Acid gadoteric là một thuốc cản quang cộng hưởng từ có chứa gadolinium, thường được dùng dưới dạng muối gadoterate meglumine để tăng tương phản hình ảnh khi chụp MRI. Hoạt chất này thuộc nhóm thuốc cản quang từ tính, dạng phức gadolinium macrocyclic ionic, dùng đường tiêm tĩnh mạch và chỉ nên được sử dụng bởi nhân viên y tế có chuyên môn trong cơ sở có khả năng theo dõi và xử trí phản ứng quá mẫn.
Acid gadoteric không phải thuốc điều trị bệnh và không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán của bác sĩ. Các cảnh báo quan trọng gồm nguy cơ phản vệ, nguy cơ xơ hóa hệ thống do thận ở người suy thận nặng, không dùng đường nội tủy và khả năng gadolinium lưu giữ trong mô trong thời gian dài. (DailyMed)
Nội dung chính
- Acid gadoteric thuộc nhóm thuốc cản quang gadolinium dùng trong MRI.
- Bối cảnh dùng là hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán hình ảnh quan sát tổn thương phù hợp.
- Chỉ dùng tại cơ sở y tế theo chỉ định và quy trình an toàn thuốc cản quang.
- Có thể gây buồn nôn, đau đầu, phản ứng dị ứng hoặc rủi ro liên quan suy thận nặng.
- Báo bác sĩ về bệnh thận, ghép gan, dị ứng thuốc cản quang và thai kỳ.
Hoạt chất Acid gadoteric là gì?
Acid gadoteric là hoạt chất cản quang chứa gadolinium dùng trong chụp MRI. Khi được tiêm tĩnh mạch, hoạt chất giúp tăng tín hiệu hình ảnh ở một số mô/tổn thương, hỗ trợ bác sĩ quan sát rõ hơn cấu trúc hoặc bất thường cần đánh giá. (DailyMed)
Acid gadoteric
INN Gadoteric acid; dạng muối dùng trong thuốc: gadoterate meglumine. (Medicines.org.uk)
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acid gadoteric |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Gadoteric acid; dạng muối dùng trong thuốc: gadoterate meglumine. (Medicines.org.uk) |
| Tên IUPAC | 2-[4,7-bis(carboxylatomethyl)-10-(carboxymethyl)-1,4,7,10-tetrazacyclododec-1-yl]acetate;gadolinium(3+) |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Gadoterate meglumine; gadoterate; phức gadolinium của DOTA/tetraxetan dưới dạng muối meglumine. (Medicines.org.uk) |
| Tên viết tắt | Gd-DOTA |
| Tên Latinh / tên dược điển | acidum gadotericum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 72573-82-1 |
|---|---|
| UNII | QVF9Y6955W |
| PubChem CID | 158536 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C16H25GdN4O8 |
Dược động học của Acid gadoteric
Sau tiêm tĩnh mạch, acid gadoteric phân bố chủ yếu trong dịch ngoại bào, không ghi nhận gắn protein huyết tương đáng kể trong SmPC, không phát hiện chất chuyển hóa và được thải trừ chủ yếu qua thận bằng lọc cầu thận dưới dạng không đổi. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn I: Hấp thu
Không có giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa trong sử dụng thông thường vì thuốc được tiêm tĩnh mạch. Dữ liệu hấp thu theo các đường dùng khác.
