Bupivacain, tên quốc tế là bupivacaine, là thuốc gây tê tại chỗ nhóm amid có thời gian tác dụng tương đối kéo dài. Thuốc làm gián đoạn dẫn truyền xung thần kinh, từ đó tạo mất cảm giác hoặc giảm đau tại vùng được can thiệp mà không nhất thiết làm mất ý thức. Tùy chế phẩm, bupivacain có thể được dùng để gây tê thấm, phong bế thần kinh ngoại biên, gây tê ngoài màng cứng, gây tê đuôi, gây tê tủy sống hoặc giảm đau sau phẫu thuật. Các dung dịch bupivacain thông thường, chế phẩm dùng trong tủy sống và bupivacain dạng liposome không tương đương liều và không được tự thay thế cho nhau. Thuốc có thể gây độc tính thần kinh và tim mạch nghiêm trọng nếu dùng quá liều hoặc vô tình tiêm vào mạch máu. Vì vậy, bupivacain chỉ được sử dụng bởi nhân viên y tế có chuyên môn và đầy đủ phương tiện hồi sức. (FDA Access Data)
Nội dung chính
- Bupivacain là gì?: Thuốc gây tê tại chỗ nhóm amid, có tác dụng phong bế dẫn truyền thần kinh.
- Công dụng: Gây tê thấm, phong bế thần kinh, gây tê ngoài màng cứng, gây tê đuôi, gây tê tủy sống và một số chỉ định giảm đau sau mổ.
- Có gây mất ý thức không?: Thông thường không; thuốc làm mất cảm giác tại vùng được gây tê.
- Dạng dùng: Dung dịch tiêm thông thường, dung dịch tăng tỷ trọng dùng trong tủy sống, chế phẩm phối hợp epinephrin và hỗn dịch liposome.
- Rủi ro nổi bật: Độc tính toàn thân thuốc tê: tê quanh miệng, ù tai, co giật, tụt huyết áp, loạn nhịp, suy hô hấp hoặc ngừng tim.
- Có tự tiêm được không?: Không. Thuốc phải do nhân viên y tế được đào tạo sử dụng tại nơi có phương tiện hồi sức.
- Có thể đổi giữa các chế phẩm không?: Không. Chế phẩm liposome, thuốc tê tủy sống và dung dịch thông thường không mặc nhiên tương đương.
- Quản lý tại Việt Nam: Bupivacain đường tiêm được ghi nhận trong danh mục thuốc độc và là thuốc kê đơn.
Hoạt chất Bupivacain là gì?
Bupivacain là thuốc gây tê tại chỗ nhóm amid. Thuốc làm mất cảm giác có hồi phục tại một vùng cơ thể bằng cách phong bế sự hình thành và lan truyền xung điện trên dây thần kinh.
Bupivacain không phải thuốc gây mê toàn thân và thông thường không làm người bệnh mất ý thức. Tuy nhiên, thuốc có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến não, hô hấp và tim nếu nồng độ trong máu tăng quá cao. (DailyMed)
Bupivacain
INN Bupivacaine.Dạng muối thường dùng trong thuốc tiêm là bupivacaine hydrochloride hoặc bupivacaine hydrochloride monohydrate. (DailyMed)
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Bupivacain |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Bupivacaine.Dạng muối thường dùng trong thuốc tiêm là bupivacaine hydrochloride hoặc bupivacaine hydrochloride monohydrate. (DailyMed) |
| Tên IUPAC | 1-butyl-N-(2,6-dimethylphenyl)piperidine-2-carboxamide |
| Tên hóa học khác | 2-Piperidinecarboxamide, 1-butyl-N-(2,6-dimethylphenyl)-, (+-)- | 1-Butyl-2',6'-pipecoloxylidide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Bupivacaine. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Bupivacainum |
| Tên USAN | bupivacaine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 38396-39-3 |
|---|---|
| UNII | Y8335394RO |
| PubChem CID | 2474 |
| RxNorm CUI | 1815 |
| Công thức phân tử | C18H28N2O |
Dược động học của Bupivacain
Dược động học của bupivacain phụ thuộc mạnh vào:
- Tổng liều và nồng độ.
