Apixaban là hoạt chất chống đông đường uống trực tiếp, thuộc nhóm ức chế yếu tố Xa. Hoạt chất này được dùng trong một số tình huống cần phòng ngừa hoặc điều trị huyết khối, chẳng hạn giảm nguy cơ đột quỵ và thuyên tắc hệ thống ở người lớn bị rung nhĩ không do bệnh van tim, dự phòng huyết khối tĩnh mạch sâu sau phẫu thuật thay khớp háng hoặc khớp gối, điều trị huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi. Apixaban là thuốc kê đơn tại nhiều hệ thống quản lý dược, có nguy cơ gây chảy máu và tương tác với nhiều thuốc khác. Người bệnh không tự ý mua, dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều. Mọi quyết định điều trị cần theo chỉ định của bác sĩ/dược sĩ và tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt tại Việt Nam.
Nội dung chính
- Apixaban là gì?: Thuốc chống đông đường uống trực tiếp, ức chế chọn lọc yếu tố Xa.
- Nhóm dược lý: Thuốc ức chế yếu tố Xa; thuốc chống đông đường uống trực tiếp.
- Mã ATC: B01AF02.
- Dạng dùng phổ biến: Viên nén bao phim 2,5 mg và 5 mg; một số nhãn tại Hoa Kỳ có thêm dạng dùng cho hỗn dịch uống ở trẻ em.
- Đường dùng: Đường uống.
- Chỉ định chính: Rung nhĩ không do bệnh van tim, dự phòng huyết khối sau thay khớp háng/gối, điều trị DVT/PE và giảm nguy cơ tái phát DVT/PE; chỉ định nhi khoa phụ thuộc khu vực quản lý.
- Nguy cơ quan trọng: Chảy máu; tăng nguy cơ huyết khối nếu ngừng thuốc sớm không có phương án chống đông thay thế; tụ máu tủy sống/ngoài màng cứng khi gây tê vùng hoặc chọc dò tủy sống.
- Lưu ý tuân thủ: Đây là thông tin y khoa tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn và không khuyến khích tự dùng thuốc.
Hoạt chất Apixaban là gì?
Apixaban là hoạt chất chống đông đường uống trực tiếp, ức chế chọn lọc yếu tố Xa. Bằng cách ức chế yếu tố Xa, apixaban làm giảm tạo thrombin và hình thành huyết khối.
Apixaban
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Apixaban |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Apixaban |
| Tên IUPAC | 1-(4-methoxyphenyl)-7-oxo-6-[4-(2-oxopiperidin-1-yl)phenyl]-4,5-dihydropyrazolo[5,4-c]pyridine-3-carboxamide |
| Tên hóa học khác | 1-(4-Methoxyphenyl)-7-oxo-6-[4-(2-oxopiperidin-1-yl)phenyl]-4,5,6,7-tetrahydro-1H-pyrazolo[3,4-c]pyridine-3-carboxamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Eliquis là tên thương mại thường gặp trong tài liệu FDA/EMA; thông tin này chỉ nhằm nhận diện hoạt chất, không hàm ý quảng cáo hoặc khuyến nghị sử dụng sản phẩm. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Apixabanum |
| Tên USAN | apixaban |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 503612-47-3 |
|---|---|
| UNII | 3Z9Y7UWC1J |
| PubChem CID | 10182969 |
| RxNorm CUI | 1364430 |
| Công thức phân tử | C25H25N5O4 |
Dược động học của Apixaban
Apixaban dùng đường uống, hấp thu nhanh, sinh khả dụng khoảng 50% với liều đến 10 mg, đạt nồng độ tối đa sau khoảng 3–4 giờ. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 87%, chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4, thải trừ qua nước tiểu và phân; thải trừ qua thận chiếm khoảng 27% tổng thanh thải.
