Buprenorphine

Buprenorphine là thuốc opioid tổng hợp có tác dụng chủ vận bán phần tại thụ thể µ-opioid và đối kháng tại thụ thể κ-opioid. Tùy dạng bào chế, thuốc được sử dụng để điều trị rối loạn sử dụng opioid hoặc kiểm soát cơn đau nặng, kéo dài khi các lựa chọn khác không phù hợp. Buprenorphine có dạng viên ngậm dưới lưỡi, phim đặt niêm mạc miệng, miếng dán, thuốc tiêm giảm đau và thuốc tiêm dưới da giải phóng kéo dài. Các dạng này có hàm lượng, sinh khả dụng và chỉ định khác nhau nên không được tự quy đổi. Dù có “hiệu ứng trần” đối với một số tác dụng opioid, thuốc vẫn có thể gây suy hô hấp, quá liều và tử vong, đặc biệt khi dùng cùng rượu, benzodiazepine hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương. Buprenorphine cũng có nguy cơ bị lạm dụng, gây lệ thuộc thể chất và hội chứng cai nếu ngừng đột ngột. Việc điều trị phải do bác sĩ theo dõi.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Buprenorphine là gì?: Thuốc opioid chủ vận bán phần tại thụ thể µ và đối kháng thụ thể κ
  • Công dụng: Điều trị lệ thuộc/rối loạn sử dụng opioid hoặc kiểm soát đau, tùy dạng thuốc
  • Mã ATC: N02AE01 khi dùng giảm đau; N07BC01 khi dùng điều trị lệ thuộc opioid
  • Dạng dùng: Viên dưới lưỡi, phim niêm mạc miệng, miếng dán, thuốc tiêm và thuốc tiêm giải phóng kéo dài
  • Nguy cơ nghiêm trọng: Suy hô hấp, quá liều, an thần sâu, lệ thuộc, hội chứng cai và tổn thương gan
  • Tương tác quan trọng: Rượu, benzodiazepine, gabapentinoid, opioid khác và chất tác động CYP3A4
  • Thai kỳ: Có thể gây hội chứng cai opioid ở trẻ sơ sinh; điều trị OUD không được tự ngừng đột ngột
  • Quản lý tại Việt Nam: Thuốc kê đơn, thuộc nhóm phải kiểm soát đặc biệt

Hoạt chất Buprenorphine là gì?

Buprenorphine là thuốc opioid chủ vận bán phần có ái lực cao với thụ thể µ-opioid. Thuốc có thể giảm đau, làm giảm triệu chứng cai và giảm tác dụng của opioid chủ vận toàn phần, tùy liều, thời điểm sử dụng và tình trạng lệ thuộc opioid của người bệnh.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Buprenorphine

INN Buprenorphine — tên chung quốc tế, INN.

CAS 52485-79-7 Công thức C29H41NO4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Buprenorphine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Buprenorphine — tên chung quốc tế, INN.

Tên IUPAC

(1S,2S,6R,14R,15R,16R)-5-(cyclopropylmethyl)-16-[(2S)-2-hydroxy-3,3-dimethylbutan-2-yl]-15-methoxy-13-oxa-5-azahexacyclo[13.2.2.1^{2,8}.0^{1,6}.0^{2,14}.0^{12,20}]icosa-8(20),9,11-trien-11-ol

Tên khác / tên đồng nghĩa

Buprenorphin — cách viết rút gọn hoặc cách viết trong một số ngôn ngữ.
Buprenorphine hydrochloride.
Buprenorphine HCl.
Norbuprenorphine là chất chuyển hóa chính, không phải tên đồng nghĩa của hoạt chất.
Mã nghiên cứu cũ.

Tên viết tắt

BUP

Tên Latinh / tên dược điển

Buprenorphinum

Tên USAN

buprenorphine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

52485-79-7

UNII

40D3SCR4GZ

PubChem CID

644073

RxNorm CUI

1819

Công thức phân tử

C29H41NO4

Dược động học của Buprenorphine

Dược động học của buprenorphine thay đổi đáng kể theo dạng bào chế. Thuốc có sinh khả dụng đường uống thấp do chuyển hóa bước đầu nên các chế phẩm dùng tại nhà thường được hấp thu qua niêm mạc miệng hoặc da. Buprenorphine gắn protein huyết tương khoảng 96%, được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua N-dealkyl hóa bởi CYP3A4 thành norbuprenorphine và qua glucuronid hóa. Thuốc cùng chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua phân và một phần qua nước tiểu. Thời gian bán thải khoảng 31–35 giờ đối với viên dưới lưỡi, khoảng 26 giờ sau khi tháo một số miếng dán và dài hơn nhiều đối với thuốc tiêm depot.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi dùng viên dưới lưỡi, nồng độ đỉnh thường đạt trong khoảng 1–2 giờ, nhưng hấp thu có sự khác biệt đáng kể giữa người bệnh. Nuốt viên làm giảm sinh khả dụng.