- Vị trí tiêm và mức độ tưới máu tại mô.
- Đường gây tê.
- Có hay không có epinephrin.
- Số lần tiêm lặp lại.
- Tuổi và tình trạng toàn thân.
- Chức năng gan, thận và tim mạch.
Nồng độ bupivacain trong huyết tương phản ánh mức hấp thu toàn thân và nguy cơ độc tính nhưng không tương quan trực tiếp với mức độ gây tê tại chỗ. (DailyMed)
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi tiêm đuôi, ngoài màng cứng hoặc phong bế thần kinh ngoại biên, nồng độ bupivacain trong máu thường đạt đỉnh sau khoảng 30–45 phút, sau đó giảm trong vài giờ tiếp theo.
Hấp thu toàn thân nhanh hơn tại vùng có nhiều mạch máu. Epinephrin có thể làm giảm tốc độ hấp thu tại một số vị trí, hạ nồng độ đỉnh trong huyết tương và đôi khi kéo dài thời gian gây tê. (DailyMed)
| F · Sinh khả dụng | Không có một giá trị sinh khả dụng chung áp dụng cho bupivacain vì thuốc chủ yếu được dùng tại chỗ, quanh thần kinh, ngoài màng cứng hoặc trong khoang dưới nhện. Mức thuốc đi vào tuần hoàn phụ thuộc đường dùng, liều, nồng độ, mức tưới máu tại vị trí tiêm và việc có phối hợp epinephrin hay không. Bupivacain liposome cũng có đặc điểm giải phóng và hấp thu khác với dung dịch bupivacain thông thường. (DailyMed) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Bupivacain gắn protein huyết tương khoảng 95% và phân bố đến nhiều mô, đặc biệt các cơ quan được tưới máu nhiều như gan, phổi, tim và não.
Thuốc có thể qua nhau thai bằng khuếch tán thụ động. Tỷ lệ nồng độ thai/mẹ được ghi nhận khoảng 0,2–0,4, chịu ảnh hưởng bởi mức gắn protein, độ ion hóa và tính tan trong lipid. (DailyMed)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Bupivacain được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Nhãn thuốc mô tả quá trình liên hợp với acid glucuronic; pipecoloxylidine là một chất chuyển hóa chính được ghi nhận.
Suy gan có thể làm giảm khả năng chuyển hóa, tăng nồng độ thuốc trong huyết tương và làm tăng nguy cơ độc tính toàn thân, đặc biệt khi dùng liều lặp lại. (DailyMed)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thận là cơ quan bài tiết chính đối với phần lớn chất chuyển hóa của thuốc tê tại chỗ. Khoảng 6% bupivacain được thải qua nước tiểu dưới dạng không đổi.
Tưới máu thận, pH nước tiểu và bệnh thận có thể ảnh hưởng đến một số thông số dược động học. (DailyMed)
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của bupivacain ở người lớn được ghi nhận khoảng 2,7 giờ đối với dung dịch bupivacain hydroclorid thông thường. Giá trị này không đồng nghĩa với thời gian gây tê. Thời gian tác dụng tại vị trí tiêm còn phụ thuộc kỹ thuật, nồng độ, liều, mô đích và dạng bào chế. Chế phẩm liposome có hồ sơ giải phóng khác biệt. (DailyMed) |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải định lượng dùng chung cho mọi kỹ thuật và chế phẩm: . Nhãn thuốc ghi nhận độ thanh thải toàn phần có thể giảm ở người cao tuổi; bệnh gan và bệnh thận cũng có thể làm thay đổi dược động học và nguy cơ tích lũy. (DailyMed) |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố làm thay đổi nồng độ và nguy cơ độc tính gồm:
- Tổng liều và nồng độ thuốc.
