Busulfan

Busulfan là thuốc chống ung thư thuộc nhóm alkyl hóa, có khả năng tạo tổn thương DNA và tiêu diệt các tế bào đang phân chia. Hiện nay, busulfan chủ yếu được sử dụng trong các phác đồ điều kiện hóa nhằm loại bỏ hoặc ức chế hệ tạo máu trước khi ghép tế bào gốc tạo máu. Một số chế phẩm uống còn có chỉ định điều trị giảm nhẹ bệnh bạch cầu mạn dòng tủy, tùy nhãn thuốc và quốc gia. Busulfan có khoảng điều trị hẹp: mức phơi nhiễm quá cao làm tăng nguy cơ độc tính, trong khi kế hoạch điều trị phải đạt mức phơi nhiễm phù hợp với mục tiêu ghép. Thuốc có thể gây suy tủy nghiêm trọng, co giật, nhiễm trùng, vô sinh và bệnh tắc tĩnh mạch gan. Vì vậy, busulfan chỉ được sử dụng tại cơ sở có chuyên môn huyết học, ung thư hoặc ghép tế bào gốc, với xét nghiệm và theo dõi nồng độ khi cần.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Busulfan là gì?: Thuốc alkyl hóa hai chức, gây độc tế bào thông qua alkyl hóa và làm tổn thương DNA.
  • Công dụng chính: Điều kiện hóa trước ghép tế bào gốc tạo máu; một số viên uống được phê duyệt điều trị giảm nhẹ CML.
  • Dạng dùng: Dung dịch đậm đặc pha truyền tĩnh mạch và viên nén uống.
  • Mã ATC: L01AB01.
  • Nguy cơ quan trọng: Suy tủy kéo dài, giảm toàn thể huyết cầu, nhiễm trùng, co giật, bệnh tắc tĩnh mạch gan, độc tính phổi và vô sinh.
  • Có cần theo dõi nồng độ không?: Thường cần trong nhiều phác đồ ghép, nhất là trẻ em hoặc khi nguy cơ biến thiên dược động học cao.
  • Có thể tự dùng không?: Không. Đây là thuốc kê đơn, gây độc tế bào và phải được sử dụng dưới sự giám sát chặt chẽ.
  • Có dùng khi mang thai không?: Thuốc có khả năng gây hại cho thai; quyết định điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

Hoạt chất Busulfan là gì?

Busulfan là thuốc chống ung thư thuộc nhóm alkyl hóa. Thuốc phản ứng với DNA, tạo tổn thương làm gián đoạn khả năng nhân đôi và phân chia của tế bào.

Ở liều cao, busulfan có khả năng phá hủy mạnh hệ tạo máu. Đặc tính này được sử dụng có chủ đích trong phác đồ điều kiện hóa nhằm chuẩn bị tủy xương và hệ miễn dịch trước ghép tế bào gốc tạo máu.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Busulfan

CAS 55-98-1 Công thức C6H14O6S2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Busulfan

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Busulfan

Tên IUPAC

4-methylsulfonyloxybutyl methanesulfonate

Tên hóa học khác

1,4-Butanediol, dimethanesulfonate | Methanesulfonic acid, tetramethylene ester | Tetramethylene bis(methanesulfonate)

Tên khác / tên đồng nghĩa

Busulphan.
1,4-butanediol dimethanesulfonate.
Butane-1,4-diyl dimethanesulfonate.
Sulphabutin.
“Busulphan” là cách viết cũ hoặc biến thể chính tả được ghi nhận trong một số tài liệu; INN hiện dùng phổ biến là busulfan.

Tên viết tắt

BUS | Bu

Tên Latinh / tên dược điển

Busulfanum

Tên USAN

busulfan

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

55-98-1

UNII

G1LN9045DK

PubChem CID

2478

RxNorm CUI

1828

Công thức phân tử

C6H14O6S2

Dược động học của Busulfan

Busulfan có khoảng điều trị hẹp và biến thiên dược động học đáng kể giữa các cá thể, đặc biệt ở trẻ em, người có cân nặng bất thường và người dùng thuốc tương tác.

Sau khi vào tuần hoàn, thuốc phân bố rộng, đi qua hàng rào máu – não, được chuyển hóa chủ yếu bằng liên hợp với glutathione và sau đó tiếp tục oxy hóa tại gan. Phần lớn thuốc được đào thải dưới dạng chất chuyển hóa.

