và tỷ lệ gắn protein huyết tương trong nhãn thuốc hiện hành.
Khả năng qua nhau thai được suy luận từ độc tính trên phôi thai trong nghiên cứu động vật, nhưng nồng độ cụ thể tại nhau thai và thai nhi ở người chưa được xác định.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dactinomycin được chuyển hóa rất ít theo SmPC Cosmegen. Chưa có con đường enzyme chuyển hóa chính được xác lập đầy đủ trong nhãn thuốc hiện hành.
Dactinomycin có thể là cơ chất của các hệ vận chuyển P-glycoprotein và OATP1B3 trong nghiên cứu in vitro, nhưng ý nghĩa lâm sàng của thông tin này chưa được xác định.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau khi dùng dactinomycin đánh dấu phóng xạ, khoảng 30% liều được thu hồi trong nước tiểu và phân trong vòng một tuần. Tỷ lệ đóng góp riêng của thận và mật, cũng như tỷ lệ thuốc nguyên dạng, chưa được mô tả đầy đủ trong nhãn hiện hành.
| t½ · Thời gian bán thải | SmPC Cosmegen ghi nhận thời gian bán thải cuối trong huyết tương của chất phóng xạ khoảng 36 giờ. Dữ liệu này dựa trên nghiên cứu quy mô nhỏ ở bệnh nhân melanoma và không nhất thiết phản ánh chính xác thời gian bán thải của thuốc nguyên dạng trong mọi quần thể. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn thân chính xác ở người lớn. Các phân tích dược động học quần thể ở bệnh nhân ung thư từ 21 tuổi trở xuống ghi nhận xu hướng độ thanh thải dactinomycin tăng khi cân nặng tăng. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:
- Cân nặng và diện tích bề mặt cơ thể.
- Tuổi, đặc biệt trẻ nhỏ.
- Chức năng gan và thận.
- Tình trạng phù hoặc béo phì khi tính liều.
- Phác đồ phối hợp.
- Truyền tưới vùng so với tiêm tĩnh mạch toàn thân.
- Hoạt tính của P-glycoprotein và OATP1B3.
- Xạ trị đồng thời hoặc gần thời điểm dùng thuốc.
Mức độ ảnh hưởng của suy gan hoặc suy thận đối với dược động học và yêu cầu điều chỉnh liều cụ thể.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dactinomycin
Dactinomycin thuộc các nhóm:
- Actinomycin chống ung thư.
- Kháng sinh chromopeptide chống ung thư.
- Thuốc xen kẽ vào DNA.
- Thuốc ức chế phiên mã DNA phụ thuộc RNA polymerase.
- Thuốc hóa trị không đặc hiệu hoàn toàn cho một pha của chu kỳ tế bào.
- Thuốc có đặc tính ức chế miễn dịch.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Dactinomycin xen kẽ giữa các cặp base guanine–cytosine liền kề trong DNA, tạo phức bền với DNA và cản trở sự di chuyển của RNA polymerase. Hậu quả là quá trình phiên mã và tổng hợp RNA bị ức chế, từ đó giảm tổng hợp protein và hạn chế sự phát triển của tế bào ung thư.
Dactinomycin cũng có thể gây đứt gãy một sợi DNA thông qua chất trung gian gốc tự do hoặc tương tác với topoisomerase II. Vai trò tương đối của từng cơ chế trong hiệu quả điều trị chưa được xác định đầy đủ.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dactinomycin có hoạt tính gây độc tế bào do gắn DNA và ức chế tổng hợp RNA. Mối liên hệ giữa mức độ phơi nhiễm, đáp ứng điều trị và thời gian xuất hiện tác dụng dược lực học chưa được xác định đầy đủ trong nhãn thuốc.
Thuốc cũng làm tổn thương các mô có tế bào phân chia nhanh, bao gồm:
- Tủy xương.
- Niêm mạc miệng và đường tiêu hóa.
- Nang tóc.
- Mô đang phục hồi sau xạ trị.
Đây là cơ sở của các độc tính như suy tủy, viêm niêm mạc, rụng tóc và tăng độc tính tia xạ.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dactinomycin
Theo nhãn dactinomycin tại Hoa Kỳ, thuốc được chỉ định cho:
U Wilms
Điều trị người lớn và trẻ em mắc u Wilms trong phác đồ hóa trị phối hợp nhiều giai đoạn.