- Tiêm nhanh hoặc tiêm nhầm vào mạch máu.
- Mức tưới máu tại vị trí tiêm.
- Có hoặc không có epinephrin.
- Tiêm lặp lại hoặc truyền kéo dài.
- Tuổi cao, thể trạng suy kiệt hoặc bệnh cấp tính.
- Suy gan.
- Suy thận.
- Giảm cung lượng tim hoặc bệnh dẫn truyền tim.
- Phối hợp thêm thuốc tê khác.
- Khác biệt giữa dung dịch thông thường, chế phẩm tủy sống và chế phẩm liposome.
Thuốc hoặc chất chuyển hóa có thể tích lũy sau các liều lặp lại, làm nồng độ huyết tương tăng dần. (DailyMed)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Bupivacain
Bupivacain thuộc:
- Thuốc tê tại chỗ nhóm amid.
- Thuốc phong bế kênh natri có điện thế.
- Thuốc gây tê vùng tác dụng kéo dài tương đối.
- Nhóm ATC N01BB.
- Thuốc độc đường tiêm theo danh mục quản lý được ghi nhận tại Việt Nam. (FHI.atcddd)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Bupivacain gắn có hồi phục vào các kênh natri phụ thuộc điện thế trên màng tế bào thần kinh. Việc giảm dòng ion natri vào tế bào làm:
- Tăng ngưỡng kích thích điện.
- Làm chậm tốc độ lan truyền xung thần kinh.
- Giảm tốc độ tăng của điện thế hoạt động.
- Ngăn tín hiệu đau và các tín hiệu cảm giác khác truyền về hệ thần kinh trung ương.
Trình tự mất chức năng thường bắt đầu với cảm giác đau, sau đó đến nhiệt độ, xúc giác, cảm giác bản thể và cuối cùng là trương lực cơ. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Bupivacain tạo phong bế cảm giác và, tùy nồng độ, có thể tạo phong bế vận động. Nồng độ cao hơn thường gây phong bế vận động mạnh hơn nhưng đồng thời làm tăng nguy cơ phơi nhiễm và độc tính.
Khi hấp thu toàn thân ở mức độc, thuốc có thể kích thích rồi ức chế hệ thần kinh trung ương, gây run, co giật, hôn mê và ngừng thở. Trên tim, thuốc có thể làm chậm dẫn truyền, giảm co bóp cơ tim, gây block nhĩ thất, loạn nhịp thất và ngừng tim. (DailyMed)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Bupivacain
Chỉ định phụ thuộc chế phẩm, nồng độ, đường dùng và phạm vi phê duyệt.
Gây tê tại chỗ hoặc gây tê vùng
Một số dung dịch bupivacain được chỉ định ở người lớn để tạo gây tê hoặc giảm đau tại chỗ/vùng cho:
- Phẫu thuật.
- Thủ thuật chẩn đoán hoặc điều trị.
- Phẫu thuật răng miệng.
- Gây tê thấm.
- Phong bế thần kinh ngoại biên.
- Gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê đuôi.
- Một số thủ thuật sản khoa.
- Gây tê hậu nhãn cầu với chế phẩm và nồng độ phù hợp. (FDA Access Data)
Gây tê tủy sống
Chế phẩm bupivacain trong dextrose được thiết kế riêng để tiêm dưới nhện nhằm tạo gây tê tủy sống ở người lớn. Không được sử dụng dung dịch bupivacain thông thường theo đường tủy sống khi nhãn sản phẩm không cho phép. (DailyMed)
Giảm đau sau phẫu thuật
Một số chế phẩm bupivacain liposome được phê duyệt để tiêm thấm tại vùng phẫu thuật hoặc thực hiện một số phong bế thần kinh xác định nhằm tạo giảm đau sau mổ. Chỉ định cụ thể khác nhau giữa quốc gia và từng nhãn thuốc. (DailyMed)
Một số kỹ thuật phong bế hoặc cách sử dụng bupivacain có thể được áp dụng ngoài chỉ định tùy chế phẩm, hướng dẫn chuyên môn và quốc gia. Việc xác định phải dựa trên tờ hướng dẫn của chính sản phẩm và quyết định của bác sĩ gây mê.