Giai đoạn I: Hấp thu
Apixaban hấp thu nhanh sau uống, nồng độ tối đa trong huyết tương thường xuất hiện sau 3–4 giờ. Với liều từ 25 mg trở lên, hấp thu bị giới hạn bởi độ hòa tan và sinh khả dụng giảm; đây không phải khuyến nghị liều dùng.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 50% với liều apixaban đến 10 mg. Thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến sinh khả dụng. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 87%; thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 21 L.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Khoảng 25% liều uống được thu hồi trong nước tiểu và phân dưới dạng chất chuyển hóa. Apixaban chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4, với đóng góp nhỏ của CYP1A2, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19 và CYP2J2. Không ghi nhận chất chuyển hóa lưu hành có hoạt tính.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Apixaban thải trừ qua cả nước tiểu và phân. Thải trừ qua thận chiếm khoảng 27% tổng thanh thải; bài tiết mật và bài tiết trực tiếp qua ruột góp phần vào thải trừ qua phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải biểu kiến khoảng 12 giờ sau khi uống. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Tổng thanh thải khoảng 3,3 L/giờ sau khi uống. Ở người thẩm phân máu, thanh thải qua thẩm phân được báo cáo khoảng 18 mL/phút trong nghiên cứu dược động học. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm chức năng thận, tuổi, cân nặng, chức năng gan, thuốc ức chế mạnh hoặc cảm ứng mạnh đồng thời CYP3A4 và P-gp. Thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến sinh khả dụng ở liều được nghiên cứu.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Apixaban
Apixaban thuộc nhóm direct oral anticoagulants, còn gọi là DOAC, cụ thể là thuốc ức chế trực tiếp yếu tố Xa. Thuốc không cần antithrombin III để tạo tác dụng chống huyết khối.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Apixaban ức chế yếu tố Xa tự do, yếu tố Xa đã gắn trong cục máu đông và hoạt tính prothrombinase. Thuốc không tác động trực tiếp lên kết tập tiểu cầu, nhưng gián tiếp ức chế kết tập tiểu cầu do thrombin gây ra thông qua việc làm giảm tạo thrombin.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Do ức chế yếu tố Xa, apixaban có thể làm kéo dài PT, INR và aPTT. Tuy nhiên, thay đổi ở các xét nghiệm này ở liều điều trị thường nhỏ, biến thiên cao và không hữu ích để theo dõi thường quy tác dụng chống đông của apixaban.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Apixaban
Theo nhãn FDA và thông tin EMA, apixaban được dùng trong các chỉ định gồm: giảm nguy cơ đột quỵ và thuyên tắc hệ thống ở người lớn bị rung nhĩ không do bệnh van tim; dự phòng huyết khối tĩnh mạch sâu sau phẫu thuật thay khớp háng hoặc khớp gối; điều trị huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi; giảm nguy cơ tái phát DVT/PE sau điều trị ban đầu. Nhãn FDA cập nhật năm 2025 có thêm chỉ định điều trị VTE và giảm nguy cơ tái phát VTE ở bệnh nhi từ sơ sinh trở lên sau ít nhất 5 ngày điều trị chống đông ban đầu; chỉ định nhi khoa cần đối chiếu nhãn thuốc được phê duyệt tại từng quốc gia.
Ứng dụng ngoài chỉ định không được khuyến nghị trong bài viết này. Một số dữ liệu nhi khoa đã được mô tả trong SmPC, ví dụ nghiên cứu dự phòng VTE ở trẻ mắc bạch cầu lymphoblastic cấp hoặc lymphoma lymphoblastic, nhưng SmPC UK nêu chưa có chỉ định nhi khoa được cấp phép tại thời điểm tài liệu đó; trong khi nhãn FDA 2025 đã có chỉ định nhi khoa VTE. Các ứng dụng ngoài nhãn khác.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là thông tin tham khảo theo nhãn thuốc quốc tế, không dùng để tự điều trị. Liều thực tế phải do bác sĩ quyết định theo chỉ định, tuổi, cân nặng, chức năng thận, chức năng gan, nguy cơ chảy máu, thuốc dùng kèm và tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt.
- Rung nhĩ không do bệnh van tim ở người lớn: liều thường được khuyến cáo trong nhãn FDA là 5 mg uống 2 lần/ngày; giảm còn 2,5 mg uống 2 lần/ngày nếu có ít nhất 2 yếu tố: tuổi ≥80, cân nặng ≤60 kg hoặc creatinin huyết thanh ≥1,5 mg/dL.
- Dự phòng DVT sau thay khớp háng/gối: nhãn FDA nêu 2,5 mg uống 2 lần/ngày, bắt đầu 12–24 giờ sau phẫu thuật; thời gian tham khảo 35 ngày sau thay khớp háng và 12 ngày sau thay khớp gối.
- Điều trị DVT/PE ở người lớn: nhãn FDA nêu 10 mg uống 2 lần/ngày trong 7 ngày đầu, sau đó 5 mg uống 2 lần/ngày.
- Giảm nguy cơ tái phát DVT/PE: nhãn FDA nêu 2,5 mg uống 2 lần/ngày sau ít nhất 6 tháng điều trị DVT/PE.
- Liều nhi khoa: phụ thuộc cân nặng, dạng bào chế và nhãn phê duyệt; không trình bày liều cá nhân hóa trong bài này. Cần hỏi bác sĩ chuyên khoa.
Apixaban dùng đường uống, có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn. Người bệnh không tự ý nghiền, pha, thay đổi liều hoặc ngừng thuốc nếu chưa có hướng dẫn. Với người không nuốt được viên, nhãn FDA/SmPC có mô tả cách nghiền viên và pha trong nước, D5W/G5W, nước táo hoặc trộn táo nghiền, nhưng cần thực hiện đúng hướng dẫn của thuốc và nhân viên y tế.
Điều trị apixaban không yêu cầu theo dõi thường quy nồng độ thuốc trong đa số trường hợp. Tuy nhiên, cần theo dõi dấu hiệu chảy máu, bầm tím, thiếu máu, chức năng thận/gan khi phù hợp, thuốc dùng kèm và các tình huống phẫu thuật/thủ thuật. Xét nghiệm anti-Factor Xa định lượng đã hiệu chuẩn có thể hữu ích trong tình huống đặc biệt như quá liều hoặc phẫu thuật cấp cứu.
Cảnh báo và lưu ý về Apixaban
Theo nhãn FDA, chống chỉ định gồm chảy máu bệnh lý đang hoạt động và quá mẫn nặng với apixaban, ví dụ phản vệ. SmPC châu Âu/UK còn nêu chống chỉ định ở bệnh gan kèm rối loạn đông máu và nguy cơ chảy máu có ý nghĩa lâm sàng, cũng như các tổn thương/tình trạng có nguy cơ chảy máu lớn đáng kể. Cần áp dụng theo tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt tại Việt Nam.
Tác dụng không mong muốn thường gặp nhất ở người lớn là chảy máu. Trong các chỉ định khác nhau, các phản ứng được ghi nhận gồm bầm tím, chảy máu cam, tụ máu, chảy máu nướu, tiểu máu, chảy máu trực tràng, rong kinh, ho ra máu; sau phẫu thuật thay khớp có thể gặp buồn nôn, thiếu máu và xuất huyết sau thủ thuật. Ở trẻ em, nhãn FDA nêu các tác dụng phụ thường gặp gồm đau đầu, kinh nguyệt nhiều và nôn.
Các nguy cơ nghiêm trọng gồm chảy máu nặng hoặc có thể đe dọa tính mạng; tụ máu ngoài màng cứng/tủy sống khi gây tê trục thần kinh hoặc chọc dò tủy sống; tăng nguy cơ huyết khối nếu ngừng thuốc sớm mà không có chống đông thay thế phù hợp; phản ứng quá mẫn nặng. Cần đi khám hoặc cấp cứu nếu có chảy máu không kiểm soát, nước tiểu đỏ/nâu, phân đen hoặc đỏ, nôn ra máu, đau đầu dữ dội bất thường, yếu/liệt, tê chân, rối loạn đại tiểu tiện hoặc dấu hiệu thần kinh sau thủ thuật cột sống.
Không ngừng apixaban sớm nếu chưa hỏi bác sĩ, vì ngừng thuốc chống đông đường uống không có phương án thay thế phù hợp có thể tăng nguy cơ biến cố huyết khối. Cần thận trọng ở người có nguy cơ chảy máu, người chuẩn bị phẫu thuật/thủ thuật, người gây tê ngoài màng cứng/tủy sống, người dùng thuốc ảnh hưởng đông máu. Nhãn FDA không khuyến cáo dùng apixaban ở bệnh nhân van tim nhân tạo, không khởi trị thay thế heparin không phân đoạn trong PE cấp không ổn định huyết động hoặc có thể cần tiêu sợi huyết/phẫu thuật lấy huyết khối, và không khuyến cáo DOAC ở hội chứng kháng phospholipid “triple-positive”.