Trong nhiều phác đồ ghép, nồng độ busulfan hoặc diện tích dưới đường cong nồng độ – thời gian được theo dõi để điều chỉnh các liều tiếp theo.

Giai đoạn I: Hấp thu

Busulfan đường uống được hấp thu đáng kể qua đường tiêu hóa. Nhãn viên uống mô tả sự hấp thu nhìn chung gần hoàn toàn trong các nghiên cứu sử dụng busulfan đánh dấu phóng xạ.

Trong một nghiên cứu liều uống, nồng độ đỉnh xuất hiện trung bình sau khoảng 0,9 giờ. Tuy nhiên, mức hấp thu có thể biến thiên giữa người bệnh. Dữ liệu đầy đủ về ảnh hưởng của thức ăn trong nhãn tham khảo còn hạn chế.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng
  • Dạng truyền tĩnh mạch có sinh khả dụng về mặt hệ thống là 100%.
  • Một nghiên cứu được trình bày trong nhãn viên uống ghi nhận sinh khả dụng tuyệt đối trung bình khoảng 80% ± 20% ở người lớn.
  • Ở một nhóm trẻ em nhỏ, sinh khả dụng trung bình được ghi nhận khoảng 68% ± 31%.

Sinh khả dụng đường uống có mức biến thiên tương đối lớn; các số liệu trên không được dùng để tự chuyển đổi liều giữa đường uống và truyền tĩnh mạch.

Giai đoạn II: Phân bố

Busulfan là phân tử nhỏ, ưa lipid và có thể qua hàng rào máu – não. Với dạng truyền tĩnh mạch, nồng độ trong dịch não tủy được ghi nhận gần tương đương nồng độ trong huyết tương.

Tỷ lệ gắn chủ yếu với albumin trong một nghiên cứu là khoảng 32,4%. Một phần thuốc cũng có thể gắn với tế bào hồng cầu.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Busulfan được chuyển hóa chủ yếu thông qua:

  1. Liên hợp với glutathione, có thể xảy ra tự phát hoặc được xúc tác bởi glutathione S-transferase.
  2. Các chất liên hợp tiếp tục trải qua quá trình oxy hóa rộng rãi tại gan.
  3. Nhiều chất chuyển hóa được tạo thành, trong đó phần lớn không còn hoạt tính gây độc tế bào như busulfan ban đầu.

Do phụ thuộc glutathione, những thuốc hoặc tình trạng làm thay đổi hệ glutathione có thể ảnh hưởng đến độ thanh thải busulfan.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Busulfan được thải trừ chủ yếu sau khi đã chuyển hóa:

  • Khoảng 30% lượng phóng xạ được tìm thấy trong nước tiểu trong vòng 48 giờ sau khi dùng busulfan đánh dấu phóng xạ trong nghiên cứu của dạng tiêm.
  • Lượng thuốc nguyên dạng được bài tiết qua nước tiểu thấp; nhãn viên uống ghi nhận dưới 2% liều được đào thải dưới dạng không đổi trong 24 giờ.
  • Lượng phóng xạ thu hồi trong phân sau dạng tiêm là không đáng kể trong nghiên cứu được trích dẫn.
Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Nhãn viên uống ghi nhận thời gian bán thải cuối trong huyết tương của busulfan khoảng:

  • 2,6 giờ trong một nghiên cứu.
  • 2,69 ± 0,49 giờ trong một nghiên cứu khác.

Thời gian bán thải có thể thay đổi theo tuổi, phác đồ, đường dùng, tình trạng người bệnh và thuốc sử dụng đồng thời.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Trong nghiên cứu busulfan truyền tĩnh mạch 0,8 mg/kg:

  • Độ thanh thải trung bình hiệu chỉnh theo cân nặng là khoảng 2,52 mL/phút/kg.
  • Mức biến thiên giữa người bệnh tương đối đáng kể.
  • Ở trẻ em, độ thanh thải thay đổi theo cân nặng và tuổi; mô hình dược động học quần thể được sử dụng để hỗ trợ tính liều và theo dõi.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Tuổi và cân nặng, đặc biệt ở trẻ em.
  • Béo phì hoặc cân nặng thấp.
  • Phương pháp sử dụng cân nặng thực tế, cân nặng lý tưởng hay cân nặng hiệu chỉnh để tính liều.
  • Thuốc ảnh hưởng đến glutathione hoặc glutathione S-transferase.
  • Metronidazole, itraconazole, deferasirox và paracetamol.
  • Phenytoin và loại thuốc chống co giật dự phòng được lựa chọn.
  • Chức năng gan và tiền sử điều trị hóa chất hoặc xạ trị.
  • Biến thể di truyền của các enzyme chuyển hóa đang được nghiên cứu.
  • Thời điểm dùng cyclophosphamide trong phác đồ.
  • Sự khác biệt giữa đường uống và đường truyền tĩnh mạch.