Rhabdomyosarcoma
Điều trị người lớn và trẻ em mắc rhabdomyosarcoma trong phác đồ hóa trị phối hợp.
Ewing sarcoma
Điều trị người lớn và trẻ em mắc Ewing sarcoma trong phác đồ hóa trị phối hợp.
Ung thư tinh hoàn không seminoma di căn
Điều trị người lớn và trẻ em mắc ung thư tinh hoàn không seminoma đã di căn trong phác đồ hóa trị phối hợp.
Bệnh nguyên bào nuôi thai kỳ
Điều trị người bệnh đã có kinh nguyệt mắc bệnh nguyên bào nuôi thai kỳ, dùng đơn độc hoặc phối hợp thuốc khác.
Truyền tưới vùng
Sử dụng ở người lớn có khối u đặc tái phát tại chỗ hoặc lan vùng như một thành phần của điều trị giảm nhẹ hoặc bổ trợ bằng truyền tưới vùng.
SmPC Cosmegen tại Anh nêu cụ thể truyền tưới vùng phối hợp melphalan trong melanoma tái phát tại chỗ hoặc di căn vùng.
Dactinomycin đang tiếp tục được nghiên cứu trong các loại ung thư và phác đồ khác ngoài những chỉ định được cơ quan quản lý phê duyệt. NCI không khuyến nghị tự suy rộng thuốc cho mọi sarcoma, u đặc hoặc bệnh nguyên bào nuôi; việc sử dụng phải căn cứ vào phác đồ chuyên khoa và hướng dẫn hiện hành.
Một chỉ định có thể được phê duyệt ở quốc gia này nhưng được xem là ngoài chỉ định tại quốc gia khác. Do đó, cần đối chiếu:
- Nhãn của sản phẩm thực tế.
- Hướng dẫn điều trị ung thư hiện hành.
- Tuổi và thể trạng người bệnh.
- Mô bệnh học và giai đoạn ung thư.
- Điều trị đã sử dụng trước đó.
Các ứng dụng ngoài chỉ định cụ thể tại Việt Nam.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn Hoa Kỳ và chỉ có giá trị tham khảo chuyên môn. Người bệnh không được tự tính, yêu cầu hoặc điều chỉnh liều.
U Wilms
45 microgam/kg, truyền tĩnh mạch một lần mỗi 3–6 tuần, kéo dài tối đa 26 tuần, trong phác đồ phối hợp nhiều thuốc.
Rhabdomyosarcoma
15 microgam/kg/ngày, truyền tĩnh mạch trong 5 ngày liên tiếp; lặp lại mỗi 3–9 tuần, kéo dài tối đa 112 tuần, trong phác đồ phối hợp.
Ewing sarcoma
1.250 microgam/m², truyền tĩnh mạch một lần mỗi 3 tuần, trong 51 tuần, thuộc phác đồ phối hợp.
Ung thư tinh hoàn không seminoma di căn
1.000 microgam/m², truyền tĩnh mạch một lần mỗi 3 tuần, trong 12 tuần, thuộc phác đồ phối hợp dựa trên cisplatin.
Bệnh nguyên bào nuôi không di căn hoặc di căn nguy cơ thấp
12 microgam/kg/ngày, truyền tĩnh mạch trong 5 ngày liên tiếp, dùng đơn độc.
Bệnh nguyên bào nuôi di căn nguy cơ cao
500 microgam vào ngày 1 và ngày 2, lặp lại mỗi 2 tuần trong tối đa 8 tuần, thuộc phác đồ phối hợp nhiều thuốc.
Truyền tưới vùng
- Chi dưới hoặc vùng chậu: 50 microgam/kg một lần, phối hợp melphalan.
- Chi trên: 35 microgam/kg một lần, phối hợp melphalan.
- Ở người béo phì hoặc phù, nhãn yêu cầu tính liều theo cân nặng lý tưởng.
Liều thực tế có thể khác do phác đồ, đáp ứng, độc tính, xạ trị đồng thời và hướng dẫn chuyên khoa cập nhật.
Theo nhãn DailyMed tham khảo:
- Hoàn nguyên mỗi lọ bằng 1,1 mL nước cất pha tiêm không chứa chất bảo quản.
- Dung dịch sau hoàn nguyên có màu vàng ánh kim, nồng độ 500 microgam/mL.
- Pha loãng tiếp với glucose 5% hoặc natri clorid 0,9% để đạt nồng độ lớn hơn 10 microgam/mL.