Quá liều apixaban làm tăng nguy cơ chảy máu. Trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh, than hoạt dùng 2 giờ và 6 giờ sau liều apixaban 20 mg làm giảm AUC trung bình tương ứng khoảng 50% và 27%; do đó than hoạt có thể hữu ích trong xử trí quá liều hoặc uống nhầm, theo quyết định chuyên môn. Có thuốc đảo ngược hoạt tính anti-factor Xa của apixaban cho người lớn; xử trí quá liều cần liên hệ cấp cứu, trung tâm chống độc hoặc bác sĩ chuyên khoa.
Bảo quản theo hướng dẫn trên bao bì và tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm cụ thể. Nhãn FDA nêu bảo quản ở nhiệt độ phòng 20–25°C; SmPC UK nêu không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt. Giữ thuốc xa tầm tay trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Chỉ định nhi khoa khác nhau theo khu vực. Nhãn FDA 2025 nêu apixaban được chỉ định điều trị VTE và giảm nguy cơ tái phát VTE ở bệnh nhi từ sơ sinh trở lên sau ít nhất 5 ngày điều trị chống đông ban đầu. SmPC UK 2024 lại nêu an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 18 tuổi chưa được thiết lập và chưa có chỉ định nhi khoa được cấp phép trong tài liệu đó. Tại Việt Nam, cần theo tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt; không tự dùng cho trẻ em.
Trong các nghiên cứu lâm sàng được nhãn FDA tổng hợp, không thấy khác biệt có ý nghĩa lâm sàng về an toàn hoặc hiệu quả giữa các nhóm tuổi. Tuy nhiên, tuổi ≥80 là một tiêu chí giảm liều trong chỉ định rung nhĩ không do bệnh van tim nếu đi kèm ít nhất một tiêu chí khác như cân nặng ≤60 kg hoặc creatinin huyết thanh ≥1,5 mg/dL.
Dữ liệu trên phụ nữ có thai còn hạn chế và chưa đủ để xác định nguy cơ liên quan đến dị tật lớn, sảy thai hoặc kết cục phát triển bất lợi. Điều trị có thể làm tăng nguy cơ chảy máu trong thai kỳ và khi sinh; SmPC khuyến cáo nên tránh dùng apixaban trong thai kỳ như một biện pháp thận trọng. Người đang mang thai hoặc dự định mang thai cần trao đổi với bác sĩ.
Chưa có dữ liệu đầy đủ về apixaban hoặc chất chuyển hóa trong sữa mẹ, tác động trên trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến tiết sữa. Do nguy cơ phơi nhiễm qua sữa chưa rõ, nhãn FDA không khuyến cáo cho con bú trong thời gian dùng apixaban; SmPC nêu cần quyết định ngừng cho bú hoặc ngừng/tránh điều trị, cân nhắc lợi ích cho mẹ và trẻ.
Không cần chỉnh liều ở suy gan nhẹ Child-Pugh A theo nhãn FDA. Với suy gan trung bình Child-Pugh B, do có thể có rối loạn đông máu nội tại và kinh nghiệm lâm sàng còn hạn chế, không có khuyến cáo liều rõ ràng. Apixaban không được khuyến cáo ở suy gan nặng Child-Pugh C.
Trong rung nhĩ không do bệnh van tim, nhãn FDA nêu giảm liều khi người bệnh có ít nhất 2 yếu tố: tuổi ≥80, cân nặng ≤60 kg, creatinin huyết thanh ≥1,5 mg/dL. Với dự phòng DVT sau thay khớp, điều trị DVT/PE và giảm nguy cơ tái phát DVT/PE, nhãn FDA nêu không khuyến nghị chỉnh liều ở bệnh nhân suy thận, kể cả ESRD đang thẩm phân; tuy nhiên các nghiên cứu lâm sàng không thu nhận bệnh nhân ESRD thẩm phân hoặc CrCl <15 mL/phút, nên khuyến cáo dựa trên dữ liệu dược động học/dược lực học.