Theo dõi nồng độ thuốc giúp hạn chế rủi ro do biến thiên dược động học nhưng không thay thế theo dõi lâm sàng và xét nghiệm.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Busulfan

Busulfan được phân loại là:

  • Thuốc alkyl hóa hai chức.
  • Dẫn xuất alkyl sulfonate.
  • Thuốc chống ung thư gây độc tế bào.
  • Thuốc gây suy tủy hoặc tiêu tủy.
  • Thành phần của phác đồ điều kiện hóa trước ghép tế bào gốc tạo máu.
  • Thuốc điều trị bệnh bạch cầu mạn dòng tủy trong chỉ định của một số chế phẩm uống.

Busulfan không phải thuốc nhắm trúng đích và không phải thuốc miễn dịch trị liệu.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Busulfan chứa hai nhóm methanesulfonate dễ phản ứng ở hai đầu của chuỗi carbon. Trong môi trường nước, các nhóm này được giải phóng, tạo ra các chất trung gian có khả năng alkyl hóa DNA.

Quá trình này có thể:

  • Tạo liên kết chéo trong hoặc giữa các chuỗi DNA.
  • Làm hỏng cấu trúc DNA.
  • Cản trở sao chép và phiên mã.
  • Kích hoạt chết tế bào.
  • Tiêu diệt tế bào tạo máu và tế bào ác tính đang phân chia.

Tổn thương DNA được xem là cơ chế chính tạo nên tác dụng gây độc tế bào của busulfan.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng dược lực học nổi bật của busulfan là ức chế hoặc phá hủy hệ tạo máu. Mức độ tác dụng liên quan đến tổng mức phơi nhiễm với thuốc.

Nồng độ quá cao làm tăng nguy cơ độc tính, đặc biệt bệnh tắc tĩnh mạch gan. Nhãn Busulfex dẫn tài liệu cho thấy AUC cao hơn 1.500 micromol·phút có thể liên quan đến nguy cơ bệnh tắc tĩnh mạch gan cao hơn trong phác đồ được nghiên cứu.

Mục tiêu AUC cụ thể thay đổi theo phác đồ, độ tuổi, loại ghép và tiêu chuẩn của từng trung tâm; người đọc không được tự sử dụng ngưỡng này để tính hoặc điều chỉnh liều.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Busulfan

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Busulfan

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Busulfan

Metronidazole

Metronidazole có thể làm giảm đáng kể độ thanh thải busulfan và làm tăng mức phơi nhiễm cũng như độc tính.

Itraconazole

Itraconazole được ghi nhận làm giảm độ thanh thải busulfan tới khoảng 25% trong dữ liệu nhãn thuốc.

Deferasirox và thuốc thải sắt

Đã ghi nhận giảm độ thanh thải busulfan khi dùng cùng deferasirox. Nhãn thuốc khuyến cáo ngừng thuốc thải sắt đủ sớm trước busulfan theo quyết định của nhóm điều trị.

Paracetamol

Paracetamol có thể làm giảm glutathione trong máu và mô, từ đó có khả năng làm giảm độ thanh thải busulfan. Nhãn Busulfex lưu ý việc sử dụng paracetamol trong vòng dưới 72 giờ trước hoặc đồng thời với busulfan.

Phenytoin

Phenytoin có thể làm tăng độ thanh thải busulfan từ 15% trở lên. Việc chuyển từ phenytoin sang thuốc chống co giật khác có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm busulfan và phải được tính đến khi theo dõi nồng độ.

Cyclophosphamide

Thời điểm bắt đầu cyclophosphamide sau busulfan có thể ảnh hưởng đến độc tính của phác đồ. Khoảng cách dùng thuốc phải tuân theo đúng quy trình ghép.

Người bệnh không được tự dùng hoặc ngừng bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc giảm đau thông thường, kháng sinh, thuốc chống nấm hoặc thực phẩm bổ sung, khi đang trong phác đồ busulfan.

Thắc mắc về hoạt chất Busulfan

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *