Betahistine là hoạt chất thường được dùng trong điều trị triệu chứng liên quan đến hội chứng hoặc bệnh Ménière, bao gồm chóng mặt, ù tai, giảm thính lực và buồn nôn. Hoạt chất này là một chất tương tự histamine, được cho là tác động lên hệ histaminergic, có hoạt tính chủ vận một phần trên thụ thể H1 và đối kháng thụ thể H3; tuy nhiên, cơ chế đầy đủ vẫn chưa được hiểu hoàn toàn. Betahistine thường dùng đường uống, chủ yếu dưới dạng viên nén. Người bệnh không nên tự ý dùng, tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Cần đặc biệt thận trọng ở người có u tủy thượng thận, hen phế quản, tiền sử loét dạ dày, phụ nữ có thai, phụ nữ cho con bú và trẻ em. (nhs.uk)
Nội dung chính
- Betahistine là thuốc tác động trên hệ histamine, dùng cho triệu chứng Ménière.
- Bối cảnh dùng gồm chóng mặt, ù tai và giảm thính lực liên quan hội chứng Ménière.
- Cần bác sĩ đánh giá nguyên nhân chóng mặt trước khi dùng.
- Có thể gây đau đầu, buồn nôn, khó tiêu hoặc phản ứng dị ứng.
- Báo bác sĩ về hen, loét dạ dày, huyết áp thấp, u tủy thượng thận, thai kỳ và thuốc đang dùng.
Hoạt chất Betahistine là gì?
Betahistine là hoạt chất chống chóng mặt, thường được dùng để điều trị triệu chứng của bệnh hoặc hội chứng Ménière như chóng mặt, ù tai, giảm thính lực và buồn nôn. (nhs.uk)
Betahistine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Betahistine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Betahistine |
| Tên IUPAC | N-methyl-2-pyridin-2-ylethanamine |
| Tên hóa học khác | N-Methyl-2-pyridineethanamine | 2-Pyridineethanamine, N-methyl- | 2-[2-(Methylamino)ethyl]pyridine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Betahistine dihydrochloride, betahistine hydrochloride, betahistine dimesylate; một số biệt dược/tên thương mại có thể chứa betahistine dưới dạng muối khác nhau tùy quốc gia. NHS ghi tên đầy đủ thường gặp là betahistine dihydrochloride. (nhs.uk) |
| Tên Latinh / tên dược điển | Betahistinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 5638-76-6 |
|---|---|
| UNII | X32KK4201D |
| PubChem CID | 2366 |
| RxNorm CUI | 1511 |
| Công thức phân tử | C8H12N2 |
Dược động học của Betahistine
Sau khi uống, betahistine được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn qua đường tiêu hóa, sau đó chuyển hóa nhanh, gần như hoàn toàn thành 2-pyridylacetic acid — 2-PAA — là chất không có hoạt tính dược lý. Nồng độ betahistine trong huyết tương rất thấp nên phân tích dược động học thường dựa trên 2-PAA trong huyết tương và nước tiểu. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn I: Hấp thu
Betahistine dùng đường uống được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn. Khi dùng cùng thức ăn, Cmax thấp hơn so với lúc đói nhưng tổng lượng hấp thu tương tự, cho thấy thức ăn chủ yếu làm chậm hấp thu. (Medicines.org.uk)
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối. SmPC chỉ nêu betahistine hấp thu gần như hoàn toàn sau uống nhưng nhanh chóng chuyển hóa thành 2-PAA. (Medicines.org.uk) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ gắn protein huyết tương của betahistine dưới 5%. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Betahistine được chuyển hóa nhanh và gần như hoàn toàn thành 2-pyridylacetic acid, chất không có hoạt tính dược lý. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn IV: Thải trừ
2-PAA được thải trừ dễ dàng qua nước tiểu. Trong khoảng liều uống 8–48 mg, khoảng 85% liều ban đầu được tìm thấy trong nước tiểu; thải trừ betahistine dạng không đổi qua thận hoặc phân chỉ đóng vai trò nhỏ. (Medicines.org.uk)
| t½ · Thời gian bán thải | Sau uống, nồng độ 2-PAA trong huyết tương và nước tiểu đạt tối đa sau khoảng 1 giờ và giảm với thời gian bán thải khoảng 3,5 giờ. (Medicines.org.uk) |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | . |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn làm chậm hấp thu nhưng không làm thay đổi tổng hấp thu đáng kể. Dữ liệu in vitro cho thấy các thuốc ức chế monoamine oxidase — MAO, bao gồm MAO-B như selegiline — có thể ức chế chuyển hóa betahistine; cần thận trọng khi dùng phối hợp. (Medicines.org.uk)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Betahistine
Betahistine thuộc nhóm thuốc chống chóng mặt, mã ATC N07CA01. Về dược lý thụ thể, thuốc là chất tương tự histamine, có hoạt tính chủ vận một phần H1 và đối kháng H3. (Medicines.org.uk)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế của betahistine chỉ được hiểu một phần. Các giả thuyết được hỗ trợ bởi dữ liệu trên động vật và người gồm: ảnh hưởng hệ histaminergic, tăng vòng chuyển hóa và phóng thích histamine qua đối kháng H3, có thể tăng lưu lượng máu vùng ốc tai và não, hỗ trợ bù trừ tiền đình và thay đổi hoạt động neuron ở nhân tiền đình. (Medicines.org.uk)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Betahistine có thể góp phần cải thiện triệu chứng tiền đình thông qua tác động lên thụ thể histamine, vi tuần hoàn tai trong và quá trình bù trừ tiền đình trung ương. Tuy nhiên, SmPC nhấn mạnh cơ chế tác dụng chưa được hiểu đầy đủ. (Medicines.org.uk)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Betahistine
Chỉ định thường gặp trong các nhãn thuốc/SmPC là chóng mặt, ù tai và giảm thính lực liên quan hội chứng Ménière. Một số tài liệu mô tả triệu chứng cốt lõi của Ménière gồm chóng mặt có thể kèm buồn nôn/nôn, giảm thính lực và ù tai. (Medicines.org.uk)
Ù tai đơn độc là lĩnh vực cần thận trọng: tài liệu NICE về tinnitus ghi không có thuốc nào được cấp phép tại Anh để điều trị tinnitus đơn độc và betahistine không được cấp phép cho mục đích này, dù đôi khi được dùng trong thực hành. Cochrane 2023 cũng kết luận bằng chứng về thuốc uống, bao gồm betahistine, trong Ménière còn chưa chắc chắn do thiếu nghiên cứu mạnh. (NCBI)
Liều dùng và cách sử dụng
Liều tham khảo ở người lớn trong một số nhãn thuốc là 8–16 mg, ngày 3 lần; một SmPC khác ghi khởi đầu 16 mg, ngày 3 lần, liều duy trì thường 24–48 mg/ngày. Liều cần được cá thể hóa theo đáp ứng và chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ/dược sĩ; người bệnh không tự ý tăng, giảm hoặc ngừng thuốc. (Medsafe)
Betahistine thường dùng đường uống. Có thể uống cùng hoặc sau bữa ăn để giảm khó chịu đường tiêu hóa; một số SmPC khuyến cáo uống với nước và dùng cùng/sau bữa ăn nếu có khó tiêu. (Medicines.org.uk)
Cần theo dõi tần suất và mức độ chóng mặt, ù tai, thay đổi thính lực, buồn nôn, khó tiêu, đau đầu và phản ứng dị ứng. Người có hen phế quản hoặc tiền sử loét dạ dày cần được theo dõi cẩn thận khi dùng betahistine. (Medicines.org.uk)
Cảnh báo và lưu ý về Betahistine
Theo SmPC tại Anh, betahistine chống chỉ định ở người quá mẫn với hoạt chất/tá dược và người có u tủy thượng thận — phaeochromocytoma. Một số tờ dữ liệu khác, như Medsafe New Zealand, liệt kê thêm chống chỉ định ở phụ nữ có thai/cho con bú, trẻ dưới 18 tuổi và người có loét dạ dày đang hoạt động hoặc tiền sử loét; vì vậy cần tuân theo tờ hướng dẫn sử dụng của từng thuốc tại từng thị trường. (Medicines.org.uk)
Cần lưu ý phản ứng quá mẫn nặng như phản vệ, phù mạch, mày đay hoặc phát ban lan rộng. Medsafe cũng ghi nhận một trường hợp đơn lẻ hội chứng Stevens-Johnson trong báo cáo an toàn. Khi có dấu hiệu khó thở, sưng mặt/môi/lưỡi/họng, phát ban nặng hoặc choáng, cần đi khám cấp cứu. (Medicines.org.uk)
Cần thận trọng ở người có tiền sử loét dạ dày, hen phế quản, mày đay, phát ban, viêm mũi dị ứng hoặc hạ huyết áp nặng. Một SmPC cũng ghi betahistine không phải là điều trị phù hợp cho chóng mặt tư thế kịch phát lành tính hoặc chóng mặt liên quan bệnh lý hệ thần kinh trung ương. (Medicines.org.uk)
Đã có một số báo cáo quá liều; triệu chứng nhẹ đến vừa có thể gồm buồn nôn, buồn ngủ, đau bụng, nôn, khó tiêu, thất điều hoặc co giật. Biến chứng nghiêm trọng như co giật, biến chứng phổi hoặc tim được ghi nhận trong quá liều cố ý, đặc biệt khi dùng kèm thuốc khác. Xử trí là điều trị hỗ trợ và triệu chứng; cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế. (Medicines.org.uk)
