Betaine, trong bối cảnh thuốc điều trị, thường đề cập đến betaine anhydrous — betaine khan, còn gọi là trimethylglycine. Đây là hoạt chất được dùng để làm giảm nồng độ homocysteine trong máu ở người bệnh homocystinuria, bao gồm các thể liên quan thiếu hụt CBS, thiếu hụt MTHFR hoặc rối loạn chuyển hóa đồng yếu tố cobalamin. Betaine hoạt động như chất cho nhóm methyl, giúp chuyển homocysteine thành methionine. Thuốc cần được dùng dưới sự giám sát của bác sĩ có kinh nghiệm về rối loạn chuyển hóa, kèm theo theo dõi homocysteine và methionine huyết tương. Người bệnh không nên tự ý dùng, tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc.
Nội dung chính
- Betaine là hợp chất tự nhiên tham gia chuyển hóa homocysteine và cân bằng thẩm thấu tế bào.
- Có thể xuất hiện trong thực phẩm bổ sung hoặc chế phẩm điều trị rối loạn chuyển hóa chuyên biệt.
- Không nên dùng để tự điều trị bệnh chuyển hóa hoặc tim mạch khi chưa có hướng dẫn.
- Có thể gây khó chịu tiêu hóa hoặc cần thận trọng khi phối hợp nhiều sản phẩm bổ sung.
- Người có bệnh nền, phụ nữ mang thai hoặc đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ/dược sĩ.
Hoạt chất Betaine. là gì?
Betaine là hoạt chất đóng vai trò chất cho nhóm methyl, giúp tái methyl hóa homocysteine thành methionine. Dạng betaine anhydrous được dùng trong điều trị homocystinuria để giảm nồng độ homocysteine máu.
Betaine.
INN Betaine; betaine anhydrous.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Betaine. |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Betaine; betaine anhydrous. |
| Tên IUPAC | 2-(trimethylazaniumyl)acetate |
| Tên hóa học khác | Trimethylglycine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Betaine anhydrous, betaine khan, trimethylglycine, glycine betaine. Trong bối cảnh thuốc điều trị homocystinuria, cần phân biệt betaine anhydrous với betaine hydrochloride trong một số sản phẩm bổ sung/khác. |
| Tên viết tắt | TMG |
| Tên Latinh / tên dược điển | Betainum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 107-43-7 |
|---|---|
| UNII | 3SCV180C9W |
| PubChem CID | 247 |
| RxNorm CUI | 350374 |
| Công thức phân tử | C5H11NO2 |
Dược động học của Betaine.
Dữ liệu dược động học ở người bệnh homocystinuria dùng betaine anhydrous dài hạn được ghi nhận tương tự người tình nguyện khỏe mạnh. Sau uống, betaine hấp thu nhanh; phân bố vào thể tích tương đối lớn; thải trừ chậm với thời gian bán thải trung bình khoảng 14 giờ trong dữ liệu SmPC.
Giai đoạn I: Hấp thu
Ở người lớn khỏe mạnh dùng liều đơn 50 mg/kg, betaine anhydrous được hấp thu nhanh với Tmax khoảng 0,9 ± 0,3 giờ; sau dùng lặp lại 100 mg/kg/ngày trong 5 ngày, động học hấp thu không thay đổi.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của betaine anhydrous chưa được xác định. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Betaine anhydrous phân bố nhanh vào thể tích tương đối lớn, với V/F khoảng 1,3 L/kg trong SmPC. Sau dùng lặp lại, thời gian bán phân bố có thể kéo dài, gợi ý quá trình vận chuyển và tái phân bố có thể bão hòa.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Betaine anhydrous là chất cho nhóm methyl trong phản ứng tái methyl hóa homocysteine thành methionine. Chi tiết chuyển hóa đầy đủ ngoài vai trò này.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Theo SmPC, betaine có tốc độ thải trừ chậm; thanh thải qua thận được ghi là không đáng kể, khoảng 5% tổng thanh thải nếu giả định sinh khả dụng 100%.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình khoảng 14 giờ theo SmPC. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | SmPC ghi thanh thải toàn thân biểu kiến trung bình CL/F khoảng 84 mL/giờ/kg. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Betaine.
Nhóm dược lý: “Other alimentary tract and metabolism products”, mã ATC A16AA06. Về tác dụng sinh hóa, betaine anhydrous là methylating agent/chất cho nhóm methyl.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Betaine anhydrous cho nhóm methyl để chuyển homocysteine thành methionine ở người bệnh homocystinuria. Nhờ đó, thuốc làm giảm nồng độ homocysteine huyết tương; đồng thời có thể làm tăng methionine và S-adenosylmethionine ở một số thể bệnh.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Betaine anhydrous được ghi nhận làm giảm homocysteine huyết tương trong ba nhóm homocystinuria: thiếu CBS, thiếu MTHFR và rối loạn chuyển hóa đồng yếu tố cobalamin. SmPC ghi nồng độ homocysteine có thể giảm còn khoảng 20–30% so với trước điều trị, nhưng hiệu quả lâm sàng cần được hiểu trong bối cảnh điều trị phối hợp với chế độ ăn, vitamin B6, vitamin B12 và folate.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Betaine.
Chỉ định được phê duyệt: điều trị hỗ trợ homocystinuria liên quan đến thiếu hụt hoặc khiếm khuyết cystathionine beta-synthase — CBS, 5,10-methylene-tetrahydrofolate reductase — MTHFR, hoặc rối loạn chuyển hóa đồng yếu tố cobalamin — cbl. Thuốc được dùng cùng các liệu pháp khác như vitamin B6, vitamin B12, folate và chế độ ăn đặc biệt.
Betaine cũng xuất hiện trong các nghiên cứu về dinh dưỡng, chuyển hóa, gan nhiễm mỡ hoặc vai trò osmolyte; tuy nhiên, các ứng dụng này không được xem là chỉ định thuốc đã phê duyệt trong các nhãn Cystadane được trích dẫn. Với mục tiêu bài viết dược chất, chỉ định có căn cứ chắc chắn là homocystinuria; các ứng dụng khác.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều tham khảo theo SmPC: trẻ em và người lớn thường dùng tổng liều 100 mg/kg/ngày, chia 2 lần/ngày, sau đó cá thể hóa theo nồng độ homocysteine và methionine huyết tương. DailyMed ghi người lớn và trẻ từ 3 tuổi trở lên thường dùng 6 g/ngày, chia 3 g x 2 lần/ngày; trẻ dưới 3 tuổi khởi đầu 100 mg/kg/ngày chia 2 lần, sau đó tăng dần. Đây chỉ là thông tin tham khảo từ nhãn thuốc; người bệnh phải dùng theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Bột betaine anhydrous nên được hòa tan hoàn toàn trong nước, nước trái cây, sữa, sữa công thức hoặc trộn với thức ăn và dùng ngay sau khi pha/trộn. Không tự thay đổi cách dùng nếu chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Cần theo dõi đáp ứng bằng nồng độ homocysteine huyết tương. Ở người thiếu CBS, cần theo dõi methionine huyết tương vì betaine có thể làm tăng methionine và đã có báo cáo phù não liên quan tăng methionine.
Cảnh báo và lưu ý về Betaine.
SmPC Anh ghi chống chỉ định khi quá mẫn với hoạt chất. Nhãn DailyMed của Cystadane ghi không có chống chỉ định. Khi sử dụng thực tế, cần tuân theo tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm cụ thể và đánh giá của bác sĩ/dược sĩ.
Tác dụng không mong muốn thường liên quan tiêu hóa, gồm tiêu chảy, viêm lưỡi, buồn nôn, khó chịu dạ dày, nôn và rối loạn răng miệng. Các phản ứng khác được ghi nhận gồm chán ăn, kích động, cáu gắt, rụng tóc, mày đay, bất thường mùi da và tiểu không tự chủ. Tăng methionine máu là phản ứng được báo cáo rất thường gặp trong SmPC.
Cần đặc biệt lưu ý tăng methionine máu và phù não ở người thiếu CBS. Triệu chứng cảnh báo phù não có thể gồm đau đầu buổi sáng kèm nôn và/hoặc thay đổi thị giác. Khi có triệu chứng này, cần liên hệ ngay cơ sở y tế; việc ngừng hoặc điều chỉnh thuốc phải do bác sĩ quyết định.
Ở người bệnh thiếu CBS, betaine có thể làm tăng methionine; cần giữ methionine huyết tương dưới 1.000 micromol/L bằng điều chỉnh chế độ ăn và/hoặc giảm liều nếu cần. Nếu methionine tăng trên ngưỡng cảnh báo hoặc có triệu chứng nghi phù não, cần kiểm tra tuân thủ chế độ ăn, xét nghiệm methionine và xử trí theo hướng dẫn bác sĩ.