| F · Sinh khả dụng | Không áp dụng theo nghĩa sinh khả dụng đường uống vì Acid gadoteric được dùng đường tiêm tĩnh mạch. Giá trị sinh khả dụng định lượng trong nhãn/SmPC đã rà soát. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Acid gadoteric phân bố trong dịch ngoại bào. SmPC ghi thể tích phân bố khoảng 18 L, xấp xỉ thể tích dịch ngoại bào, và không gắn với protein như albumin huyết thanh. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Không phát hiện chất chuyển hóa trong SmPC; DailyMed cũng ghi gadoterate không được biết là có chuyển hóa. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Acid gadoteric được thải trừ nhanh qua thận ở dạng không đổi bằng lọc cầu thận; SmPC ghi khoảng 89% được thải qua nước tiểu sau 6 giờ và 95% sau 24 giờ ở người có chức năng thận bình thường. (Medicines.org.uk)
| t½ · Thời gian bán thải | Ở người có chức năng thận bình thường, thời gian bán thải khoảng 1,6 giờ theo SmPC. DailyMed ghi sau liều 0,1 mmol/kg, thời gian bán thải trung bình khoảng 1,4 ± 0,2 giờ ở nữ và 2,0 ± 0,7 giờ ở nam. (Medicines.org.uk) |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Trong dữ liệu DailyMed ở người khỏe mạnh, độ thanh thải thận và độ thanh thải toàn phần của gadolinium toàn phần lần lượt khoảng 1,27 ± 0,32 và 1,74 ± 0,12 mL/phút/kg ở nữ; 1,40 ± 0,31 và 1,64 ± 0,35 mL/phút/kg ở nam. Độ thanh thải giảm khi suy thận nặng hơn. (DailyMed) |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy thận làm chậm thải trừ acid gadoteric. SmPC ghi thời gian bán thải tăng khoảng 5 giờ khi độ thanh thải creatinin 30–60 mL/phút và khoảng 14 giờ khi độ thanh thải creatinin 10–30 mL/phút. DailyMed cũng ghi mức độ suy thận làm giảm độ thanh thải toàn phần. (Medicines.org.uk)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acid gadoteric
Nhóm thuốc cản quang cộng hưởng từ, paramagnetic contrast media, gadolinium-based contrast agent — GBCA, dạng phức macrocyclic ionic. EMA phân loại gadoteric acid trong nhóm gadolinium macrocyclic, nhóm có độ ổn định cao hơn và xu hướng giải phóng gadolinium thấp hơn so với các chất tuyến tính. (DailyMed)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Gadoterate là phân tử thuận từ. Khi đặt trong từ trường, phân tử này tạo mô-men từ, làm tăng tốc độ hồi phục của proton nước lân cận, từ đó tăng cường tín hiệu/độ sáng trên hình ảnh MRI, đặc biệt ở chuỗi T1-weighted khi dùng liều khuyến cáo. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Acid gadoteric ảnh hưởng đến thời gian thư giãn proton, qua đó ảnh hưởng tín hiệu MRI. SmPC ghi hiệu ứng thuận từ được xác định qua tác động lên thời gian thư giãn T1 và T2; DailyMed ghi thuốc giúp tăng tín hiệu ở mô đích, nhất là trên chuỗi T1 ở liều khuyến cáo. (DailyMed)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acid gadoteric
Theo DailyMed, Dotarem được chỉ định dùng đường tĩnh mạch với MRI não, cột sống và mô liên quan ở người lớn và trẻ em, bao gồm trẻ sơ sinh đủ tháng, để phát hiện và hiển thị vùng có hàng rào máu não bị phá vỡ hoặc bất thường mạch máu. Theo SmPC Clariscan tại Anh, gadoteric acid được dùng để tăng tương phản trong MRI não, cột sống, mô xung quanh, MRI toàn thân ở người lớn/trẻ em, và chụp mạch cộng hưởng từ các động mạch không phải động mạch vành ở người lớn. Chỉ định cụ thể phụ thuộc sản phẩm, quốc gia và nhãn được phê duyệt. (DailyMed)