Truyền liên tục thuốc tê vào trong khớp sau nội soi là cách dùng không được phê duyệt và đã có báo cáo tiêu sụn, đặc biệt tại khớp vai. Cách dùng này không nên được coi là ứng dụng điều trị thông thường. (DailyMed)
Danh sách đầy đủ các ứng dụng đang nghiên cứu hoặc ngoài chỉ định: .
Liều dùng và cách sử dụng
Không có một liều bupivacain chung áp dụng cho mọi thủ thuật.
Bác sĩ lựa chọn liều và nồng độ dựa trên:
- Loại kỹ thuật gây tê.
- Vị trí và mức độ tưới máu của mô.
- Số khoanh thần kinh cần phong bế.
- Mức phong bế cảm giác và vận động cần đạt.
- Thời gian phẫu thuật hoặc giảm đau dự kiến.
- Tuổi, cân nặng và thể trạng người bệnh.
- Chức năng gan, thận và tim mạch.
- Thuốc tê hoặc thuốc an thần dùng đồng thời.
- Chế phẩm thông thường, tăng tỷ trọng hay liposome.
Nguyên tắc của nhãn thuốc là sử dụng liều và nồng độ thấp nhất tạo được hiệu quả cần thiết, tiêm từng phần khi phù hợp và tránh tiêm nhanh một thể tích lớn. Không sử dụng bảng liều trên mạng để tự tính hoặc yêu cầu tiêm thuốc. (FDA Access Data)
- Chỉ sử dụng bởi nhân viên y tế có kinh nghiệm về kỹ thuật gây tê tương ứng.
- Kiểm tra đúng tên thuốc, nồng độ, dạng bào chế và đường dùng trước khi tiêm.
- Không dùng bupivacain thông thường trong tủy sống nếu sản phẩm không được phê duyệt cho đường này.
- Không dùng kỹ thuật gây tê vùng tĩnh mạch Bier block.
- Hút thử tìm máu hoặc dịch não tủy khi kỹ thuật yêu cầu, dù kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn tiêm nhầm.
- Tiêm chậm, chia liều và theo dõi sau mỗi lần tiêm.
- Không tự phối trộn với thuốc tê khác.
- Không dùng lọ đa liều chứa chất bảo quản cho gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê đuôi nếu nhãn không cho phép.
- Không quy đổi trực tiếp liều giữa bupivacain liposome và bupivacain thông thường.
- Chế phẩm có epinephrin cần đặc biệt thận trọng ở vùng có tuần hoàn tận cùng hoặc suy giảm tưới máu. (FDA Access Data)
Cần theo dõi liên tục hoặc lặp lại:
- Huyết áp.
- Nhịp tim và điện tâm đồ.
- Nhịp thở, thông khí và độ bão hòa oxy.
- Mức độ tỉnh táo.
- Mức lan của phong bế cảm giác và vận động.
- Dấu hiệu tiêm nhầm vào mạch.
- Tê quanh miệng, vị kim loại, ù tai hoặc chóng mặt.
- Run, co giật hoặc thay đổi hành vi.
- Tụt huyết áp, nhịp chậm hoặc loạn nhịp.
- Dấu hiệu phong bế tủy sống cao.
- Bí tiểu và chức năng vận động sau gây tê vùng.
- Methemoglobin máu khi có yếu tố nguy cơ.