SmPC ghi chưa có trường hợp quá liều được báo cáo. DailyMed ghi chưa có thông tin về quá liều ở người; trong nghiên cứu độc tính cấp trên chuột, tử vong thường xảy ra ở liều từ 10 g/kg trở lên. Nếu nghi quá liều, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị hỗ trợ.
Theo DailyMed, bảo quản ở nhiệt độ phòng 15–30°C và tránh ẩm. SmPC Anh ghi không bảo quản trên 25°C, giữ chai đóng kín để tránh ẩm; sau mở nắp dùng trong 3 tháng. Cần ưu tiên hướng dẫn bảo quản trên nhãn/tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả của Cystadane đã được thiết lập ở bệnh nhi; nhiều dữ liệu ca bệnh bao gồm trẻ từ 24 ngày tuổi đến 17 tuổi. Trẻ dưới 3 tuổi có thể cần chuẩn độ liều theo nhãn DailyMed. Việc dùng thuốc ở trẻ phải do bác sĩ chuyên khoa rối loạn chuyển hóa chỉ định và theo dõi.
Dữ liệu chuyên biệt ở người cao tuổi.
Dữ liệu từ số lượng hạn chế ca dùng betaine trong thai kỳ chưa xác định nguy cơ liên quan thuốc đối với dị tật lớn, sảy thai hoặc kết cục bất lợi cho mẹ/thai; tuy nhiên nghiên cứu sinh sản trên động vật chưa được thực hiện. SmPC khuyến cáo không dùng Cystadane trong thai kỳ trừ khi thật sự cần thiết.
Chưa có dữ liệu về việc betaine có hiện diện trong sữa mẹ hay không, cũng như ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc tiết sữa. Cần cân nhắc lợi ích của nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ tiềm tàng cho trẻ.
SmPC ghi kinh nghiệm dùng betaine anhydrous ở người suy thận hoặc gan nhiễm mỡ không do rượu cho thấy không cần điều chỉnh chế độ liều Cystadane. Dữ liệu cho các mức độ suy gan khác.
SmPC ghi Cystadane không ảnh hưởng hoặc ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy móc. Tuy vậy, người bệnh vẫn nên thận trọng nếu có triệu chứng bất thường hoặc bệnh nền ảnh hưởng đến khả năng tập trung.
Tương tác thuốc của Betaine.
Chưa có nghiên cứu tương tác đầy đủ. Dữ liệu in vitro cho thấy betaine anhydrous có thể tương tác với hỗn hợp amino acid và thuốc chứa vigabatrin hoặc các chất tương tự GABA. SmPC khuyến cáo nên cách ít nhất 30 phút giữa betaine anhydrous với hỗn hợp amino acid và/hoặc thuốc chứa vigabatrin, GABA analogues.
Thắc mắc về hoạt chất Betaine.
Betaine, cụ thể là betaine anhydrous, là hoạt chất dùng trong điều trị homocystinuria để làm giảm nồng độ homocysteine máu. Thuốc hoạt động như chất cho nhóm methyl, giúp chuyển homocysteine thành methionine.
Trong bài này, Betaine được trình bày theo góc độ dược chất/thuốc là betaine anhydrous dùng cho homocystinuria. Một số sản phẩm bổ sung có thể chứa betaine hoặc betaine hydrochloride, nhưng không nên đồng nhất với thuốc betaine anhydrous có chỉ định điều trị homocystinuria. Thông tin về sản phẩm bổ sung.
Chỉ định được phê duyệt của betaine anhydrous là điều trị homocystinuria nhằm giảm nồng độ homocysteine máu, bao gồm các thể liên quan thiếu CBS, thiếu MTHFR hoặc rối loạn chuyển hóa đồng yếu tố cobalamin.
Cần theo dõi homocysteine huyết tương để đánh giá đáp ứng. Ở người thiếu CBS, cần theo dõi methionine huyết tương vì betaine có thể làm tăng methionine và hiếm khi liên quan phù não.
Phần lớn phản ứng bất lợi được ghi nhận là không nghiêm trọng và thường liên quan tiêu hóa. Tuy nhiên, tăng methionine máu và phù não đã được báo cáo ở người thiếu CBS; dấu hiệu như đau đầu buổi sáng kèm nôn hoặc thay đổi thị giác cần được đánh giá y tế ngay.

