Aztreonam là một kháng sinh beta-lactam đơn vòng thuộc nhóm monobactam, có tác dụng diệt khuẩn chủ yếu trên vi khuẩn hiếu khí Gram âm nhạy cảm. Hoạt chất này thường được dùng theo đường tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp trong các nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm; một dạng aztreonam lysine dùng đường hít được phê duyệt ở một số thị trường cho người bệnh xơ nang có nhiễm Pseudomonas aeruginosa tại phổi. Aztreonam là thuốc kê đơn và việc dùng thuốc cần dựa trên chẩn đoán, vị trí nhiễm khuẩn, mức độ nặng, kết quả nuôi cấy/kháng sinh đồ khi có, chức năng thận và đánh giá của bác sĩ. Nội dung dưới đây chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa trung lập, không thay thế tư vấn của nhân viên y tế.
Nội dung chính
- Thông tin cốt lõi: Aztreonam là kháng sinh monobactam diệt khuẩn bằng cách ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn. Thuốc có vai trò chủ yếu trong nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram âm hiếu khí nhạy cảm và cần sử dụng theo chỉ định, đặc biệt khi có suy thận, tiền sử dị ứng beta-lactam hoặc nhiễm khuẩn nặng.Trường thông tinNội dung tóm tắtTên hoạt chấtAztreonamTên tiếng Anh/INNAztreonamNhóm dược lýKháng sinh beta-lactam nhóm monobactamMã ATCJ01DF01Dạng dùng phổ biếnBột pha tiêm; bột và dung môi pha dung dịch khí dung/hítĐường dùng phổ biếnTiêm tĩnh mạch, tiêm bắp; đường hít qua máy khí dung chuyên dụngChỉ định chínhNhiễm khuẩn Gram âm nhạy cảm; dạng hít dùng trong xơ nang có Pseudomonas aeruginosa theo nhãn phê duyệt tại một số thị trườngCảnh báo nổi bậtQuá mẫn, tiêu chảy liên quan Clostridioides difficile, nguy cơ kháng thuốc, cần chỉnh liều ở suy thận đối với dạng tiêmĐối tượng cần thận trọngNgười suy thận, người cao tuổi, phụ nữ có thai/cho con bú, trẻ nhỏ, người có tiền sử dị ứng beta-lactamNguồn chínhDailyMed, EMA, ATC/DDD Index, PubChem, LactMed
Hoạt chất Aztreonam là gì?
Aztreonam là một kháng sinh beta-lactam nhóm monobactam, có tác dụng diệt khuẩn chủ yếu trên vi khuẩn hiếu khí Gram âm nhạy cảm bằng cách ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn.
Aztreonam
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Aztreonam |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Aztreonam |
| Tên IUPAC | 2-[(Z)-[1-(2-amino-1,3-thiazol-4-yl)-2-[[(2S,3S)-2-methyl-4-oxo-1-sulfoazetidin-3-yl]amino]-2-oxoethylidene]amino]oxy-2-methylpropanoic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Aztreonamum; aztreonam arginine; aztreonam lysine; SQ 26,776; tên thương mại ví dụ: Azactam, Cayston. Danh sách này chỉ mang tính thông tin, không phải khuyến nghị sử dụng. |
| Tên Latinh / tên dược điển | aztreonamum |
| Tên USAN | aztreonam |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 78110-38-0 |
|---|---|
| UNII | G2B4VE5GH8 |
| PubChem CID | 5742832 |
| RxNorm CUI | 1272 |
| Công thức phân tử | C13H17N5O8S2 |
Dược động học của Aztreonam
Sau dùng đường tiêm, dược động học của aztreonam phụ thuộc đường dùng và chức năng thận. Nhãn thuốc ghi thời gian bán thải trung bình khoảng 1,7 giờ ở người có chức năng thận bình thường, thể tích phân bố trung bình ở trạng thái ổn định khoảng 12,6 L và thuốc thải trừ chủ yếu qua thận. Với dạng hít, hấp thu toàn thân thấp hơn nhiều so với đường tiêm.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau tiêm bắp 500 mg hoặc 1 g, nồng độ huyết thanh tối đa xuất hiện khoảng 1 giờ. Dạng hít aztreonam có hấp thu toàn thân thấp; nồng độ đỉnh trong huyết tương sau 75 mg dạng hít được mô tả thấp hơn nhiều so với 500 mg tiêm tĩnh mạch.
| F · Sinh khả dụng | Đường tĩnh mạch có sinh khả dụng toàn thân hoàn toàn theo nguyên tắc dược động học. Sinh khả dụng tuyệt đối sau tiêm bắp hoặc sau hít; nhãn thuốc ghi nồng độ huyết thanh sau cùng liều tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp tương đương tại thời điểm 1 giờ sau tiêm bắp/1,5 giờ từ đầu truyền. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Aztreonam đạt nồng độ đo được trong nhiều dịch và mô như mật, dịch phế quản, dịch màng bụng, phổi, thận, da, mô phụ khoa và sữa mẹ. Thể tích phân bố trung bình ở trạng thái ổn định khoảng 12,6 L, tương đương thể tích dịch ngoại bào.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Chuyển hóa không phải đường thải trừ chính. Nhãn thuốc ghi gan là đường thải trừ phụ và thời gian bán thải chỉ kéo dài nhẹ ở người suy gan.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Aztreonam thải trừ chủ yếu qua nước tiểu bằng lọc cầu thận và bài tiết ống thận. Khoảng 60–70% liều tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp được thu hồi trong nước tiểu trong vòng 8 giờ.
| t½ · Thời gian bán thải | Khoảng 1,7 giờ, dao động khoảng 1,5–2,0 giờ ở người có chức năng thận bình thường. Thời gian bán thải kéo dài ở người suy thận và có thể tăng ở người cao tuổi do giảm thanh thải thận. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Ở người khỏe mạnh, dựa trên người 70 kg, thanh thải huyết thanh khoảng 91 mL/phút và thanh thải thận khoảng 56 mL/phút theo nhãn thuốc. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Chức năng thận là yếu tố quan trọng ảnh hưởng nồng độ thuốc và nhu cầu chỉnh liều dạng tiêm. Tuổi cao, suy thận, lọc máu và dạng/đường dùng có thể làm thay đổi phơi nhiễm. Suy gan làm kéo dài thời gian bán thải nhẹ theo nhãn thuốc.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Aztreonam
Kháng sinh beta-lactam đơn vòng thuộc nhóm monobactam. Aztreonam khác với penicillin, cephalosporin và carbapenem về cấu trúc monobactam, nhưng vẫn cần thận trọng ở người có tiền sử dị ứng beta-lactam.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Aztreonam là thuốc diệt khuẩn, ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn bằng cách tác động lên quá trình tạo peptidoglycan. Thuốc có hoạt tính với một số beta-lactamase, nhưng đề kháng có thể xảy ra qua thủy phân bởi beta-lactamase, thay đổi protein gắn penicillin hoặc giảm tính thấm màng.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Phổ tác dụng chủ yếu liên quan các vi khuẩn hiếu khí Gram âm nhạy cảm, bao gồm một số chủng Enterobacterales, Haemophilus influenzae và Pseudomonas aeruginosa theo nhãn thuốc. Aztreonam ít hoặc không phù hợp đơn trị khi nghi ngờ tác nhân Gram dương hoặc kỵ khí; khi cần, bác sĩ có thể phối hợp thuốc khác dựa trên bệnh cảnh và kháng sinh đồ.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Aztreonam
- Chỉ định được phê duyệt đối với dạng tiêm: điều trị nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram âm nhạy cảm, bao gồm nhiễm khuẩn tiết niệu, nhiễm khuẩn hô hấp dưới, nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn da và cấu trúc da, nhiễm khuẩn ổ bụng, nhiễm khuẩn phụ khoa; có thể dùng hỗ trợ phẫu thuật trong một số nhiễm khuẩn do tác nhân nhạy cảm.
- Dạng hít: CAYSTON/aztreonam dạng hít được phê duyệt tại Hoa Kỳ để cải thiện triệu chứng hô hấp ở người bệnh xơ nang có Pseudomonas aeruginosa tại phổi; EMA mô tả sử dụng để ức chế nhiễm phổi mạn tính do Pseudomonas aeruginosa ở người lớn và trẻ từ 6 tuổi trở lên mắc xơ nang.
- Lưu ý: chỉ dùng khi nhiễm khuẩn đã được chứng minh hoặc nghi ngờ mạnh do vi khuẩn nhạy cảm; không dùng cho nhiễm virus như cảm lạnh hoặc cúm.
Các chiến lược phối hợp aztreonam với chất ức chế beta-lactamase để xử trí vi khuẩn Gram âm đa kháng là lĩnh vực được quan tâm trong y văn và một số thị trường. Tuy nhiên, thông tin này không phải chỉ định tự dùng aztreonam đơn chất; chỉ định cụ thể theo chế phẩm phối hợp và cơ quan quản lý.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin liều dùng chỉ mang tính tham khảo, người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ. Liều có thể thay đổi theo dạng thuốc, đường dùng, tác nhân gây bệnh, vị trí nhiễm khuẩn, mức độ nặng, chức năng thận, tuổi và cân nặng.
- Dạng tiêm ở người lớn theo nhãn: nhiễm tiết niệu 500 mg hoặc 1 g mỗi 8–12 giờ; nhiễm toàn thân mức độ vừa 1–2 g mỗi 8–12 giờ; nhiễm nặng hoặc đe dọa tính mạng 2 g mỗi 6–8 giờ; liều tối đa khuyến cáo 8 g/ngày.
- Nhiễm toàn thân do Pseudomonas aeruginosa có thể cần 2 g mỗi 6 hoặc 8 giờ khi khởi trị, theo đánh giá của bác sĩ.
- Dạng tiêm ở trẻ em có chức năng thận bình thường theo nhãn: 30 mg/kg mỗi 8 giờ đối với nhiễm nhẹ đến vừa; 30 mg/kg mỗi 6–8 giờ đối với nhiễm vừa đến nặng; liều tối đa khuyến cáo 120 mg/kg/ngày.
- Suy thận ở người lớn: nhãn thuốc khuyến cáo giảm liều duy trì sau liều nạp tùy mức thanh thải creatinin; người bệnh lọc máu cần phác đồ riêng.
- Dạng hít theo nhãn CAYSTON Hoa Kỳ: 75 mg qua máy khí dung chuyên dụng, 3 lần/ngày trong 28 ngày, sau đó nghỉ 28 ngày; các liều cách nhau ít nhất 4 giờ.
- Dạng tiêm phải được pha, kiểm tra và dùng bởi nhân viên y tế theo hướng dẫn của nhãn thuốc và quy trình cơ sở điều trị.
- Dạng tiêm tĩnh mạch có thể dùng bolus chậm hoặc truyền ngắt quãng theo hướng dẫn nhãn; dạng tiêm bắp cần tiêm sâu vào khối cơ lớn.
- Dạng hít CAYSTON chỉ dùng đường hít bằng hệ thống khí dung được chỉ định; không dùng đường tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp; không trộn với thuốc khác trong buồng khí dung.
- Người bệnh không tự ý bỏ liều, ngừng thuốc sớm hoặc dùng cho nhiễm virus; cần liên hệ nhân viên y tế nếu có phản ứng dị ứng, tiêu chảy nặng/kéo dài hoặc khó thở sau dùng thuốc.
Theo dõi đáp ứng lâm sàng, nhiệt độ, dấu hiệu nhiễm khuẩn, kết quả nuôi cấy/kháng sinh đồ khi có, chức năng thận, chức năng gan nếu cần, công thức máu trong điều trị kéo dài hoặc bệnh nặng. Với dạng hít, theo dõi triệu chứng hô hấp, FEV1 khi phù hợp, co thắt phế quản và khả năng dung nạp.
Cảnh báo và lưu ý về Aztreonam
Chống chỉ định ở người đã biết quá mẫn với aztreonam hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm. Với dạng hít CAYSTON, nhãn ghi chống chỉ định khi dị ứng với aztreonam.
Dạng tiêm có thể gây viêm tĩnh mạch/huyết khối tĩnh mạch tại vị trí tiêm tĩnh mạch, đau hoặc sưng tại vị trí tiêm bắp, tiêu chảy, buồn nôn/nôn, phát ban, nhức đầu, sốt, thay đổi xét nghiệm gan, huyết học hoặc creatinin. Dạng hít có thể gây ho, nghẹt mũi, khò khè, đau họng, sốt, khó thở, khó chịu ngực, đau bụng hoặc nôn.
Cần lưu ý phản vệ/quá mẫn nặng, phù mạch, co thắt phế quản, tiêu chảy liên quan Clostridioides difficile, viêm đại tràng giả mạc, hội chứng hoại tử thượng bì nhiễm độc hiếm gặp, co giật/encephalopathy, rối loạn huyết học nặng, viêm gan hoặc vàng da. Cần đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường nghiêm trọng.
- Chỉ kê đơn khi có nhiễm khuẩn đã chứng minh hoặc nghi ngờ mạnh do vi khuẩn nhạy cảm, nhằm giảm nguy cơ kháng thuốc.
- Hỏi kỹ tiền sử dị ứng; dù dị ứng chéo với beta-lactam khác được mô tả là hiếm, vẫn cần thận trọng ở người từng dị ứng penicillin, cephalosporin hoặc carbapenem.
- Cân nhắc và xử trí tiêu chảy liên quan Clostridioides difficile nếu tiêu chảy xuất hiện trong hoặc sau dùng kháng sinh.
- Theo dõi và chỉnh liều ở người suy thận khi dùng dạng tiêm; người cao tuổi thường cần đánh giá chức năng thận.
- Dạng hít có thể gây co thắt phế quản; thường cần dùng thuốc giãn phế quản trước theo hướng dẫn của bác sĩ.
Thông tin quá liều cụ thể. Nếu cần, aztreonam có thể được loại khỏi huyết thanh bằng thẩm tách máu hoặc thẩm phân phúc mạc theo nhãn thuốc. Xử trí quá liều cần thực hiện tại cơ sở y tế.
Dạng tiêm: bảo quản trong bao bì gốc ở 20–25°C, tránh nhiệt quá mức; dung dịch đã pha cần dùng trong thời hạn ổn định theo nồng độ và điều kiện bảo quản của nhãn thuốc. Dạng hít CAYSTON: bảo quản lạnh 2–8°C; sau khi lấy khỏi tủ lạnh có thể để ở nhiệt độ phòng tối đa 25°C trong tối đa 28 ngày, tránh ánh sáng và dùng ngay sau pha.
Đối tượng đặc biệt
Dạng tiêm: an toàn và hiệu quả đường tĩnh mạch đã được thiết lập trong nhóm 9 tháng đến 16 tuổi theo nhãn; dữ liệu chưa đủ cho trẻ dưới 9 tháng. Dạng hít CAYSTON: nhãn Hoa Kỳ nêu dùng cho trẻ từ 7 tuổi trở lên; EMA nêu người bệnh từ 6 tuổi trở lên. Trẻ em phải dùng theo chỉ định chuyên khoa.
Người cao tuổi có thể giảm chức năng thận, thời gian bán thải tăng và thanh thải thận giảm; cần đánh giá chức năng thận và chỉnh liều dạng tiêm nếu cần.
Aztreonam qua nhau thai và vào tuần hoàn thai. Nhãn dạng tiêm ghi chưa có nghiên cứu đầy đủ và được kiểm soát tốt trên phụ nữ mang thai; chỉ dùng khi thật sự cần thiết theo đánh giá của bác sĩ.
Aztreonam được bài tiết vào sữa mẹ ở nồng độ thấp. LactMed ghi thông tin hạn chế cho thấy nồng độ trong sữa thấp và không dự kiến gây tác dụng bất lợi ở trẻ bú mẹ, nhưng có thể theo dõi tiêu chảy hoặc tưa miệng; quyết định dùng thuốc cần cân nhắc lợi ích và nguy cơ với nhân viên y tế.
Gan là đường thải trừ phụ và thời gian bán thải chỉ kéo dài nhẹ ở người suy gan theo nhãn thuốc. Tuy nhiên, cần theo dõi thích hợp ở người suy gan, đặc biệt khi nhiễm khuẩn nặng hoặc dùng phối hợp nhiều thuốc.
Suy thận làm kéo dài nồng độ và thời gian bán thải aztreonam. Dạng tiêm cần chỉnh liều theo mức thanh thải creatinin và tình trạng lọc máu theo hướng dẫn chuyên môn.
Dữ liệu cụ thể về ảnh hưởng lên lái xe/vận hành máy móc. Nếu người bệnh chóng mặt, khó thở, phản ứng dị ứng hoặc có triệu chứng thần kinh, không nên lái xe/vận hành máy móc và cần liên hệ nhân viên y tế.
Tương tác thuốc của Aztreonam
Cefoxitin hoặc imipenem có thể gây cảm ứng beta-lactamase in vitro ở một số vi khuẩn Gram âm, có khả năng đối kháng với aztreonam; không nên phối hợp nếu không có cơ sở chuyên môn. Probenecid hoặc furosemide có thể làm tăng nồng độ huyết thanh aztreonam nhưng nhãn mô tả là không có ý nghĩa lâm sàng. Dạng hít không được trộn với thuốc khác trong hệ thống khí dung.
Thắc mắc về hoạt chất Aztreonam
Aztreonam là kháng sinh beta-lactam nhóm monobactam, có tác dụng diệt khuẩn chủ yếu trên vi khuẩn hiếu khí Gram âm nhạy cảm bằng cách ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn.
Dạng tiêm được phê duyệt cho một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram âm nhạy cảm như nhiễm tiết niệu, hô hấp dưới, nhiễm khuẩn huyết, da và cấu trúc da, ổ bụng và phụ khoa. Dạng hít aztreonam dùng trong xơ nang có Pseudomonas aeruginosa theo nhãn phê duyệt tại một số thị trường.
Không. Aztreonam là kháng sinh kê đơn, cần dùng theo chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ/dược sĩ. Tự ý dùng hoặc ngừng sớm có thể làm điều trị không phù hợp và tăng nguy cơ kháng thuốc.
Nhãn thuốc mô tả dị ứng chéo giữa aztreonam và beta-lactam khác là hiếm, nhưng vẫn cần thận trọng ở người có tiền sử dị ứng penicillin, cephalosporin hoặc carbapenem. Hãy thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng cho bác sĩ trước khi dùng.
Tác dụng phụ có thể gồm phản ứng tại vị trí tiêm, tiêu chảy, buồn nôn/nôn, phát ban, ho hoặc khò khè với dạng hít. Phản ứng nghiêm trọng cần lưu ý gồm quá mẫn/phản vệ, co thắt phế quản, tiêu chảy do Clostridioides difficile, rối loạn huyết học, viêm gan/vàng da và phản ứng da nặng hiếm gặp.

