Atomoxetine là thuốc kê đơn dùng trong điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý — ADHD — ở trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn theo chỉ định của bác sĩ. Hoạt chất này là chất ức chế tái hấp thu norepinephrine có chọn lọc, không thuộc nhóm thuốc kích thích thần kinh trung ương và không phải là thuốc được kiểm soát tại Hoa Kỳ theo nhãn DailyMed. Atomoxetine không dùng để “chữa khỏi” ADHD và thường là một phần của chương trình điều trị toàn diện, có thể bao gồm can thiệp tâm lý, giáo dục và xã hội. Người bệnh không nên tự ý mua, tự ý dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc. Cảnh báo quan trọng gồm ý nghĩ tự sát ở trẻ em/thanh thiếu niên, tổn thương gan nặng hiếm gặp, tăng huyết áp/nhịp tim, triệu chứng hưng cảm hoặc loạn thần mới xuất hiện và tương tác với thuốc ức chế MAO hoặc thuốc ức chế CYP2D6 mạnh. (DailyMed)
Nội dung chính
- Atomoxetine là thuốc ức chế tái thu hồi norepinephrine dùng cho ADHD.
- Bối cảnh dùng là một phần kế hoạch điều trị ADHD, có thể kèm can thiệp giáo dục/tâm lý.
- Cần theo dõi tâm trạng, hành vi, huyết áp và nhịp tim theo hướng dẫn bác sĩ.
- Có thể gây buồn ngủ, chán ăn, buồn nôn, tăng huyết áp hoặc ý nghĩ tự hại ở nhóm nguy cơ.
- Báo bác sĩ về bệnh gan, bệnh tim, thuốc chống trầm cảm và tiền sử rối loạn tâm thần.
Hoạt chất Atomoxetine là gì?
Atomoxetine là hoạt chất dùng trong điều trị ADHD. Thuốc làm tăng hoạt tính norepinephrine trong hệ thần kinh trung ương thông qua ức chế tái hấp thu norepinephrine, từ đó có thể giúp cải thiện chú ý và giảm tăng động, bốc đồng ở một số người bệnh ADHD. (DailyMed)
Atomoxetine
INN Atomoxetine; dạng muối thường dùng trong thuốc là atomoxetine hydrochloride. (DailyMed)
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Atomoxetine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Atomoxetine; dạng muối thường dùng trong thuốc là atomoxetine hydrochloride. (DailyMed) |
| Tên IUPAC | (3R)-N-methyl-3-(2-methylphenoxy)-3-phenylpropan-1-amine |
| Tên hóa học khác | methyl[(3R)-3-(2-methylphenoxy)-3-phenylpropyl]amine | Benzenepropanamine, N-methyl-gamma-(2-methylphenoxy)-, (gammaR)- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Atomoxetine hydrochloride; atomoxetinum; tên thương mại thường gặp: Strattera. Một số thuốc generic có thể dùng tên “Atomoxetine” kèm hàm lượng. |
| Tên viết tắt | ATX |
| Tên Latinh / tên dược điển | atomoxetinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 83015-26-3 |
|---|---|
| UNII | ASW034S0B8 |
| PubChem CID | 54841 |
| RxNorm CUI | 38400 |
| Công thức phân tử | C17H21NO |
Dược động học của Atomoxetine
Atomoxetine hấp thu tốt sau uống, ít bị ảnh hưởng bởi thức ăn, chuyển hóa chủ yếu qua CYP2D6 và sau đó liên hợp glucuronide. Kiểu gen/chức năng CYP2D6 ảnh hưởng mạnh đến nồng độ thuốc trong máu: người chuyển hóa kém qua CYP2D6 có AUC cao hơn khoảng 10 lần và nồng độ đỉnh ở trạng thái ổn định cao hơn khoảng 5 lần so với người chuyển hóa bình thường. (DailyMed)
Giai đoạn I: Hấp thu
Atomoxetine được hấp thu nhanh sau uống; nồng độ tối đa trong huyết tương thường đạt sau khoảng 1–2 giờ. Thức ăn ít ảnh hưởng đến hấp thu tổng thể. (DailyMed)
