Buprenorphine là thuốc opioid tổng hợp có tác dụng chủ vận bán phần tại thụ thể µ-opioid và đối kháng tại thụ thể κ-opioid. Tùy dạng bào chế, thuốc được sử dụng để điều trị rối loạn sử dụng opioid hoặc kiểm soát cơn đau nặng, kéo dài khi các lựa chọn khác không phù hợp. Buprenorphine có dạng viên ngậm dưới lưỡi, phim đặt niêm mạc miệng, miếng dán, thuốc tiêm giảm đau và thuốc tiêm dưới da giải phóng kéo dài. Các dạng này có hàm lượng, sinh khả dụng và chỉ định khác nhau nên không được tự quy đổi. Dù có “hiệu ứng trần” đối với một số tác dụng opioid, thuốc vẫn có thể gây suy hô hấp, quá liều và tử vong, đặc biệt khi dùng cùng rượu, benzodiazepine hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương. Buprenorphine cũng có nguy cơ bị lạm dụng, gây lệ thuộc thể chất và hội chứng cai nếu ngừng đột ngột. Việc điều trị phải do bác sĩ theo dõi.
Nội dung chính
- Buprenorphine là gì?: Thuốc opioid chủ vận bán phần tại thụ thể µ và đối kháng thụ thể κ
- Công dụng: Điều trị lệ thuộc/rối loạn sử dụng opioid hoặc kiểm soát đau, tùy dạng thuốc
- Mã ATC: N02AE01 khi dùng giảm đau; N07BC01 khi dùng điều trị lệ thuộc opioid
- Dạng dùng: Viên dưới lưỡi, phim niêm mạc miệng, miếng dán, thuốc tiêm và thuốc tiêm giải phóng kéo dài
- Nguy cơ nghiêm trọng: Suy hô hấp, quá liều, an thần sâu, lệ thuộc, hội chứng cai và tổn thương gan
- Tương tác quan trọng: Rượu, benzodiazepine, gabapentinoid, opioid khác và chất tác động CYP3A4
- Thai kỳ: Có thể gây hội chứng cai opioid ở trẻ sơ sinh; điều trị OUD không được tự ngừng đột ngột
- Quản lý tại Việt Nam: Thuốc kê đơn, thuộc nhóm phải kiểm soát đặc biệt
Hoạt chất Buprenorphine là gì?
Buprenorphine là thuốc opioid chủ vận bán phần có ái lực cao với thụ thể µ-opioid. Thuốc có thể giảm đau, làm giảm triệu chứng cai và giảm tác dụng của opioid chủ vận toàn phần, tùy liều, thời điểm sử dụng và tình trạng lệ thuộc opioid của người bệnh.
Buprenorphine
INN Buprenorphine — tên chung quốc tế, INN.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Buprenorphine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Buprenorphine — tên chung quốc tế, INN. |
| Tên IUPAC | (1S,2S,6R,14R,15R,16R)-5-(cyclopropylmethyl)-16-[(2S)-2-hydroxy-3,3-dimethylbutan-2-yl]-15-methoxy-13-oxa-5-azahexacyclo[13.2.2.1^{2,8}.0^{1,6}.0^{2,14}.0^{12,20}]icosa-8(20),9,11-trien-11-ol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Buprenorphin — cách viết rút gọn hoặc cách viết trong một số ngôn ngữ. |
| Tên viết tắt | BUP |
| Tên Latinh / tên dược điển | Buprenorphinum |
| Tên USAN | buprenorphine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 52485-79-7 |
|---|---|
| UNII | 40D3SCR4GZ |
| PubChem CID | 644073 |
| RxNorm CUI | 1819 |
| Công thức phân tử | C29H41NO4 |
Dược động học của Buprenorphine
Dược động học của buprenorphine thay đổi đáng kể theo dạng bào chế. Thuốc có sinh khả dụng đường uống thấp do chuyển hóa bước đầu nên các chế phẩm dùng tại nhà thường được hấp thu qua niêm mạc miệng hoặc da. Buprenorphine gắn protein huyết tương khoảng 96%, được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua N-dealkyl hóa bởi CYP3A4 thành norbuprenorphine và qua glucuronid hóa. Thuốc cùng chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua phân và một phần qua nước tiểu. Thời gian bán thải khoảng 31–35 giờ đối với viên dưới lưỡi, khoảng 26 giờ sau khi tháo một số miếng dán và dài hơn nhiều đối với thuốc tiêm depot.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi dùng viên dưới lưỡi, nồng độ đỉnh thường đạt trong khoảng 1–2 giờ, nhưng hấp thu có sự khác biệt đáng kể giữa người bệnh. Nuốt viên làm giảm sinh khả dụng.