Phải có sẵn oxy, phương tiện kiểm soát đường thở, thiết bị hồi sức tim phổi, thuốc chống co giật và phương án xử trí độc tính toàn thân thuốc tê. (FDA Access Data)
Cảnh báo và lưu ý về Bupivacain
Chống chỉ định thay đổi theo chế phẩm và đường dùng. Các chống chỉ định được ghi nhận gồm:
Với một số dung dịch bupivacain thông thường
- Quá mẫn với bupivacain.
- Quá mẫn với thuốc tê nhóm amid hoặc thành phần của chế phẩm.
- Gây tê cạnh cổ tử cung trong sản khoa do đã ghi nhận chậm nhịp tim thai và tử vong.
- Gây tê vùng tĩnh mạch theo kỹ thuật Bier block. (DailyMed)
Với chế phẩm gây tê tủy sống
Ngoài các trường hợp trên, nhãn sản phẩm có thể chống chỉ định khi:
- Nhiễm khuẩn huyết.
- Xuất huyết nặng, tụt huyết áp nặng hoặc sốc.
- Một số rối loạn nhịp hoặc block tim có ý nghĩa lâm sàng.
- Nhiễm trùng tại vị trí dự kiến chọc dò thắt lưng. (DailyMed)
Phải kiểm tra chống chỉ định của đúng chế phẩm; không suy rộng một danh sách cho mọi dạng bupivacain.
Tác dụng không mong muốn phụ thuộc kỹ thuật gây tê, liều, mức lan của phong bế và tình trạng người bệnh. Các phản ứng được ghi nhận gồm:
- Tụt huyết áp.
- Nhịp tim chậm.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Chóng mặt.
- Ù tai.
- Vị kim loại.
- Tê hoặc châm chích quanh miệng.
- Run, bồn chồn hoặc buồn ngủ.
- Đau đầu sau chọc dò.
- Đau lưng.
- Bí tiểu.
- Yếu cơ hoặc phong bế vận động kéo dài.
- Dị cảm.
- Phản ứng dị ứng như ngứa, mày đay hoặc phù.
- Methemoglobin máu.
Sau gây tê tủy sống, tụt huyết áp do phong bế giao cảm là phản ứng thường cần được theo dõi và xử trí. (DailyMed)
Các biến cố nghiêm trọng gồm:
- Độc tính toàn thân của thuốc tê – LAST.
- Co giật.
- Hôn mê.
- Suy hô hấp hoặc ngừng thở.
- Tụt huyết áp nặng.
- Block nhĩ thất.
- Nhịp nhanh thất hoặc rung thất.
- Suy co bóp cơ tim.
- Ngừng tim, đôi khi cần hồi sức kéo dài.
- Phong bế tủy sống cao hoặc toàn bộ.
- Liệt hô hấp.
- Phản vệ hoặc phù thanh quản.
- Methemoglobin máu nặng.
- Tổn thương thần kinh kéo dài hoặc vĩnh viễn.
- Tiêu sụn sau truyền thuốc liên tục trong khớp.
- Ngừng thở sau phong bế hậu nhãn cầu.
- Chậm nhịp tim thai khi gây tê cạnh cổ tử cung.
Các dấu hiệu cảnh báo sớm của LAST có thể gồm tê quanh miệng, vị kim loại, ù tai, chóng mặt, nhìn mờ, kích động, nói khó hoặc run. Không phải trường hợp nào cũng có đầy đủ dấu hiệu báo trước. (DailyMed)
- Bupivacain có nguy cơ gây độc tính tim cao khi nồng độ trong máu tăng.
- Phải tránh tiêm nhầm vào mạch hoặc tiêm nhầm vào khoang dưới nhện.
- Dung dịch 0,75% không được khuyến cáo cho gây tê sản khoa ngoài màng cứng.
- Không dùng gây tê vùng tĩnh mạch Bier block.
- Không truyền liên tục vào trong khớp.
- Thận trọng ở người suy gan, suy thận hoặc bệnh tim mạch.
- Người cao tuổi, suy kiệt hoặc mắc bệnh cấp có thể cần liều thấp hơn.
- Thận trọng ở người thiếu G6PD, bệnh tim – phổi hoặc tiền sử methemoglobin máu.
- Không dùng chế phẩm chứa chất bảo quản trong khoang ngoài màng cứng hoặc gây tê đuôi nếu nhãn không cho phép.
- Phong bế vùng đầu – cổ có thể gây phản ứng độc tính nghiêm trọng dù tổng liều nhỏ.
- Cảm giác và khả năng vận động có thể chưa hồi phục hoàn toàn ngay sau thủ thuật.
- Bupivacain liposome không được tự thay thế cho bupivacain thông thường. (DailyMed)
Quá liều hoặc tiêm nhầm vào mạch có thể biểu hiện bằng:
- Tê quanh môi và lưỡi.
- Vị kim loại.
- Ù tai.
- Kích động hoặc lú lẫn.
- Run và co giật.
- Buồn ngủ hoặc hôn mê.
- Thở chậm hoặc ngừng thở.
- Tụt huyết áp.
- Nhịp tim chậm.
- Block tim.
- Loạn nhịp thất.
- Ngừng tim.
Xử trí tại cơ sở y tế gồm:
- Ngừng tiêm hoặc ngừng truyền thuốc tê.
- Bảo đảm đường thở, cung cấp oxy và hỗ trợ thông khí.
- Kiểm soát co giật, thường bằng benzodiazepine theo phác đồ cấp cứu.
- Theo dõi và hỗ trợ tuần hoàn theo nguyên tắc hồi sức nâng cao.
- Điều chỉnh thiếu oxy và toan máu vì các tình trạng này làm tăng độc tính bupivacain.
- Dùng nhũ tương lipid 20% trong độc tính toàn thân đe dọa tính mạng theo phác đồ của cơ sở.
- Tiếp tục theo dõi đủ lâu sau khi triệu chứng cải thiện vì độc tính có thể tái diễn.
Đây là cấp cứu chuyên khoa; không có biện pháp tự xử trí tại nhà. AHA khuyến nghị nhũ tương lipid tĩnh mạch cho ngộ độc thuốc tê đe dọa tính mạng, đặc biệt với bupivacain. (DailyMed)
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng sản phẩm.
Đối với một nhãn dung dịch bupivacain hydroclorid thông thường:
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Cho phép dao động 15–30°C.
- Tránh ánh sáng.
- Không dùng khi dung dịch đổi màu hoặc có kết tủa.
- Lọ đơn liều phải loại bỏ phần thuốc còn thừa sau khi mở. (DailyMed)
Chế phẩm liposome có yêu cầu bảo quản và xử lý riêng; không làm đông, không gia nhiệt hoặc hấp tiệt khuẩn nếu nhãn không cho phép. Luôn tuân theo bao bì và tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm. (DailyMed)
Đối tượng đặc biệt
Phạm vi sử dụng ở trẻ em khác nhau giữa chế phẩm và quốc gia.
Một nhãn bupivacain hydroclorid thông thường tại Hoa Kỳ không khuyến cáo sử dụng cho trẻ dưới 12 tuổi và cảnh báo truyền liên tục ở trẻ em đã có báo cáo gây nồng độ thuốc cao, co giật và bất thường tim mạch. Trong khi đó, một số chế phẩm liposome tại châu Âu có chỉ định cho nhóm trẻ em xác định. (DailyMed)
Vì vậy:
- Không áp dụng giới hạn tuổi của sản phẩm này cho sản phẩm khác.
- Liều phải tính riêng theo cân nặng, tuổi và kỹ thuật.
- Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới sáu tháng, có nguy cơ biểu hiện methemoglobin máu cao hơn.
- Chỉ sử dụng tại cơ sở có kinh nghiệm gây mê – hồi sức nhi khoa. (DailyMed)
Người từ 65 tuổi trở lên, đặc biệt người tăng huyết áp, có nguy cơ tụt huyết áp cao hơn khi gây tê vùng. Nhãn thuốc cũng ghi nhận người cao tuổi có thể đạt mức lan của giảm đau và phong bế vận động nhanh hơn, có nồng độ đỉnh cao hơn và độ thanh thải thấp hơn người trẻ.
Cần lựa chọn liều thận trọng, theo dõi huyết áp, nhịp tim, điện tâm đồ, chức năng thận và mức phong bế. Một số người cao tuổi có thể cần liều thấp hơn. (DailyMed)
Bupivacain được sử dụng trong một số kỹ thuật gây tê sản khoa, nhưng việc lựa chọn chế phẩm, nồng độ và đường dùng phải do bác sĩ gây mê quyết định.
Các lưu ý quan trọng:
- Thuốc tê tại chỗ có thể qua nhau thai.
- Gây tê cạnh cổ tử cung bằng bupivacain bị chống chỉ định do nguy cơ chậm nhịp tim thai và tử vong.
- Dung dịch 0,75% không được khuyến cáo cho gây tê ngoài màng cứng trong sản khoa.
- Gây tê vùng có thể gây tụt huyết áp ở mẹ, ảnh hưởng tuần hoàn tử cung – nhau thai.
- Dữ liệu để xác định đầy đủ nguy cơ dị tật trên người còn hạn chế.
- Nghiên cứu động vật ghi nhận độc tính phát triển ở mức phơi nhiễm nhất định. (DailyMed)
Không được hiểu các cảnh báo trên là chống chỉ định mọi kỹ thuật gây tê bằng bupivacain trong thai kỳ.
Bupivacain đã được báo cáo có bài tiết vào sữa mẹ, nhưng chưa có nghiên cứu đầy đủ đánh giá lượng phơi nhiễm và ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ.
Cần cân nhắc:
- Nhu cầu gây tê hoặc giảm đau của người mẹ.
- Chế phẩm và tổng liều.
- Tình trạng của trẻ.
- Khả năng theo dõi bú kém, buồn ngủ hoặc giảm trương lực.
Việc tiếp tục cho con bú sau thủ thuật cần theo hướng dẫn của bác sĩ gây mê và bác sĩ sản – nhi, không tự ý ngừng bú kéo dài nếu chưa được tư vấn. (DailyMed)
Bupivacain được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Người suy gan nặng có nguy cơ tạo nồng độ thuốc trong huyết tương cao và phát triển độc tính toàn thân.
Ở người suy gan vừa hoặc nặng, nhãn thuốc khuyến cáo cân nhắc:
- Giảm liều.
- Tránh liều lặp lại không cần thiết.
- Theo dõi tăng cường dấu hiệu LAST.
- Theo dõi tim mạch, hô hấp và mức độ tỉnh táo. (DailyMed)
Không có một tỷ lệ giảm liều chung cho mọi kỹ thuật.
Thận là đường bài tiết chính của nhiều chất chuyển hóa thuốc tê. Bệnh thận, pH nước tiểu và lưu lượng máu thận có thể ảnh hưởng đến dược động học.
Nhãn thuốc lưu ý nguy cơ phản ứng bất lợi có thể tăng ở người suy thận và tình trạng này cần được tính đến khi lựa chọn liều. Việc điều chỉnh còn phụ thuộc kỹ thuật, liều đơn hay lặp lại, chức năng gan và bệnh tim mạch đồng mắc. (DailyMed)
Sau gây tê bằng bupivacain, người bệnh có thể còn:
- Tê hoặc yếu chi.
- Chậm phản xạ.
- Chóng mặt.
- Tụt huyết áp.
- Ảnh hưởng bởi thuốc an thần hoặc thuốc giảm đau dùng kèm.
