Dactinomycin

Dactinomycin, còn gọi là actinomycin D, là thuốc hóa trị độc tế bào thuộc nhóm kháng sinh chống ung thư actinomycin. Thuốc gắn vào DNA và ức chế quá trình tổng hợp RNA, từ đó làm chậm hoặc ngăn tế bào ung thư phát triển. Dactinomycin được dùng đơn độc hoặc phối hợp trong điều trị u Wilms, rhabdomyosarcoma, Ewing sarcoma, ung thư tinh hoàn không seminoma di căn và bệnh nguyên bào nuôi thai kỳ. Một số nhãn thuốc còn cho phép sử dụng trong truyền tưới vùng đối với khối u đặc tái phát tại chỗ. Thuốc chỉ được dùng đường tĩnh mạch hoặc theo kỹ thuật truyền tưới vùng tại cơ sở y tế. Các nguy cơ quan trọng gồm suy tủy, nhiễm trùng, bệnh tắc tĩnh mạch gan, độc tính gan, phản ứng da–niêm mạc nghiêm trọng và hoại tử mô khi thoát mạch. Dactinomycin phải được chỉ định, pha chế và sử dụng bởi nhân viên chuyên khoa ung thư.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Dactinomycin là gì?: Thuốc hóa trị thuộc nhóm actinomycin, còn gọi là actinomycin D; thuốc gắn DNA và ức chế tổng hợp RNA.
  • Có phải kháng sinh trị nhiễm khuẩn không?: Không. Mặc dù được xếp là kháng sinh chống ung thư, độc tính của thuốc không cho phép sử dụng để điều trị nhiễm khuẩn.
  • Chỉ định chính: U Wilms, rhabdomyosarcoma, Ewing sarcoma, ung thư tinh hoàn không seminoma di căn, bệnh nguyên bào nuôi thai kỳ và một số trường hợp truyền tưới vùng.
  • Đường dùng: Tiêm hoặc truyền tĩnh mạch; truyền tưới vùng trong chỉ định chuyên biệt.
  • Độc tính quan trọng: Suy tủy, nhiễm trùng, độc tính gan, bệnh tắc tĩnh mạch gan, phản ứng da–niêm mạc nghiêm trọng và tổn thương mô nặng do thoát mạch.
  • Tương tác với xạ trị: Dactinomycin có thể làm tăng độc tính của xạ trị và gây phản ứng hồi tưởng tia xạ; nhãn Hoa Kỳ yêu cầu giảm 50% liều khi dùng đồng thời với xạ trị.
  • Thai kỳ: Có thể gây hại cho thai; cần thử thai và sử dụng biện pháp tránh thai theo thời gian được nhãn thuốc hướng dẫn.
  • Cho con bú: Không cho con bú trong điều trị và trong ít nhất 14 ngày sau liều cuối theo nhãn Hoa Kỳ.
  • Liều dùng: Tính theo cân nặng, diện tích bề mặt cơ thể, loại ung thư và phác đồ; không được tự tính hoặc tự điều chỉnh liều.
  • Xử trí thuốc: Là thuốc độc tế bào, có tính ăn mòn mô; chỉ được pha và sử dụng tại cơ sở có quy trình an toàn hóa trị.

Hoạt chất Dactinomycin là gì?

Dactinomycin là thuốc hóa trị còn được gọi là actinomycin D. Thuốc có nguồn gốc từ sản phẩm của vi khuẩn Streptomyces và được xếp vào nhóm kháng sinh chống ung thư. Dactinomycin liên kết với DNA, ức chế quá trình tạo RNA cần thiết cho tế bào sản xuất protein và phát triển.

Mặc dù có đặc tính kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm, dactinomycin không được dùng điều trị nhiễm khuẩn vì độc tính quá cao.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Dactinomycin

INN Dactinomycin.; Dactinomycin được ghi nhận là tên INN, USAN, USP và BAN.

CAS 50-76-0 Công thức C62H86N12O16

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Dactinomycin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Dactinomycin.; Dactinomycin được ghi nhận là tên INN, USAN, USP và BAN.