Với miếng dán 10 microgam/giờ, nồng độ buprenorphine có thể định lượng được xuất hiện trung bình sau khoảng 17 giờ. Nhiệt tác động trực tiếp lên miếng dán có thể làm nồng độ thuốc trong máu tăng khoảng 26–55%.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng phụ thuộc đường dùng và sản phẩm:
|
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Buprenorphine được chuyển hóa qua hai con đường chính:
- N-dealkyl hóa, chủ yếu bởi CYP3A4, tạo norbuprenorphine.
- Glucuronid hóa buprenorphine và norbuprenorphine.
Norbuprenorphine có khả năng gắn thụ thể opioid trong các nghiên cứu in vitro, nhưng mức đóng góp vào tác dụng lâm sàng của viên dưới lưỡi chưa được xác định đầy đủ.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Trong nghiên cứu cân bằng khối lượng, khoảng:
- 69% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong phân.
- 30% được thu hồi trong nước tiểu.
Phần lớn buprenorphine và norbuprenorphine trong nước tiểu ở dạng liên hợp; trong phân, phần lớn ở dạng tự do. Bài tiết qua mật và chu trình gan–ruột góp phần vào thời gian tác dụng kéo dài.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải thay đổi theo dạng thuốc:
Không sử dụng thời gian bán thải của một dạng thuốc để thiết lập lịch dùng cho dạng khác. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn phần khoảng 55 L/giờ đã được ghi nhận ở người bệnh sau phẫu thuật sử dụng buprenorphine đường tiêm. Giá trị này không được dùng để suy luận trực tiếp cho mọi dạng bào chế hoặc mọi nhóm người bệnh. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Suy gan: làm tăng nồng độ và kéo dài thời gian bán thải, đặc biệt ở suy gan vừa hoặc nặng.
- Thuốc ức chế CYP3A4: có thể làm tăng phơi nhiễm và độc tính.
- Thuốc cảm ứng CYP3A4: có thể làm giảm phơi nhiễm hoặc gây hội chứng cai.
- Đường dùng và dạng bào chế: tạo khác biệt lớn về Cmax, sinh khả dụng và thời gian bán thải.
- Nhiệt: làm tăng hấp thu từ miếng dán.
- Tổn thương hoặc viêm niêm mạc: có thể làm tăng hấp thu phim đặt niêm mạc má.
- Thai kỳ: có thể làm thay đổi nhu cầu liều ở người điều trị OUD.
- Suy thận: không ghi nhận thay đổi rõ dược động học sau một liều tiêm tĩnh mạch ở nhóm người bệnh phụ thuộc thẩm tách, nhưng vẫn phải theo dõi lâm sàng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Buprenorphine
- Thuốc giảm đau opioid.
- Thuốc chủ vận opioid bán phần.
- Chất đối kháng thụ thể κ-opioid.
- Thuốc điều trị lệ thuộc hoặc rối loạn sử dụng opioid.
- Thuốc phải kiểm soát đặc biệt.
- Mã ATC N02AE01 hoặc N07BC01 tùy mục đích sử dụng.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Buprenorphine là:
- Chất chủ vận bán phần tại thụ thể µ-opioid.
- Chất đối kháng tại thụ thể κ-opioid.
Khi hoạt hóa thụ thể µ, thuốc làm giảm dẫn truyền cảm giác đau và giảm các triệu chứng cai opioid. Do có ái lực thụ thể cao và tách khỏi thụ thể chậm, buprenorphine có thể chiếm chỗ của các opioid khác.