Với miếng dán 10 microgam/giờ, nồng độ buprenorphine có thể định lượng được xuất hiện trung bình sau khoảng 17 giờ. Nhiệt tác động trực tiếp lên miếng dán có thể làm nồng độ thuốc trong máu tăng khoảng 26–55%.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng phụ thuộc đường dùng và sản phẩm:

  • Tiêm tĩnh mạch: 100% theo định nghĩa.
  • Miếng dán Butrans: sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 15% so với đường tĩnh mạch.
  • Sinh khả dụng tuyệt đối của viên dưới lưỡi trong nhãn chính thức được đối chiếu: .
  • Phim niêm mạc má, chế phẩm depot và các dạng dưới lưỡi khác có sinh khả dụng riêng, không được dùng để quy đổi trực tiếp giữa các sản phẩm.

Giai đoạn II: Phân bố

Buprenorphine gắn protein huyết tương khoảng 96%, chủ yếu với alpha-globulin và beta-globulin. Thuốc có tính ưa lipid và phân bố rộng vào mô.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Buprenorphine được chuyển hóa qua hai con đường chính:

  • N-dealkyl hóa, chủ yếu bởi CYP3A4, tạo norbuprenorphine.
  • Glucuronid hóa buprenorphine và norbuprenorphine.

Norbuprenorphine có khả năng gắn thụ thể opioid trong các nghiên cứu in vitro, nhưng mức đóng góp vào tác dụng lâm sàng của viên dưới lưỡi chưa được xác định đầy đủ.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Trong nghiên cứu cân bằng khối lượng, khoảng:

  • 69% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong phân.
  • 30% được thu hồi trong nước tiểu.

Phần lớn buprenorphine và norbuprenorphine trong nước tiểu ở dạng liên hợp; trong phân, phần lớn ở dạng tự do. Bài tiết qua mật và chu trình gan–ruột góp phần vào thời gian tác dụng kéo dài.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải thay đổi theo dạng thuốc:

  • Viên dưới lưỡi: trung bình khoảng 31–35 giờ.
  • Một số dạng tiêm giảm đau: khoảng 2–3 giờ trong các dữ liệu cũ, nhưng tác dụng có thể kéo dài hơn nồng độ huyết tương.
  • Miếng dán: thời gian bán thải sau tháo miếng dán khoảng 26 giờ.
  • Thuốc tiêm giải phóng kéo dài: có thời gian tồn lưu nhiều tuần hoặc nhiều tháng tùy sản phẩm.

Không sử dụng thời gian bán thải của một dạng thuốc để thiết lập lịch dùng cho dạng khác.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn phần khoảng 55 L/giờ đã được ghi nhận ở người bệnh sau phẫu thuật sử dụng buprenorphine đường tiêm. Giá trị này không được dùng để suy luận trực tiếp cho mọi dạng bào chế hoặc mọi nhóm người bệnh.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Suy gan: làm tăng nồng độ và kéo dài thời gian bán thải, đặc biệt ở suy gan vừa hoặc nặng.
  • Thuốc ức chế CYP3A4: có thể làm tăng phơi nhiễm và độc tính.
  • Thuốc cảm ứng CYP3A4: có thể làm giảm phơi nhiễm hoặc gây hội chứng cai.
  • Đường dùng và dạng bào chế: tạo khác biệt lớn về Cmax, sinh khả dụng và thời gian bán thải.
  • Nhiệt: làm tăng hấp thu từ miếng dán.
  • Tổn thương hoặc viêm niêm mạc: có thể làm tăng hấp thu phim đặt niêm mạc má.
  • Thai kỳ: có thể làm thay đổi nhu cầu liều ở người điều trị OUD.
  • Suy thận: không ghi nhận thay đổi rõ dược động học sau một liều tiêm tĩnh mạch ở nhóm người bệnh phụ thuộc thẩm tách, nhưng vẫn phải theo dõi lâm sàng.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Buprenorphine

  • Thuốc giảm đau opioid.
  • Thuốc chủ vận opioid bán phần.
  • Chất đối kháng thụ thể κ-opioid.
  • Thuốc điều trị lệ thuộc hoặc rối loạn sử dụng opioid.
  • Thuốc phải kiểm soát đặc biệt.
  • Mã ATC N02AE01 hoặc N07BC01 tùy mục đích sử dụng.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Buprenorphine là:

  • Chất chủ vận bán phần tại thụ thể µ-opioid.
  • Chất đối kháng tại thụ thể κ-opioid.