Tên IUPAC

2-amino-4,6-dimethyl-3-oxo-1-N,9-N-bis[(3R,6S,7R,10S,16S)-7,11,14-trimethyl-2,5,9,12,15-pentaoxo-3,10-di(propan-2-yl)-8-oxa-1,4,11,14-tetrazabicyclo[14.3.0]nonadecan-6-yl]phenoxazine-1,9-dicarboxamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Actinomycin D.; Actinomycin IV.; Actinomycin C1.; DACT.; ACT-D.; Dactinomycine.; Cosmegen, tên thương mại thường gặp.; Cosmegen Lyovac.; Không nhầm dactinomycin với:; Daptomycin, là kháng sinh điều trị nhiễm khuẩn Gram dương.; Daunorubicin hoặc doxorubicin, là các anthracycline.; Mitomycin, là một thuốc chống ung thư khác.

Tên viết tắt

DACT

Tên Latinh / tên dược điển

Dactinomycinum

Tên USAN

dactinomycin

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

50-76-0

UNII

1CC1JFE158

PubChem CID

457193

RxNorm CUI

3100

Công thức phân tử

C62H86N12O16

Dược động học của Dactinomycin

Dữ liệu dược động học của dactinomycin còn hạn chế và phần lớn dựa trên nghiên cứu dactinomycin đánh dấu phóng xạ ở số lượng rất ít bệnh nhân. Sau tiêm tĩnh mạch, thuốc tập trung trong các tế bào có nhân, gần như không qua hàng rào máu–não và được chuyển hóa rất ít. Khoảng 30% liều đánh dấu phóng xạ được thu hồi qua nước tiểu và phân trong vòng một tuần.

Giai đoạn I: Hấp thu

Không áp dụng theo nghĩa hấp thu qua đường tiêu hóa vì dactinomycin được dùng đường tĩnh mạch hoặc truyền tưới vùng.

Dactinomycin không có dạng uống được phê duyệt trong các nhãn thuốc đã tham khảo.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Dactinomycin được dùng đường tĩnh mạch nên toàn bộ liều được đưa trực tiếp vào tuần hoàn.

Sinh khả dụng của các đường dùng khác.

Giai đoạn II: Phân bố

Dactinomycin đánh dấu phóng xạ được ghi nhận tập trung trong các tế bào có nhân và không thấm qua hàng rào máu–não. Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố và tỷ lệ gắn protein huyết tương trong nhãn thuốc hiện hành.

Khả năng qua nhau thai được suy luận từ độc tính trên phôi thai trong nghiên cứu động vật, nhưng nồng độ cụ thể tại nhau thai và thai nhi ở người chưa được xác định.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Dactinomycin được chuyển hóa rất ít theo SmPC Cosmegen. Chưa có con đường enzyme chuyển hóa chính được xác lập đầy đủ trong nhãn thuốc hiện hành.

Dactinomycin có thể là cơ chất của các hệ vận chuyển P-glycoprotein và OATP1B3 trong nghiên cứu in vitro, nhưng ý nghĩa lâm sàng của thông tin này chưa được xác định.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau khi dùng dactinomycin đánh dấu phóng xạ, khoảng 30% liều được thu hồi trong nước tiểu và phân trong vòng một tuần. Tỷ lệ đóng góp riêng của thận và mật, cũng như tỷ lệ thuốc nguyên dạng, chưa được mô tả đầy đủ trong nhãn hiện hành.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

SmPC Cosmegen ghi nhận thời gian bán thải cuối trong huyết tương của chất phóng xạ khoảng 36 giờ. Dữ liệu này dựa trên nghiên cứu quy mô nhỏ ở bệnh nhân melanoma và không nhất thiết phản ánh chính xác thời gian bán thải của thuốc nguyên dạng trong mọi quần thể.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân chính xác ở người lớn.

Các phân tích dược động học quần thể ở bệnh nhân ung thư từ 21 tuổi trở xuống ghi nhận xu hướng độ thanh thải dactinomycin tăng khi cân nặng tăng.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Cân nặng và diện tích bề mặt cơ thể.
  • Tuổi, đặc biệt trẻ nhỏ.
  • Chức năng gan và thận.
  • Tình trạng phù hoặc béo phì khi tính liều.
  • Phác đồ phối hợp.
  • Truyền tưới vùng so với tiêm tĩnh mạch toàn thân.
  • Hoạt tính của P-glycoprotein và OATP1B3.
  • Xạ trị đồng thời hoặc gần thời điểm dùng thuốc.