Nếu dùng quá sớm khi một opioid chủ vận toàn phần như heroin, morphine, methadone hoặc fentanyl vẫn còn tác dụng mạnh, buprenorphine có thể thay thế opioid đó tại thụ thể nhưng tạo mức kích hoạt thấp hơn, dẫn đến hội chứng cai khởi phát đột ngột.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Buprenorphine tạo các tác dụng opioid điển hình nhưng một số tác dụng có xu hướng đạt “hiệu ứng trần” khi tăng liều. Hiệu ứng trần không đồng nghĩa thuốc không thể gây suy hô hấp hoặc tử vong.
Thuốc có thể:
- Giảm đau.
- Giảm triệu chứng cai và cảm giác thèm opioid.
- Gây an thần, co đồng tử và giảm nhu động tiêu hóa.
- Gây lệ thuộc thể chất khi dùng kéo dài.
- Làm giảm tác dụng của opioid chủ vận toàn phần do ái lực cao với thụ thể.
- Kéo dài QTc ở mức độ nhỏ; nguy cơ tăng khi có yếu tố thuận lợi hoặc dùng thuốc kéo dài QT khác.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Buprenorphine
Điều trị lệ thuộc hoặc rối loạn sử dụng opioid
Viên buprenorphine dưới lưỡi được chỉ định điều trị lệ thuộc opioid và thường được ưu tiên trong giai đoạn khởi trị. Thuốc phải là một phần của chương trình điều trị toàn diện, bao gồm hỗ trợ y tế, tâm lý và xã hội. Sau giai đoạn khởi trị, một số nhãn ưu tiên chuyển sang chế phẩm phối hợp buprenorphine–naloxone khi người bệnh tự sử dụng thuốc tại nhà.
Các thuốc tiêm dưới da giải phóng kéo dài cũng được phê duyệt điều trị OUD hoặc lệ thuộc opioid. Điều kiện bắt đầu, tuổi được phép dùng và yêu cầu đã dung nạp buprenorphine qua niêm mạc khác nhau theo sản phẩm. Buvidal tại châu Âu được chỉ định cho người lớn và thanh thiếu niên từ 16 tuổi, trong khuôn khổ điều trị y tế, xã hội và tâm lý.
Tùy sản phẩm, buprenorphine được chỉ định để kiểm soát:
- Đau nặng cần thuốc giảm đau opioid khi lựa chọn thay thế không đủ hiệu quả.
- Đau nặng, kéo dài cần điều trị opioid hằng ngày trong thời gian dài.
- Đau cấp bằng dạng tiêm tại cơ sở y tế.
Miếng dán và phim niêm mạc má giải phóng kéo dài không được chỉ định để dùng “khi cần” cho cơn đau ngắt quãng.
Lưu ý về chỉ định
Một dạng thuốc được phê duyệt cho OUD không mặc nhiên được dùng giảm đau và ngược lại. Chỉ định phải được xác định theo đúng tên sản phẩm, hàm lượng, đường dùng và nhãn được cấp phép tại nơi điều trị.
Buprenorphine đã được nghiên cứu trong một số tình trạng khác như trầm cảm kháng trị, hội chứng cai opioid ở trẻ sơ sinh và một số chiến lược kiểm soát đau chuyên biệt. Các ứng dụng này không phải chỉ định chung được phê duyệt cho mọi chế phẩm buprenorphine.
Mức độ bằng chứng, phác đồ và tình trạng phê duyệt cụ thể tại Việt Nam: .
Liều dùng và cách sử dụng
Liều buprenorphine phụ thuộc hoàn toàn vào chỉ định và dạng bào chế. Các số liệu dưới đây chỉ mang tính tham khảo từ nhãn thuốc, không phải hướng dẫn tự sử dụng hoặc tự quy đổi.
Viên dưới lưỡi điều trị lệ thuộc opioid
- Chỉ bắt đầu khi đã có dấu hiệu cai opioid khách quan và rõ ràng.
- Liều ngày đầu có thể được điều chỉnh theo từng bước 2–4 mg.
- Trong một nghiên cứu trên nhãn, người bệnh dùng 8 mg ngày đầu và 16 mg ngày thứ hai.
- Liều duy trì thường nằm trong khoảng 4–24 mg/ngày.
- Mức liều thường được nhắm đến sau khởi trị là khoảng 16 mg/ngày, nhưng phải điều chỉnh theo đáp ứng.
- Liều trên 24 mg/ngày chưa được nghiên cứu trong các thử nghiệm ngẫu nhiên được nêu trên nhãn, dù có thể được bác sĩ cân nhắc ở một số trường hợp.
Dạng tiêm giảm đau
Theo một nhãn Hoa Kỳ:
- Người lớn và người trên 12 tuổi: liều khởi đầu 0,3 mg, tiêm bắp sâu hoặc tiêm tĩnh mạch chậm trong ít nhất 2 phút.
- Có thể dùng cách nhau tối đa 6 giờ khi cần.
- Có thể lặp lại một lần sau 30–60 phút trong trường hợp được bác sĩ đánh giá phù hợp.
- Người cao tuổi, suy nhược hoặc có bệnh hô hấp cần dùng mức liều tối thiểu cần thiết.
Miếng dán giảm đau
- Các hàm lượng trong nhãn Hoa Kỳ gồm 5; 7,5; 10; 15 và 20 microgam/giờ.
- Mỗi miếng dán được sử dụng liên tục trong 7 ngày.
- Liều khởi đầu phụ thuộc mức sử dụng opioid trước đó.
- Không vượt quá giới hạn của sản phẩm; nhãn Butrans sử dụng mức tối đa 20 microgam/giờ.
Phim niêm mạc má giảm đau
- Liều khởi đầu có thể là 75 microgam một lần mỗi ngày hoặc mỗi 12 giờ ở người chưa dung nạp opioid.
- Liều được tăng theo từng bước, không sớm hơn khoảng thời gian tối thiểu quy định trên nhãn.
- Liều tối đa của Belbuca là 900 microgam mỗi 12 giờ.
- Mức 600–900 microgam chỉ được dùng sau khi đã tăng dần từ liều thấp hơn.
Thuốc tiêm depot điều trị OUD
Liều và khoảng cách tiêm hằng tuần hoặc hằng tháng khác nhau giữa Sublocade, Brixadi và Buvidal. Việc chuyển đổi phải dùng bảng quy đổi riêng của từng sản phẩm và chỉ do bác sĩ thực hiện.
Viên dưới lưỡi
- Đặt toàn bộ viên dưới lưỡi và giữ cho đến khi tan hoàn toàn.
- Không cắt, nhai hoặc nuốt viên.
- Không ăn uống khi viên chưa tan.
- Dùng theo cùng một phương pháp mỗi ngày để hạn chế biến động hấp thu.
- Sau khi thuốc tan, súc nhẹ răng và nướu bằng nước rồi nuốt.
- Chờ ít nhất một giờ mới đánh răng để giảm nguy cơ tổn thương răng miệng.
Miếng dán
- Chỉ dán lên da nguyên vẹn.
- Không cắt hoặc làm hỏng miếng dán.
- Tránh túi chườm nóng, chăn điện, bồn tắm nóng, phòng xông hơi và ánh nắng kéo dài.
- Luân phiên vị trí; với Butrans, không dán lại đúng vị trí cũ trong ít nhất 21 ngày.
- Gấp mặt dính vào trong và xử lý theo đúng hướng dẫn sau khi tháo.
Phim niêm mạc má
- Làm ẩm mặt trong má bằng lưỡi hoặc nước trước khi đặt.
- Ép mặt thuốc vào niêm mạc và giữ trong vài giây.
- Không cắt, nhai hoặc nuốt phim.
- Không đặt vào vùng loét hoặc tổn thương niêm mạc.
- Chăm sóc răng miệng theo hướng dẫn và khám nha khoa định kỳ.
Thuốc tiêm depot
- Chỉ nhân viên y tế được đào tạo mới được tiêm.
- Không tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp hoặc tiêm vào da đối với sản phẩm chỉ định tiêm dưới da.
- Không cố gắng lấy khối depot ra khỏi vị trí tiêm.
- Không tự tiêm hoặc mang thuốc về nhà nếu nhãn không cho phép.
Việc theo dõi có thể gồm:
- Mức độ an thần, nhịp thở và độ bão hòa oxy khi có nguy cơ cao.
- Triệu chứng cai, cảm giác thèm opioid và việc sử dụng opioid ngoài điều trị.
- Dấu hiệu lạm dụng, chuyển nhượng thuốc hoặc dùng sai đường.
- Chức năng gan trước và trong điều trị.
- Huyết áp, đặc biệt khi đứng dậy.
- Dấu hiệu táo bón và tắc ruột.
