Abiraterone là hoạt chất điều trị ung thư tuyến tiền liệt, thường được dùng dưới dạng tiền thuốc abiraterone acetate và phối hợp với prednisone hoặc prednisolone. Thuốc ức chế enzym CYP17, từ đó làm giảm tổng hợp androgen ở tinh hoàn, tuyến thượng thận và mô u tuyến tiền liệt. Abiraterone là thuốc kê đơn, chỉ dùng khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa ung bướu/tiết niệu. Người bệnh không được tự ý mua, tự dùng, tự ngừng prednisone/prednisolone hoặc thay đổi liều vì thuốc có thể gây tăng huyết áp, hạ kali máu, giữ nước, suy thượng thận, độc tính gan và tương tác thuốc. Abiraterone phải dùng lúc đói theo hướng dẫn vì thức ăn làm tăng phơi nhiễm thuốc và có thể làm tăng nguy cơ tác dụng bất lợi. ([DailyMed][1])
Nội dung chính
- Abiraterone là gì?: Thuốc ức chế sinh tổng hợp androgen; dạng dùng phổ biến là abiraterone acetate, được chuyển hóa trong cơ thể thành abiraterone có hoạt tính. ([DailyMed][1])
- Nhóm dược lý: Điều trị nội tiết ung thư; nhóm “other hormone antagonists and related agents”, mã ATC L02BX03. ([FHI][2])
- Chỉ định chính: Dùng cùng prednisone/prednisolone trong một số thể ung thư tuyến tiền liệt di căn, gồm mCRPC và mHSPC/CSPC nguy cơ cao tùy nhãn phê duyệt. ([DailyMed][1])
- Cách dùng nổi bật: Uống lúc đói; không ăn 2 giờ trước và 1 giờ sau khi dùng; nuốt nguyên viên với nước, không nghiền hoặc nhai. ([DailyMed][1])
- Cảnh báo quan trọng: Có thể gây hạ kali máu, tăng huyết áp, giữ nước, biến cố tim mạch, suy thượng thận, độc tính gan, hạ đường huyết ở người đái tháo đường dùng một số thuốc và tăng gãy xương/tử vong khi phối hợp radium Ra 223. ([DailyMed][1])
- Không tự dùng: Đây là thuốc kê đơn điều trị ung thư; không dùng thay thế phác đồ điều trị, không tự ngừng prednisone/prednisolone hoặc thuốc ức chế androgen khác. ([DailyMed][1])
Hoạt chất Abiraterone là gì?
Abiraterone là thuốc ức chế sinh tổng hợp androgen. Trong thực hành, thuốc thường dùng dưới dạng abiraterone acetate, một tiền thuốc chuyển thành abiraterone trong cơ thể. Abiraterone ức chế CYP17, enzym cần cho quá trình tạo androgen. ([DailyMed][1])
Abiraterone
INN Abiraterone; dạng thuốc thường dùng là abiraterone acetate. PubChem ghi nhận abiraterone có công thức C24H31NO, còn abiraterone acetate có công thức C26H33NO2. ([PubChem][3])
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Abiraterone |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Abiraterone; dạng thuốc thường dùng là abiraterone acetate. PubChem ghi nhận abiraterone có công thức C24H31NO, còn abiraterone acetate có công thức C26H33NO2. ([PubChem][3]) |
| Tên IUPAC | (3S,8R,9S,10R,13S,14S)-10,13-dimethyl-17-pyridin-3-yl-2,3,4,7,8,9,11,12,14,15-decahydro-1H-cyclopenta[a]phenanthren-3-ol |
| Tên hóa học khác | 17-(3-Pyridyl)androsta-5,16-dien-3beta-ol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Abiraterone acetate; abirateron; abiraterone acetat; Zytiga là biệt dược gốc quốc tế chứa abiraterone acetate. ([European Medicines Agency (EMA)][4]) |
| Tên Latinh / tên dược điển | Abirateronum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 154229-19-3 |
|---|---|
| UNII | G819A456D0 |
| PubChem CID | 132971 |
| RxNorm CUI | 1100072 |
| Công thức phân tử | C24H31NO |
Dược động học của Abiraterone
Sau khi uống, abiraterone acetate được chuyển thành abiraterone. Ở bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt kháng cắt tinh hoàn di căn, nồng độ đỉnh abiraterone trong huyết tương đạt trung vị khoảng 2 giờ sau uống; phơi nhiễm tăng khi đạt trạng thái ổn định và bị ảnh hưởng mạnh bởi thức ăn. ([DailyMed][1])