Không lái xe, vận hành máy móc hoặc tự đi lại không có hỗ trợ cho đến khi cảm giác, vận động, huyết áp và mức độ tỉnh táo đã hồi phục, đồng thời được nhân viên y tế cho phép. (DailyMed)
Tương tác thuốc của Bupivacain
Các thuốc gây tê tại chỗ khác
Độc tính thần kinh và tim mạch của các thuốc tê có tính cộng gộp. Cần tính tổng lượng thuốc tê đã sử dụng qua mọi đường, kể cả lidocain, ropivacain, mepivacain hoặc prilocain. (DailyMed)
Thuốc có nguy cơ gây methemoglobin máu
Nguy cơ có thể tăng khi phối hợp với:
- Nitrat hoặc nitrit.
- Nitroglycerin, nitroprusside hoặc nitric oxide.
- Dapsone, sulfonamide hoặc nitrofurantoin.
- Primaquine hoặc chloroquine.
- Một số thuốc chống ung thư.
- Một số thuốc chống co giật.
- Các thuốc tê khác. (DailyMed)
Chế phẩm phối hợp epinephrin
Đối với bupivacain phối hợp epinephrin, cần đánh giá tương tác với:
- Thuốc ức chế monoamine oxidase.
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng.
- Thuốc chẹn beta không chọn lọc.
- Thuốc co hồi tử cung nhóm ergot.
- Thuốc gây mê hô hấp mạnh có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp.
Những tương tác này liên quan chủ yếu đến thành phần epinephrin và tình trạng tim mạch của người bệnh.
Bupivacain liposome
Các thuốc tê không chứa bupivacain, bao gồm lidocain, có thể làm giải phóng nhanh bupivacain tự do khi tiếp xúc trực tiếp với hạt liposome. Quy trình phối hợp và khoảng cách dùng phải tuân theo nhãn của đúng sản phẩm. (DailyMed)
Thắc mắc về hoạt chất Bupivacain
Bupivacain là thuốc gây tê tại chỗ, không phải thuốc gây mê toàn thân. Thuốc ngăn dẫn truyền tín hiệu thần kinh tại vùng được tiêm, giúp làm mất cảm giác hoặc giảm đau nhưng thông thường không làm người bệnh mất ý thức. (DailyMed)
Bupivacain có thể được sử dụng an toàn khi đúng chỉ định, đúng kỹ thuật và được theo dõi phù hợp. Tuy nhiên, tiêm nhầm vào mạch hoặc dùng quá liều có thể gây co giật, loạn nhịp, suy hô hấp và ngừng tim. Vì vậy, thuốc chỉ được dùng tại nơi có nhân viên chuyên môn và phương tiện hồi sức. (DailyMed)
Các dấu hiệu có thể gồm tê quanh miệng, châm chích môi hoặc lưỡi, vị kim loại, ù tai, chóng mặt, nhìn mờ, bồn chồn, nói khó, run hoặc buồn ngủ. Sau đó có thể xuất hiện co giật, tụt huyết áp, rối loạn nhịp và suy hô hấp.
Một số trường hợp có thể diễn tiến nhanh mà không có đầy đủ dấu hiệu báo trước. (DailyMed)
Không được tự thay thế. Bupivacain liposome có cơ chế giải phóng, nồng độ biểu thị, chỉ định và cách phối hợp riêng. Nhãn chế phẩm nêu rõ không thể quy đổi trực tiếp liều giữa bupivacain liposome và các sản phẩm bupivacain khác, ngay cả khi thông tin hàm lượng có vẻ tương tự. (DailyMed)
Không nên tự lái xe ngay sau thủ thuật. Cảm giác, sức cơ, huyết áp và phản xạ có thể chưa hồi phục hoàn toàn; thuốc an thần hoặc giảm đau sử dụng kèm cũng có thể làm giảm tỉnh táo. Người bệnh nên tuân theo hướng dẫn xuất viện và bố trí người đưa về khi được cơ sở y tế yêu cầu. (DailyMed)