- Truyền tĩnh mạch trong khoảng 10–15 phút.
- Không dùng bộ lọc trong đường truyền có màng cellulose ester vì có thể giữ lại thuốc.
- Dung dịch không chứa chất bảo quản; bỏ phần thừa sau khi sử dụng.
Nhãn Hoa Kỳ quy định thời gian từ hoàn nguyên đến kết thúc truyền không quá 4 giờ, trong khi SmPC Cosmegen tại Anh mô tả độ ổn định lên tới 10 giờ với dung dịch có nồng độ trên 10 microgam/mL. Phải tuân thủ chính xác nhãn của sản phẩm đang sử dụng, không tự áp dụng thời gian ổn định từ sản phẩm khác.
Nếu có cảm giác bỏng, châm chích, đau, sưng hoặc dấu hiệu thoát mạch:
- Ngừng tiêm hoặc truyền ngay.
- Thiết lập đường truyền khác.
- Theo nhãn Hoa Kỳ, chườm lạnh 15 phút, bốn lần mỗi ngày trong ba ngày.
- Theo dõi sát và hội chẩn ngoại khoa tạo hình nếu tổn thương nặng.
Trước và trong mỗi chu kỳ cần theo dõi:
- Công thức máu toàn bộ.
- Bạch cầu trung tính.
- Tiểu cầu.
- Hemoglobin.
- Dấu hiệu sốt, nhiễm trùng hoặc nhiễm khuẩn huyết.
- Dấu hiệu chảy máu.
- AST, ALT, phosphatase kiềm và bilirubin.
- Kích thước gan.
- Cân nặng, phù và cổ trướng.
- Creatinine và điện giải.
- Tình trạng niêm mạc miệng và đường tiêu hóa.
- Các tổn thương da mới.
- Vị trí truyền thuốc.
- Buồn nôn, nôn và khả năng ăn uống.
- Tiền sử và thời điểm xạ trị.
Điểm thấp nhất của bạch cầu trung tính thường xuất hiện sau khoảng 14–21 ngày. Cần trì hoãn chu kỳ tiếp theo nếu suy tủy nghiêm trọng chưa phục hồi.
Cảnh báo và lưu ý về Dactinomycin
Thông tin chống chỉ định khác nhau giữa các nhãn:
Nhãn Hoa Kỳ được tham khảo
Không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối. Điều này không có nghĩa thuốc phù hợp với mọi người; các cảnh báo nghiêm trọng và yêu cầu đánh giá chuyên khoa vẫn được áp dụng.
SmPC Cosmegen tại Anh
Chống chỉ định trong các trường hợp:
- Quá mẫn với dactinomycin hoặc bất kỳ tá dược nào.
- Người đang mắc thủy đậu hoặc herpes zoster.
Dùng thuốc trong hoặc gần thời điểm nhiễm thủy đậu hay herpes zoster có thể gây bệnh lan tỏa nghiêm trọng và có khả năng tử vong.
Khi điều trị phải ưu tiên tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm thực tế và quyết định của bác sĩ chuyên khoa.
Các phản ứng thường gặp hoặc đã được ghi nhận gồm:
Máu và tủy xương
- Thiếu máu.
- Giảm bạch cầu.
- Giảm bạch cầu trung tính.
- Giảm tiểu cầu.
- Giảm toàn thể huyết cầu.
- Giảm hồng cầu lưới.
- Sốt giảm bạch cầu trung tính.
- Mất bạch cầu hạt.
- Thiếu máu bất sản.
- Đông máu nội mạch lan tỏa.
Nhiễm trùng - Nhiễm trùng.
- Nhiễm khuẩn huyết.
- Nhiễm khuẩn huyết do giảm bạch cầu trung tính, có thể tử vong.
Tiêu hóa và niêm mạc - Chán ăn.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Đau bụng.
- Tiêu chảy.
- Táo bón.
- Viêm niêm mạc.
- Viêm miệng loét.
- Viêm thực quản.
- Khó nuốt.
- Loét đường tiêu hóa.
- Viêm trực tràng.
Da và tóc - Rụng tóc.
- Phát ban.
- Viêm da.
- Mụn.
- Ban đỏ đa dạng.
- Tăng sắc tố hoặc đỏ tại vùng đã xạ trị.
Toàn thân - Mệt mỏi.
- Sốt.
- Khó chịu.
- Đau cơ.