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 63% ở người chuyển hóa bình thường qua CYP2D6 và khoảng 94% ở người chuyển hóa kém qua CYP2D6. (DailyMed) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thông tin chi tiết về thể tích phân bố trong nguồn nhãn đã rà soát. DailyMed ghi các nghiên cứu in vitro cho thấy atomoxetine không ảnh hưởng đến gắn protein của warfarin, aspirin, phenytoin hoặc diazepam với albumin người, và các thuốc này cũng không ảnh hưởng đến gắn của atomoxetine với albumin. (DailyMed)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Atomoxetine được chuyển hóa chủ yếu qua enzym CYP2D6, sau đó liên hợp glucuronide. Chất chuyển hóa chính được thải trừ là 4-hydroxyatomoxetine-O-glucuronide. (DailyMed)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Atomoxetine được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng 4-hydroxyatomoxetine-O-glucuronide, với hơn 80% liều thải qua nước tiểu và dưới 17% qua phân; dưới 3% liều được thải dưới dạng atomoxetine không đổi. (DailyMed)
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình khoảng 5,2 giờ ở người chuyển hóa bình thường qua CYP2D6 và khoảng 21,6 giờ ở người chuyển hóa kém qua CYP2D6. (DailyMed) |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Ở người lớn chuyển hóa bình thường qua CYP2D6, độ thanh thải huyết tương biểu kiến trung bình sau uống là khoảng 0,35 L/giờ/kg; ở người chuyển hóa kém qua CYP2D6 là khoảng 0,03 L/giờ/kg. (DailyMed) |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố quan trọng gồm chức năng CYP2D6, dùng đồng thời thuốc ức chế CYP2D6 mạnh như paroxetine, fluoxetine hoặc quinidine, và suy gan trung bình/nặng. DailyMed ghi thuốc ức chế CYP2D6 mạnh có thể làm AUC atomoxetine tăng khoảng 6–8 lần và Cmax trạng thái ổn định tăng khoảng 3–4 lần ở người chuyển hóa bình thường; suy gan trung bình và nặng làm AUC tăng lần lượt khoảng 2 lần và 4 lần. (DailyMed)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Atomoxetine
Atomoxetine là selective norepinephrine reuptake inhibitor — chất ức chế tái hấp thu norepinephrine có chọn lọc. Về phân loại ATC, atomoxetine thuộc nhóm N06BA09 trong nhóm thuốc tác động trên hệ thần kinh, dùng cho ADHD và nootropic theo hệ ATC/DDD. (DailyMed)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế điều trị ADHD của atomoxetine chưa được khẳng định hoàn toàn, nhưng được cho là liên quan đến ức chế chọn lọc chất vận chuyển norepinephrine tiền synap, làm tăng norepinephrine ở các vùng não liên quan đến chú ý và kiểm soát hành vi. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Atomoxetine không phải thuốc kích thích kiểu amphetamine. Tác dụng lâm sàng có thể không xuất hiện ngay trong vài ngày đầu và cần đánh giá đáp ứng theo thời gian. Thuốc có thể làm tăng nhịp tim và huyết áp, có thể gây giãn đồng tử, ảnh hưởng tiểu tiện và có cảnh báo về triệu chứng tâm thần mới xuất hiện ở một số người bệnh. (DailyMed)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Atomoxetine
Chỉ định được phê duyệt theo DailyMed là điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý — ADHD. Hiệu quả được thiết lập trong các nghiên cứu lâm sàng ở bệnh nhi 6–18 tuổi, người lớn và nghiên cứu duy trì ở trẻ em 6–15 tuổi. (DailyMed)
Một số hướng dẫn như NICE xem atomoxetine là lựa chọn sau khi người bệnh không dung nạp hoặc không đáp ứng đủ với methylphenidate/lisdexamfetamine trong một số nhóm tuổi; việc này phụ thuộc tuổi, bối cảnh cấp phép và phác đồ từng quốc gia. Các ứng dụng ngoài chỉ định khác. (NICE)
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin dưới đây chỉ là tóm tắt từ nhãn thuốc, không dùng để tự tính liều. Theo DailyMed, trẻ em/thanh thiếu niên ≤70 kg thường khởi đầu khoảng 0,5 mg/kg/ngày, sau đó có thể tăng đến mục tiêu khoảng 1,2 mg/kg/ngày; tổng liều không vượt quá 1,4 mg/kg hoặc 100 mg/ngày, tùy mức nào thấp hơn. Trẻ em/thanh thiếu niên >70 kg và người lớn thường khởi đầu 40 mg/ngày, mục tiêu khoảng 80 mg/ngày, tối đa khuyến cáo 100 mg/ngày. Cần chỉnh liều trong một số trường hợp như suy gan, dùng thuốc ức chế CYP2D6 mạnh hoặc người chuyển hóa kém CYP2D6. (DailyMed)