Bảo quản theo tờ hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm. Ví dụ SmPC Serc 16 mg ghi không bảo quản trên 25°C và giữ trong bao bì gốc. (Medicines.org.uk)
Đối tượng đặc biệt
Betahistine không được khuyến cáo dùng cho trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi do thiếu dữ liệu về an toàn và hiệu quả; một số tờ dữ liệu còn liệt kê trẻ dưới 18 tuổi là chống chỉ định. (Medicines.org.uk)
Dữ liệu lâm sàng ở người cao tuổi còn hạn chế; tuy nhiên kinh nghiệm hậu mãi trong một số SmPC cho thấy thường không cần chỉnh liều ở nhóm này. Vẫn cần dùng theo đánh giá của bác sĩ, nhất là khi có bệnh kèm hoặc dùng nhiều thuốc. (Medicines.org.uk)
Không có đủ dữ liệu về việc dùng betahistine ở phụ nữ có thai. SmPC tại Anh khuyến cáo nên tránh dùng trong thai kỳ như một biện pháp thận trọng; Medsafe New Zealand ghi không nên dùng trong thai kỳ do dữ liệu chưa đủ để đánh giá nguy cơ. Chỉ cân nhắc khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ. (Medicines.org.uk)
Chưa rõ betahistine có bài tiết vào sữa mẹ hay không; dữ liệu trên chuột cho thấy thuốc có trong sữa chuột. Cần cân nhắc lợi ích của điều trị cho mẹ, lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ và nguy cơ tiềm tàng cho trẻ. (Medicines.org.uk)
Không có thử nghiệm lâm sàng chuyên biệt ở bệnh nhân suy gan trong SmPC được trích dẫn; theo kinh nghiệm hậu mãi, dường như không cần chỉnh liều, nhưng cần thận trọng và theo dõi theo quyết định của bác sĩ. (Medicines.org.uk)
Bản thân hội chứng Ménière với chóng mặt, ù tai và giảm thính lực có thể ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Các nghiên cứu chuyên biệt trong SmPC ghi betahistine có ảnh hưởng không đáng kể hoặc không ảnh hưởng đến khả năng này, nhưng người bệnh vẫn cần thận trọng nếu còn chóng mặt, buồn ngủ hoặc mất thăng bằng. (Medicines.org.uk)
Tương tác thuốc của Betahistine
Chưa có nghiên cứu tương tác in vivo đầy đủ. Dữ liệu in vitro cho thấy không kỳ vọng betahistine ức chế CYP450. Thuốc ức chế MAO, bao gồm MAO-B như selegiline, có thể ức chế chuyển hóa betahistine; cần thận trọng khi phối hợp. Do betahistine là chất tương tự histamine, thuốc kháng histamine có thể ảnh hưởng lý thuyết đến hiệu quả của betahistine hoặc ngược lại. (Medicines.org.uk)
Thắc mắc về hoạt chất Betahistine
Betahistine là hoạt chất chống chóng mặt, thường dùng cho các triệu chứng liên quan đến hội chứng/bệnh Ménière như chóng mặt, ù tai, giảm thính lực và buồn nôn. Thuốc không nên được tự ý sử dụng nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. (nhs.uk)
Không nên hiểu betahistine là thuốc “chữa khỏi” Ménière. Thuốc được dùng để kiểm soát triệu chứng như chóng mặt, ù tai và giảm thính lực liên quan Ménière. Cochrane 2023 nhận định bằng chứng về hiệu quả thuốc uống trong Ménière, bao gồm betahistine, còn chưa chắc chắn và cần nghiên cứu tốt hơn. (Cochrane)
Betahistine có thể được uống cùng hoặc sau bữa ăn để giảm khó chịu dạ dày. Một số hướng dẫn ghi dùng cùng/sau bữa ăn hoặc uống với nước; người bệnh nên theo đúng hướng dẫn trên đơn thuốc và tờ hướng dẫn sử dụng. (Medicines.org.uk)
Người quá mẫn với betahistine/tá dược hoặc có u tủy thượng thận không nên dùng theo SmPC tại Anh. Một số nhãn thuốc khác còn chống chỉ định ở phụ nữ có thai/cho con bú, trẻ dưới 18 tuổi hoặc người có loét dạ dày đang hoạt động/tiền sử loét. Cần kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng của thuốc cụ thể và hỏi bác sĩ/dược sĩ. (Medicines.org.uk)
Tác dụng phụ thường gặp gồm buồn nôn, khó tiêu và đau đầu. Một số phản ứng sau lưu hành gồm nôn, đau bụng, đầy hơi, phát ban, ngứa, mày đay, phù mạch hoặc phản vệ. Khi có dấu hiệu dị ứng nặng hoặc triệu chứng bất thường nghiêm trọng, cần đi khám ngay. (Medicines.org.uk)