- Tình trạng răng miệng ở người dùng chế phẩm qua niêm mạc.
- Điện tâm đồ khi có nguy cơ kéo dài QT.
- Đánh giá nguy cơ tự sát, sức khỏe tâm thần và sử dụng đồng thời rượu hoặc chất khác.
- Theo dõi thai và trẻ sơ sinh nếu sử dụng trong thai kỳ.
- Cân nhắc bảo đảm người bệnh và gia đình tiếp cận naloxone hoặc thuốc đảo ngược quá liều opioid phù hợp.
Cảnh báo và lưu ý về Buprenorphine
Chống chỉ định khác nhau theo dạng bào chế.
Viên dưới lưỡi điều trị lệ thuộc opioid
- Quá mẫn với buprenorphine.
Chế phẩm opioid dùng giảm đau như thuốc tiêm, miếng dán hoặc phim niêm mạc má
Thường chống chỉ định trong:
- Suy hô hấp đáng kể.
- Hen phế quản cấp hoặc nặng trong điều kiện không được theo dõi hoặc không có thiết bị hồi sức.
- Tắc nghẽn tiêu hóa đã biết hoặc nghi ngờ, bao gồm liệt ruột.
- Quá mẫn với buprenorphine hoặc thành phần sản phẩm.
Một số thuốc depot tại châu Âu
Buvidal còn chống chỉ định ở người suy hô hấp nặng, suy gan nặng hoặc đang ngộ độc rượu cấp/hội chứng sảng rượu.
Phải kiểm tra chống chỉ định trong tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể, không dùng một danh sách chung cho tất cả các dạng buprenorphine.
Các tác dụng thường được báo cáo gồm:
- Đau đầu.
- Buồn nôn và nôn.
- Táo bón.
- Đau bụng.
- Tăng tiết mồ hôi.
- Mất ngủ.
- Chóng mặt hoặc buồn ngủ.
- Suy nhược, mệt mỏi.
- Hạ huyết áp tư thế.
- Ngứa hoặc phát ban.
- Triệu chứng cai opioid nếu bắt đầu không đúng thời điểm.
- Phản ứng tại vị trí dán hoặc tiêm.
- Đau miệng, sâu răng hoặc tổn thương răng với chế phẩm qua niêm mạc.
- Giảm ham muốn hoặc rối loạn nội tiết khi dùng opioid kéo dài.
Tần suất thay đổi theo chỉ định, dạng bào chế, liều và các thuốc sử dụng đồng thời.
Suy hô hấp
Buprenorphine có thể gây thở chậm, ngừng thở, hôn mê và tử vong. Nguy cơ cao nhất khi:
- Bắt đầu hoặc tăng liều.
- Dùng cùng benzodiazepine, rượu, gabapentinoid hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương.
- Người bệnh chưa từng dùng opioid.
- Có bệnh phổi, tuổi cao hoặc suy nhược.
- Dùng sai đường hoặc sử dụng trái phép.
Lạm dụng, lệ thuộc và quá liều
Buprenorphine có thể bị lạm dụng tương tự các opioid khác. Lệ thuộc thể chất có thể xuất hiện ngay cả khi dùng đúng chỉ định. Ngừng đột ngột có thể gây hội chứng cai, tái sử dụng opioid bất hợp pháp và tăng nguy cơ quá liều.
Hội chứng cai khởi phát
Nếu dùng buprenorphine khi tác dụng của opioid chủ vận toàn phần chưa giảm đủ, thuốc có thể gây hội chứng cai xuất hiện nhanh và nặng. Khởi trị phải dựa trên dấu hiệu cai khách quan, loại opioid đã dùng và thời gian từ liều cuối.
Tổn thương gan
Đã ghi nhận tăng men gan, viêm gan và các biến cố gan khác. Cần xét nghiệm chức năng gan trước và trong điều trị, đặc biệt ở người viêm gan virus, uống rượu hoặc dùng thuốc độc gan.
Hội chứng cai opioid sơ sinh
Dùng opioid kéo dài trong thai kỳ có thể gây hội chứng cai ở trẻ sơ sinh. Biểu hiện có thể gồm kích thích, run, khó ngủ, khóc cao, nôn, tiêu chảy và chậm tăng cân. Đây là tình trạng có thể điều trị nếu được nhận biết và xử trí kịp thời.
Suy tuyến thượng thận
Opioid có thể gây suy tuyến thượng thận, thường sau khi sử dụng kéo dài. Triệu chứng có thể gồm mệt mỏi, yếu, chóng mặt, chán ăn, buồn nôn và hạ huyết áp.
Biến cố răng miệng
Các chế phẩm buprenorphine tan trong miệng có liên quan đến sâu răng, áp-xe, mòn răng, gãy răng và mất răng, kể cả ở người không có tiền sử bệnh răng.
Kéo dài QT
Buprenorphine có thể kéo dài QTc ở mức nhỏ. Nguy cơ cần được cân nhắc ở người có QT dài, hạ kali, hạ magnesi, nhịp chậm, suy tim hoặc dùng thuốc kéo dài QT.
Cần đặc biệt thận trọng ở người:
- Có bệnh phổi tắc nghẽn, giảm dự trữ hô hấp hoặc ngưng thở khi ngủ.
- Cao tuổi, suy nhược hoặc suy dinh dưỡng.
- Suy gan.
- Chấn thương đầu, tăng áp lực nội sọ hoặc giảm ý thức.
- Có tiền sử co giật.
- Có QT kéo dài hoặc rối loạn điện giải.
- Có tắc nghẽn đường mật hoặc bệnh tụy.
- Đang dùng benzodiazepine, rượu hoặc nhiều thuốc an thần.
- Có tiền sử lạm dụng nhiều chất.
- Có nguy cơ tự sát hoặc rối loạn tâm thần không ổn định.
- Đang mang thai hoặc cho con bú.
- Có trẻ nhỏ sống cùng nhà.
- Có bệnh răng miệng hoặc đang dùng chế phẩm qua niêm mạc.
Không được tự giảm nhanh hoặc ngừng đột ngột. Không sử dụng buprenorphine dưới lưỡi liều điều trị OUD như một thuốc giảm đau ở người chưa từng dùng opioid; nhãn đã ghi nhận tử vong ở người chưa dung nạp opioid dùng liều 2 mg dưới lưỡi để giảm đau.
Dấu hiệu quá liều có thể gồm:
- Thở chậm, nông hoặc ngừng thở.
- Buồn ngủ sâu, không thể đánh thức.
- Co đồng tử.
- Hạ huyết áp.
- Nhịp tim chậm.
- Da lạnh, tím môi hoặc đầu chi.
- Hôn mê.
Xử trí ưu tiên:
- Gọi cấp cứu ngay.
- Bảo đảm đường thở và hỗ trợ thông khí.
- Dùng oxy, dịch truyền và thuốc vận mạch khi cần.
- Sử dụng naloxone hoặc thuốc đảo ngược opioid phù hợp.
- Do buprenorphine có ái lực thụ thể cao và thời gian tác dụng dài, có thể cần liều naloxone cao hơn, dùng lặp lại hoặc truyền liên tục.
- Theo dõi kéo dài vì suy hô hấp có thể tái phát sau khi naloxone hết tác dụng.
Naloxone không thay thế hồi sức hô hấp và chăm sóc cấp cứu.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc dạng thuốc:
- Viên và phim dùng tại nhà: thường bảo quản ở nhiệt độ phòng, trong bao bì kín, tránh ẩm và tiếp cận trái phép.
- Miếng dán: giữ trong túi nguyên vẹn đến khi sử dụng; bảo quản khoảng 20–25°C theo nhãn Butrans.
- Sublocade: bảo quản lạnh 2–8°C; điều kiện để ngoài tủ lạnh có giới hạn riêng theo nhãn.
- Thuốc depot khác có điều kiện bảo quản riêng.
- Luôn để thuốc trong vị trí khóa hoặc bảo mật, tránh trẻ em và người không được kê đơn.
- Thuốc thừa, hết hạn và miếng dán đã dùng phải được hủy theo hướng dẫn của sản phẩm hoặc chương trình thu hồi thuốc.
Không tự vứt miếng dán còn hoạt chất hoặc thuốc depot vào nơi trẻ em, vật nuôi hay người khác có thể tiếp xúc.