Khi hoạt hóa thụ thể µ, thuốc làm giảm dẫn truyền cảm giác đau và giảm các triệu chứng cai opioid. Do có ái lực thụ thể cao và tách khỏi thụ thể chậm, buprenorphine có thể chiếm chỗ của các opioid khác.

Nếu dùng quá sớm khi một opioid chủ vận toàn phần như heroin, morphine, methadone hoặc fentanyl vẫn còn tác dụng mạnh, buprenorphine có thể thay thế opioid đó tại thụ thể nhưng tạo mức kích hoạt thấp hơn, dẫn đến hội chứng cai khởi phát đột ngột.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Buprenorphine tạo các tác dụng opioid điển hình nhưng một số tác dụng có xu hướng đạt “hiệu ứng trần” khi tăng liều. Hiệu ứng trần không đồng nghĩa thuốc không thể gây suy hô hấp hoặc tử vong.

Thuốc có thể:

  • Giảm đau.
  • Giảm triệu chứng cai và cảm giác thèm opioid.
  • Gây an thần, co đồng tử và giảm nhu động tiêu hóa.
  • Gây lệ thuộc thể chất khi dùng kéo dài.
  • Làm giảm tác dụng của opioid chủ vận toàn phần do ái lực cao với thụ thể.
  • Kéo dài QTc ở mức độ nhỏ; nguy cơ tăng khi có yếu tố thuận lợi hoặc dùng thuốc kéo dài QT khác.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Buprenorphine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Buprenorphine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Buprenorphine

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Chlordiazepoxide

Phối hợp chlordiazepoxide với opioid làm tăng mạnh ức chế thần kinh trung ương và hô hấp, có thể gây an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê và tử vong.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược lực học cộng hợp tại các hệ kiểm soát hô hấp ở thần kinh trung ương: chlordiazepoxide tăng dẫn truyền GABA-A, còn opioid chủ yếu tác động trên thụ thể µ.

Ảnh hưởng:

Buồn ngủ sâu, giảm mức độ tỉnh táo, giảm thông khí, giảm oxy máu, hôn mê hoặc tử vong. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy hô hấp, dùng liều cao hoặc có thêm chất ức chế thần kinh trung ương.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên phương án thay thế. Chỉ phối hợp khi lựa chọn khác không phù hợp; dùng liều hiệu quả thấp nhất và thời gian ngắn nhất, chỉnh liều thận trọng và tư vấn người bệnh/người chăm sóc.

Nhịp thở, SpO2, mức độ an thần, tri giác, dấu hiệu giảm thông khí hoặc khó đánh thức.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride capsule | Boxed Warning; Warnings and Precautions; Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dd5f82b0-5a56-4728-941a-c8c2a0d51cc4 | Kiểm tra ngày 2026-08-04
emc/MHRA | Librium 10 mg Capsules SmPC | Section 4.5 Interaction with other medicinal products and other forms of interaction | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1729/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Codeine

Các opioid chủ vận/đối kháng hỗn hợp hoặc chủ vận một phần có thể làm giảm tác dụng giảm đau của codeine và gây triệu chứng cai ở người lệ thuộc opioid.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược lực học tại thụ thể opioid. B có hoạt tính đối kháng hoặc chủ vận một phần tại thụ thể mu, cạnh tranh với codeine/morphine và làm giảm hiệu quả của chất chủ vận toàn phần.

Ảnh hưởng:

Giảm giảm đau, đau bùng phát, kích động, vã mồ hôi, đau cơ, tiêu chảy hoặc các biểu hiện cai opioid.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp. Nếu chuyển điều trị sang buprenorphine hoặc thuốc tương tự, thực hiện theo quy trình chuyên môn để giảm nguy cơ cai bị thúc đẩy.

Mức độ đau; dấu hiệu cai opioid; huyết áp; nhịp tim; triệu chứng thần kinh tự chủ khi chuyển đổi điều trị.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 — Mixed Agonist/Antagonist and Partial Agonist Opioid Analgesics | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Thắc mắc về hoạt chất Buprenorphine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *