Atropin sulfat là muối sulfat của atropin, một thuốc kháng muscarinic có tác dụng đối kháng acetylcholin tại thụ thể muscarinic. Hoạt chất này được dùng trong một số bối cảnh y khoa như giảm tiết hoặc ức chế phản xạ phế vị quanh phẫu thuật, xử trí ngộ độc phospho hữu cơ/carbamat hoặc nấm có tác dụng muscarinic, nhịp chậm có triệu chứng trong điều kiện phù hợp, và trong nhãn khoa để gây giãn đồng tử, liệt điều tiết hoặc hỗ trợ điều trị nhược thị bằng che mờ mắt lành. Atropin sulfat có thể gây khô miệng, nhìn mờ, sợ ánh sáng, nhịp tim nhanh, tăng huyết áp hoặc tác dụng thần kinh trung ương. Người bệnh không nên tự ý sử dụng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc; mọi quyết định dùng thuốc cần theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ.
Nội dung chính
- Atropin sulfat là thuốc đối kháng muscarinic/kháng cholinergic.
- Bối cảnh dùng gồm một số tình huống nhịp tim chậm, ngộ độc cholinergic hoặc tiền mê.
- Không tự dùng vì đáp ứng phụ thuộc tình trạng lâm sàng và cần theo dõi.
- Tác dụng phụ có thể gồm khô miệng, nhìn mờ, bí tiểu, tim nhanh hoặc lú lẫn.
- Báo bác sĩ nếu có bệnh tim, glaucoma, phì đại tuyến tiền liệt hoặc đang dùng thuốc khác.
Hoạt chất Atropin sulfat là gì?
Atropin sulfat là muối sulfat của atropin, một hoạt chất đối kháng thuận nghịch tác dụng kiểu muscarinic của acetylcholin. Hoạt chất này được sử dụng trong một số tình huống cấp cứu/chống độc và trong nhãn khoa theo chỉ định chuyên môn.
Atropin sulfat
INN Atropine sulfate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Atropin sulfat |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Atropine sulfate |
| Tên chung quốc tế sửa đổi (INNM) | Atropine sulfate |
| Tên IUPAC | bis([(1S,5R)-8-methyl-8-azabicyclo[3.2.1]octan-3-yl] 3-hydroxy-2-phenylpropanoate);sulfuric acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Atropine sulphate; atropini sulfas; atropine sulfate monohydrate; atropinum sulfuricum; atropine sulfate hydrate; atropin. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Atropini sulfas |
| Tên USAN | atropine sulfate |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 5908-99-6 |
|---|---|
| UNII | 03J5ZE7KA5 |
| PubChem CID | 656678 |
| RxNorm CUI | 153971 |
| Công thức phân tử | (C17H23NO3)2·H2SO4·H2O |
Dược động học của Atropin sulfat
Dược động học phụ thuộc đường dùng. Sau tiêm bắp, atropin đạt nồng độ đỉnh khoảng 30 phút. Sau tiêm tĩnh mạch, dược động học không tuyến tính trong khoảng 0,5–4 mg và thời gian bán thải huyết tương khoảng 2–4 giờ. Dung dịch nhỏ mắt 1% có hấp thu toàn thân với khác biệt lớn giữa cá thể.
Giai đoạn I: Hấp thu
Tiêm bắp: hấp thu với nồng độ đỉnh khoảng 30 phút sau tiêm. Nhỏ mắt 1%: nồng độ tối đa trong huyết tương có thể đạt khoảng 28 ± 27 phút sau khi nhỏ trong một nghiên cứu nhãn.
| F · Sinh khả dụng | Với dung dịch nhỏ mắt atropin sulfat 1%, sinh khả dụng toàn thân trung bình được báo cáo khoảng 63,5 ± 29% trong nghiên cứu trên người khỏe mạnh. Dữ liệu sinh khả dụng cho các đường dùng khác. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Atropin qua hàng rào nhau thai và đi vào tuần hoàn thai; vết atropin có thể được tìm thấy trong một số dịch tiết, bao gồm sữa. Thông tin thể tích phân bố định lượng.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Một phần lớn atropin bị phá hủy bởi thủy phân enzym, đặc biệt ở gan. Các chất chuyển hóa chính được mô tả gồm noratropine, atropine-N-oxide, tropine và tropic acid.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 13–50% liều có thể được thải trừ dưới dạng không đổi qua nước tiểu sau khi dùng đường tiêm; phần còn lại liên quan đến chuyển hóa/thủy phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Sau tiêm, thời gian bán thải huyết tương khoảng 2–4 giờ. Với atropin/l-hyoscyamine dùng tại mắt, nhãn ghi thời gian bán thải khoảng 2,5–3 giờ ở người lớn trong nghiên cứu; trẻ dưới 2 tuổi và người cao tuổi có thể có thời gian bán thải dài hơn. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Vận động sau tiêm bắp có thể làm tăng hấp thu do tăng tưới máu cơ. Thuốc trừ sâu phospho hữu cơ có thể ức chế chuyển hóa atropin. Trẻ dưới 2 tuổi và người cao tuổi có thể có thời gian bán thải kéo dài.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Atropin sulfat
Đối kháng thụ thể muscarinic không chọn lọc, thuộc nhóm kháng cholinergic/antimuscarinic. Atropin có ái lực lâm sàng chủ yếu với thụ thể muscarinic hơn là nicotinic.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Atropin đối kháng thuận nghịch acetylcholin tại thụ thể muscarinic M1, M2, M3 và các phân nhóm khác, từ đó làm giảm tác dụng phó giao cảm. Tại mắt, thuốc chặn cơ thắt đồng tử và cơ thể mi, gây giãn đồng tử và liệt điều tiết.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng kháng muscarinic có thể làm giảm tiết, tăng nhịp tim trong bối cảnh trương lực phế vị cao, giảm co thắt phế quản/liên quan tiết dịch trong ngộ độc cholinergic. Với nhỏ mắt 1%, khởi phát thường trong khoảng 40 phút, đạt tối đa khoảng 2 giờ và tác dụng có thể kéo dài đến 2 tuần ở mắt bình thường.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Atropin sulfat
- Chỉ định được phê duyệt theo nhãn dạng tiêm: chẹn tạm thời các tác dụng muscarinic nặng hoặc đe dọa tính mạng; dùng như thuốc giảm tiết, thuốc chống phản xạ phế vị, thuốc giải độc trong ngộ độc phospho hữu cơ/carbamat hoặc nấm có tác dụng muscarinic, và điều trị nhịp chậm có triệu chứng trong tình huống phù hợp.
- Chỉ định được phê duyệt theo nhãn nhỏ mắt 1%: gây liệt điều tiết, giãn đồng tử và penalization mắt lành trong điều trị nhược thị.
- Thông tin tại Việt Nam: chỉ định theo từng số đăng ký/tờ hướng dẫn sử dụng của chế phẩm cụ thể.
Atropin nồng độ thấp nhỏ mắt được nghiên cứu để làm chậm tiến triển cận thị ở trẻ em, ví dụ các nghiên cứu với nồng độ 0,01%, 0,025% và 0,05%. Đây là nội dung nghiên cứu hoặc có thể là dùng ngoài chỉ định tùy quốc gia/chế phẩm; không nên trình bày như khuyến cáo tự điều trị. Tình trạng phê duyệt cụ thể tại Việt Nam.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin liều dùng chỉ mang tính tham khảo, người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ. Liều thay đổi theo dạng thuốc, chỉ định, tuổi, cân nặng, bệnh cảnh cấp cứu, đường dùng và đáp ứng lâm sàng.
- Dạng tiêm ở người lớn theo nhãn tham khảo: chống tiết/chống phản xạ phế vị quanh phẫu thuật 0,5–1 mg IV/IM/SC trước phẫu thuật 30–60 phút; ngộ độc phospho hữu cơ/carbamat/nấm muscarinic 1–6 mg IV/IM/ET tùy mức độ, có thể lặp lại theo đáp ứng; nhịp chậm có triệu chứng 0,5 mg IV/IM hoặc 1–2 mg qua nội khí quản, tối đa tổng liều 3 mg trong ngữ cảnh nhãn.
- Dạng tiêm ở trẻ em theo nhãn tham khảo: nhiều chỉ định tính theo mg/kg, có giới hạn liều tối đa theo tuổi/nhóm tuổi; phải do bác sĩ cấp cứu hoặc chuyên khoa quyết định.
- Dung dịch nhỏ mắt 1% theo nhãn tham khảo: từ 3 tháng tuổi trở lên, nhỏ 1 giọt vào túi kết mạc khoảng 40 phút trước thời điểm cần giãn đồng tử tối đa; từ 3 tuổi trở lên có thể lặp lại tối đa hai lần/ngày khi cần theo chỉ định.
- Dạng tiêm phải được sử dụng bởi nhân viên y tế; cần kiểm tra dung dịch, độ trong và tình trạng bao bì trước khi dùng.
- Đường tĩnh mạch thường được ưu tiên trong cấp cứu, nhưng các đường khác có thể được dùng tùy tình huống và nhãn thuốc.
- Với thuốc nhỏ mắt, tránh để đầu lọ chạm mắt/bề mặt khác; người bệnh có thể nhìn mờ và sợ ánh sáng kéo dài nên cần được tư vấn trước khi rời cơ sở y tế.
- Không tự ý phối hợp atropin sulfat với thuốc khác hoặc dùng lại đơn cũ.
Theo dõi mạch, huyết áp, ECG khi dùng đường tiêm; tình trạng hô hấp, tiết dịch phế quản và oxy hóa trong ngộ độc cholinergic; dấu hiệu phản vệ, bí tiểu, táo bón, sốt/giảm tiết mồ hôi, lú lẫn hoặc kích thích. Với nhỏ mắt, theo dõi đau mắt, đỏ mắt, nhìn mờ, sợ ánh sáng, tăng huyết áp/nhịp tim và dấu hiệu quá mẫn.
Cảnh báo và lưu ý về Atropin sulfat
Theo nhãn dạng tiêm được tham chiếu: không ghi chống chỉ định cụ thể. Theo nhãn dung dịch nhỏ mắt 1%: chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn hoặc phản ứng dị ứng với bất kỳ thành phần nào của công thức. Chống chỉ định theo chế phẩm tại Việt Nam.
Các phản ứng thường liên quan tác dụng kháng muscarinic: khô miệng, nhìn mờ, sợ ánh sáng, nhịp tim nhanh, giảm tiết mồ hôi gây kém chịu nóng, táo bón, khó tiểu. Dạng nhỏ mắt có thể gây đau/châm chích khi nhỏ, viêm giác mạc nông, giảm tiết nước mắt; phản ứng toàn thân có thể gồm khô da/miệng/họng, bồn chồn, kích thích hoặc mê sảng.
Cần lưu ý phản vệ/quá mẫn nặng, làm nặng bệnh tim thiếu máu cục bộ do nhịp nhanh và tăng nhu cầu oxy cơ tim, khởi phát glôcôm cấp, tắc môn vị nặng hơn, bí tiểu hoàn toàn ở người phì đại tuyến tiền liệt, nút đờm đặc ở bệnh phổi mạn tính, tăng huyết áp sau nhỏ mắt và độc tính thần kinh trung ương khi quá liều.
- Bệnh tim thiếu máu cục bộ: cần hạn chế tổng liều trong bối cảnh nhãn dạng tiêm để tránh nhịp nhanh và tăng nhu cầu oxy cơ tim.
- Nguy cơ glôcôm góc đóng: atropin có thể gây khởi phát glôcôm cấp.
- Tắc môn vị, phì đại tuyến tiền liệt/bí tiểu, bệnh phổi mạn tính: cần thận trọng.
- Chế phẩm có benzyl alcohol cần đặc biệt thận trọng ở trẻ sơ sinh/trẻ nhẹ cân theo cảnh báo của nhãn.
- Nhỏ mắt có thể gây nhìn mờ, sợ ánh sáng kéo dài và tăng huyết áp do hấp thu toàn thân.
Quá liều có thể gây hồi hộp, giãn đồng tử, khó nuốt, da nóng khô, khát, chóng mặt, bồn chồn, run, mệt, mất điều hòa; liều độc có thể gây kích thích, ảo giác, mê sảng, hôn mê, suy hô hấp hoặc trụy tuần hoàn. Xử trí là cấp cứu y khoa: chăm sóc hỗ trợ, kiểm soát co giật/kích thích theo chuyên môn, hỗ trợ hô hấp/oxy, làm mát khi sốt; physostigmine chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định và theo dõi phù hợp.
Dạng tiêm tham khảo: bảo quản 20–25°C, sau khi mở lần đầu bảo quản 20–25°C và loại bỏ phần còn lại trong 24 giờ. Dạng nhỏ mắt 1% tham khảo: bảo quản 20–25°C và đậy kín. Điều kiện bảo quản theo từng chế phẩm tại Việt Nam.
Đối tượng đặc biệt
Trẻ em cần thận trọng do nguy cơ hấp thu toàn thân và độc tính kháng cholinergic. Nhãn nhỏ mắt 1% không khuyến cáo dùng cho trẻ dưới 3 tháng; trẻ dưới 3 tuổi nên giới hạn không quá 1 giọt mỗi mắt mỗi ngày theo nhãn được tham chiếu. Thời gian bán thải atropin có thể dài hơn ở trẻ dưới 2 tuổi.
Người cao tuổi có thể có thời gian bán thải atropin kéo dài hơn và nhạy cảm hơn với tác dụng kháng cholinergic như lú lẫn, bí tiểu, táo bón hoặc tăng nhãn áp. Nhãn nhỏ mắt ghi không quan sát thấy khác biệt tổng thể về an toàn/hiệu quả giữa người cao tuổi và người trưởng thành trẻ hơn, nhưng vẫn cần cá thể hóa theo bệnh nền.
Dữ liệu trên phụ nữ có thai còn hạn chế. Nhãn dạng tiêm nêu dữ liệu hiện có không đủ để xác định nguy cơ phát triển bất lợi liên quan thuốc; có rủi ro cho mẹ và thai nếu không xử trí các biến cố muscarinic nặng/đe dọa tính mạng. Dạng nhỏ mắt 1% chỉ nên dùng khi thật cần thiết và khi lợi ích vượt trội nguy cơ theo đánh giá của bác sĩ.
LactMed ghi chưa có đủ thông tin về atropin trong thời kỳ cho con bú; dùng kéo dài có thể làm giảm tiết sữa hoặc phản xạ xuống sữa, trong khi một liều đơn toàn thân hoặc nhỏ mắt ít có khả năng ảnh hưởng đến việc cho bú. Nhãn dạng tiêm khuyến nghị có thể vắt bỏ sữa trong 24 giờ sau dùng để giảm phơi nhiễm cho trẻ; cần hỏi bác sĩ/dược sĩ.
Dữ liệu chỉnh liều cụ thể ở người suy gan. Do atropin có chuyển hóa/thủy phân đáng kể ở gan, người suy gan nên được bác sĩ đánh giá nguy cơ và theo dõi tác dụng kháng cholinergic.
Dữ liệu chỉnh liều cụ thể ở người suy thận. Do một phần atropin được thải trừ không đổi qua nước tiểu, người suy thận nên được theo dõi thận trọng theo chỉ định chuyên môn.
Dạng nhỏ mắt có thể gây nhìn mờ và sợ ánh sáng kéo dài; dạng toàn thân có thể gây chóng mặt, lú lẫn hoặc rối loạn thị giác. Người dùng không nên lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc nguy hiểm cho đến khi thị lực và khả năng tỉnh táo trở lại bình thường.
Tương tác thuốc của Atropin sulfat
Dạng tiêm: atropin có thể làm giảm tốc độ hấp thu mexiletine. Dạng nhỏ mắt: không khuyến cáo phối hợp với thuốc ức chế monoamine oxidase (MAOI) do nguy cơ cơn tăng huyết áp. Cần khai báo tất cả thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc có tác dụng kháng cholinergic, thuốc tim mạch và thuốc thần kinh.
Thắc mắc về hoạt chất Atropin sulfat
Atropin sulfat là thuốc kháng muscarinic/kháng cholinergic, hoạt động bằng cách đối kháng tác dụng của acetylcholin tại thụ thể muscarinic. Thuốc có thể được dùng trong cấp cứu/chống độc và trong nhãn khoa theo chỉ định của nhân viên y tế.
Các nhãn DailyMed được tham chiếu ghi dạng tiêm và nhỏ mắt là thuốc kê đơn. Phân loại cụ thể tại Việt Nam phụ thuộc từng chế phẩm và giấy phép lưu hành. Người bệnh không nên tự ý mua hoặc dùng.
Theo nhãn dung dịch nhỏ mắt 1%, atropin sulfat được chỉ định để gây giãn đồng tử, liệt điều tiết và penalization mắt lành trong điều trị nhược thị. Việc dùng thuốc cần do bác sĩ mắt chỉ định và theo dõi.
Tác dụng phụ có thể gồm khô miệng, nhìn mờ, sợ ánh sáng, nhịp tim nhanh, táo bón, khó tiểu, bồn chồn hoặc lú lẫn. Tác dụng nghiêm trọng có thể gồm phản vệ, glôcôm cấp, bí tiểu hoàn toàn hoặc làm nặng bệnh tim thiếu máu cục bộ.
Không. Ngộ độc phospho hữu cơ/carbamat hoặc biến cố tim mạch là tình huống cấp cứu cần nhân viên y tế xử trí. Atropin nồng độ thấp trong kiểm soát tiến triển cận thị là nội dung nghiên cứu/dùng theo chỉ định chuyên khoa tùy quốc gia và chế phẩm, không phải hướng dẫn tự điều trị.