Thần kinh và mắt - Bệnh thần kinh ngoại biên.
- Ngủ lịm.
- Bệnh lý thần kinh thị giác.
Gan, thận và hô hấp - Xét nghiệm chức năng gan bất thường.
- Gan to.
- Viêm gan.
- Suy gan.
- Bệnh tắc tĩnh mạch gan.
- Suy giảm chức năng thận hoặc suy thận.
- Viêm phổi.
- Tràn khí màng phổi.
Khác - Hạ calci máu.
- Hội chứng ly giải khối u.
- Viêm tĩnh mạch huyết khối.
- Xuất huyết.
Suy tủy nặng
Dactinomycin có thể gây giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu và thiếu máu nghiêm trọng hoặc tử vong. Nguy cơ dẫn đến nhiễm trùng, nhiễm khuẩn huyết và xuất huyết.
Bệnh tắc tĩnh mạch gan
Bệnh tắc tĩnh mạch gan có thể nghiêm trọng hoặc tử vong. Yếu tố nguy cơ gồm trẻ dưới 4 tuổi và xạ trị đồng thời. Dấu hiệu cảnh báo gồm:
- Tăng AST, ALT và bilirubin.
- Gan to.
- Tăng cân nhanh.
- Cổ trướng.
- Vàng da.
- Đau hạ sườn phải.
- Chướng bụng.
Hoại tử mô do thoát mạch
Thoát mạch có thể gây: - Bóng nước.
- Loét.
- Đau kéo dài.
- Hoại tử sâu.
- Co rút chi.
- Cần cắt lọc rộng hoặc ghép da.
Phản ứng da–niêm mạc nghiêm trọng
Hội chứng Stevens–Johnson và hoại tử thượng bì nhiễm độc đã được ghi nhận. Nhãn Hoa Kỳ yêu cầu ngừng thuốc vĩnh viễn khi xảy ra phản ứng da–niêm mạc nghiêm trọng.
Suy gan hoặc suy thận
Suy gan và suy thận, bao gồm trường hợp tử vong, đã được báo cáo. Cần theo dõi xét nghiệm trước và trong quá trình điều trị.
Ung thư thứ phát
Điều trị bằng dactinomycin, đặc biệt trong phác đồ đa mô thức phối hợp xạ trị, có thể làm tăng nguy cơ ung thư thứ phát, bao gồm bệnh bạch cầu.
- Chỉ sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa ung thư.
- Phải theo dõi thường xuyên chức năng tủy xương, gan và thận.
- Ngừng hoặc trì hoãn thuốc khi có suy tủy nghiêm trọng chưa phục hồi.
- Theo dõi chặt dấu hiệu bệnh tắc tĩnh mạch gan, đặc biệt ở trẻ dưới 4 tuổi.
- Tránh vaccine sống.
- Thận trọng khi dùng cùng hoặc gần thời điểm xạ trị.
- Theo dõi phản ứng hồi tưởng tia xạ, kể cả nhiều tháng sau xạ trị.
- Dừng truyền ngay khi nghi ngờ thoát mạch.
- Không để thuốc tiếp xúc da, mắt hoặc niêm mạc.
- Dactinomycin có thể gây đột biến, gây quái thai và gây ung thư.
- Cần tư vấn về sinh sản và biện pháp tránh thai.
- Theo dõi lâu dài người sống sót sau ung thư do nguy cơ ung thư thứ phát.
- Trẻ dưới 12 tháng có tần suất độc tính cao hơn; SmPC khuyến cáo chỉ dùng khi lợi ích vượt nguy cơ.
Biểu hiện quá liều có thể gồm:
- Buồn nôn, nôn và tiêu chảy.
- Viêm niêm mạc và viêm miệng.
- Loét đường tiêu hóa.
- Phát ban, bong tróc da và tiêu thượng bì.
- Suy tủy nghiêm trọng.
- Bệnh tắc tĩnh mạch gan.
- Suy thận cấp.
- Nhiễm khuẩn huyết do giảm bạch cầu trung tính.
- Tử vong.
Xử trí:
- Ngừng dactinomycin ngay.
- Không có thuốc giải độc đặc hiệu.
- Điều trị triệu chứng và hỗ trợ tích cực.
- Theo dõi công thức máu kéo dài.
- Theo dõi da, niêm mạc, chức năng gan và chức năng thận.
- Điều trị nhiễm trùng, xuất huyết và rối loạn điện giải khi có chỉ định.