Đối tượng đặc biệt
Giới hạn tuổi phụ thuộc sản phẩm:
- Tính an toàn và hiệu quả của viên buprenorphine dưới lưỡi được đối chiếu chưa được xác lập ở trẻ em.
- Một số thuốc tiêm giảm đau có hướng dẫn cho người trên 12 tuổi.
- Buvidal tại châu Âu được chỉ định cho người từ 16 tuổi.
- Một số viên dưới lưỡi tại châu Âu được cấp phép từ 15 tuổi.
- Thuốc depot tại Hoa Kỳ chủ yếu được phê duyệt cho người lớn.
Buprenorphine có thể gây suy hô hấp nghiêm trọng hoặc tử vong chỉ với lượng nhỏ ở trẻ chưa dùng opioid. Phải bảo quản thuốc tuyệt đối an toàn.
Dữ liệu ở người từ 65 tuổi trở lên còn hạn chế. Người cao tuổi có thể nhạy cảm hơn với an thần, suy hô hấp, hạ huyết áp và té ngã do suy giảm chức năng gan, thận, tim hoặc sử dụng nhiều thuốc.
Cần bắt đầu thận trọng, tăng liều chậm và theo dõi dấu hiệu độc tính hoặc quá liều.
Buprenorphine đi qua nhau thai. Dùng opioid kéo dài trong thai kỳ có thể gây hội chứng cai opioid sơ sinh.
Đối với người đang điều trị rối loạn sử dụng opioid:
- Không nên tự ngừng buprenorphine khi phát hiện có thai.
- OUD không được điều trị có liên quan đến tái sử dụng opioid bất hợp pháp, sinh non, trẻ nhẹ cân và tử vong thai.
- Liều có thể cần điều chỉnh trong thai kỳ theo triệu chứng cai và đáp ứng.
- Trẻ sơ sinh cần được theo dõi và điều trị NOWS khi cần.
Dữ liệu ở người hiện có không cho thấy rõ sự gia tăng dị tật lớn đặc hiệu do buprenorphine, nhưng vẫn còn các yếu tố gây nhiễu và dữ liệu hạn chế. Quyết định điều trị phải được phối hợp giữa bác sĩ điều trị nghiện, sản khoa và nhi khoa.
Đối với dạng giảm đau, chỉ sử dụng khi lợi ích được đánh giá vượt nguy cơ và tránh dùng kéo dài gần thời điểm sinh nếu không có kế hoạch theo dõi trẻ sơ sinh.
Buprenorphine và norbuprenorphine có mặt trong sữa mẹ với nồng độ thấp. Trong hai nghiên cứu nhỏ ở người dùng buprenorphine dưới lưỡi, lượng thuốc trẻ nhận được dưới 1% liều mẹ đã hiệu chỉnh theo cân nặng và chưa ghi nhận phản ứng bất lợi rõ ràng.
Tuy nhiên, khuyến cáo khác nhau theo chỉ định và sản phẩm:
- Nhãn điều trị OUD cho phép cân nhắc cho con bú dựa trên lợi ích và nguy cơ, đồng thời theo dõi trẻ.
- Một số chế phẩm giảm đau kéo dài không khuyến cáo cho con bú.
Cần theo dõi trẻ về ngủ nhiều bất thường, bú kém, mềm nhũn hoặc khó thở. Không tự ngừng buprenorphine hoặc ngừng cho bú mà chưa trao đổi với bác sĩ.
Buprenorphine được chuyển hóa rộng tại gan:
- Suy gan nhẹ: thay đổi dược động học thường không có ý nghĩa lâm sàng.
- Suy gan vừa: AUC có thể tăng khoảng 64% và thời gian bán thải tăng khoảng 35%.
- Suy gan nặng: Cmax có thể tăng khoảng 72%, AUC tăng khoảng 181% và thời gian bán thải tăng khoảng 57%.
Đối với viên buprenorphine đơn chất, nhãn đề nghị giảm khoảng một nửa liều khởi đầu và mức tăng liều ở suy gan nặng. Một số miếng dán khuyến nghị chọn thuốc thay thế khi suy gan nặng; một số thuốc depot chống chỉ định hoặc không phù hợp do không thể nhanh chóng điều chỉnh hoặc loại bỏ thuốc.