. Mọi sử dụng ngoài chỉ định phê duyệt cần được bác sĩ chuyên khoa cân nhắc lợi ích/nguy cơ và tuân thủ quy định chuyên môn.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin sau chỉ để tham khảo nhãn thuốc, không dùng để tự tính liều hoặc tự yêu cầu tiêm thuốc cản quang. Theo DailyMed, liều Dotarem khuyến cáo cho người lớn và trẻ em, bao gồm trẻ sơ sinh đủ tháng, là 0,2 mL/kg, tương đương 0,1 mmol/kg, tiêm tĩnh mạch dạng bolus. SmPC Clariscan cũng nêu liều thường dùng 0,1 mmol/kg, tương đương 0,2 mL/kg cho nhiều chỉ định MRI. (DailyMed)
Acid gadoteric dùng đường tiêm tĩnh mạch và chỉ nên được thực hiện bởi nhân viên y tế được đào tạo, có chuyên môn về chụp MRI tăng tương phản gadolinium. Cần kiểm tra dung dịch trước khi dùng, không dùng nếu có tiểu phân hoặc bao bì hư hỏng, không trộn với thuốc khác khi chưa có dữ liệu tương hợp, và loại bỏ phần thuốc không dùng. (DailyMed)
Cần khai thác tiền sử dị ứng, phản ứng với thuốc cản quang, hen phế quản, bệnh thận, tăng huyết áp, đái tháo đường và các yếu tố nguy cơ suy giảm chức năng thận. SmPC khuyến cáo theo dõi người bệnh ít nhất 30 phút sau tiêm vì đa số phản ứng không mong muốn xảy ra trong khoảng thời gian này; DailyMed khuyến cáo theo dõi dấu hiệu quá mẫn trong và sau khi dùng. (Medicines.org.uk)
Cảnh báo và lưu ý về Acid gadoteric
Chống chỉ định ở người có tiền sử phản ứng quá mẫn có ý nghĩa lâm sàng với Dotarem hoặc quá mẫn với hoạt chất/tá dược của chế phẩm chứa acid gadoteric. (DailyMed)
Các phản ứng thường gặp hơn trong nghiên cứu lâm sàng của Dotarem gồm buồn nôn, đau đầu, đau tại vị trí tiêm, cảm giác lạnh tại vị trí tiêm và phát ban. Một số phản ứng khác ít gặp hơn có thể gồm chóng mặt, rối loạn vị giác, nôn, ngứa, dị cảm, thay đổi huyết áp, hồi hộp, mệt mỏi hoặc phản ứng tại vị trí tiêm. (DailyMed)
Cần lưu ý phản ứng quá mẫn/phản vệ có thể biểu hiện tim mạch, hô hấp hoặc da và hiếm khi có thể tử vong; nguy cơ xơ hóa hệ thống do thận ở người suy thận nặng hoặc tổn thương thận cấp; nguy cơ giữ gadolinium trong não, xương, da và các cơ quan khác; phản ứng do thoát mạch; và các phản ứng thần kinh nghiêm trọng nếu dùng nhầm đường nội tủy. (DailyMed)
Không dùng acid gadoteric đường nội tủy. Cần thận trọng đặc biệt ở người suy thận nặng, tổn thương thận cấp, người có tiền sử dị ứng/hen phế quản/phản ứng với thuốc cản quang, người cần dùng nhiều lần trong đời, phụ nữ có thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh tim mạch nặng. EMA khuyến cáo chỉ dùng thuốc cản quang gadolinium khi thông tin chẩn đoán không thể có được bằng chụp không tiêm cản quang và dùng liều thấp nhất đủ tạo hình ảnh chẩn đoán. (DailyMed)
DailyMed ghi chưa báo cáo phản ứng bất lợi do quá liều Dotarem và gadoterate meglumine có thể được loại bỏ khỏi cơ thể bằng thẩm tách máu. SmPC cũng ghi Clariscan có thể được loại bỏ bằng thẩm tách máu, nhưng không có bằng chứng cho thấy thẩm tách máu phù hợp để phòng ngừa xơ hóa hệ thống do thận ở người chưa chạy thận. (DailyMed)
Theo DailyMed, Dotarem bảo quản ở 25°C, cho phép dao động 15–30°C; bơm tiêm đóng sẵn không được đông lạnh và phải bỏ nếu đã đông lạnh. SmPC Clariscan tại Anh ghi sản phẩm không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt, nhưng sau mở nên dùng ngay về mặt vi sinh. Điều kiện cụ thể cần theo tờ hướng dẫn của từng sản phẩm đang dùng. (DailyMed)
Đối tượng đặc biệt