- Chăm sóc tại cơ sở có chuyên khoa ung thư, hồi sức và huyết học.
Điều kiện bảo quản phải theo nhãn của từng sản phẩm.
Theo nhãn DailyMed tham khảo:
- Bảo quản lọ chưa pha ở 20–25°C.
- Có thể dao động trong khoảng 15–30°C theo quy định nhiệt độ phòng kiểm soát.
- Tránh ánh sáng và độ ẩm.
- Dung dịch sau hoàn nguyên được giữ ở nhiệt độ phòng không quá 4 giờ tính đến khi kết thúc truyền.
- Bỏ phần thuốc không sử dụng.
Theo SmPC Cosmegen:
- Bảo quản dưới 25°C.
- Không đông lạnh.
- Giữ lọ trong hộp ngoài để tránh ánh sáng.
Không dùng nước pha có chất bảo quản như benzyl alcohol hoặc paraben vì có thể tạo kết tủa.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của dactinomycin đã được thiết lập ở trẻ em mắc:
- U Wilms.
- Rhabdomyosarcoma.
- Ewing sarcoma.
- Ung thư tinh hoàn không seminoma di căn.
- Bệnh nguyên bào nuôi ở người bệnh đã có kinh nguyệt.
Độ an toàn và hiệu quả của truyền tưới vùng ở trẻ em chưa được thiết lập.
Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 4 tuổi, có nguy cơ cao hơn mắc bệnh tắc tĩnh mạch gan. SmPC cũng lưu ý độc tính xảy ra thường xuyên hơn ở trẻ dưới 12 tháng; chỉ dùng khi lợi ích điều trị vượt nguy cơ.
Liều phải được tính chính xác theo cân nặng hoặc diện tích bề mặt cơ thể và kiểm tra độc lập để tránh sai số microgam–miligam.
Các nghiên cứu lâm sàng không có đủ số người từ 65 tuổi trở lên để xác định chắc chắn người cao tuổi có đáp ứng khác người trẻ hay không.
SmPC ghi nhận người cao tuổi có thể có nguy cơ suy tủy cao hơn. Cần đánh giá:
- Dự trữ tủy xương.
- Chức năng gan và thận.
- Thể trạng.
- Bệnh đồng mắc.
- Thuốc phối hợp.
- Nguy cơ nhiễm trùng và chảy máu.
Khuyến nghị liều riêng theo tuổi.
Dactinomycin có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật. Thuốc gây dị tật và độc tính phôi ở chuột, thỏ và hamster, kể cả ở mức phơi nhiễm thấp hơn liều lâm sàng quy đổi theo diện tích bề mặt cơ thể.
Trước khi điều trị:
- Xác nhận tình trạng thai ở phụ nữ có khả năng mang thai.
- Tư vấn nguy cơ đối với thai.
- Không tự trì hoãn điều trị ung thư nếu phát hiện mang thai; cần hội chẩn ung thư và sản khoa nguy cơ cao.
Theo nhãn Hoa Kỳ:
- Nữ giới sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và ít nhất 6 tháng sau liều cuối.
- Nam giới có bạn tình có khả năng mang thai sử dụng biện pháp tránh thai trong điều trị và 3 tháng sau liều cuối.
SmPC Anh cập nhật năm 2025 khuyến nghị thời gian tương ứng ít nhất 7 tháng đối với nữ và 4 tháng đối với nam. Phải tuân thủ nhãn sản phẩm và hướng dẫn tại nơi điều trị.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của dactinomycin hoặc chất chuyển hóa trong sữa mẹ, ảnh hưởng đối với trẻ bú hoặc khả năng tạo sữa.
Do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng ở trẻ, nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo:
- Không cho con bú trong thời gian điều trị.
- Không cho bú trong 14 ngày sau liều cuối.
SmPC Cosmegen cũng quy định không dùng dactinomycin cho người đang cho con bú.
Dactinomycin có thể gây:
- Tăng men gan.
- Gan to.
- Viêm gan.
- Suy gan.
- Bệnh tắc tĩnh mạch gan.
- Tử vong do độc tính gan.
Chưa có công thức điều chỉnh liều chuẩn dựa trên AST, ALT hoặc bilirubin trong nhãn Hoa Kỳ được tham khảo.
Cần:
- Kiểm tra AST, ALT, phosphatase kiềm và bilirubin trước và trong điều trị.