Dùng đường uống, có thể dùng một lần buổi sáng hoặc chia đều buổi sáng và cuối chiều/đầu tối tùy chỉ định. Có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn. Không mở viên nang, không lấy bột thuốc bên trong để uống theo cách khác. Người bệnh không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa hỏi bác sĩ. (DailyMed)
Cần đánh giá trước điều trị, bao gồm tình trạng ADHD, bệnh đồng mắc, nguy cơ lạm dụng chất, sức khỏe thể chất, huyết áp, nhịp tim, chiều cao/cân nặng ở trẻ em và nguy cơ tim mạch. Trong quá trình dùng, cần theo dõi ý nghĩ/hành vi tự sát, thay đổi hành vi, huyết áp, nhịp tim, tăng trưởng ở trẻ em, dấu hiệu tổn thương gan, triệu chứng loạn thần/hưng cảm, kích động, hung hăng, bí tiểu hoặc cương đau dương vật. NICE khuyến cáo đánh giá nền trước khi bắt đầu thuốc ADHD và theo dõi chiều cao/cân nặng định kỳ ở trẻ em, cân nặng ở người lớn. (NICE)
Cảnh báo và lưu ý về Atomoxetine
Chống chỉ định hoặc không nên dùng trong các trường hợp: quá mẫn với atomoxetine hoặc thành phần thuốc; dùng cùng hoặc trong vòng 2 tuần với thuốc ức chế MAO; glaucoma góc hẹp; u tủy thượng thận hoặc tiền sử u tủy thượng thận; bệnh tim mạch nặng hoặc rối loạn mạch máu nặng có thể xấu đi khi huyết áp/nhịp tim tăng. (DailyMed)
Ở trẻ em và thanh thiếu niên, các phản ứng thường gặp trong nghiên cứu gồm đau bụng, nôn, buồn nôn, mệt mỏi, cáu gắt, giảm cảm giác ngon miệng, đau đầu, buồn ngủ, chóng mặt và phát ban. Ở người lớn, các phản ứng thường gặp gồm khô miệng, buồn nôn, táo bón, giảm cảm giác ngon miệng, chóng mặt, buồn ngủ, mất ngủ, hồi hộp, tăng tiết mồ hôi, rối loạn tiểu tiện và một số rối loạn chức năng tình dục. (DailyMed)
Các tác dụng phụ/cảnh báo nghiêm trọng gồm ý nghĩ tự sát ở trẻ em và thanh thiếu niên, tổn thương gan nặng hiếm gặp, biến cố tim mạch nghiêm trọng ở người có bệnh tim cấu trúc hoặc bệnh tim nặng, tăng huyết áp/nhịp tim, ngất/hạ huyết áp tư thế, triệu chứng loạn thần hoặc hưng cảm mới xuất hiện, hành vi hung hăng/thù địch, phản ứng dị ứng nặng, bí tiểu, cương đau dương vật và co giật được báo cáo sau lưu hành. (DailyMed)
Cần đặc biệt thận trọng ở người có tiền sử ý nghĩ/hành vi tự sát, rối loạn lưỡng cực, hưng cảm, loạn thần, bệnh tim mạch, tăng huyết áp, nhịp nhanh, bệnh mạch máu não, bệnh gan, động kinh/co giật, bí tiểu, glaucoma hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng CYP2D6. Trước khi dùng nên sàng lọc nguy cơ rối loạn lưỡng cực; nếu xuất hiện triệu chứng loạn thần/hưng cảm mới, cần liên hệ bác sĩ để đánh giá việc ngừng thuốc. (DailyMed)
DailyMed ghi kinh nghiệm lâm sàng về quá liều còn hạn chế; sau lưu hành đã có báo cáo tử vong khi quá liều phối hợp atomoxetine với ít nhất một thuốc khác, nhưng không có báo cáo tử vong do quá liều atomoxetine đơn độc trong dữ liệu được nêu. Triệu chứng quá liều có thể gồm rối loạn tiêu hóa, buồn ngủ, chóng mặt, run, hành vi bất thường, tăng động, kích động, nhịp nhanh, tăng huyết áp, giãn đồng tử và khô miệng; một số trường hợp có co giật. Xử trí quá liều cần liên hệ cấp cứu/trung tâm chống độc, không tự xử trí tại nhà. (DailyMed)
Theo DailyMed, bảo quản ở 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C, và giữ chai đóng kín. Điều kiện bảo quản cụ thể cần theo tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm đang dùng. (DailyMed)
Đối tượng đặc biệt
Atomoxetine được nghiên cứu và sử dụng cho bệnh nhi ADHD từ 6 tuổi trở lên theo nhãn DailyMed; an toàn, hiệu quả và dược động học ở trẻ dưới 6 tuổi chưa được đánh giá đầy đủ. Cần cân nhắc lợi ích/nguy cơ, theo dõi ý nghĩ tự sát, hành vi bất thường, chiều cao, cân nặng, huyết áp, nhịp tim và đáp ứng học tập/xã hội. (DailyMed)