Theo DailyMed, độ an toàn và hiệu quả của Dotarem liều đơn 0,1 mmol/kg đã được thiết lập ở trẻ từ sơ sinh đủ tháng đến 17 tuổi; chưa thiết lập an toàn ở trẻ sinh non. SmPC Clariscan khuyến cáo thận trọng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ do chức năng thận chưa trưởng thành, không dùng quá 0,1 mmol/kg và không dùng hơn một liều trong một lần chụp. (DailyMed)
Không cần chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi theo DailyMed/SmPC, nhưng cần thận trọng vì người cao tuổi có nguy cơ suy giảm chức năng thận và bệnh đi kèm cao hơn; SmPC nhấn mạnh cần sàng lọc rối loạn chức năng thận ở người từ 65 tuổi trở lên. (DailyMed)
GBCAs có thể qua nhau thai và gây phơi nhiễm thai nhi với gadolinium. DailyMed khuyến cáo chỉ dùng Dotarem trong thai kỳ nếu chẩn đoán hình ảnh là thiết yếu và không thể trì hoãn; SmPC Clariscan cũng khuyến cáo không dùng trong thai kỳ trừ khi tình trạng lâm sàng của người mẹ cần sử dụng gadoteric acid. (DailyMed)
DailyMed ghi chưa có dữ liệu trực tiếp về gadoterate trong sữa mẹ, tác động lên trẻ bú mẹ hoặc tiết sữa; dữ liệu về GBCA khác cho thấy 0,01–0,04% liều gadolinium của mẹ có trong sữa, hấp thu qua đường tiêu hóa của trẻ bú mẹ hạn chế. SmPC Clariscan ghi việc tiếp tục hoặc tạm ngừng cho bú 24 giờ sau dùng thuốc nên do bác sĩ và người mẹ quyết định. (DailyMed)
SmPC Clariscan ghi liều người lớn áp dụng cho người suy gan, nhưng khuyến cáo thận trọng, đặc biệt trong giai đoạn quanh ghép gan do liên quan nguy cơ suy thận cấp và xơ hóa hệ thống do thận ở nhóm này. (Medicines.org.uk)
SmPC ghi chưa có nghiên cứu về ảnh hưởng lên khả năng lái xe và vận hành máy móc; người bệnh ngoại trú nên lưu ý buồn nôn có thể xảy ra. (Medicines.org.uk)
Tương tác thuốc của Acid gadoteric
DailyMed ghi chưa thực hiện nghiên cứu tương tác thuốc đặc hiệu với Dotarem. SmPC ghi chưa quan sát thấy tương tác với thuốc khác, nhưng các thuốc như chẹn beta, thuốc vận mạch, thuốc ức chế men chuyển và thuốc đối kháng thụ thể angiotensin có thể ảnh hưởng cơ chế bù trừ tim mạch khi có thay đổi huyết áp; người dùng chẹn beta có thể khó đáp ứng với beta-agonist khi xử trí phản ứng quá mẫn. (DailyMed)
Thắc mắc về hoạt chất Acid gadoteric
Acid gadoteric là thuốc cản quang chứa gadolinium dùng trong chụp MRI, thường dưới dạng gadoterate meglumine. Thuốc giúp tăng tương phản hình ảnh để bác sĩ quan sát tổn thương hoặc bất thường rõ hơn; đây không phải thuốc điều trị bệnh. (DailyMed)
Không. Acid gadoteric là thuốc kê đơn/thuốc dùng trong chẩn đoán hình ảnh, phải do nhân viên y tế có chuyên môn chỉ định, chuẩn bị, tiêm và theo dõi. Người bệnh không nên tự ý mua, tự ý dùng hoặc yêu cầu tăng/giảm liều thuốc cản quang.
Ở người suy thận nặng hoặc tổn thương thận cấp, các thuốc cản quang gadolinium có thể làm tăng nguy cơ xơ hóa hệ thống do thận. Vì vậy, bác sĩ cần sàng lọc nguy cơ suy thận và chỉ dùng khi thông tin chẩn đoán thật sự cần thiết. (DailyMed)
Chỉ cân nhắc khi chẩn đoán hình ảnh là thiết yếu và không thể trì hoãn. Gadolinium có thể qua nhau thai, dữ liệu trên người còn hạn chế và việc dùng thuốc cần do bác sĩ đánh giá lợi ích/nguy cơ. (DailyMed)
Các phản ứng thường được ghi nhận gồm buồn nôn, đau đầu, đau hoặc cảm giác lạnh tại vị trí tiêm và phát ban. Phản ứng quá mẫn/phản vệ hiếm gặp nhưng có thể nghiêm trọng, nên người bệnh cần được theo dõi trong và sau khi tiêm. (DailyMed)