Giai đoạn I: Hấp thu
Abiraterone hấp thu qua đường uống sau khi abiraterone acetate được dùng. Thời gian đạt nồng độ đỉnh trung vị khoảng 2 giờ ở bệnh nhân mCRPC. Thuốc phải dùng lúc đói vì dùng cùng thức ăn làm tăng và biến thiên phơi nhiễm toàn thân. ([DailyMed][1])
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối. Thức ăn làm tăng phơi nhiễm abiraterone đáng kể: nhãn DailyMed ghi Cmax và AUC tăng khoảng 7 và 5 lần với bữa ăn ít béo, khoảng 17 và 10 lần với bữa ăn nhiều béo so với nhịn đói sau một liều đơn. ([DailyMed][1]) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Abiraterone gắn protein huyết tương người trên 99%, chủ yếu với albumin và alpha-1 acid glycoprotein; thể tích phân bố biểu kiến ở trạng thái ổn định được nhãn ghi nhận khoảng 19.669 ± 13.358 L. ([DailyMed][1])
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Abiraterone acetate được thủy phân thành abiraterone, khả năng qua esterase và không qua CYP. Hai chất chuyển hóa lưu hành chính là abiraterone sulphate và N-oxide abiraterone sulphate, đều được mô tả là không hoạt tính; CYP3A4 và SULT2A1 tham gia hình thành N-oxide abiraterone sulphate, còn SULT2A1 tham gia hình thành abiraterone sulphate. ([DailyMed][1])
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau uống abiraterone acetate đánh dấu phóng xạ, khoảng 88% liều phóng xạ được thu hồi trong phân và khoảng 5% trong nước tiểu; trong phân, thành phần chính là abiraterone acetate không đổi và abiraterone. ([DailyMed][1])
| t½ · Thời gian bán thải | Ở bệnh nhân mCRPC, thời gian bán thải cuối trung bình của abiraterone trong huyết tương là 12 ± 5 giờ. ([DailyMed][1]) |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Abiraterone
Abiraterone thuộc nhóm điều trị nội tiết ung thư tuyến tiền liệt, khác với hóa trị gây độc tế bào cổ điển. Thuốc làm giảm nguồn androgen từ tinh hoàn, tuyến thượng thận và mô u tuyến tiền liệt, nên thường phối hợp với prednisone/prednisolone và liệu pháp ức chế androgen như GnRH/LHRH analogue hoặc sau cắt tinh hoàn hai bên. ([DailyMed][1])
Phần III: Cơ chế tác dụng
Abiraterone ức chế 17α-hydroxylase/C17,20-lyase, còn gọi là CYP17. Enzym này có ở mô tinh hoàn, tuyến thượng thận và mô u tuyến tiền liệt, tham gia tổng hợp androgen như DHEA, androstenedione và tiền chất testosterone. Ức chế CYP17 cũng có thể làm tăng mineralocorticoid, giải thích nguy cơ tăng huyết áp, hạ kali máu và giữ nước. ([DailyMed][1])
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Abiraterone acetate làm giảm testosterone huyết thanh và các androgen khác trong thử nghiệm lâm sàng có đối chứng; nhãn DailyMed nêu không cần theo dõi tác dụng của thuốc bằng nồng độ testosterone huyết thanh. PSA có thể thay đổi nhưng không được chứng minh là tương quan với lợi ích lâm sàng ở từng cá nhân. ([DailyMed][1])
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Abiraterone
Theo nhãn DailyMed/FDA, abiraterone acetate dùng phối hợp prednisone để điều trị bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt kháng cắt tinh hoàn di căn và ung thư tuyến tiền liệt nhạy cắt tinh hoàn di căn nguy cơ cao. Theo SmPC EMA của Zytiga, thuốc dùng với prednisone hoặc prednisolone cho nam giới trưởng thành bị mHSPC mới chẩn đoán nguy cơ cao phối hợp ADT, mCRPC không triệu chứng/triệu chứng nhẹ sau thất bại ADT khi hóa trị chưa được chỉ định lâm sàng, hoặc mCRPC tiến triển trong/sau docetaxel. ([DailyMed][1])