An toàn, hiệu quả và dược động học của atomoxetine ở người cao tuổi chưa được đánh giá trong nhãn DailyMed. Vì vậy, cần thận trọng và đánh giá bệnh đồng mắc, thuốc dùng kèm, huyết áp, nhịp tim, chức năng gan/thận trước khi cân nhắc điều trị. (DailyMed)
Dữ liệu công bố về dùng atomoxetine ở phụ nữ mang thai chưa đủ để xác định nguy cơ liên quan đến dị tật bẩm sinh lớn, sảy thai hoặc kết cục bất lợi cho mẹ/thai. Việc dùng thuốc trong thai kỳ cần bác sĩ chuyên khoa cân nhắc lợi ích/nguy cơ; không tự ý dùng hoặc tự ý ngừng thuốc khi đang mang thai. (DailyMed)
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của atomoxetine hoặc chất chuyển hóa trong sữa mẹ, tác động lên trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến tiết sữa; atomoxetine có trong sữa động vật. Cần cân nhắc lợi ích của bú mẹ, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ tiềm tàng cho trẻ bú mẹ cùng bác sĩ. (DailyMed)
Suy gan trung bình và nặng làm tăng phơi nhiễm atomoxetine; AUC tăng khoảng 2 lần ở Child-Pugh B và khoảng 4 lần ở Child-Pugh C. Cần chỉnh liều và theo dõi chặt chẽ theo chỉ định bác sĩ; ngừng và không dùng lại nếu có vàng da hoặc bằng chứng xét nghiệm tổn thương gan liên quan thuốc. (DailyMed)
Atomoxetine có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, mệt mỏi hoặc ảnh hưởng tập trung ở một số người. Người bệnh nên thận trọng khi lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc cần tỉnh táo cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng thế nào đến bản thân. (DailyMed)
Tương tác thuốc của Atomoxetine
Không dùng cùng thuốc ức chế MAO hoặc trong khoảng cách gần với thuốc ức chế MAO. Thuốc ức chế CYP2D6 mạnh như paroxetine, fluoxetine và quinidine có thể làm tăng đáng kể nồng độ atomoxetine. Cần thận trọng khi dùng với thuốc ảnh hưởng huyết áp như thuốc hạ áp, thuốc tăng huyết áp/pressor agents, hoặc albuterol/beta-2 agonist dùng toàn thân vì có thể tăng tác động lên tim mạch. Thuốc làm tăng pH dạ dày như omeprazole hoặc antacid chứa magnesium/aluminum hydroxide không ảnh hưởng sinh khả dụng atomoxetine trong dữ liệu nhãn. (DailyMed)
Thắc mắc về hoạt chất Atomoxetine
Atomoxetine là thuốc kê đơn điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý — ADHD. Thuốc thuộc nhóm ức chế tái hấp thu norepinephrine có chọn lọc và thường được dùng như một phần của chương trình điều trị toàn diện, không phải thuốc “chữa khỏi” ADHD. (DailyMed)
Atomoxetine không phải thuốc kích thích thần kinh trung ương kiểu amphetamine và không phải thuốc được kiểm soát tại Hoa Kỳ theo nhãn DailyMed. Tuy nhiên, đây vẫn là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chỉ định và theo dõi. (DailyMed)
Thời gian đáp ứng khác nhau giữa từng người. Một số tài liệu hướng dẫn người bệnh cho biết thuốc có thể cần vài tuần để triệu chứng cải thiện đầy đủ. Không nên tự tăng liều nếu chưa thấy đáp ứng; cần tái khám để bác sĩ đánh giá hiệu quả và dung nạp. (Medicines.org.uk)
Có thể có tác dụng phụ nghiêm trọng dù không phải ai cũng gặp. Các cảnh báo quan trọng gồm ý nghĩ tự sát ở trẻ em/thanh thiếu niên, tổn thương gan nặng hiếm gặp, tăng huyết áp/nhịp tim, biến cố tim mạch ở người có bệnh tim nặng, triệu chứng hưng cảm/loạn thần, phản ứng dị ứng, bí tiểu, cương đau dương vật và co giật. Khi có triệu chứng bất thường, cần liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế. (DailyMed)
Không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều. Dù DailyMed không ghi bằng chứng rõ về hội chứng cai trong dữ liệu lâm sàng, việc ngừng hoặc chỉnh liều vẫn cần bác sĩ đánh giá vì triệu chứng ADHD, tác dụng phụ, bệnh đồng mắc và thuốc dùng kèm khác nhau giữa từng người. (DailyMed)