- Theo dõi gan to, tăng cân, cổ trướng và vàng da.
- Trì hoãn, giảm liều hoặc ngừng thuốc tùy mức độ độc tính và bệnh được điều trị.
Điều chỉnh liều cụ thể ở người suy gan.
Dactinomycin có thể gây bất thường chức năng thận và suy thận. Nhãn Hoa Kỳ yêu cầu theo dõi creatinine và điện giải thường xuyên.
Khoảng 30% liều đánh dấu phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu và phân sau một tuần, nhưng chưa có đủ dữ liệu để xây dựng hướng dẫn điều chỉnh liều chuẩn theo độ lọc cầu thận.
Điều chỉnh liều ở người suy thận.
Chưa có nghiên cứu chuyên biệt về ảnh hưởng của dactinomycin đến khả năng lái xe và vận hành máy móc.
SmPC lưu ý mệt mỏi và ngủ lịm có thể ảnh hưởng khả năng thực hiện các hoạt động cần tỉnh táo.
Không lái xe hoặc vận hành máy khi có:
- Mệt mỏi nhiều.
- Ngủ lịm.
- Chóng mặt.
- Bệnh thần kinh ngoại biên.
- Rối loạn thị giác.
- Buồn nôn hoặc nôn nghiêm trọng.
- Sốt hoặc nhiễm trùng.
Tương tác thuốc của Dactinomycin
Xạ trị
Dactinomycin có thể làm tăng:
- Độc tính đường tiêu hóa do tia xạ.
- Suy tủy do tia xạ.
- Ban đỏ, bóng nước và tổn thương da.
- Viêm niêm mạc miệng, họng.
- Phản ứng hồi tưởng tia xạ tại vùng đã chiếu trước đó.
Nhãn Hoa Kỳ hướng dẫn giảm 50% liều dactinomycin khi dùng đồng thời với xạ trị và đặc biệt thận trọng khi thuốc được sử dụng trong vòng hai tháng sau xạ trị.
Vaccine sống
Không khuyến nghị tiêm vaccine virus sống trước hoặc trong thời gian điều trị do thuốc gây ức chế miễn dịch và nguy cơ nhiễm trùng do vaccine.
Thuốc gây suy tủy
Các thuốc hóa trị khác hoặc điều trị làm suy tủy có thể làm tăng nguy cơ:
- Giảm bạch cầu.
- Giảm tiểu cầu.
- Thiếu máu.
- Nhiễm trùng.
- Chảy máu.
Mức điều chỉnh liều phụ thuộc từng phác đồ.
Hệ vận chuyển thuốc
Dactinomycin có thể là cơ chất của P-glycoprotein và OATP1B3 trong nghiên cứu in vitro. Chưa xác định được ý nghĩa lâm sàng hoặc hướng dẫn điều chỉnh liều khi phối hợp chất ức chế hay cảm ứng các hệ vận chuyển này.
Xét nghiệm thuốc kháng khuẩn
SmPC ghi nhận dactinomycin có thể gây nhiễu một số phương pháp định lượng sinh học nồng độ thuốc kháng khuẩn.
Danh sách tương tác đầy đủ. Người bệnh phải cung cấp toàn bộ thuốc, vaccine, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang sử dụng cho bác sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Dactinomycin
Dactinomycin, còn gọi là actinomycin D, là thuốc hóa trị thuộc nhóm kháng sinh chống ung thư. Thuốc gắn vào DNA và ức chế tổng hợp RNA, từ đó hạn chế sự phát triển của tế bào ung thư. Dactinomycin chỉ được tiêm hoặc truyền tại cơ sở y tế dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa.
Theo nhãn Hoa Kỳ, dactinomycin được dùng trong u Wilms, rhabdomyosarcoma, Ewing sarcoma, ung thư tinh hoàn không seminoma di căn, bệnh nguyên bào nuôi thai kỳ và một số khối u đặc tái phát tại chỗ được điều trị bằng truyền tưới vùng. Thuốc thường là một phần của phác đồ phối hợp nhiều thuốc.
Không. Dactinomycin được gọi là kháng sinh chống ung thư vì có nguồn gốc từ vi khuẩn Streptomyces và có hoạt tính kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, độc tính của thuốc quá cao để dùng điều trị nhiễm khuẩn. Thuốc chỉ được sử dụng như một thuốc hóa trị trong các chỉ định chuyên khoa.