Với sản phẩm phối hợp buprenorphine–naloxone, ảnh hưởng của suy gan lên naloxone có thể lớn hơn buprenorphine, nên khuyến cáo khác với thuốc đơn chất.
Không ghi nhận khác biệt đáng kể về dược động học buprenorphine giữa một nhóm nhỏ người phụ thuộc thẩm tách và người có chức năng thận bình thường sau liều tiêm tĩnh mạch 0,3 mg. Nhiều nhãn không yêu cầu hiệu chỉnh liều thường quy chỉ dựa trên suy thận.
Tuy nhiên, người suy thận vẫn có thể nhạy cảm hơn với tác dụng opioid do bệnh kèm, rối loạn điện giải và tích lũy chất chuyển hóa. Cần điều chỉnh theo đáp ứng và theo nhãn sản phẩm.
Buprenorphine có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, nhìn mờ, giảm phối hợp vận động và chậm phản ứng.
Không lái xe, vận hành máy móc hoặc thực hiện công việc nguy hiểm:
- Trong giai đoạn khởi trị.
- Sau khi tăng liều hoặc đổi dạng thuốc.
- Khi dùng cùng thuốc an thần.
- Cho đến khi chắc chắn thuốc không ảnh hưởng đến khả năng hoạt động an toàn.
Tương tác thuốc của Buprenorphine
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Chlordiazepoxide
Phối hợp chlordiazepoxide với opioid làm tăng mạnh ức chế thần kinh trung ương và hô hấp, có thể gây an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê và tử vong. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp tại các hệ kiểm soát hô hấp ở thần kinh trung ương: chlordiazepoxide tăng dẫn truyền GABA-A, còn opioid chủ yếu tác động trên thụ thể µ. Ảnh hưởng: Buồn ngủ sâu, giảm mức độ tỉnh táo, giảm thông khí, giảm oxy máu, hôn mê hoặc tử vong. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy hô hấp, dùng liều cao hoặc có thêm chất ức chế thần kinh trung ương. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên phương án thay thế. Chỉ phối hợp khi lựa chọn khác không phù hợp; dùng liều hiệu quả thấp nhất và thời gian ngắn nhất, chỉnh liều thận trọng và tư vấn người bệnh/người chăm sóc. | Nhịp thở, SpO2, mức độ an thần, tri giác, dấu hiệu giảm thông khí hoặc khó đánh thức. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride capsule | Boxed Warning; Warnings and Precautions; Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dd5f82b0-5a56-4728-941a-c8c2a0d51cc4 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Codeine
Các opioid chủ vận/đối kháng hỗn hợp hoặc chủ vận một phần có thể làm giảm tác dụng giảm đau của codeine và gây triệu chứng cai ở người lệ thuộc opioid. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học tại thụ thể opioid. B có hoạt tính đối kháng hoặc chủ vận một phần tại thụ thể mu, cạnh tranh với codeine/morphine và làm giảm hiệu quả của chất chủ vận toàn phần. Ảnh hưởng: Giảm giảm đau, đau bùng phát, kích động, vã mồ hôi, đau cơ, tiêu chảy hoặc các biểu hiện cai opioid. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp. Nếu chuyển điều trị sang buprenorphine hoặc thuốc tương tự, thực hiện theo quy trình chuyên môn để giảm nguy cơ cai bị thúc đẩy. | Mức độ đau; dấu hiệu cai opioid; huyết áp; nhịp tim; triệu chứng thần kinh tự chủ khi chuyển đổi điều trị. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 — Mixed Agonist/Antagonist and Partial Agonist Opioid Analgesics | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất Buprenorphine
Buprenorphine là thuốc opioid chủ vận bán phần tại thụ thể µ và đối kháng tại thụ thể κ. Tùy dạng bào chế, thuốc được dùng để điều trị rối loạn sử dụng opioid hoặc kiểm soát đau nặng khi các lựa chọn khác không phù hợp.
Buprenorphine là một trong các thuốc được sử dụng điều trị lệ thuộc hoặc rối loạn sử dụng opioid. Thuốc giúp giảm triệu chứng cai và cảm giác thèm opioid nhưng phải được dùng trong chương trình điều trị toàn diện có theo dõi y tế, hỗ trợ tâm lý và xã hội. Không nên xem đây là thuốc có thể tự mua về “cai nghiện” tại nhà.