Một số hệ thống y tế đã mở rộng/đánh giá abiraterone trong các bối cảnh cụ thể ngoài phạm vi nhãn ở từng quốc gia, ví dụ NHS England có chính sách năm 2026 về abiraterone acetate và prednisolone cho ung thư tuyến tiền liệt nguy cơ cao, nhạy hormone, chưa di căn ở người lớn. Đây là chính sách theo bối cảnh hệ thống y tế và không đồng nghĩa chỉ định được phê duyệt cho mọi quốc gia/sản phẩm. ([NHS England][6])
Liều dùng và cách sử dụng
Liều tham khảo theo nhãn DailyMed: mCRPC dùng abiraterone acetate 1.000 mg uống 1 lần/ngày cùng prednisone 5 mg uống 2 lần/ngày; mCSPC nguy cơ cao dùng abiraterone acetate 1.000 mg uống 1 lần/ngày cùng prednisone 5 mg uống 1 lần/ngày. Bệnh nhân cũng cần tiếp tục GnRH analogue hoặc đã cắt tinh hoàn hai bên. Đây là thông tin tham khảo từ nhãn thuốc, không phải chỉ định cá nhân; liều thực tế phải do bác sĩ quyết định. ([DailyMed][1])
Uống abiraterone acetate một lần mỗi ngày lúc đói; không ăn trong 2 giờ trước và 1 giờ sau khi dùng; nuốt nguyên viên với nước, không nghiền hoặc nhai. Không tự ngừng hoặc thay đổi liều abiraterone, prednisone/prednisolone hoặc GnRH/LHRH analogue nếu chưa trao đổi với bác sĩ. ([DailyMed][1])
Cần theo dõi huyết áp, kali huyết thanh và dấu hiệu giữ nước ít nhất hàng tháng; theo dõi ALT, AST và bilirubin trước điều trị, mỗi 2 tuần trong 3 tháng đầu và hàng tháng sau đó; theo dõi sát hơn ở người suy gan mức độ trung bình hoặc có dấu hiệu độc tính gan. Người bệnh đái tháo đường dùng pioglitazone, repaglinide hoặc thuốc tương tự cần theo dõi glucose vì đã có cảnh báo hạ đường huyết nặng. ([DailyMed][1])
Cảnh báo và lưu ý về Abiraterone
Nhãn DailyMed của một số sản phẩm abiraterone acetate ghi “không có” chống chỉ định chính thức. Tuy nhiên, không dùng cho người không có chỉ định phù hợp, không tự dùng ở phụ nữ/trẻ em, không dùng trong suy gan nặng Child-Pugh C theo hướng dẫn liều, và cần tránh ở người có nguy cơ không kiểm soát được độc tính theo đánh giá của bác sĩ. ([DailyMed][1])
Các tác dụng không mong muốn thường gặp hơn ở nhóm abiraterone gồm mệt mỏi, đau khớp, tăng huyết áp, buồn nôn, phù, hạ kali máu, bốc hỏa, tiêu chảy, nôn, nhiễm trùng đường hô hấp trên, ho và đau đầu. Bất thường xét nghiệm có thể gồm hạ kali máu, tăng ALT và tăng bilirubin. ([DailyMed][1])
Tác dụng nghiêm trọng cần lưu ý gồm hạ kali máu nặng, tăng huyết áp nặng, giữ nước, suy tim, rối loạn nhịp, suy thượng thận, độc tính gan nặng có thể gây suy gan và tử vong, viêm phổi không nhiễm trùng, bệnh cơ/tiêu cơ vân, kéo dài QT/Torsades de Pointes ở bệnh nhân hạ kali máu hoặc bệnh tim nền, phản vệ và tăng gãy xương/tử vong khi phối hợp radium Ra 223 dichloride. ([DailyMed][1])
Cần kiểm soát tăng huyết áp và hạ kali máu trước và trong điều trị. Thận trọng ở người có bệnh tim mạch, suy tim, rối loạn nhịp, tiền sử giữ nước, suy gan, đái tháo đường hoặc đang dùng nhiều thuốc chuyển hóa qua CYP. Bất kỳ triệu chứng như phù tăng nhanh, khó thở, hồi hộp, yếu cơ, vàng da, nước tiểu sẫm, buồn nôn/nôn nặng, ngất hoặc biểu hiện dị ứng nặng cần được đánh giá y tế. ([DailyMed][1])
Kinh nghiệm quá liều ở người còn hạn chế. Không có thuốc giải độc đặc hiệu; khi quá liều, nhãn DailyMed khuyến cáo ngừng abiraterone acetate, điều trị hỗ trợ chung, theo dõi rối loạn nhịp và suy tim, đồng thời đánh giá chức năng gan. Người bệnh không tự xử trí tại nhà nếu uống nhầm/quá liều. ([DailyMed][1])
Theo nhãn DailyMed, bảo quản ở 20°C đến 25°C; có thể cho phép dao động 15°C đến 30°C theo USP Controlled Room Temperature; để xa tầm tay trẻ em. Phụ nữ đang mang thai hoặc có thể mang thai không nên cầm viên 250 mg không bao hoặc viên bị vỡ/nghiền/hư hỏng nếu không có bảo hộ như găng tay. ([DailyMed][1])
Đối tượng đặc biệt
An toàn và hiệu quả của abiraterone acetate ở bệnh nhi chưa được xác lập. ([DailyMed][1])
Trong các thử nghiệm ngẫu nhiên, 70% bệnh nhân dùng abiraterone acetate từ 65 tuổi trở lên và 27% từ 75 tuổi trở lên; nhãn ghi không thấy khác biệt tổng thể về an toàn/hiệu quả giữa người cao tuổi và người trẻ hơn, nhưng không thể loại trừ nhạy cảm cao hơn ở một số người cao tuổi. ([DailyMed][1])
Abiraterone acetate không được thiết lập an toàn/hiệu quả ở nữ giới và có thể gây hại cho thai hoặc mất thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật. Phụ nữ đang mang thai hoặc có thể mang thai không nên tiếp xúc với viên bị vỡ/nghiền/hư hỏng nếu không có bảo hộ. ([DailyMed][1])
An toàn và hiệu quả ở nữ giới chưa được xác lập; chưa có thông tin về sự hiện diện của abiraterone acetate trong sữa mẹ, tác động lên trẻ bú mẹ hoặc sản xuất sữa. ([DailyMed][1])
Không cần chỉnh liều ở suy gan nhẹ nền. Với suy gan trung bình Child-Pugh B, nhãn DailyMed khuyến cáo giảm liều khởi đầu xuống 250 mg/ngày và theo dõi xét nghiệm gan sát hơn. Không dùng ở suy gan nặng Child-Pugh C vì AUC abiraterone tăng khoảng 7 lần và phần thuốc tự do tăng khoảng 2 lần. ([DailyMed][1])
Không cần chỉnh liều ở bệnh nhân suy thận theo nhãn DailyMed. Trong nghiên cứu dược động học, phơi nhiễm abiraterone sau liều 1.000 mg không tăng ở bệnh nhân bệnh thận giai đoạn cuối đang thẩm phân máu ổn định so với người có chức năng thận bình thường. ([DailyMed][1])
. Người bệnh nên thận trọng nếu xuất hiện mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt, yếu cơ do hạ kali máu hoặc triệu chứng tim mạch; cần hỏi bác sĩ trước khi lái xe/vận hành máy móc nếu có triệu chứng ảnh hưởng tỉnh táo hoặc thể lực.
Tương tác thuốc của Abiraterone
Tránh dùng cùng chất cảm ứng CYP3A4 mạnh như phenytoin, carbamazepine, rifampin, rifabutin, rifapentine hoặc phenobarbital vì có thể làm giảm phơi nhiễm abiraterone. Abiraterone ức chế CYP2D6 và CYP2C8, nên cần tránh hoặc theo dõi chặt khi phối hợp thuốc nền CYP2D6 có khoảng điều trị hẹp, hoặc thuốc nền CYP2C8 có nguy cơ độc tính. Phối hợp abiraterone với radium Ra 223 dichloride không được khuyến nghị do tăng gãy xương và tử vong trong nghiên cứu. ([DailyMed][1])
Thắc mắc về hoạt chất Abiraterone
Abiraterone là thuốc điều trị nội tiết trong ung thư tuyến tiền liệt. Thuốc thường dùng dưới dạng abiraterone acetate, được chuyển thành abiraterone trong cơ thể và ức chế enzym CYP17 để giảm tổng hợp androgen. ([DailyMed][1])
Không nên hiểu Abiraterone là thuốc “chữa khỏi” ung thư. Thuốc được phê duyệt trong một số thể ung thư tuyến tiền liệt di căn và đã cho thấy cải thiện sống còn trong các thử nghiệm lâm sàng, nhưng hiệu quả tùy giai đoạn bệnh, phác đồ phối hợp và đáp ứng từng người. ([DailyMed][1])
Ức chế CYP17 có thể làm tăng mineralocorticoid, gây tăng huyết áp, hạ kali máu và giữ nước. Prednisone/prednisolone được dùng kèm trong phác đồ để giảm các tác động liên quan mineralocorticoid và hỗ trợ an toàn điều trị. Không tự ngừng corticosteroid nếu chưa hỏi bác sĩ. ([DailyMed][1])
Không. Abiraterone acetate phải uống lúc đói; không ăn 2 giờ trước và 1 giờ sau khi dùng. Thức ăn có thể làm tăng phơi nhiễm abiraterone nhiều lần, làm tăng nguy cơ tác dụng bất lợi và khiến phơi nhiễm thuốc biến thiên. ([DailyMed][1])
Người bệnh thường cần theo dõi huyết áp, kali huyết thanh, dấu hiệu phù/giữ nước, men gan ALT/AST và bilirubin. Lịch theo dõi cụ thể phụ thuộc tình trạng bệnh, chức năng gan, thuốc phối hợp và đánh giá của bác sĩ điều trị. ([DailyMed][1])