Mức độ ảnh hưởng của suy gan hoặc suy thận đối với dược động học và yêu cầu điều chỉnh liều cụ thể.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Dactinomycin

Dactinomycin thuộc các nhóm:

  • Actinomycin chống ung thư.
  • Kháng sinh chromopeptide chống ung thư.
  • Thuốc xen kẽ vào DNA.
  • Thuốc ức chế phiên mã DNA phụ thuộc RNA polymerase.
  • Thuốc hóa trị không đặc hiệu hoàn toàn cho một pha của chu kỳ tế bào.
  • Thuốc có đặc tính ức chế miễn dịch.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Dactinomycin xen kẽ giữa các cặp base guanine–cytosine liền kề trong DNA, tạo phức bền với DNA và cản trở sự di chuyển của RNA polymerase. Hậu quả là quá trình phiên mã và tổng hợp RNA bị ức chế, từ đó giảm tổng hợp protein và hạn chế sự phát triển của tế bào ung thư.

Dactinomycin cũng có thể gây đứt gãy một sợi DNA thông qua chất trung gian gốc tự do hoặc tương tác với topoisomerase II. Vai trò tương đối của từng cơ chế trong hiệu quả điều trị chưa được xác định đầy đủ.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Dactinomycin có hoạt tính gây độc tế bào do gắn DNA và ức chế tổng hợp RNA. Mối liên hệ giữa mức độ phơi nhiễm, đáp ứng điều trị và thời gian xuất hiện tác dụng dược lực học chưa được xác định đầy đủ trong nhãn thuốc.

Thuốc cũng làm tổn thương các mô có tế bào phân chia nhanh, bao gồm:

  • Tủy xương.
  • Niêm mạc miệng và đường tiêu hóa.
  • Nang tóc.
  • Mô đang phục hồi sau xạ trị.

Đây là cơ sở của các độc tính như suy tủy, viêm niêm mạc, rụng tóc và tăng độc tính tia xạ.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Dactinomycin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Dactinomycin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Dactinomycin

Xạ trị
Dactinomycin có thể làm tăng:

  • Độc tính đường tiêu hóa do tia xạ.
  • Suy tủy do tia xạ.
  • Ban đỏ, bóng nước và tổn thương da.
  • Viêm niêm mạc miệng, họng.
  • Phản ứng hồi tưởng tia xạ tại vùng đã chiếu trước đó.

Nhãn Hoa Kỳ hướng dẫn giảm 50% liều dactinomycin khi dùng đồng thời với xạ trị và đặc biệt thận trọng khi thuốc được sử dụng trong vòng hai tháng sau xạ trị.
Vaccine sống
Không khuyến nghị tiêm vaccine virus sống trước hoặc trong thời gian điều trị do thuốc gây ức chế miễn dịch và nguy cơ nhiễm trùng do vaccine.
Thuốc gây suy tủy
Các thuốc hóa trị khác hoặc điều trị làm suy tủy có thể làm tăng nguy cơ:

  • Giảm bạch cầu.
  • Giảm tiểu cầu.
  • Thiếu máu.
  • Nhiễm trùng.
  • Chảy máu.

Mức điều chỉnh liều phụ thuộc từng phác đồ.
Hệ vận chuyển thuốc
Dactinomycin có thể là cơ chất của P-glycoprotein và OATP1B3 trong nghiên cứu in vitro. Chưa xác định được ý nghĩa lâm sàng hoặc hướng dẫn điều chỉnh liều khi phối hợp chất ức chế hay cảm ứng các hệ vận chuyển này.
Xét nghiệm thuốc kháng khuẩn
SmPC ghi nhận dactinomycin có thể gây nhiễu một số phương pháp định lượng sinh học nồng độ thuốc kháng khuẩn.

Danh sách tương tác đầy đủ. Người bệnh phải cung cấp toàn bộ thuốc, vaccine, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang sử dụng cho bác sĩ.

Thắc mắc về hoạt chất Dactinomycin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *