Bupivacain

Bupivacain, tên quốc tế là bupivacaine, là thuốc gây tê tại chỗ nhóm amid có thời gian tác dụng tương đối kéo dài. Thuốc làm gián đoạn dẫn truyền xung thần kinh, từ đó tạo mất cảm giác hoặc giảm đau tại vùng được can thiệp mà không nhất thiết làm mất ý thức. Tùy chế phẩm, bupivacain có thể được dùng để gây tê thấm, phong bế thần kinh ngoại biên, gây tê ngoài màng cứng, gây tê đuôi, gây tê tủy sống hoặc giảm đau sau phẫu thuật. Các dung dịch bupivacain thông thường, chế phẩm dùng trong tủy sống và bupivacain dạng liposome không tương đương liều và không được tự thay thế cho nhau. Thuốc có thể gây độc tính thần kinh và tim mạch nghiêm trọng nếu dùng quá liều hoặc vô tình tiêm vào mạch máu. Vì vậy, bupivacain chỉ được sử dụng bởi nhân viên y tế có chuyên môn và đầy đủ phương tiện hồi sức. (FDA Access Data)

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bupivacain là gì?: Thuốc gây tê tại chỗ nhóm amid, có tác dụng phong bế dẫn truyền thần kinh.
  • Công dụng: Gây tê thấm, phong bế thần kinh, gây tê ngoài màng cứng, gây tê đuôi, gây tê tủy sống và một số chỉ định giảm đau sau mổ.
  • Có gây mất ý thức không?: Thông thường không; thuốc làm mất cảm giác tại vùng được gây tê.
  • Dạng dùng: Dung dịch tiêm thông thường, dung dịch tăng tỷ trọng dùng trong tủy sống, chế phẩm phối hợp epinephrin và hỗn dịch liposome.
  • Rủi ro nổi bật: Độc tính toàn thân thuốc tê: tê quanh miệng, ù tai, co giật, tụt huyết áp, loạn nhịp, suy hô hấp hoặc ngừng tim.
  • Có tự tiêm được không?: Không. Thuốc phải do nhân viên y tế được đào tạo sử dụng tại nơi có phương tiện hồi sức.
  • Có thể đổi giữa các chế phẩm không?: Không. Chế phẩm liposome, thuốc tê tủy sống và dung dịch thông thường không mặc nhiên tương đương.
  • Quản lý tại Việt Nam: Bupivacain đường tiêm được ghi nhận trong danh mục thuốc độc và là thuốc kê đơn.

Hoạt chất Bupivacain là gì?

Bupivacain là thuốc gây tê tại chỗ nhóm amid. Thuốc làm mất cảm giác có hồi phục tại một vùng cơ thể bằng cách phong bế sự hình thành và lan truyền xung điện trên dây thần kinh.

Bupivacain không phải thuốc gây mê toàn thân và thông thường không làm người bệnh mất ý thức. Tuy nhiên, thuốc có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến não, hô hấp và tim nếu nồng độ trong máu tăng quá cao. (DailyMed)

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Bupivacain

INN Bupivacaine.Dạng muối thường dùng trong thuốc tiêm là bupivacaine hydrochloride hoặc bupivacaine hydrochloride monohydrate. (DailyMed)

CAS 38396-39-3 Công thức C18H28N2O

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Bupivacain

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Bupivacaine.Dạng muối thường dùng trong thuốc tiêm là bupivacaine hydrochloride hoặc bupivacaine hydrochloride monohydrate. (DailyMed)

Tên IUPAC

1-butyl-N-(2,6-dimethylphenyl)piperidine-2-carboxamide

Tên hóa học khác

2-Piperidinecarboxamide, 1-butyl-N-(2,6-dimethylphenyl)-, (+-)- | 1-Butyl-2',6'-pipecoloxylidide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Bupivacaine.
Bupivacain hydrochlorid.
Bupivacaine hydrochloride.
Bupivacaine HCl.
Bupivacaine hydrochloride monohydrate.
Marcain hoặc Marcaine là tên thương mại, không phải tên hoạt chất chung.
Levobupivacain không phải tên đồng nghĩa hoàn toàn của bupivacain. Levobupivacain là đồng phân S của bupivacain và được quản lý như một hoạt chất riêng. (PubChem)

Tên Latinh / tên dược điển

Bupivacainum

Tên USAN

bupivacaine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

38396-39-3

UNII

Y8335394RO

PubChem CID

2474

RxNorm CUI

1815

Công thức phân tử

C18H28N2O

Dược động học của Bupivacain

Dược động học của bupivacain phụ thuộc mạnh vào:

  • Tổng liều và nồng độ.
  • Vị trí tiêm và mức độ tưới máu tại mô.
  • Đường gây tê.
  • Có hay không có epinephrin.
  • Số lần tiêm lặp lại.
  • Tuổi và tình trạng toàn thân.
  • Chức năng gan, thận và tim mạch.

Nồng độ bupivacain trong huyết tương phản ánh mức hấp thu toàn thân và nguy cơ độc tính nhưng không tương quan trực tiếp với mức độ gây tê tại chỗ. (DailyMed)

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi tiêm đuôi, ngoài màng cứng hoặc phong bế thần kinh ngoại biên, nồng độ bupivacain trong máu thường đạt đỉnh sau khoảng 30–45 phút, sau đó giảm trong vài giờ tiếp theo.

Hấp thu toàn thân nhanh hơn tại vùng có nhiều mạch máu. Epinephrin có thể làm giảm tốc độ hấp thu tại một số vị trí, hạ nồng độ đỉnh trong huyết tương và đôi khi kéo dài thời gian gây tê. (DailyMed)

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Không có một giá trị sinh khả dụng chung áp dụng cho bupivacain vì thuốc chủ yếu được dùng tại chỗ, quanh thần kinh, ngoài màng cứng hoặc trong khoang dưới nhện.

Mức thuốc đi vào tuần hoàn phụ thuộc đường dùng, liều, nồng độ, mức tưới máu tại vị trí tiêm và việc có phối hợp epinephrin hay không. Bupivacain liposome cũng có đặc điểm giải phóng và hấp thu khác với dung dịch bupivacain thông thường. (DailyMed)

Giai đoạn II: Phân bố

Bupivacain gắn protein huyết tương khoảng 95% và phân bố đến nhiều mô, đặc biệt các cơ quan được tưới máu nhiều như gan, phổi, tim và não.

Thuốc có thể qua nhau thai bằng khuếch tán thụ động. Tỷ lệ nồng độ thai/mẹ được ghi nhận khoảng 0,2–0,4, chịu ảnh hưởng bởi mức gắn protein, độ ion hóa và tính tan trong lipid. (DailyMed)

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Bupivacain được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Nhãn thuốc mô tả quá trình liên hợp với acid glucuronic; pipecoloxylidine là một chất chuyển hóa chính được ghi nhận.

Suy gan có thể làm giảm khả năng chuyển hóa, tăng nồng độ thuốc trong huyết tương và làm tăng nguy cơ độc tính toàn thân, đặc biệt khi dùng liều lặp lại. (DailyMed)

Giai đoạn IV: Thải trừ

Thận là cơ quan bài tiết chính đối với phần lớn chất chuyển hóa của thuốc tê tại chỗ. Khoảng 6% bupivacain được thải qua nước tiểu dưới dạng không đổi.

Tưới máu thận, pH nước tiểu và bệnh thận có thể ảnh hưởng đến một số thông số dược động học. (DailyMed)

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải của bupivacain ở người lớn được ghi nhận khoảng 2,7 giờ đối với dung dịch bupivacain hydroclorid thông thường.

Giá trị này không đồng nghĩa với thời gian gây tê. Thời gian tác dụng tại vị trí tiêm còn phụ thuộc kỹ thuật, nồng độ, liều, mô đích và dạng bào chế. Chế phẩm liposome có hồ sơ giải phóng khác biệt. (DailyMed)

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải định lượng dùng chung cho mọi kỹ thuật và chế phẩm: .