SmPC ghi nhận apixaban không có hoặc ảnh hưởng không đáng kể lên khả năng lái xe và vận hành máy móc. Tuy nhiên, nếu người bệnh có chóng mặt, yếu, chảy máu, thiếu máu hoặc triệu chứng bất thường, nên tránh lái xe/vận hành máy và liên hệ nhân viên y tế.
Tương tác thuốc của Apixaban
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Công thức cấu tạo của Adefovir Dipivoxil
Chlorpromazine có thể làm giảm tác dụng của thuốc chống đông đường uống. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Cơ chế chưa rõ; nhãn thuốc ghi nhận giảm tác dụng chống đông. Ảnh hưởng: Giảm kiểm soát chống đông và tăng nguy cơ huyết khối. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi xét nghiệm chống đông thường xuyên hơn khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều chlorpromazine; chỉnh liều theo chỉ số mục tiêu. | INR/PT và dấu hiệu huyết khối hoặc chảy máu. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Cefaclor
Đã có báo cáo tăng tác dụng chống đông khi cefaclor dùng cùng thuốc chống đông đường uống. Rule này giữ object ở nhóm cha “Thuốc chống đông máu (Anticoagulants)”, nhưng bằng chứng trực tiếp không được hiểu là áp dụng ngang nhau cho mọi phân nhóm thuốc chống đông. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Nhãn cefaclor không xác định một cơ chế duy nhất cho tương tác với thuốc chống đông đường uống. Warfarin có dữ liệu cụ thể về tăng PT; với các thuốc chống đông khác không nên suy rộng cơ chế hoặc mức nguy cơ nếu chưa có bằng chứng riêng. Ảnh hưởng: Ở thuốc chống đông đường uống, tác dụng chống đông có thể tăng và nguy cơ chảy máu có thể tăng. Không giả định cùng mức ảnh hưởng đối với các phân nhóm thuốc chống đông không được nguồn trực tiếp đề cập. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Khi phối hợp cefaclor với một thuốc chống đông đường uống, theo dõi theo chỉ số và hướng dẫn của thuốc cụ thể. Với warfarin, theo dõi INR/PT và điều chỉnh liều nếu cần. Với phân nhóm khác, ưu tiên rule/bằng chứng riêng thay vì suy rộng từ rule class này. | Dấu hiệu chảy máu và chỉ số chống đông phù hợp với thuốc cụ thể; với warfarin theo dõi INR/PT. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed | Cefaclor capsule | Increased anticoagulant effect when cefaclor and oral anticoagulants were administered concomitantly | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=2f61354e-bcb0-41aa-955f-51eabc11387b | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Apixaban
Apixaban là thuốc chống đông đường uống trực tiếp, ức chế yếu tố Xa. Thuốc giúp làm giảm quá trình tạo thrombin và hình thành cục máu đông trong những chỉ định đã được bác sĩ xác định.
Có. Apixaban được phân loại là thuốc kê đơn trong SmPC tham khảo. Người bệnh không tự ý mua, dùng, đổi liều hoặc ngừng thuốc; cần dùng theo đơn và hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ.
Tác dụng phụ đáng chú ý nhất là chảy máu, từ bầm tím hoặc chảy máu cam đến chảy máu nghiêm trọng. Cần đi khám ngay nếu có chảy máu kéo dài, phân đen/đỏ, nước tiểu đỏ/nâu, nôn ra máu, yếu liệt, đau đầu dữ dội hoặc dấu hiệu thần kinh bất thường.
Apixaban có thể làm thay đổi PT/INR/aPTT, nhưng các thay đổi này nhỏ và biến thiên cao nên không hữu ích để theo dõi thường quy tác dụng chống đông. Trong tình huống đặc biệt như quá liều hoặc phẫu thuật cấp cứu, xét nghiệm anti-Factor Xa định lượng đã hiệu chuẩn có thể được cân nhắc.
Không. Ngừng apixaban sớm khi chưa có chỉ định có thể làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối hoặc đột quỵ. Nếu cần phẫu thuật, thủ thuật nha khoa hoặc có chảy máu, người bệnh phải hỏi bác sĩ để được hướng dẫn thời điểm tạm ngừng, dùng lại hoặc chuyển sang thuốc chống đông khác nếu cần.