Nhãn thuốc ghi nhận độ thanh thải toàn phần có thể giảm ở người cao tuổi; bệnh gan và bệnh thận cũng có thể làm thay đổi dược động học và nguy cơ tích lũy. (DailyMed)

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố làm thay đổi nồng độ và nguy cơ độc tính gồm:

  • Tổng liều và nồng độ thuốc.
  • Tiêm nhanh hoặc tiêm nhầm vào mạch máu.
  • Mức tưới máu tại vị trí tiêm.
  • Có hoặc không có epinephrin.
  • Tiêm lặp lại hoặc truyền kéo dài.
  • Tuổi cao, thể trạng suy kiệt hoặc bệnh cấp tính.
  • Suy gan.
  • Suy thận.
  • Giảm cung lượng tim hoặc bệnh dẫn truyền tim.
  • Phối hợp thêm thuốc tê khác.
  • Khác biệt giữa dung dịch thông thường, chế phẩm tủy sống và chế phẩm liposome.

Thuốc hoặc chất chuyển hóa có thể tích lũy sau các liều lặp lại, làm nồng độ huyết tương tăng dần. (DailyMed)

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Bupivacain

Bupivacain thuộc:

  • Thuốc tê tại chỗ nhóm amid.
  • Thuốc phong bế kênh natri có điện thế.
  • Thuốc gây tê vùng tác dụng kéo dài tương đối.
  • Nhóm ATC N01BB.
  • Thuốc độc đường tiêm theo danh mục quản lý được ghi nhận tại Việt Nam. (FHI.atcddd)

Phần III: Cơ chế tác dụng

Bupivacain gắn có hồi phục vào các kênh natri phụ thuộc điện thế trên màng tế bào thần kinh. Việc giảm dòng ion natri vào tế bào làm:

  • Tăng ngưỡng kích thích điện.
  • Làm chậm tốc độ lan truyền xung thần kinh.
  • Giảm tốc độ tăng của điện thế hoạt động.
  • Ngăn tín hiệu đau và các tín hiệu cảm giác khác truyền về hệ thần kinh trung ương.

Trình tự mất chức năng thường bắt đầu với cảm giác đau, sau đó đến nhiệt độ, xúc giác, cảm giác bản thể và cuối cùng là trương lực cơ. (DailyMed)

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Bupivacain tạo phong bế cảm giác và, tùy nồng độ, có thể tạo phong bế vận động. Nồng độ cao hơn thường gây phong bế vận động mạnh hơn nhưng đồng thời làm tăng nguy cơ phơi nhiễm và độc tính.

Khi hấp thu toàn thân ở mức độc, thuốc có thể kích thích rồi ức chế hệ thần kinh trung ương, gây run, co giật, hôn mê và ngừng thở. Trên tim, thuốc có thể làm chậm dẫn truyền, giảm co bóp cơ tim, gây block nhĩ thất, loạn nhịp thất và ngừng tim. (DailyMed)

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Bupivacain

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Bupivacain

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Bupivacain

Các thuốc gây tê tại chỗ khác

Độc tính thần kinh và tim mạch của các thuốc tê có tính cộng gộp. Cần tính tổng lượng thuốc tê đã sử dụng qua mọi đường, kể cả lidocain, ropivacain, mepivacain hoặc prilocain. (DailyMed)

Thuốc có nguy cơ gây methemoglobin máu

Nguy cơ có thể tăng khi phối hợp với:

  • Nitrat hoặc nitrit.
  • Nitroglycerin, nitroprusside hoặc nitric oxide.
  • Dapsone, sulfonamide hoặc nitrofurantoin.
  • Primaquine hoặc chloroquine.
  • Một số thuốc chống ung thư.
  • Một số thuốc chống co giật.
  • Các thuốc tê khác. (DailyMed)

Chế phẩm phối hợp epinephrin

Đối với bupivacain phối hợp epinephrin, cần đánh giá tương tác với:

  • Thuốc ức chế monoamine oxidase.
  • Thuốc chống trầm cảm ba vòng.
  • Thuốc chẹn beta không chọn lọc.
  • Thuốc co hồi tử cung nhóm ergot.
  • Thuốc gây mê hô hấp mạnh có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp.

Những tương tác này liên quan chủ yếu đến thành phần epinephrin và tình trạng tim mạch của người bệnh.

Bupivacain liposome

Các thuốc tê không chứa bupivacain, bao gồm lidocain, có thể làm giải phóng nhanh bupivacain tự do khi tiếp xúc trực tiếp với hạt liposome. Quy trình phối hợp và khoảng cách dùng phải tuân theo nhãn của đúng sản phẩm. (DailyMed)

Thắc mắc về hoạt chất Bupivacain

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *